Terence Hecyra
EN Lat Orig
Act 5
Bacchis
Non hoc de nihilo est quod Laches me nunc conventam esse expetit;
Nec pol me multum fallit quin quod suspicor sit quod velit.
Laches
Videndum est ne minus propter iram hanc impetrem quam possiem;
730 Aut ne quid faciam plus quod post me minus fecisse satius sit.
Aggrediar. Bacchis, salve.
Bacchis
Salve, Lache.
Laches
Edepol credo te nonnihil mirari, Bacchis,
Quid sit quapropter te huc foras puerum evocare iussi.
Bacchis
Ego pol quoque etiam timida sum, quum venit mihi in mentem quae sim,
735 Ne nomen mihi quaesti obsiet; nam mores facile tutor.
Laches
Si vera dicis, nihil tibi est a me pericli, mulier;
Nam aetate iam ea sum ut non siet peccato mihi ignosci aequum:
Quo magis omnes res cautius ne temere faciam accuro:
Nam si id facis facturave es bonas quod par est facere,
740 Inscitum offerre iniuriam tibi immerenti iniquum est.
Bacchis
Est magna ecastor gratia de istac re quam tibi habeam:
Nam qui post factam iniuriam se expurget, parum mihi prosit.
Sed quid istuc est?
Laches
Meum receptas filium ad te Pamphilum.
Bacchis
Ah!
Laches
Sine dicam. Uxorem hanc prius quam duxit, vestrum amorem pertuli.
745 Mane: nondum etiam dixi id quod volui. Hic nunc uxorem habet:
Quaere alium tibi firmiorem, dum tibi tempus consulendi est;
Nam neque ille hoc animo erit aetatem, neque pol tu eadem istac aetate.
Bacchis
Quis id ait?
Laches
Socrus.
Bacchis
Mene?
Laches
Te ipsam; et filiam abduxit suam;
Puerumque ob eam rem clam voluit natus qui est extinguere.
Bacchis
750 Aliud si scirem qui firmare meam apud vos possem fidem
Sanctius quam iusiurandum, id pollicerer tibi, Lache,
Me segregatum habuisse, uxorem ut duxit, a me Pamphilum.
Laches
Lepida es; sed scin quid volo potius sodes facias?
Bacchis
Quid vis? cedo.
Laches
Eas ad mulieres huc intro, atque istuc iusiurandum idem
755 Polliceare illis: exple animum iis, teque hoc crimine expedi.
Bacchis
Faciam; quod pol, si esset alia ex hoc quaestu, haud faceret scio,
Ut de tali causa nuptae mulieri se ostenderet.
Sed nolo falsa fama esse gnatum suspectum tuum,
Nec leviorem vobis, quibus est minime aequum, viderier
760 Immerito; nam meritus de me est quod queam illi ut commodem.
Laches
Facilem benevolumque lingua tua iam tibi me reddidit;
Nam non sunt solae arbitratae hae: ego quoque etiam credidi.
Nunc quum ego te esse praeter nostram opinionem comperi,
Fac eadem ut sis porro; nostra utere amicitia ut voles.
765 Aliter si faciassed reprimam me, ne aegre quicquam ex me audias.
Verum te hoc moneo unum: amicus qualis sim aut quid possiem
Potius quam inimicus periclum facias.
Phidippus
Nihil apud me tibi
Defieri patiar quin quod opus sit benigne praebeatur.
Sed quum tu satura atque ebria eris, puer ut satur sit facito.
Laches
770 Noster socer, video, venit: puero nutricem adduxit.
Phidippe, Bacchis deierat persancte.
Phidippus
Haecine ea est?
Laches
Haec est.
Phidippus
Nec pol istae metuunt Deos; neque has respicere Deos opinor.
Bacchis
Ancillas dedo: quolibet cruciatu per me exquire.
Haec res hic agitur: Pamphilo me facere ut redeat uxor
775 Oportet; quod si perficio, non poenitet me famae,
Solam fecisse id quod aliae meretrices facere fugitant.
Laches
Phidippe, nostras mulieres suspectas fuisse falso
Nobis in re ipsa invenimus: porro hanc nunc experiamur:
Nam si compererit crimini tua se uxor credidisse,
780 Missam iram faciet: sin autem est ob eam rem iratus gnatus,
Quod peperit uxor clam, id leve est; cito ab eo haec ira abscedet.
Profecto in hac re nihil mali est quod sit discidio dignum.
Phidippus
Velim quidem hercle.
Laches
Exquire: adest: quod satis sit faciet ipsa.
Phidippus
Quid mihi istaec narras? an quia non tute ipse dudum audisti
785 De hac re animus meus ut sit, Laches? illis modo explete animum.
Laches
Quaeso edepol, Bacchis, mihi quod es pollicita tute ut serves.
Bacchis
Ob eam rem vis ergo intro eam?
Laches
I atque exple animum iis, ut credant.
Bacchis
Eo; etsi scio pol iis fore meum conspectum invisum hodie;
Nam nupta meretrici hostis est, a viro ubi segregate est.
Laches
790 At haec amicae erunt, ubi quamobrem adveneris resciscent.
Phidippus
At easdem amicas fore tibi promitto, rem ubi cognoverint.
Nam illas errore et te simul suspicione exsolves.
Bacchis
Perii: pudet Philumenae. Sequimini me huc intro ambae.
Laches
Quid est quod mihi malim quam quod huic intelligo evenire,
795 Ut gratiam neat sine suo dispendio, et mihi prosit?
Nam si est ut haec nunc Pamphilum vere ab se segregarit,
Scit sibi nobilitatem ex eo et rem natam et gloriam esse,
Referetque gratiam ei, unaque nos sibi opera amicos iunget.
Parmeno
Edepol nae meam herus esse operam deputat parvi preti,
800 Qui ob rem nullam misit, frustra ubi totum desedi diem,
Myconium hospitem dum exspecto in arce Callidemidem.
Itaque ineptus hodie dum illic sedeo, ut quisque venerat,
Accedebam. Adolescens, dic dum, quaeso, es tu Myconius?
Non sum. At Callidemides? Non. Hospitem ecquem Pamphilum
805 Hic habes? Omnes negabant: neque eum quenquam esse arbitror.
Denique hercle iam pudebat: abii. Sed quid Bacchidem
Ab nostro affine exeuntem video? Quid huic hic est rei?
Bacchis
Parmeno, opportune te offers: propere curre ad Pamphilum.
Parmeno
Quid eo?
Bacchis
Dic me orare ut veniat.
Parmeno
Ad te?
Bacchis
Immo ad Philumenam.
Parmeno
810 Quid rei est?
Bacchis
810 Tua quod nihil refert percontari desinas.
Parmeno
Nihil aliud dicam?
Bacchis
Etiam; cognosse annulum illum Myrrhinam
Gnatae suae fuisse quem ipsus olim mihi dederat.
Parmeno
Scio.
Tantumne est?
Bacchis
Tantum: aderit continuo, hoc ubi ex te audierit.
Sed cessas?
Parmeno
Minime equidem; nam hodie mihi potestas haud data est;
815 Ita cursando atque ambulando totum hunc contrivi diem.
Bacchis
Quantam obtuli adventu meo laetitiam Pamphilo hodie!
Quot commodas res attuli! quot autem ademi curas!
Gnatum ei restituo, paene qui harum ipsiusque opera periit:
Uxorem, quam nunquam est ratus posthac se habiturum, reddo;
820 Qua re suspectus suo patri et Phidippo fuit, exsolvi
Hic adeo his rebus annulus fuit initium inveniendis:
Nam memini abhinc menses decem fere ad me note prima
Confugere anhelantem domum, sine comite, vini plenum,
Cum hoc annulo: extimui ilico. Mi Pamphile, inquam, amabo,
825 Quid exanimatus es, obsecro? aut unde annulum istum nactus es?
Dic mihi. Ille alias res agere se simulare: postquam video,
Nescio quid suspicarier; magis coepi instare ut dicat.
Homo se fatetur vi in via nescio quam compressisse;
Dicitque sese illi annulum, dum luctat, detraxisse.
830 Eum haec cognovit Myrrhina in digito modo me habente.
Rogat unde sit? narro omnia haec: inde est cognitio facta
Philumenam compressam esse ab eo, et filium inde hunc natum.
Haec tot propter me gaudia illi contigisse laetor;
Etsi hoc meretrices aliae nolunt; neque enim est in rem nostram
835 Ut quisquam amator nuptiis laetetur: verum ecastor
Nunquam animum quaesti gratia ad malas adducam partes.
Ego dum illo licitum est usa sum benigno et lepido et comi.
Incommode mihi nuptiis evenit: factum fateor.
At pol me fecisse arbitror ne id merito mihi eveniret.
840 Multa ex quo fuerint commoda, eius incommoda aequum est ferre.
Pamphilus
Vide, mi Parmeno, etiam sodes ut mihi haec certa et clara attuleris,
Ne me in breve coniicias tempus gaudio hoc falso frui.
Parmeno
Visum est.
Pamphilus
Certen?
Parmeno
Certe.
Pamphilus
Deus sum, si hoc ita est.
Parmeno
Verum reperies.
Pamphilus
Manedum sodes: timeo ne aliud credam, atque aliud nunties.
Parmeno
845 Maneo.
Pamphilus
845 Sic te dixisse opinor, invenisse Myrrhinam
Bacchidem annulum suum habere.
Parmeno
Factum.
Pamphilus
Eum quem olim ei dedi;
Eaque hoc te mihi nuntiare iussit: itane est factum?
Parmeno
Ita, inquam.
Pamphilus
Quis me est fortunatior, venustatisque adeo plenior?
Egone te pro hoc nuntio quid donem? Quid? quid? Nescio.
Parmeno
850 At ego scio.
Pamphilus
850 Quid?
Parmeno
850 Nihil enim.
Nam neque in nuntio neque in me ipso tibi boni quid sit scio.
Pamphilus
Egon, qui ab Orco mortuum me reducem in lucem feceris,
Sinam sine munere a me abire? Ah, nimium me ingratum putas.
Sed Bacchidem eccam video stare ante ostium.
855 Me exspectat, credo: adibo.
Bacchis
855 Salve, Pamphile.
Pamphilus
O Bacchis, O mea Bacchis, servatrix mea.
Bacchis
Bene factum, et volup est.
Pamphilus
Factis ut credam facis;
Antiquamque adeo tuam venustatem obtines,
Ut voluptati obitus, sermo, adventus tuus, quocunque adveneris,
860 Semper siet.
Bacchis
860 Ac tu ecastor morem antiquum atque ingenium obtines,
Ut unus omnium homo te vivat nusquam quisquam blandior.
Pamphilus
Ha! ha! hae! tun mihi istuc?
Bacchis
Recte amasti, Pamphile, uxorem tuam;
Nam nunquam ante hunc diem meis oculis eam, quod nossem, videram.
Perliberalis visa est.
Pamphilus
Dic verum.
Bacchis
Ita me Di ament, Pamphile.
Pamphilus
865 Dic mihi, harum rerum numquid dixti iam patri?
Bacchis
865 Nihil.
Pamphilus
865 Neque opus est
Adeo muttito: placet non fieri hoc itidem ut in comoediis,
Omnia omnes ubi resciscunt: hic quos par fuerat resciscere
Sciunt; quos non autem aequum est scire neque resciscent neque scient.
Bacchis
Immo etiam hoc qui occultari facilius credas dabo.
870 Myrrhina ita Phidippo dixit, iuriiurando meo
Se fidem habuisse, et propterea te sibi purgatum.
Pamphilus
Optime est;
Speroque hanc rem esse eventuram nobis ex sententia.
Parmeno
Here, licetne scire ex te hodie quid sit quod feci boni;
Aut quid istuc est quod vos agitis?
Pamphilus
Non licet.
Parmeno
Tamen suspicor.
875 Egone hunc ab Orco mortuum? quo pacto?
Pamphilus
875 Nescis, Parmeno,
Quantum hodie profueris mihi, et me ex quanta aerumna extraxeris.
Parmeno
Immo vero scio; neque hoc imprudens feci.
Pamphilus
Ego istuc satis scio.
Bacchis
An temere quicquam Parmenonem praetereat quod facto usus sit?
Pamphilus
Sequere me intro, Parmeno.
Parmeno
Sequor. Equidem plus hodie boni
880 Feci imprudens quam sciens ante hunc diem unquam.
Ω
880 Plaudite.
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Parry 1857
Parry, Whitaker and Co., 1857 · 1857
The Editor

Milman Parry (1902–1935) was an American classical scholar whose revolutionary theory of oral composition transformed Homeric studies. Parry's doctoral thesis, L'Épithète traditionnelle dans Homère (1928), demonstrated that Homer's formulaic language was the product of oral tradition rather than individual artistic choice. His fieldwork recording South Slavic oral poetry in the 1930s provided comparative evidence for his theory.

About This Edition

Texts associated with Parry reflect the oral-formulaic tradition of Homeric scholarship. Parry's work, continued after his early death by Albert Lord (The Singer of Tales, 1960), established that the Homeric epics are products of a centuries-long oral tradition. This has profound implications for how we read and edit the text — apparent inconsistencies and repetitions are features of oral composition, not scribal errors.

Tap any Latin word to look it up