Cum destinassem operis habere terminum
Qui natus est infelix, non vitam modo
Ioculare tibi videtur, et sane levi,
Fame coacta vulpes alta in vinea
Equus sedare solitus quo fuerat sitim,
Plus esse in uno saepe quam in turba boni,
Cum victi mures mustelarum exercitu
Tu qui, nasute, scripta destringis mea
Mordaciorem qui improbo dente appetit
Homo in periclum simul ac venit callidus,
Peras imposuit Iuppiter nobis duas:
Lucernam fur accendit ex ara Iovis
Opes invisae merito sunt forti viro,
Utilius homini nihil est quam recte loqui:
Rogavit alter, tribadas et molles mares
Barbam capellae cum impetrassent ab Iove,
Cum de fortunis quidam quereretur suis,
Canes legatos olim misere ad Iovem
Qui fert malis auxilium post tempus dolet.
Vulpes, cubile fodiens, dum terram eruit
Quid iudicare cogitet livor modo,
Homo doctus in se semper divitias habet.
Mons parturibat, gemitus immanes ciens,
Formica et musca contendebant acriter
Quantum valerent inter homines litterae,
Adhuc supersunt multa quae possim loqui,
In hoc, ut aliis esset materiae satis,
Tristem decurrit, verum post obitum quoque
Dum nihil habemus maius, calamo ludimus.
Uvam appetebat summis saliens viribus;
Dum sese aper volutat turbavit vadum.
Narratione posteris tradam brevi.
(Historia quorum et in tabernis pingitur)
Et hoc iocorum legere fastidis genus,
Hoc argumento se describi sentiat.
Reperire effugium quaerit alterius malo.
Propriis repletam vitiis post tergum dedit,
Ipsumque compilavit ad lumen suum.
Quia dives arca veram laudem intercipit.
Probanda cunctis est quidem sententia,
A fictione veretri linguam mulieris.
Quae ratio procreasset. Exposuit senex:
Hirci maerentes indignari coeperunt
Aesopus finxit consolandi gratia:
Melioris vitae tempus oratum suae,
Gelu rigentem quidam colubram sustulit
Agitque pluris altius cuniculos,
Licet dissimulet, pulchre tamen intellego.
Simonides, qui scripsit egregium melos,
Eratque in terris maxima exspectatio.
Quae pluris esset. Musca sic coepit prior:
Dixi superius: quantus nunc illis honos
Et copiosa abundat rerum varietas;
Consilium tacito corde damnavi meum.
Persequitur illum dura fati miseria.
Sed diligenter intuere has nenias:
Quam tangere ut non potuit, discedens ait:
Hinc orta lis est. Sonipes iratus fero
Quidam decedens tres reliquit filias:
Fugerent et artos circum trepidarent cavos,
Parva libellum sustine patientia,
In officinam fabri venit vipera.
Cum decidisset vulpes in puteum inscia
Alienis ante pectus suspendit gravem.
Onustus qui sacrilegio cum discederet,
Caelo receptus propter virtutem Hercules
Sed ad perniciem solet agi sinceritas.
Affinitatem traxit inde obscenitas.
Idem Prometheus, auctor vulgi fictilis
Quod dignitatem feminae aequassent suam.
Vexata saevis navis tempestatibus,
Ut sese eriperet hominum contumeliis,
Sinuque fovit contra se ipse misericors:
Pervenit ad draconis speluncam ultimam,
Quicquid putabit esse dignum memoria,
Quo paupertatem sustineret facilius,
At ille murem peperit. †Hoc scriptum est tibi,
Conferre nostris tu potes te laudibus?
A superis sit tributus tradam memoriae.
Sed temperatae suaves sunt argutiae,
Nam si quis talis etiam tituli est appetens,
Galli Cybebes circum in quaestus ducere
Quantam sub titulis utilitatem reperies!
Nondum matura est; nolo acerbam sumere.
Auxilium petiit hominis, quem dorso levans
Unam formosam et oculis venantem viros;
Aegre recepti tamen evaserunt necem.
Severitatem frontis dum placo tuae
Haec cum temptaret si qua res esset cibi,
Et altiore clauderetur margine,
Hac re videre nostra mala non possumus;
Repente vocem sancta misit Religio:
Cum gratulantes persalutasset deos,
Cum se ferarum regem fecissit leo
Qui simul offendit ad fortunam frangitur,
Sinite inquit illas gloria vana frui
Inter vectorum lacrimas et mortis metum
Furfuribus sibi consparsum quod panem darent
Namque ut refecta est necuit hominem protinus.
Custodiebat qui thesauros abditos.
Aesopi dicet; si quid minus arriserit,
Circum ire coepit urbes Asiae nobiles,
Qui, magna cum minaris, extricas nihil.
Simonides idem ille de quo rettuli,
Immodicae offendunt. Quare, vir sanctissime,
5
Quo pacto divinabit quidnam omiserim,
5
Asinum solebant baiulantem sarcinas.
5
Non semper ea sunt quae videntur; decipit
5
Qui facere quae non possunt verbis elevant,
5
Rediit ad hostem. Iactis hunc telis eques
5
At alteram lanificam et frugi rusticam;
5
Duces eorum, qui capitibus cornua
5
Et in cothurnis prodit Aesopus novis.
5
Limam momordit. Illa contra contumax:
5
Devenit hircus sitiens in eundem locum;
5
Alii simul delinquunt, censores sumus.
5
Malorum quamvis ista fuerint munera
5
Veniente Pluto, qui Fortunae est filius,
5
Et aequitatis vellet famam consequi,
5
Naturae partis veste quas celat pudor,
5
Et usurpare vestri ornatum muneris,
5
Faciem ad serenam subito ut mutatur dies,
5
Fimoque turpi maximam explerent famem.
5
Hanc alia cum rogaret causam facinoris,
5
Hunc simul aspexit: Oro ut imprudentiae
5
A me contendet fictum quovis pignore.
5
Mercede accepta laudem victorum canens.
5
Moror inter aras, templa perlustro omnia,
5
Victori laudem cuidam pyctae ut scriberet
5
Particulo, chartis nomen victurum meis
Ut illud ipsum cupiat famae tradere,
Is cum labore et plagis esset mortuus,
Frons prima multos: rara mens intellegit
Ascribere hoc debebunt exemplum sibi.
Postquam interfecit, sic locutus traditur:
Devotam vino tertiam et turpissimam.
Suis ligarant, ut conspicuum in proelio
Utinam nec umquam Pelii nemoris iugo
Quid me inquit stulta, dente captas laedere,
Simul rogavit esset an dulcis liquor
Mihique invisa, ut non offendar surripi,
Avertit oculos. Causam quaesivit pater.
A pristina deflexit consuetudine
Cum separatim toto finxisset die,
Pares dum non sint vestrae fortitudinis.
Ferri secundis tuta coepit flatibus
Profecti sunt legati non celeri pede.
Respondit: Ne quis discat prodesse improbis.
Des primum veniam; deinde si pulchre vides,
Quem volo refelli iam nunc responso meo:
Hoc genere quaestus postquam locuples factus est,
Ubi immolatur, exta praegusto deum.
Certo conduxit pretio, secretum petit.
Latinis dum manebit pretium litteris,
Sua cuique cum sit animi cogitatio
Detracta pelle sibi fecerunt tympana.
Quod interiore condidit cura angulo.
Laetor tulisse auxilium me precibus tuis,
Harum autem matrem fecit heredem senex
Haberent signum quod sequerentur milites,
Pinus bipenni concidisset Thessala,
Omne assuevi ferrum quae corrodere?
Et copiosus. Illa fraudem moliens:
Tamen, sceleste, spiritu culpam lues,
Odi inquit illum, quia malis amicus est
Atque inter illas tenui contentus cibo
Aptare mox ut posset corporibus suis,
Hoc argumentum monet ut sustineas tibi
Nimiaque nautas hilaritate extollere.
Dum naribus scrutantur escam in stercore,
Quam non conveniens aurum sit vitae meae,
Sive hoc ineptum sive laudandum est opus,
Redire in patriam voluit cursu pelagio;
In capite regis sedeo cum visum est mihi,
Exigua cum frenaret materia impetum,
Si non ingenium, certe brevitatem approba,
Colorque proprius? Ergo non levitas mihi,
Rogati mox a quodam, delicio suo
Hoc ne locutus sine mercede existimer,
Nam praedam cepi et didici quam sis utilis.
Sub condicione totam ut fortunam tribus
Haesere in portis suntque capti ab hostibus;
Nec ad professae mortis audacem viam
Descende, amice; tanta bonitas est aquae
Olim cum ascriptus venerit poenae dies.
Simulque obiecto cuncta corrumpit lucro.
Sancta incorrupta iura reddebat fide.
Ad cenam est invitatus subito a Libero.
Habitu esse similes qui sint virtute impares.
Factus periclis tum gubernator sophus:
Citati non respondent. Vix tandem invenit
Respondeas clementer. Quem fructum capis
Invenit ille, nostra perfecit manus.
Erat autem, ut aiunt, natus in Cia insula:
Et matronarum casta delibo oscula.
Usus poeta moris est licentia
Quae commendari tanto debet iustius
Sed certa ratio causam scribendi dedit.
Quidnam fecissent, hoc locuti sunt modo:
Fabellam adiciam de mustela et muribus.
Atque ita coegit frenos invitum pati.
Aequaliter distribuat, sed tali modo:
Quos immolatos victor avidis dentibus
Fabricasset Argus opere Palladio ratem,
Voluptas ut satiari non possit mea.
Sed ne ignis noster facinori praeluceat,
Postquam labare coepit paenitentia,
Ubi irrigatus multo venas nectare,
Parce gaudere oportet et sensim queri,
Eos Mercurius et turbatos attrahit.
Hoc ex labore, quodve tantum est praemium
Sed exsequamur coepti propositum ordinem.
Ascendit navem, quam tempestas horrida
Laboro nihil atque optimis rebus fruor.
Atque interposuit gemina Ledae sidera,
Quanto poetae sunt molesti validius.
10
Quare, Particulo, quoniam caperis fabulis,
10
Putabat se post mortem securum fore;
10
Mustela cum annis et senecta debilis
10
Tum maestus ille: Parvae vindictam rei
10
Ni data possideant aut fruantur; tum: simul
10
Capacis alvi mersit tartareo specu.
10
Inhospitalis prima quae ponti sinus
10
Immisit se barbatus. Tum vulpecula
10
Per quem verendos excolit pietas deos,
10
Sero domum est reversus titubanti pede.
10
Totam aeque vitam miscet dolor et gaudium.
10
Tum vero vultum magni ut viderunt Iovis,
10
Ut careas somno et aevum in tenebris exigas?
10
Simul et vetustas medio dissolvit mari.
10
Quid horum simile tibi contingit, rustica?
10
Auctoritatem similis referens gloriae.
(Quas Aesopias, non Aesopi, nomino,
Ecce aliae plagae congeruntur mortuo.
Mures veloces non valeret assequi,
Dum quaero demens, servitutem repperi.
Habere res desierint, quas acceperint,
Quemcumque populum tristis eventus premit,
Patefecit in perniciem Graium et barbarum!
Evasit puteo nixa celsis cornibus,
Veto esse tale luminis commercium.
Tum semisomno corde et errore ebrio
Totam timentes concacarunt regiam;
Nullum inquit ille verum hoc ab summo mihi
Hi zonas, illi res pretiosas colligunt,
Est gloriosus sane convictus deum,
Opus approbavit; sed mercedis tertiam
Quia paucas ille ostendit, ego plures fero,
Involvit se farina et obscuro loco
Haec iracundos admonebit fabula
Centena matri conferant sestertia.
Periclitatur magnitudo principum;
Namque et superbi luget Aeetae domus,
Hircumque clauso liquit haerentem vado.
Itaque hodie nec lucernam de flamma deum
Applicuit virginale generi masculo
Propulsi vero fustibus vadunt foras.
Iove attributum est. Ergo nec sumis tibi
Subsidium vitae. Quidam curiosior:
Sed illi qui invitatur, non qui invisus est.
Accepit partem. Cum reliquum posceret:
Usus vetusto genere, sed rebus novis),
Abiecit neglegenter. Mus escam putans
Impune potius laedi quam dedi alteri.
Athenas rumor implet. Mater sedula
Minuta plebes facili praesidio latet.
Et regna Peliae scelere Medeae iacent,
Nec de lucerna fas est accendi sacrum.
Et masculina membra applicuit feminis.
Vetat dimitti magnus illos Iuppiter.
Nec ulli donas quicquam? Sic fatis placet.
Simonide, tu ex opibus nil sumis tuis?
Aras frequentas? nempe abigeris, quom venis.
Illi inquit reddent quorum sunt laudis duae.
Quartum libellum, cum vacarit, perleges.
Assiluit et compressus occubuit neci.
Iuris peritos consulit; nemo expedit
Quae saevum ingenium variis involvens modis
Quot res contineat hoc argumentum utiles,
Ita nunc libido pravo fruitur gaudio.
Mirati sibi legatos non revertier,
Nolo irascaris, libere si dixero:
Mecum inquit mea sunt cuncta. Tunc pauci enatant,
Reges commemoras et matronarum oscula?
Verum ut ne irate te dimissum sentiant,
15
Hunc obtrectare si volet malignitas,
15
Alter similiter, deinde perit et tertius.
15
Quo pacto non possideant, quod fuerit datum,
15
Illic per artus fratris explicuit fugam,
15
Non explicabit alius quam qui repperit.
15
Turpe aestimantes aliquid commissum a suis,
15
Dis est iratis natus, qui est similis tibi.
15
Quia plures onere degravati perierant.
15
Super etiam iactas tegere quod debet pudor.
15
Ad cenam mihi promitte; cognatos volo
Imitari dum non possit, obtrectet licet.
Mox venit aliquot saeculis retorridus
Fructumve capiant; deinde quae tulerint nihil,
Hic caede patris Peliadum infecit manus.
Significat primo saepe quos ipse alueris,
Post aliquod tempus alios ascribi iubent.
Abiturus illuc, quo priores abierunt,
Praedones adsunt, rapiunt, quod quisque extulit,
Nihil laboras? ideo, cum opus est, nil habes.
Hodie invitare, quorum es in numero mihi.
Mihi parta laus est quod tu, quod similes tui
Qui saepe laqueos et muscipula effugerat;
Quanam ratione conferant pecuniam.
Quid tibi videtur? Hoc quoque insulsum est ait
Tibi inveniri maxime contrarios;
Rumor legatos superiores prodidit.
Quid mente caeca miserum torques spiritum?
Nudos relinquunt. Forte Clazomenae prope
Ego granum in hiemem cum studiose congero,
Fraudatus quamvis et dolens iniuria,
Vestras in chartas verba transfertis mea,
Proculque insidias cernens hostis callidi:
Postquam consumpta est temporis longi mora,
Falsoque dictum; longe quia vetustior
Secundum ostendit scelera non ira deum,
Timentes rursus aliquid ne simile accidat,
Tibi dico, avare, gaudium heredis tui,
Antiqua fuit urbs, quam petierunt naufragi.
Te circa murum pasci video stercore.
Ne male dimissam gratiam corrumperet,
Dignumque longa iudicatis memoria.
Sic valeas inquit ut farina es quae iaces!
Nec testamenti potuit sensus colligi,
Aegaea Minos classe perdomuit freta
Fatorum dicto sed puniri tempore;
Odore canibus anum, sed multo, replent.
Qui ture superos, ipsum te fraudas cibo,
Hic litterarum quidam studio deditus,
Aestate me lacessis; cum bruma est siles.
Promisit. Rediit hora dicta, recubuit.
20
Illitteratum plausum nec desidero.
20
Fidem advocavit iure neglecto parens.
20
Iustoque vindicavit exemplo impetum.
20
Novissime interdicit ne cum malefico
20
Mandata dantur et dimittuntur statim.
20
Qui tristis audis musicum citharae sonum,
20
Simonidis qui saepe versus legerat
20
Mori contractam cum te cogunt frigora,
20
Splendebat hilare poculis convivium,
Seponit moechae vestem, mundum muliebrem,
Quid ergo possum facere tibi, lector Cato,
Usum bonus consociet ullius rei.
Adeunt. Rogantes aditum continuo impetrant.
Quem tibiarum macerat iucunditas,
Eratque absentis admirator maximus,
Me copiosa recipit incolumem domus.
Magno apparatu laeta resonabat domus,
Lavationem argenteam, eunuchos, glabros;
Si nec fabellae te iuvant nec fabulae?
Consedit genitor tum deorum maximus
Obsoniorum pretia cui gemitum exprimunt,
Sermone ab ipso cognitum cupidissime
Satis profecto rettudi superbiam.
Repente duo cum iuvenes sparsi pulvere,
Lanificae agellos, pecora, villam, operarios,
Noli molestus esse omnino litteris,
Quassatque fulmen: tremere coepere omnia.
Qui dum quadrantes aggeras patrimonio
Ad se recepit; veste, nummis, familia
Fabella talis hominum discernit notas
Sudore multo diffluentes corpora,
Boves, iumenta et instrumentum rusticum;
Maiorem exhibeant ne tibi molestiam.
Canes, confusus subito quod fuerat fragor,
Caelum fatigas sordido periurio,
Hominem exornavit. Ceteri tabulam suam
Eorum qui se falsis ornant laudibus,
Humanam supra formam, cuidam servulo
25
Potrici plenam antiquis apothecam cadis,
25
Hoc illis dictum est, qui stultitia nauseant
25
Repente odorem mixtum cum merdis cacant.
25
Qui circumcidis omnem impensam funeri
25
Portant rogantes victum. Quos casu obvios
25
Et quorum virtus exhibet solidum decus.
25
Mandant ut ad se provocet Simonidem;
Domum politam et delicatos hortulos.
Et ut putentur sapere caelum vituperant.
Reclamant omnes vindicandam iniuriam.
Libitina ne quid de tuo faciat lucri.
Simonides ut vidit: Dixi, inquit, mea
Illius interesse, ne faciat moram.
Sic destinata dare cum vellet singulis
Sic est locutus ante poenam Iuppiter:
Mecum esse cuncta; vos quod rapuistis perit.
Homo perturbatus excitat Simonidem.
Et approbaret populus, qui illas noverat,
Legatos non est regis non dimittere,
Unum promorat vix pedem triclinio,
Aesopus media subito in turba constitit:
Nec est difficile poenas culpae imponere;
Ruina camerae subito oppressit ceteros;
30
O si maneret condito sensus patri,
30
Sed hoc feretis pro iudicio praemium:
30
Nec ulli iuvenes sunt reperti ad ianuam.
Quam graviter ferret, quod voluntatem suam
Non veto dimitti, verum cruciari fame,
Ut est vulgatus ordo narratae rei,
Interpretari non potuissent Attici!
Ne ventrem continere non possint suum.
Omnes scierunt numinum praesentiam
Rogatus deinde solvit errorem omnium:
Illi autem qui miserunt vos tam futtiles
Vati dedisse vitam mercedis loco.
Domum et ornamenta cum venustis hortulis
Numquam carebunt hominis contumelia.
35
Et vina vetera date lanificae rusticae;
35
Ita nunc legatos exspectant et posteri
Vestem, uniones, pedisequos et cetera
Novum et venire qui videt culum olfacit.
Illi assignate vitam quae luxu trahit;
Agros, buvile et pecora cum pastoribus
Donate moechae. Nulla poterit perpeti,
40
Ut moribus quid teneat alienum suis.
Deformis cultum vendet ut vinum paret;
Agros abiciet moecha ut ornatum gerat;
At illa gaudens pecore et lanae dedita
Quacumque summa tradet luxuriae domum.
45
Sic nulla possidebit quod fuerit datum,
Et dictam matri conferent pecuniam
Ex pretio rerum quas vendiderint singulae.
Ita quod multorum fugit imprudentiam
Unius hominis repperit sollertia.
Tap any Latin word to look it up