POSTQUAM poeta vetus poetam non potest
Retrahere ab studio, et transdere hominem in otium,
Maledictis deterrere ne scribat parat;
Qui ita dictitat, quas antehae fecit fabulas
5
Tenui esse oratione et scriptura levi;
Quia nusquam insanum scripsit adolescentulum
Cervam videre fugere, et sectari canes,
Et eam plorare, orare ut subveniat sibi.
Quod si intelligeret, olim quum stetit nova,
10
Actoris opera magis stetisse quam sua,
Minus multo audacter quam nunc laedit laederet.
Nunc si quis est qui hoc dicat, aut sic cogitet;
Vetus si poeta non lacessisset prior,
Nullum invenire prologum potuisset novus
15
Quem diceret, nisi haberet cui malediceret;
Is sibi responsum hoc habeat; in medio omnibus
Palmam esse positam qui artem tractant musicam.
Ille ad famem hunc ab studio studuit reicere:
Hic respondere voluit, non lacessere.
20
Benedictis si certasset, audisset bene.
Quod ab ipso allatum est, sibi esse id rellatum putet.
De illo iam finem faciam dicendi mihi,
Peccandi quum ipse de se finem non facit:
Nunc quid velim animum attendite. Apporto novam
25
Epidicazomenon qnam vocant comoediam
Graeci, Latini Phormionem nominant;
Quia, primas partes qui aget, is erit Phormio
Parasitus, per quem res agetur maxime,
Voluntas vestra si ad poetam accesserit.
30
Date operam: adeste aequo animo per silentiumr;
Ne simili utamur fortuna atque usi sumus
Quum per tumultum noster grex motus loco est;
Quem actoris virtus nobis restituit locum,
Bonitasque vestra adiutans atque aequanimitas.
Demipho
Itane tandem uxorem duxit Antipho iniussu meo?
Nec meum imperium, ac mitto imperium, non simultatem meam
Revereri saltem? non pudere? O facinus audax! o Geta
Monitor!
Geta
Vix tandem.
Demipho
Quid mihi dicent, aut quam causam reperient,
235
Demiror.
Geta
235
Atqui repperi iam: aliud cura.
Demipho
235
Anne hoc dicet mihi,
Invitus feci: lex coegit? Audio. Fateor.
Geta
Places.
Demipho
Verum scientem, tacitum, causam tradere adversariis;
Etiamne id lex coegit?
Phaedria
Illud durum.
Geta
Ego expediam: sine.
Demipho
Incertum est quid agam, quia praeter spem atque incredibile hoc mihi obtigit:
240
Ita sum irritatus animum ut nequeam ad cogitandum instituere:
Quamobrem omnes, quum secundae res sunt maxime, tum maxime
Meditari secum oportet quo pacto adversam aerumnam ferant;
Pericla, damna, exilia! Peregre rediens semper cogitet
Aut filii peccatum, aut uxoris mortem, aut morbum filiae;
245
Communia esse haec; nequid horum unquam accidat animo novum:
Quicquid praeter spem eveniat omne id deputare esse in lucro.
Geta
Phaedria, incredibile est quantum herum anteco sapientia.
Meditata mihi sunt omnia mea incommoda, herus si redierit:
Molendum usque in pistrino; vapulandum; habendae compedes;
250
Opus ruri faciendum: horum nihil quicquam accidet animo novum.
Quicquid praeter spem eveniet, omne id deputabo esse in lucro.
Sed quid cessas hominem adire, et blande in principio alloqui?
Demipho
Phaedriam mei fratris video filium mihi ire obviam.
Phaedria
Mi patrue, salve.
Demipho
Salve: sed ubi est Antipho?
Phaedria
255
Salvum advenire—
Demipho
255
Credo: hoc responde mihi.
Phaedria
Valet: hic est: sed satin omnia ex sententia?
Demipho
Vellem quidem.
Phaedria
Quid istuc?
Demipho
Rogitas, Phaedria?
Bonas, me absente, hic confecistis nuptias.
Phaedria
Eho, an id succenses nunc illi?
Geta
O artificem probum.
Demipho
260
Egone illi non succenseam? Ipsum gestio
Dari mihi in conspectum, nunc sua culpa ut sciat
Lenem patrem illum factum me esse acerrimum.
Phaedria
Atqui nihil fecit, patrue, quod succenseas.
Demipho
Ecce autem similia omnia; omnes congruunt;
265
Unum cognoris, omnes noris.
Phaedria
265
Haud ita est.
Demipho
Hic in noxa est: ille ad defendendam causam adest.
Quum ille est, praesto hic est: tradunt operas mutuas.
Geta
Probe horum facta imprudens depinxit senex.
Demipho
Nam ni haec ita essent, cum illo haud stares, Phaedria.
Phaedria
270
Si est, patrue, culpam ut Antipho in se admiserit,
Ex qua re minus rei foret aut famae temperans;
Non causam dico quin quod meritus sit ferat.
Sed si quis forte, malitia fretus sua,
Insidias nostrae fecit adolescentiae,
275
Ac vicit; nostrane ea culpa est an iudicum,
Qui saepe propter invidiam adimunt diviti,
Aut propter misericordiam addunt pauperi?
Geta
Ni nossem causam, crederem vera hunc loqui.
Demipho
An quisquam iudex est qui possit noscere
280
Tua iusta, ubi tute verbum non respondeas,
Ita ut ille fecit?
Phaedria
Functus adolescentuli est
Officium liberalis. Postquam ad iudices
Ventura est, non potuit cogitata proloqui:
Ita eum tum timidum ibi obstupefecit pudor.
Geta
285
Laudo hunc; sed cesso adire quamprimum senem?
Here, salve: salvum te advenisse gaudeo.
Demipho
Oh,
Bone custos, salve, columen vero familiar,
Cui commendavi filium hinc abiens meum.
Geta
Iam dudum te omnes nos accusare audio
290
Immerito, et me horunc omnium immeritissimo.
Nam quid me in hac re facere voluisti tibi?
Servum hominem causam orare leges non sinunt:
Neque testimoni dictio est.
Demipho
Mitto omnia.
Addo istuc; imprudens timuit adolescens: sino.
295
Tu servus: verum, si cognata est maxime,
Non fuit necesse habere: sed, id quod lex iubet,
Dotem daretis; quæreret alium virum.
Qua ratione inopem potius ducebat domum?
Geta
Non ratio, verum argentum deerat.
Demipho
Sumeret
300
Alicunde.
Geta
300
Alicunde? nihil est dictu facilius.
Demipho
Postremo, si nullo alio pacto, foenore.
Geta
Hui, dixti pulchre: siquidem quisquam crederet
Te vivo.
Demipho
Non, non sic futurum est: non potest.
Egone illam cum illo ut patiar nuptam unum diem?
305
Nihil suave meritum est. Hominem commonstrarier
Mihi istum volo, aut ubi habitet demonstrarier.
Geta
Nempe Phormionem?
Demipho
Istum patronum mulieris.
Geta
Iam faxo hic aderit.
Demipho
Antipho ubi nunc est?
Phaedria
Foris.
Demipho
Abi, Phaedria: eum require atque adduce huc.
Phaedria
Eo
310
Recta via equidem illuc.
Geta
310
Nempe ad Pamphilam.
Demipho
At ego Deos Penates hinc salutatum domum
Devertar; inde ibo ad forum, atque aliquot mihi
Amicos advocabo ad hanc rem qui assient,
Ut ne imparatus sim, si adveniat Phormio.
Phormio
315
ITANE patris ais conspectum veritum hinc abisse?
Geta
315
Admodum.
Phormio
Phanium relictam solam?
Geta
Sic.
Phormio
Et iratum senem?
Geta
Oppido.
Phormio
Ad te summa solum, Phormio, rerum redit.
Tute hoc intristi: tibi omne est exedendum. Accingere.
Geta
Obsecro te—
Phormio
Si rogabit?
Geta
In te spes est—
Phormio
Eccere.
320
Quid si reddet?
Geta
320
Tu impulisti—
Phormio
320
Sic opinor.
Geta
320
Subveni.
Phormio
Cedo senem: iam instructa sunt mihi in corde consilia omnia.
Geta
Quid ages?
Phormio
Quid vis nisi uti maneat Phanium, atque ex crimine hoc
Antiphonem eripiam, atque in me omnem iram derivem senis?
Geta
O vir fortis, atque amicus. Verum hoc saepe, Phormio,
325
Vereor, ne istaec fortitudo in nervum erumpat denique.
Phormio
325
Ah,
Non ita est: factum est periclum: iam pedum visa est via.
Quot me censes homines iam deverberasse usque ad necem,
Hospites, tun cives? quo magis novi, tanto saepius.
Cedodum, en unquam iniuriarum audisti mihi scriptam dicam?
Geta
330
Qui istuc?
Phormio
330
Quia non rete accipitri tenditur neque miluo,
Qui male faciunt nobis: illis qui nihil faciunt tenditur.
Quia enim in illis fructus est; in illis opera luditur.
Aliis aliunde est periclum unde aliquid abradi potest:
Mihi sciunt nihil esse. Dices, Ducent damnatum domum:
335
Alere nolunt hominem edacem; et sapiunt, mea quidem sententia,
Pro maleficio si beneficium summum nolunt reddere.
Geta
Non potest satis pro merito ab illo tibi referri gratia.
Phormio
Immo enim nemo satis pro merito gratiam regi refert.
Tene asymbolum venire, unctum atque lautum e balneis,
340
Otiosum ab animo, quum ille et cura et sumtu absumitur
Dum tibi sit quod placeat; ille ringitur, tu rideas;
Prior bibas, prior decumbas; coena dubia apponitur.
Geta
Quid istuc verbi est?
Phormio
Ubi tu dubites quid sumas potissimum.
Haec cum rationem ineas quam sint suavia et quam cara sint,
345
Ea qui praebet non tu hunc habeas plane praesentem Deum?
Geta
Senex adest: vide quid agas: prima coitio est acerrima.
Si eam sustinueris, postilla iam, ut libet, ludas licet.
Demipho
En unquam cuiquam contumeliosius
Audistis factam iniuriam quam haec est mihi?
350
Adeste, quaeso.
Geta
350
Iratus est.
Phormio
350
Quin tu hoc age: st!
Iam ego hunc agitabo. Pro Deum immortalium!
Negat Phanium esse hanc sibi cognatam Demipho?
Hanc Demipho negat esse cognatam?
Geta
Negat.
Phormio
Neque eius patrem se scire qui fuerit?
Geta
Negat.
Demipho
355
Ipsum esse opinor de quo agebam. Sequimini.
Phormio
Nec Stilphonem ipsum scire qui fuerit?
Geta
Negat.
Phormio
Quia egens relicta est misera, ignoratur parens,
Negligitur ipsa: vide avaritia quid facit.
Geta
Si herum insimulabis avaritiae, male audies.
Demipho
360
O audaciam! etiam me ultro accusatum advenit?
Phormio
Nam iam adolescenti nihil est quod succenseam,
Si illum minus norat: quippe homo iam grandior,
Pauper, cui opera vita erat, ruri fere
Se continebat: ibi agrum de nostro patre
365
Colendum habebat. Saepe interea mihi senex
Narrabat se hunc negligere cognatum suum:
At quem virum! quem ego viderim in vita optimum.
Geta
Videas te atque illum ut narras.
Phormio
I in malam crucem.
Nam nisi ita eum existimassem, nunquam tam graves
370
Ob hanc inimicitias caperem in vestram familiam,
Quam is aspernatur nunc tam illiberaliter.
Geta
Pergin hero absenti male loqui, impurissime?
Phormio
Dignum autem hoc illo est.
Geta
Ain tandem, career?
Demipho
Geta.
Geta
Bonorum extortor, legum contortor.
Demipho
Geta.
Phormio
375
Responde.
Geta
375
Quis homo est? ehem!
Demipho
375
Tace.
Geta
375
Absenti tibi
Te indignas, seque dignas, contumelias
Nunquam cessavit dicere hodie.
Demipho
Ohe, desine.
Adolescens, primum abs te hoc bona venia peto,
Si tibi placere potis est, mihi ut respondeas:
380
Quem amicum tuum ais fuisse istum? explana mihi:
Et qui cognatum me sibi esse diceret.
Phormio
Proinde expiscare, quasi non nosses.
Demipho
Nossem?
Phormio
Ita.
Demipho
Ego me nego: tu qui ais redige in memoriam.
Phormio
Eho, tu sobrinum tuum non noras?
Demipho
Enicas:
385
Dic nomen.
Phormio
385
Nomen?
Demipho
385
Maxime. Quid nunc taces?
Phormio
Perii hercle: nomen perdidi.
Demipho
Hem, quid ais?
Phormio
Geta.
Si meministi id quod olim dictum est, subiice. Hem,
Non dico: quasi non noris, tentatum advenis.
Demipho
Egone autem tento?
Geta
Stilpho.
Phormio
Atque adeo quid mea?
390
Stilpho est.
Demipho
390
Quem dixti?
Phormio
390
Stilphonem, inquam, noveras?
Demipho
Neque ego illum noram; neque mihi cognatus fuit
Quisquam istoc nomine.
Phormio
Itane? non te horum pudet?
At si talentum rem reliquisset decem—
Demipho
Di tibi malefaciant.
Phormio
primus esses memoriter
395
Progeniem vestram usque ab avo atque atavo proferens.
Demipho
Ita ut dicis: ego tum si advenissem, qui mihi
Cognata ea esset dicererm: itidem tu face.
Cedo qui est cognata?
Geta
Eu, noster, recte. Heus tu, cave.
Phormio
Dilucide expedivi quibus me oportuit
400
Iudicibus: tum, si id falsum fuerat, filius
Cur non refellit?
Demipho
Filium narras mihi,
Cuius de stultitia dici ut dignum est non potest?
Phormio
At tu qui sapiens es magistratus adi;
Iudicium de eadem causa iterum ut reddant tibi;
405
Quandoquidem solus regnas, et soli licet
Hic de eadem causa bis iudicium adipiscier.
Demipho
Etsi mihi facta iniuria est, verumtamen
Potius quam lites secter, aut quam te audiam,
Itidem ut cognata si sit, id quod lex iubet
410
Dotem dare, abduce hanc, minas quinque accipe.
Phormio
Ha, ha, he! homo suavis.
Demipho
Quid est? num iniquum postulo?
An ne hoc quidelm adipiscar ego, quod ius publicum est?
Phormio
Itane tandem quæso, item ut meretricem ubi abusus sis,
Mercedem dare lex iubet ei atque amittere? An,
415
Ut ne quid turpe civis in se admitteret
Propter egestatem, proximo iussa est dari,
Ut cum uno aetatem degeret? quod tu vetas.
Demipho
Ita proximo quidem! At nos unde? aut quamobrem—
Phormio
Ohe,
Actum, aiunt, ne agas.
Demipho
Non agam? immo haud desinam,
420
Donec perfecero hoc.
Phormio
420
Ineptis.
Demipho
420
Sine modo.
Phormio
Postremo tecum nihil rei nobis, Demipho, est.
Tuus est damnatus gnatus, non tu; nam tua
Præterierat iam ad ducendum aetas.
Demipho
Omnia haec
Illum putato quae ego nunc dico dicere;
425
Aut quidem cum uxore hac ipsum prohibebo domo.
Geta
Iratus est.
Phormio
Tute idem melius feceris.
Demipho
Itane es paratus facere me adversum omnia,
Infelix?
Phormio
Metuit hic nos, tametsi sedulo
Dissimulat.
Geta
Bene habent tibi principia.
Phormio
Quin quod est
430
Ferendum fers? tuis dignum factis feceris,
Ut amici inter nos simus.
Demipho
Egon tuam expetam
Amicitiam? aut te visum aut auditum velim?
Phormio
Si concordabis cum illa, habebis quae tuam
Senectutem oblectet; respice aetatem tuam.
Demipho
435
Te oblectet; tibi habe.
Phormio
435
Minue vero iram.
Demipho
435
Hoc age:
Satis iam verborum est: nisi tu properas mulierem
Abducere, ego illam eiiciam. Dixi, Phormio.
Phormio
Si tu illam attigeris secus quam dignum est liberam,
Dicam tibi impingam grandem: dixi, Demipho.
440
Si quid opus fuerit, heus, domo me.
Geta
440
Intelligo.
Demipho
Quanta me cura et sollicitudine afficit
Gnatus, qui me et se hisce impedivit nuptiis;
Neque mihi in conspectum prodit, ut saltem sciam
Quid de hac re dicat, quidve sit sententiae.
445
Abi; vise redieritne iam an nondum domum.
Geta
Eo.
Demipho
Videtis quo in loco res haec siet.
Quid ago? dic, Hegio.
Hegio
Ego Cratinum censeo,
Si tibi videtur.
Demipho
Dic, Cratine.
Cratinus
Mene vis?
Demipho
Te.
Cratinus
Ego quae in rem tuam sint ea velim facias: mihi
450
Sic hoc videtur. Quod te absente hic filius
Egit restitui in integrum aequum est et bonum,
Et id impetrabis: dixi.
Demipho
Dic nunc, Hegio.
Hegio
Ego sedulo hunc dixisse credo: verum ita est,
Quot homines, tot sententiae; suus cuique mos.
455
Mihi non videtur quod sit factum legibus
Rescindi posse; et turpe inceptum est.
Demipho
Dic, Crito.
Crito
Ego amplius deliberandum censeo:
Res magna est.
Hegio
Numquid nos vis?
Demipho
Fecistis probe:
Incertior sum multo quam dudum.
Geta
Negant
460
Redisse.
Demipho
460
Frater est exspectandus mihi:
Is quod mihi dederit de hac re consilium id sequar.
Percontatum ibo ad portum, quoad se recipiat.
Geta
At ego Antiphonem quaeram, ut quae acta hic sint sciat.
Sed eccum ipsum video in tempore huc se recipere.
Tap any Latin word to look it up