Exodos
Χορός
1200 δεῖξόν νυν, τάλαινα, σὴν νικηφόρον
ἀστοῖσιν ἄγραν ἣν φέρουσʼ ἐλήλυθας.
Ἀγαύη
καλλίπυργον ἄστυ Θηβαίας χθονὸς
ναίοντες, ἔλθεθʼ ὡς ἴδητε τήνδʼ ἄγραν,
Κάδμου θυγατέρες θηρὸς ἣν ἠγρεύσαμεν,
1205 οὐκ ἀγκυλητοῖς Θεσσαλῶν στοχάσμασιν,
οὐ δικτύοισιν, ἀλλὰ λευκοπήχεσι
χειρῶν ἀκμαῖσιν. κᾆτα κομπάζειν χρεὼν
καὶ λογχοποιῶν ὄργανα κτᾶσθαι μάτην;
ἡμεῖς δέ γʼ αὐτῇ χειρὶ τόνδε θʼ εἵλομεν,
1210 χωρίς τε θηρὸς ἄρθρα διεφορήσαμεν.
ποῦ μοι πατὴρ πρέσβυς; ἐλθέτω πέλας.
Πενθεύς τʼ ἐμὸς παῖς ποῦ ʼστιν; αἰρέσθω λαβὼν
πηκτῶν πρὸς οἴκους κλιμάκων προσαμβάσεις,
ὡς πασσαλεύσῃ κρᾶτα τριγλύφοις τόδε
1215 λέοντος ὃν πάρειμι θηράσασʼ ἐγώ.
Κάδμος
ἕπεσθέ μοι φέροντες ἄθλιον βάρος
Πενθέως, ἕπεσθε, πρόσπολοι, δόμων πάρος,
οὗ σῶμα μοχθῶν μυρίοις ζητήμασιν
φέρω τόδʼ, εὑρὼν ἐν Κιθαιρῶνος πτυχαῖς
1220 διασπαρακτόν, κοὐδὲν ἐν ταὐτῷ πέδῳ
λαβών, ἐν ὕλῃ κείμενον δυσευρέτῳ.
ἤκουσα γάρ του θυγατέρων τολμήματα,
ἤδη κατʼ ἄστυ τειχέων ἔσω βεβὼς
σὺν τῷ γέροντι Τειρεσίᾳ Βακχῶν πάρα·
1225 πάλιν δὲ κάμψας εἰς ὄρος κομίζομαι
τὸν κατθανόντα παῖδα Μαινάδων ὕπο.
καὶ τὴν μὲν Ἀκτέωνʼ Ἀρισταίῳ ποτὲ
τεκοῦσαν εἶδον Αὐτονόην Ἰνώ θʼ ἅμα
ἔτʼ ἀμφὶ δρυμοὺς οἰστροπλῆγας ἀθλίας,
1230 τὴν δʼ εἶπέ τίς μοι δεῦρο βακχείῳ ποδὶ
στείχειν Ἀγαύην, οὐδʼ ἄκραντʼ ἠκούσαμεν·
λεύσσω γὰρ αὐτήν, ὄψιν οὐκ εὐδαίμονα.
Ἀγαύη
πάτερ, μέγιστον κομπάσαι πάρεστί σοι,
πάντων ἀρίστας θυγατέρας σπεῖραι μακρῷ
1235 θνητῶν· ἁπάσας εἶπον, ἐξόχως δʼ ἐμέ,
τὰς παρʼ ἱστοῖς ἐκλιποῦσα κερκίδας
ἐς μείζονʼ ἥκω, θῆρας ἀγρεύειν χεροῖν.
φέρω δʼ ἐν ὠλέναισιν, ὡς ὁρᾷς, τάδε
λαβοῦσα τἀριστεῖα, σοῖσι πρὸς δόμοις
1240 ὡς ἀγκρεμασθῇ· σὺ δέ, πάτερ, δέξαι χεροῖν·
γαυρούμενος δὲ τοῖς ἐμοῖς ἀγρεύμασιν
κάλει φίλους ἐς δαῖτα· μακάριος γὰρ εἶ,
μακάριος, ἡμῶν τοιάδʼ ἐξειργασμένων.
Κάδμος
πένθος οὐ μετρητὸν οὐδʼ οἷόν τʼ ἰδεῖν,
1245 φόνον ταλαίναις χερσὶν ἐξειργασμένων.
καλὸν τὸ θῦμα καταβαλοῦσα δαίμοσιν
ἐπὶ δαῖτα Θήβας τάσδε κἀμὲ παρακαλεῖς.
οἴμοι κακῶν μὲν πρῶτα σῶν, ἔπειτʼ ἐμῶν·
ὡς θεὸς ἡμᾶς ἐνδίκως μέν, ἀλλʼ ἄγαν,
1250 Βρόμιος ἄναξ ἀπώλεσʼ οἰκεῖος γεγώς.
Ἀγαύη
ὡς δύσκολον τὸ γῆρας ἀνθρώποις ἔφυ
ἔν τʼ ὄμμασι σκυθρωπόν. εἴθε παῖς ἐμὸς
εὔθηρος εἴη, μητρὸς εἰκασθεὶς τρόποις,
ὅτʼ ἐν νεανίαισι Θηβαίοις ἅμα
1255 θηρῶν ὀριγνῷτʼ· ἀλλὰ θεομαχεῖν μόνον
οἷός τʼ ἐκεῖνος. νουθετητέος, πάτερ,
σοὐστίν. τίς αὐτὸν δεῦρʼ ἂν ὄψιν εἰς ἐμὴν
καλέσειεν, ὡς ἴδῃ με τὴν εὐδαίμονα;
Κάδμος
φεῦ φεῦ· φρονήσασαι μὲν οἷʼ ἐδράσατε
1260 ἀλγήσετʼ ἄλγος δεινόν· εἰ δὲ διὰ τέλους
ἐν τῷδʼ ἀεὶ μενεῖτʼ ἐν καθέστατε,
οὐκ εὐτυχοῦσαι δόξετʼ οὐχὶ δυστυχεῖν.
Ἀγαύη
τί δʼ οὐ καλῶς τῶνδʼ τί λυπηρῶς ἔχει;
Κάδμος
πρῶτον μὲν ἐς τόνδʼ αἰθέρʼ ὄμμα σὸν μέθες.
Ἀγαύη
1265 ἰδού· τί μοι τόνδʼ ἐξυπεῖπας εἰσορᾶν;
Κάδμος
ἔθʼ αὑτὸς σοι μεταβολὰς ἔχειν δοκεῖ;
Ἀγαύη
λαμπρότερος πρὶν καὶ διειπετέστερος.
Κάδμος
τὸ δὲ πτοηθὲν τόδʼ ἔτι σῇ ψυχῇ πάρα;
Ἀγαύη
οὐκ οἶδα τοὔπος τοῦτο. γίγνομαι δέ πως
1270 ἔννους, μετασταθεῖσα τῶν πάρος φρενῶν.
Κάδμος
κλύοις ἂν οὖν τι κἀποκρίναιʼ ἂν σαφῶς;
Ἀγαύη
ὡς ἐκλέλησμαί γʼ πάρος εἴπομεν, πάτερ.
Κάδμος
ἐς ποῖον ἦλθες οἶκον ὑμεναίων μέτα;
Ἀγαύη
Σπαρτῷ μʼ ἔδωκας, ὡς λέγουσʼ, Ἐχίονι.
Κάδμος
1275 τίς οὖν ἐν οἴκοις παῖς ἐγένετο σῷ πόσει;
Ἀγαύη
Πενθεύς, ἐμῇ τε καὶ πατρὸς κοινωνίᾳ.
Κάδμος
τίνος πρόσωπον δῆτʼ ἐν ἀγκάλαις ἔχεις;
Ἀγαύη
λέοντος, ὥς γʼ ἔφασκον αἱ θηρώμεναι.
Κάδμος
σκέψαι νυν ὀρθῶς· βραχὺς μόχθος εἰσιδεῖν.
Ἀγαύη
1280 ἔα, τί λεύσσω; τί φέρομαι τόδʼ ἐν χεροῖν;
Κάδμος
ἄθρησον αὐτὸ καὶ σαφέστερον μάθε.
Ἀγαύη
ὁρῶ μέγιστον ἄλγος τάλαινʼ ἐγώ.
Κάδμος
μῶν σοι λέοντι φαίνεται προσεικέναι;
Ἀγαύη
οὔκ, ἀλλὰ Πενθέως τάλαινʼ ἔχω κάρα.
Κάδμος
1285 ᾠμωγμένον γε πρόσθεν σὲ γνωρίσαι.
Ἀγαύη
τίς ἔκτανέν νιν;—πῶς ἐμὰς ἦλθεν χέρας;
Κάδμος
δύστηνʼ ἀλήθειʼ, ὡς ἐν οὐ καιρῷ πάρει.
Ἀγαύη
λέγʼ, ὡς τὸ μέλλον καρδία πήδημʼ ἔχει.
Κάδμος
σύ νιν κατέκτας καὶ κασίγνηται σέθεν.
Ἀγαύη
1290 ποῦ δʼ ὤλετʼ; κατʼ οἶκον; ποίοις τόποις;
Κάδμος
οὗπερ πρὶν Ἀκτέωνα διέλαχον κύνες.
Ἀγαύη
τί δʼ ἐς Κιθαιρῶνʼ ἦλθε δυσδαίμων ὅδε;
Κάδμος
ἐκερτόμει θεὸν σάς τε βακχείας μολών.
Ἀγαύη
ἡμεῖς δʼ ἐκεῖσε τίνι τρόπῳ κατήραμεν;
Κάδμος
1295 ἐμάνητε, πᾶσά τʼ ἐξεβακχεύθη πόλις.
Ἀγαύη
Διόνυσος ἡμᾶς ὤλεσʼ, ἄρτι μανθάνω.
Κάδμος
ὕβριν γʼ ὑβρισθείς· θεὸν γὰρ οὐχ ἡγεῖσθέ νιν.
Ἀγαύη
τὸ φίλτατον δὲ σῶμα ποῦ παιδός, πάτερ;
Κάδμος
ἐγὼ μόλις τόδʼ ἐξερευνήσας φέρω.
Ἀγαύη
1300 πᾶν ἐν ἄρθροις συγκεκλῃμένον καλῶς;
Πενθεῖ δὲ τί μέρος ἀφροσύνης προσῆκʼ ἐμῆς;
Κάδμος
ὑμῖν ἐγένεθʼ ὅμοιος, οὐ σέβων θεόν.
τοιγὰρ συνῆψε πάντας ἐς μίαν βλάβην,
ὑμᾶς τε τόνδε θʼ, ὥστε διολέσαι δόμους
1305 κἄμʼ, ὅστις ἄτεκνος ἀρσένων παίδων γεγὼς
τῆς σῆς τόδʼ ἔρνος, τάλαινα, νηδύος
αἴσχιστα καὶ κάκιστα κατθανόνθʼ ὁρῶ,
δῶμʼ ἀνέβλεφʼ—ὃς συνεῖχες, τέκνον,
τοὐμὸν μέλαθρον, παιδὸς ἐξ ἐμῆς γεγώς,
1310 πόλει τε τάρβος ἦσθα· τὸν γέροντα δὲ
οὐδεὶς ὑβρίζειν ἤθελʼ εἰσορῶν τὸ σὸν
κάρα· δίκην γὰρ ἀξίαν ἐλάμβανες.
νῦν δʼ ἐκ δόμων ἄτιμος ἐκβεβλήσομαι
Κάδμος μέγας, ὃς τὸ Θηβαίων γένος
1315 ἔσπειρα κἀξήμησα κάλλιστον θέρος.
φίλτατʼ ἀνδρῶνκαὶ γὰρ οὐκέτʼ ὢν ὅμως
τῶν φιλτάτων ἔμοιγʼ ἀριθμήσῃ, τέκνον
οὐκέτι γενείου τοῦδε θιγγάνων χερί,
τὸν μητρὸς αὐδῶν πατέρα προσπτύξῃ, τέκνον,
1320 λέγων· Τίς ἀδικεῖ, τίς σʼ ἀτιμάζει, γέρον;
τίς σὴν ταράσσει καρδίαν λυπηρὸς ὤν;
λέγʼ, ὡς κολάζω τὸν ἀδικοῦντά σʼ, πάτερ.
νῦν δʼ ἄθλιος μέν εἰμʼ ἐγώ, τλήμων δὲ σύ.
οἰκτρὰ δὲ μήτηρ, τλήμονες δὲ σύγγονοι.
1325 εἰ δʼ ἔστιν ὅστις δαιμόνων ὑπερφρονεῖ,
ἐς τοῦδʼ ἀθρήσας θάνατον ἡγείσθω θεούς.
Χορός
τὸ μὲν σὸν ἀλγῶ, Κάδμε· σὸς δʼ ἔχει δίκην
παῖς παιδὸς ἀξίαν μέν, ἀλγεινὴν δὲ σοί.
Ἀγαύη
πάτερ, ὁρᾷς γὰρ τἄμʼ ὅσῳ μετεστράφη
Διονυσος
1330 δράκων γενήσῃ μεταβαλών, δάμαρ τε σὴ
ἐκθηριωθεῖσʼ ὄφεος ἀλλάξει τύπον,
ἣν Ἄρεος ἔσχες Ἁρμονίαν θνητὸς γεγώς.
ὄχον δὲ μόσχων, χρησμὸς ὡς λέγει Διός,
ἐλᾷς μετʼ ἀλόχου, βαρβάρων ἡγούμενος.
1335 πολλὰς δὲ πέρσεις ἀναρίθμῳ στρατεύματι
πόλεις· ὅταν δὲ Λοξίου χρηστήριον
διαρπάσωσι, νόστον ἄθλιον πάλιν
σχήσουσι· σὲ δʼ Ἄρης Ἁρμονίαν τε ῥύσεται
μακάρων τʼ ἐς αἶαν σὸν καθιδρύσει βίον.
1340 ταῦτʼ οὐχὶ θνητοῦ πατρὸς ἐκγεγὼς λέγω
Διόνυσος, ἀλλὰ Ζηνός· εἰ δὲ σωφρονεῖν
ἔγνωθʼ, ὅτʼ οὐκ ἠθέλετε, τὸν Διὸς γόνον
εὐδαιμονεῖτʼ ἂν σύμμαχον κεκτημένοι.
Κάδμος
Διόνυσε, λισσόμεσθά σʼ, ἠδικήκαμεν.
Διόνυσος
1345 ὄψʼ ἐμάθεθʼ ἡμᾶς, ὅτε δὲ χρῆν, οὐκ ᾔδετε.
Κάδμος
ἐγνώκαμεν ταῦτʼ· ἀλλʼ ἐπεξέρχῃ λίαν.
Διόνυσος
καὶ γὰρ πρὸς ὑμῶν θεὸς γεγὼς ὑβριζόμην.
Κάδμος
ὀργὰς πρέπει θεοὺς οὐχ ὁμοιοῦσθαι βροτοῖς.
Διόνυσος
πάλαι τάδε Ζεὺς οὑμὸς ἐπένευσεν πατήρ.
Ἀγαύη
1350 αἰαῖ, δέδοκται, πρέσβυ, τλήμονες φυγαί.
Διόνυσος
τί δῆτα μέλλεθʼ ἅπερ ἀναγκαίως ἔχει;
Κάδμος
τέκνον, ὡς ἐς δεινὸν ἤλθομεν κακὸν
πάντες, σύ θʼ τάλαινα σύγγονοί τε σαί,
ἐγώ θʼ τλήμων· βαρβάρους ἀφίξομαι
1355 γέρων μέτοικος· ἔτι δέ μοι τὸ θέσφατον
ἐς Ἑλλάδʼ ἀγαγεῖν μιγάδα βάρβαρον στρατόν.
καὶ τὴν Ἄρεως παῖδʼ Ἁρμονίαν, δάμαρτʼ ἐμήν,
δράκων δρακαίνης φύσιν ἔχουσαν ἀγρίαν
ἄξω ʼπὶ βωμοὺς καὶ τάφους Ἑλληνικούς,
1360 ἡγούμενος λόγχαισιν· οὐδὲ παύσομαι
κακῶν τλήμων, οὐδὲ τὸν καταιβάτην
Ἀχέροντα πλεύσας ἥσυχος γενήσομαι.
Ἀγαύη
πάτερ, ἐγὼ δὲ σοῦ στερεῖσα φεύξομαι.
Κάδμος
τί μʼ ἀμφιβάλλεις χερσίν, τάλαινα παῖ,
1365 ὄρνις ὅπως κηφῆνα πολιόχρων κύκνος;
Ἀγαύη
ποῖ γὰρ τράπωμαι πατρίδος ἐκβεβλημένη;
Κάδμος
οὐκ οἶδα, τέκνον· μικρὸς ἐπίκουρος πατήρ.
Ἀγαύη
χαῖρʼ, μέλαθρον, χαῖρʼ, πατρία
πόλις· ἐκλείπω σʼ ἐπὶ δυστυχίᾳ
1370 φυγὰς ἐκ θαλάμων.
Κάδμος
στεῖχέ νυν, παῖ, τὸν Ἀρισταίου
Ἀγαύη
στένομαί σε, πάτερ.
κἀγὼ σέ, τέκνον,
Κάδμος
καὶ σὰς ἐδάκρυσα κασιγνήτας.
Ἀγαύη
δεινῶς γὰρ τάνδʼ αἰκείαν
1375 Διόνυσος ἄναξ τοὺς σοὺς εἰς
οἴκους ἔφερεν.
Διόνυσος
καὶ γὰρ ἔπασχον δεινὰ πρὸς ὑμῶν,
ἀγέραστον ἔχων ὄνομʼ ἐν Θήβαις.
Ἀγαύη
χαῖρε, πάτερ, μοι.
χαῖρʼ, μελέα
Κάδμος
1380 θύγατερ. χαλεπῶς δʼ ἐς τόδʼ ἂν ἥκοις.
Ἀγαύη
ἄγετʼ, πομποί, με κασιγνήτας
ἵνα συμφυγάδας ληψόμεθʼ οἰκτράς.
ἔλθοιμι δʼ ὅπου
μήτε Κιθαιρὼν ἔμʼ ἴδοι μιαρὸς
1385 μήτε Κιθαιρῶνʼ ὄσσοισιν ἐγώ,
μήθʼ ὅθι θύρσου μνῆμʼ ἀνάκειται·
Βάκχαις δʼ ἄλλαισι μέλοιεν.
Χορός
πολλαὶ μορφαὶ τῶν δαιμονίων,
πολλὰ δʼ ἀέλπτως κραίνουσι θεοί·
1390 καὶ τὰ δοκηθέντʼ οὐκ ἐτελέσθη,
τῶν δʼ ἀδοκήτων πόρον ηὗρε θεός.
τοιόνδʼ ἀπέβη τόδε πρᾶγμα.
Tap any Greek word to look it up
An open-access project
Murray 1913
OCT
Murray, OCT, 1913 · 1913
The Editor

Gilbert Murray (1866–1957) was Regius Professor of Greek at the University of Oxford from 1908 to 1936. Born in Sydney, Australia, he became one of the most prominent Hellenists of his age — both as a scholar and as a public intellectual who used verse translations of Greek tragedy to bring ancient drama to modern audiences. His translations of Euripides were staged in London's West End to considerable popular success. Beyond classics, Murray was a committed internationalist who helped draft the League of Nations covenant and served as chairman of the League of Nations Union.

About This Edition

Murray's OCT of Euripides, published in three volumes (1902–1909, revised 1913), provided the first modern critical text of all surviving Euripidean plays based on systematic manuscript collation. Murray worked primarily from the two principal manuscript families — the "select" manuscripts (L and P, preserving ten plays with extensive scholia) and the "alphabetical" manuscripts (preserving an additional nine plays). His text is considered moderately interventionist: Murray was willing to accept conjectures from the great Dutch and German scholars of the 18th and 19th centuries where he judged the manuscript text corrupt. James Diggle's OCT (1981–1994) has now superseded Murray's for scholarly purposes, though Murray's remains widely cited.

Tap any Greek word to look it up