Pamphilus
Nemini ego plura acerba credo esse ex amore homini unquam oblata
Quam mihi. Heu me infelicem, hancine ego vitam parsi perdere?
Hacine causa ego cram tantopere cupidus redeundi domum,
Cui quanto fuerat praestabilius ubivis gentium agere aetatem
285
Quam huc redire, atque haec ita esse miserum me resciscere.
Nam nos omnes, quibus est alicunde aliquis obiectus labos,
Omne quod est interea tempus prius quam id rescitum est lucro est.
Parmeno
At sic citius qui te expedias his aerumnis reperies.
Si non redisses, hae irae factae essent multo ampliores;
290
Sed nunc adventum tuum ambas, Pamphile, scio reverituras.
Rem cognosces; iram expedies; rursum in gratiam restitues.
Levia sunt haec quae tu pergravia esse in animum induxti tuum.
Pamphilus
Quid consolare me? an quisquam usquam gentium est aeque miser?
Prius quam hanc uxorem duxi habebam alibi animum amori deditum:
295
Iam in hac re, ut taceam, cuivis facile scitu est quam fuerim miser:
Tamen nunquam ausus sum recusare eam quam mihi obtrudit pater.
Vix me illinc abstraxi, atque impeditum in ea expedivi animum meum,
Vixque huc contuleram; hem, nova res orta est porro ab hac quae me abstrahat.
Tum matrem ex ea re me aut uxorem in culpa inventurum arbitror;
300
Quod ita quum esse invenero, quid restat nisi porro ut fiam miser?
Nam matris ferre iniurias me, Parmeno, pietas iubet.
Tum uxori obnoxius sum; ita olim suo me ingenio pertulit;
Tot meas iniurias quae nunquam in ullo patefecit loco.
Sed magnum nescio quid necesse est evenisse, Parmeno,
305
Unde ira inter eas intercessit quae tam permansit diu.
Parmeno
Haud quidem hercle parvum, si vis vero veram rationem exsequi.
Non maximas quae maximae sunt interdum irae iniurias
Faciunt; nam saepe est quibus in rebus alius ne iratus quidem est,
Quum de eadem causa est iracundus factus inimicissimus.
310
Pueri inter sese quam pro levibus noxiis iras gerunt!
Quapropter? quia enim qui eos gubernat animus infirmum gerunt.
Itidem illae mulieres sunt ferme ut pueri levi sententia.
Fortasse unum aliquod verbum inter eas iram hanc concivisse.
Pamphilus
Abi, Parmeno, intro ac me venisse nuntia.
Parmeno
Hem, quid hoc est?
Pamphilus
Tace.
315
Trepidari sentio et cursari rursum prorsum.
Parmeno
315
Agedum ad fores
Accede propius. Hem, sensistin?
Pamphilus
Noli fabularier.
Pro Iupiter! clamorem audivi.
Parmeno
Tute loqueris, me vetas.
Myrrhina
Tace obsecro mea gnata.
Pamphilus
Matris vox visa est Philumenae.
Nullus sum.
Parmeno
Quidum?
Pamphilus
Perii!
Parmeno
Quamobrem?
Pamphilus
Nescio quod magnum malum
320
Profecto, Parmeno, me celas.
Parmeno
320
Uxorem Philumenam
Pavitare nescio quid dixerunt: id si forte est nescio.
Pamphilus
Interii. Cur mihi id non dixti?
Parmeno
Quia non poteram una omnia.
Pamphilus
Quid morbi est?
Parmeno
Nescio.
Pamphilus
Quid? nemon medicum adduxit?
Parmeno
Nescio.
Pamphilus
Cesso hinc ire intro, ut hoc quam primum quicquid est certum sciam?
325
Quonam modo, Philumena mea, nunc te offendam affectam?
Nam si periclum ullum in te inest, perisse me una haud dubium est.
Parmeno
Non usus facto est mihi nunc hunc intro sequi:
Nam invisos omnes nos esse illis sentio.
Heri nemo voluit Sostratam intro admittere.
330
Si forte morbus amplior factus siet,
Quod sane nolim, maxime heri causa mei,
Servum ilico introisse dicent Sostratae;
Aliquid tulisse comminiscentur mali
Capiti atque aetati illorum, morbus qui auctus siet.
335
Hera in crimen veniet, ego vero in magnum malum.
Sostrata
Nescio quid iamdudum audio hic tumultuari misera:
Male metuo ne Philumenae magis morbus aggravescat;
Quod te Aesculapi, et te Salus, ne quid sit huius oro.
Nunc ad eam visam.
Parmeno
Heus, Sostrata.
Sostrata
Ehem.
Parmeno
Iterum istinc excludere.
Sostrata
340
Ehem, Parmeno, tune hic eras? Perii, quid faciam misera?
Non visam uxorem Pamphili, cum in proximo hic sit aegra?
Parmeno
Non visas? ne mittas quidem visendi causa quemquam:
Nam qui amat cui odio ipsus est bis facere stulte duco:
Laborem inanem ipsus capit, et illi molestiam affert.
345
Tum autem filius introiit videre, ut venit, quid agat.
Sostrata
Quid ais? an venit Pamphilus?
Parmeno
Venit.
Sostrata
Dis gratiam habeo.
Hem, istoc verbo animus mihi rediit, et cura ex corde excessit.
Parmeno
Iam ea de causa maxime nunc huc introire nolo:
Nam si remittent quippiam Philumenae dolores,
350
Omnem rem narrabit, scio, continuo sola soli
Quae inter vos intervenit, unde ortum est initium irae.
Atque eccum video ipsum egredi: quam tristis est!
Sostrata
O mi gnate.
Pamphilus
Mea mater salve.
Sostrata
Gaudeo venisse salvum: salvan
Philumena est?
Pamphilus
Meliuscula est.
Sostrata
Utinam istuc ita Di faxint.
355
Quid tu igitur lacrimas? aut quid es tam tristis?
Pamphilus
355
Recte, mater.
Sostrata
Quid fuit tumulti? dic mihi: an dolor repente invasit?
Pamphilus
Ita factum est.
Sostrata
Quid morbi est?
Pamphilus
Febris.
Sostrata
Quotidiana?
Pamphilus
Ita aiunt.
I sodes intro; consequar iam te, mea mater.
Sostrata
Fiat.
Pamphilus
Tu pueris curre Parmeno obviam, atque eis onera adiuta.
Parmeno
360
Quid? non sciunt ipsi viam domum qua redeant?
Pamphilus
360
Cessas?
Pamphilius
Nequeo mearum rerum initium ullum invenire idoneum,
Unde exordiar narrare quae nec opinanti accidunt;
Partim quae perspexi his oculis, partim quae accepi auribus:
Qua me propter exanimatum citius eduxi foras.
365
Nam modo me intro ut corripui timidus, alio suspicans
Morbo me visurum affectam ac sensi esse uxorem; hei mihi!
Postquam me aspexere ancillae advenisse, ilico omnes simul
Laetae exclamant, Venit; id quod me repente aspexerant.
Sed continuo vultum earum sensi immutari omnium,
370
Quia tam incommode illis fors obtulerat adventum meum.
Una illarum interea propere praecucurrit nuntians
Me venisse: ego eius videndi cupidus recta consequor.
Postquam introii extemplo eius morbum cognovi miser;
Nam neque ut celari posset tempus spatium ullum dabat,
375
Neque voce alia ac res monebat ipsa poterat conqueri.
Postquam aspexi, O facinus indignum! inquam; et corripui ilico
Me inde lacrimans, incredibili re atque atroci percitus.
Mater consequitur: iam ut limen exirem ad genua accidit
Lacrimans misera: miseritum est. Profecto hoc sic est, ut puto:
380
Omnibus nobis ut res dant sese ita magni atque humiles sumus.
Hanc habere orationem mecum a principio institit:
O mi Pamphile, abs te quamobrem haec abierit causam vides;
Nam vitium est oblatum virgini olim ab nescio quo improbo:
Nunc huc confugit te atque alios partum ut celaret suum.
385
Sed cum orata eius reminiscor, nequeo quin lacrimem miser.
Quaeque fors fortuna est, inquit, nobis quae te hodie obtulit,
Per eam te obsecramus ambae, si ius, si fas est, uti
Adversa eius per te tecta tacitaque apud omnes sient.
Si unquam erga te animo esse amico sensti eam, mi Pamphile,
390
Sine labore hanc gratiam te ut sibi des pro illa nunc rogat.
Caeterum de reducenda id facias quod in rein sit tuam,
Parturire eam neque gravidam esse ex te solus conscius.
Nam aiunt tecum post duobus concubuisse eam mensibus:
Tum postquam ad te venit mensis agitur hic iam septimus;
395
Quod te scire ipsa indicate res. Nunc si potis est, Pamphile,
Maxime volo doque operam ut clam eveniat partus patrem,
Atque adeo omnes: sed si fieri id non potest quin sentiant,
Dicam abortum esse: scio nemini aliter suspectum fore
Quin, quod verisimile est, ex te recte eum natum putent.
400
Continuo exponetur: hic tibi nihil est quicquam incommodi;
Et illi miserae indigne factam iniuriam contexeris.
Pollicitus sum; et servare in eo certum est quod dixi fidem;
Nam de reducenda, id vero neutiquam honestum esse arbitror;
Nec faciam; etsi amor me graviter consuetudoque eius tenet.
405
Lacrimo, quae posthac futura est vita quum in mentem venit,
Solitudoque. O fortuna, ut nunquam perpetuo es bona!
Sed iam prior amor me ad hanc rem exercitatum reddidit,
Quem ego tum consilio missum feci: idem nunc huic operam dabo.
Adest Parmeno cum pueris: hunc minime est opus
410
In hac re adesse; nam olim soli credidi
Ea me abstinuisse in principio, cum data est.
Vereor, si clamorem eius hic crebro audiat,
Ne parturire intelligat: aliquo mihi est
Hinc ablegandus dum parit Philumena.
Parmeno
415
Ain tu tibi hoc incommodum evenisse iter?
Sosia
Non hercle verbis, Parmeno, dici potest
Tantum quam re ipsa navigare incommodum est.
Parmeno
Itane est?
Sosia
O fortunate, nescis quid mali
Praeterieris qui nunquam es ingressus mare.
420
Nam alias ut omittam miserias, unam hanc vide:
Dies triginta aut plus eo in navi fui,
Cum interea semper mortem exspectabam miser;
Ita usque adversa tempestate usi sumus.
Parmeno
Odiosum.
Sosia
Haud clam me est: denique hercle aufugerim
425
Potius quam redeam, si eo mihi redeundum siet.
Parmeno
Olim quidem te causae impellebant leves
Quod nunc minitare facere ut faceres, Sosia.
Sed Pamphilum ipsum video stare ante ostium.
Ite intro: ego hunc adibo si quid me velit.
430
Here, etiam tu hic stas?
Pamphilus
430
Et quidem te exspecto.
Parmeno
430
Quid est?
Pamphilus
In arcem transcurso opus est.
Parmeno
Cui homini?
Pamphilus
Tibi.
Parmeno
In arcem? quid eo?
Pamphilus
Callidemidem hospitem
Myconium, qui mecum una advectus est, conveni.
Parmeno
Perii! vovisse hunc dicam, si salvus domum
435
Redisset unquam, ut me ambulando rumperet.
Pamphilus
Quid cessas?
Parmeno
Quid vis dicam? an conveniam modo?
Pamphilus
Immo, quod constitui me hodie conventurum eum
Non posse; ne me frustra illic exspectet: vola.
Parmeno
At non novi hominis faciem.
Pamphilus
At faciam ut noveris.
440
Magnus, rubicundus, crispus, crassus, caesius,
Cadaverosa facie.
Parmeno
Di illum perduint.
Quid si non veniet? maneamne usque ad vesperum?
Pamphilus
Maneto: curre.
Parmeno
Non queo; ita defessus sum.
Pamphilus
Ille abiit: quid agam infelix? prorsus nescio
445
Quo pacto hoc celem quod me oravit Myrrhina,
Suae gnatae partum; nam me miseret mulieris.
Quod potero faciam, tamen ut pietatem colam;
Nam me parenti potius quam amori obsequi
Oportet. Atat eccum Phidippum et patrem
450
Video: horsum pergunt. Quid dicam hisce incertus sum.
Laches
Dixtin dudum illam dixisse se exspectare filium?
Phidippus
Factum.
Laches
Venisse aiunt: redeat.
Pamphilus
Quam causam dicam patri
Quamobrem non reducam nescio.
Laches
Quem ego hic audivi loqui?
Pamphilus
Certum offirmare est viam me quam decrevi persequi.
Laches
455
Ipsus est de quo hic agebam tecum.
Pamphilus
455
Salve, mi pater.
Laches
Gnate mi, salve.
Phidippus
Bene factum te advenisse, Pamphile;
Atque adeo, quod maximum est, salvum atque validum.
Pa
Creditur.
Laches
Advenis modo?
Pamphilus
Admodum.
Laches
Cedo, quid reliquit Phania
Consobrinus noster?
Pamphilus
Sane hercle homo voluptati obsequens
460
Fuit dum vixit; et qui sic sunt haud multum heredem iuvant:
Sibi vero hanc laudem relinquunt: Vixit, dum vixit, bene.
Laches
Tum tu igitur nihil attulisti huc plus una sententia?
Pamphilus
Quicquid est id quod reliquit profuit.
Laches
Immo obfuit;
Nam illum vivum et salvum vellem.
Phidippus
Impune optare istuc licet:
465
Ille reviviscet iam nunquam; et tamen utrum malis scio.
Laches
Heri Philumenam ad se arcessi hic iussit: die iussisse te.
Phidippus
Noli fodere: iussi.
Laches
Sed eam iam remittet.
Phidippus
Scilicet.
Pamphilus
Omnem rem scio ut sit gesta: adveniens audivi omnia.
Laches
At istos invidos Di perdant qui haec libenter nuntiant.
Pamphilus
470
Ego me scio cavisse ne ulla merito contumelia
Fieri a vobis posset: idque si nunc memorare hic velim,
Quam fideli animo et benigno in illam et clementi fui,
Vere possum; ni te ex ipsa haec magis velim resciscere;
Namque eo pacto maxime apud te meo erit ingenio fides,
475
Quum illa quae nunc in me iniqua est aequa de me dixerit:
Neque mea culpa hoc discidium evenisse, id testor Deos.
Sed quando sese esse indignam deputat matri meae
Quae concedat, cuiusque mores toleret sua modestia,
Neque alio pacto componi potest inter eas gratia,
480
Segreganda aut mater a me est, Phidippe, aut Philumena:
Nunc me pietas matris potius commodum suadet sequi.
Laches
Pamphile, haud invito ad aures sermo mihi accessit tuus,
Quum te postputasse omnes res prae parente intelligo.
Verum vide ne impulsus ita prave insistas, Pamphile.
Pamphilus
485
Quibus iris impulsus nunc in illam iniquus siem?
Quae nunquam quicquam erga me commerita est, pater,
Quod nollem; et saepe quod vellem meritam scio.
Amoque et laudo et vehementer desidero;
Nam fuisse erga me miro ingenio expertus sum;
490
Illique exopto ut reliquam vitam exigat
Cum eo viro me qui sit fortunatior;
Quandoquidem illam a me distrahit necessitas.
Phidippus
Tibi id in manu est ne fiat.
Laches
Si sanus sies,
Iube illam redire.
Pamphilus
Non est consilium, pater.
495
Matris servibo commodis.
Laches
495
Quo abis? mane;
Mane, inquam: quo abis?
Phidippus
Quae haec est pertinacia?
Laches
Dixin, Phidippe, hanc rem aegre laturum esse eum?
Quamobrem te orabam filiam ut remitteres.
Phidippus
Non credidi edepol adeo inhumanum fore.
500
Ita nunc is sibi me supplicaturum putat?
Si est ut velit reducere uxorem, licet;
Sin alio est animo, renumeret dotem huc; eat.
Laches
Ecce autem tu quoque proterve iracundus es.
Phidippus
Percontumax redisti huc nobis, Pamphile.
Laches
505
Decedet iam ira haec, etsi merito iratus est.
Phidippus
Quia paulum vobis accessit pecuniae,
Sublati animi sunt.
Laches
Etiam mecum litigas?
Phidippus
Deliberet, renuntietque hodie mihi,
Velitne an non; ut alii, si huic non sit, siet.
Laches
510
Phidippe, ades, audi paucis. Abiit. Quid mea?
Postremo inter se transigant ipsi, ut libet;
Quando nec natus neque hic mihi quicquam obtemperant;
Quae dico parvi pendunt. Porto hoc iurgium
Ad uxorem, cuius haec fiunt consilio omnia;
515
Atque in eam hoc omne quod mihi aegre est evomam.
Tap any Latin word to look it up