Menedemus
Ego me non tam astutum, neque ita perspicacem esse certo scio:
875
Sed hic adiutor meus et monitor et praemonstrator Chremes
Hoc mihi praestat. In me quidvis harum rerum convenit
Quae sunt dicta in stultum; caudex, stipes, asinus, plumbeus:
In illum nihil potest; nam exsuperat eius stultitia haec omnia.
Chremes
Ohe, iam desine Deos, uxor, gratulando obtundere,
880
Tuam esse inventam gnatam; nisi illos ex tuo ingenio iudicas,
Ut nihil credas intelligere nisi idem dictum sit centies.
Sed interim, quid illic iam dudum gnatus cessat cum Syro?
Menedemus
Quos ais homines, Chreme, cessare?
Chremes
Ehem, Menedeme, advenis?
Dic mihi, Cliniae quae dixi nuntiastine?
Menedemus
Omnia.
Chremes
885
Quid ait?
Menedemus
885
Gaudere adeo coepit quasi qui cupiunt nuptias.
Chremes
Ha ha he!
Menedemus
Quid risisti?
Chremes
Servi venere in mentem Syri
Calliditates.
Menedemus
Itane?
Chremes
Vultus quoque hominum fingit scelus.
Menedemus
Gnatus quod se adsimulat laetum, id dicis?
Chremes
Id.
Menedemus
Idem istuc mihi
Venit in mentem.
Chremes
Veterator!
Menedemus
Magis, si magis noris, putes
890
Ita rem esse.
Chremes
890
Ain tu?
Menedemus
890
Quin tu ausculta.
Chremes
890
Mane. Hoc prius scire expeto,
Quid perdideris. Nam ubi desponsam nuntiasti filio,
Continuo iniecisse verba tibi Dromonem scilicet,
Sponsae vestem, aurum, atque ancillas opus esse, argentum ut dares.
Quid? non?
Menedemus
Non, inquam.
Chremes
Neque ipse gnatus?
Menedemus
Nihil prorsus, Chreme:
Non.
895
Magis unum etiam instare ut hodie conficerentur nuptiae.
Chremes
Mira narras. Quid Syrus meus? ne is quidem quicquam?
Menedemus
Nihil.
Chremes
Quamobrem nescio.
Menedemus
Equidem miror, qui alia tam plane scias.
Sed ille tuum quoque Syrus idem mire finxit filium,
Ut ne paululum quidem subolat, esse amicam hanc Cliniae.
Chremes
900
Quid ais?
Menedemus
900
Mitto iam osculari atque amplexari: id nihil puto.
Chremes
Quid est, quod amplius simuletur?
Menedemus
Vah!
Chremes
Quid est?
Menedemus
Audi modo:
Est mihi ultimis conclave in aedibus quoddam retro:
Huc est intro latus lectus; vestimentis stratus est.
Chremes
Quid postquam hoc est factum?
Menedemus
Dictum factum, huc abiit Clitipho.
Chremes
905
Solus?
Menedemus
905
Solus.
Chremes
905
Timeo.
Menedemus
905
Bacchis consecuta est ilico.
Chremes
Sola?
Menedemus
Sola.
Chremes
Perii.
Menedemus
Ubi abiere intro, operuere ostium.
Chremes
Hem,
Clinia haec fieri videbat?
Menedemus
Quidni? mecum una simul.
Chremes
Fili est amica Bacchis, Menedeme. Occidi.
Menedemus
Quamobrem?
Chremes
Decem dierum vix mihi est familia.
Menedemus
910
Quid? istuc times quod ille operam amico dat suo?
Chremes
Immo quod amicae.
Menedemus
Si dat.
Chremes
An dubium id tibi est?
Quemquamne animo tam communi esse, aut leni putas,
Qui se vidente amicam patiatur suam?—
Menedemus
Quidni? quo verba facilius dentur mihi.
Chremes
915
Derides merito. Mihi nunc ego succenseo.
Quot res dedere ubi possem persentiscere,
Nisi essem lapis? Quae vidi! Vae misero mihi.
At nae illud haud inultum, si vivo, ferent:
Nam iam-
Menedemus
Non tu te cohibes? non te respicis?
920
Non tibi ego exempli satis sum?
Chremes
920
Prae iracundia,
Menedeme, non sum apud me.
Menedemus
Tene istuc loqui?
Nonne id flagitium est, te aliis consilium dare,
Foris sapere, tibi non posse auxiliarier?
Chremes
Quid faciam?
Menedemus
Id quod me fecisse aiebas parum.
925
Fac te patrem esse sentiat; fac ut audeat
Tibi credere omnia, abs te petere et poscere;
Ne quam aliam quaerat copiam, ac te deserat.
Chremes
Immo abeat multo malo quovis gentium,
Quam hic per flagitium ad inopiam redigat patrem:
930
Nam, si illi pergo suppeditare sumtibus,
Menedeme, mihi illaec vero ad rastros res redit.
Menedemus
Quot incommoditates in hac re accipies, nisi caves?
Difficilem ostendes te esse, et ignosces tamen
Post; et id ingratum.
Chremes
Ah, nescis quam doleam.
Menedemus
Ut libet.
935
Quid hoc quod volo, ut illa nubat nostro? nisi quid est
Quod mavis.
Chremes
Immo et gener et affines placent.
Menedemus
Quid dotis dicam te dixisse filio?
Quid obticuisti?
Chremes
Dotis?
Menedemus
Ita dico.
Chremes
Ah!
Menedemus
Chreme,
Ne quid vereare si minus: nihil nos dos movet.
Chremes
940
Duo talenta pro re nostra ego esse decrevi satis.
Sed ita dictu opus est, si me vis salvum esse, rem, et filium,
Me mea omnia bona doti dixisse illi.
Menedemus
Quam rem agis?
Chremes
Id mirari te simulato, et illum hoc rogitato simul,
Quamobrem id faciam.
Menedemus
Quin ego vero quamobrem id facias nescio.
Chremes
945
Egone? ut eius animum, qui nunc luxuria et lascivia
Diffluit, retundam, redigam ut quo se vertat nesciat.
Menedemus
Quid agis?
Chremes
Mitte; sine me in hac re gerere mihi morem.
Menedemus
Sino.
Itane vis?
Chremes
Ita.
Menedemus
Fiat.
Chremes
Age iam uxorem ut arcessat paret.
Hic ita ut liberos est aequum dictis confutabitur.
950
Sed Syrum.
Menedemus
950
Quid eum?
Chremes
950
Egone? si vivo, adeo exornatum dabo,
Adeo depexum, ut dum vivat meminerit semper mei;
Qui sibi me pro ridiculo ac delectamento putat.
Non, ita me Di ament, auderet haec facere viduae mulieri,
Quae in me fecit.
Clitipho
Itane tandem quaeso, Menedeme, ut pater
955
Tam in brevi spatio omnem de me eiecerit animum patris?
Quodnam ob facinus? quid ego tantum sceleris admisi miser?
Vulgo faciunt.
Menedemus
Scio tibi esse hoc gravius multo ac durius,
Cui fit; verum ego haud minus aegre patior. Id qui nescio,
Nec rationem capio, nisi quod tibi bene ex animo volo.
Clitipho
960
Hic patrem adstare aibas?
Menedemus
960
Eccum.
Chremes
960
Quid me incusas, Clitipho?
Quicquid ego huius feci, tibi prospexi et stultitiae tuae.
Ubi te vidi animo esse omisso, et suavia in praesentia
Quae essent prima habere, neque consulere in longitudinem,
Cepi rationem ut neque egeres, neque ut haec posses perdere.
965
Ubi cui decuit primo tibi non licuit per te mihi dare,
Abii ad proximos qui erant tibi; eis commisi et credidi:
Ibi tuae stultitiae semper erit praesidium, Clitipho;
Victus, vestitus, quo in tectum te receptes.
Clitipho
Hei mihi !
Chremes
Satius est quam te ipso herede haec possidere Bacchidem.
Syrus
970
Disperii: scelestus quantas turbas concivi insciens !
Clitipho
Emori cupio.
Chremes
Prius quaeso disce quid sit vivere:
Ubi scies, si displicebit vita, tum istoc utitor.
Syrus
Here, licetne?
At tuto?
Chremes
Loquere.
Syrus
Quae ista est pravitas,
Chremes
Loquere.
Syrus
Quaeve amentia est, quod peccavi ego id obesse huic?
Chremes
Ilicet.
975
Ne te admisce: nemo accusat, Syre, te; nec tu aram tibi
Nec precatorem pararis.
Syrus
Quid agis?
Chremes
Nihil succenseo,
Nec tibi nec huic: nec vos est aequum quod facio mihi.
Syrus
Abiit; vah, rogasse vellem.
Clitipho
Quid?
Syrus
Unde mihi peterem cibum:
Ita nos alienavit: tibi iam esse ad sororem intelligo.
Clitipho
980
Adeon rem rediisse ut periculum etiam fame mihi sit, Syre?
Syrus
Modo liceat vivere, est spes—
Clitipho
Quae?
Syrus
nos esurituros satis.
Clitipho
Irrides in re tanta, neque me quicquam consilio adiuvas?
Syrus
Immo et ibi nunc sum, et usque id egi dudum, dum loquitur pater;
Et, quantum ego intelligere possum—
Clitipho
Quid?
Syrus
non aberit longius.
Clitipho
985
Quid id ergo?
Syrus
985
Sic est, non esse horum te arbitror.
Clitipho
985
Quid istuc, Syre?
Satin sanus es?
Syrus
Ego dicam quod mihi in mentem: tu diiudica.
Dum istis fuisti solus, dum nulla alia delectatio
Quae propior esset, te indulgebant, tibi dabant: nunc filia
Postquam est inventa vera, inventa est causa qua te expellerent.
Clitipho
990
Est verisimile.
Syrus
990
An tu ob peccatum hoc esse illum iratum putas?
Clitipho
Non arbitror.
Syrus
Nunc aliud specta: matres omnes filiis
In peccato adiutrices, auxilio in paterna iniuria
Solent esse: id non fit.
Clitipho
Verum dicis: quid nunc faciam, Syre?
Syrus
Suspicionem istanc ex illis quaere; rem profer palam:
995
Si non est verum, ad misericordiam ambos adduces cito, aut
Scibis cuius sis.
Clitipho
Recte suades; faciam.
Syrus
Sat recte hoc mihi
In mentem venit: namque adolescens quam minima in spe situs erit
Tam facillime patris pacem in leges conficiet suas.
Etiam haud scio an uxorem ducat; ac Syro nihil gratiae.
1000
Quid hoc autem? senex exit foras: ego fugio: adhuc quod factum est
Miror, continuo non iussisse abripi me. Ad Menedemum hunc pergam:
Eum mihi precatorem paro: seni nostro fidei nihil habeo.
Sostrata
Profecto nisi caves tu homo, aliquid gnato conficies mali:
Idque adeo miror quomodo
1005
Tam ineptum quicquam tibi in mentem venire, mi vir, potuerit.
Chremes
Oh, pergin mulier esse? Nullamne ego rem unquam in vita mea
Volui quin tu in ea re mihi fueris adversatrix, Sostrata?
At si rogitem iam, quid est quod peccem, aut quamobrem hoc faciam, nescias:
In qua re nunc tam confidenter restas, stulta.
Sostrata
Ego nescio?
Chremes
1010
Immo scis, potius quam quidem redeat ad integrum haec eadem oratio.
Sostrata
Oh, iniquus es, qui me tacere de re tanta postules.
Chremes
Non postulo: iam loquere: nihilo minus ego hoc faciam tamen.
Sostrata
Facies?
Chremes
Verum.
Sostrata
Non vides quantum mali ex ea re excites?
Subditum se suspicatur.
Chremes
Subditum, ain tu?
Sostrata
Certe sic erit, inquam, mi vir.
Chremes
1015
Confitere tuum non esse.
Sostrata
1015
Au obsecro te, istuc inimicis siet.
Egon confitear meum non esse filium qui sit meus?
Chremes
Quid? metuis ne non, quum velis, convincas esse illum tuum?
Sostrata
Quod filia est inventa?
Chremes
Non; sed, quod magis credendum siet,
Id quod est consimilis moribus,
1020
Convincas facile ex te natum; nam tui similis est probe;
Nam illi nihil viti est relictum, quin sit et idem tibi.
Tum praeterea talem nisi tu nulla pareret filium.
Sed ipse egreditur: quam severus ! rem cum videas, censeas.
Clitipho
Si unquam ullum fuit tempus, mater, quum ego voluptati tibi
1025
Fuerim, dictus filius tuus tua voluntate, obsecro,
Eius ut memineris, atque inopis nunc te miserescat mei:
Quod peto, et volo, parentes meos ut commonstres mihi.
Sostrata
Obsecro, mi gnate, ne istuc in animum inducas tuum,
Alienum esse te.
Clitipho
Sum.
Sostrata
Miseram me! hocine quaesisti, obsecro?
1030
Ita mihi atque huic sis superstes ut ex me atque ex hoc natus es.
Et cave posthac, si me amas, unquam istuc verbum ex te audiam.
Chremes
At ego, si me metuis, mores cave in te esse istos sentiam.
Clitipho
Quos?
Chremes
Si scire vis, ego dicam: gerro, iners, fraus, heluo,
Ganeo, damnosus: crede, et nostrum te esse credito.
Clitipho
1035
Non sunt haec parentis dicta.
Chremes
1035
Non si ex capite sis meo
Natus, item ut aiunt Minervam esse ex Iove, ea causa magis
Patiar, Clitipho, flagitiis tuis me infamem fieri.
Sostrata
Di istaec prohibeant.
Chremes
Deos nescio: ego quod potero sedulo.
Quaeris id quod habes, parentes: quod abest non quaeris, patri
1040
Quomodo obsequare, et ut serves quod labore invenerit.
Non mihi per fallacias adducere ante oculos—? Pudet
Dicere hac praesente verbum turpe: at te id nullo modo
Puduit facere.
Clitipho
Eheu, quam ego nunc totus displiceo mihi,
Quam pudet! neque quod principium inveniam ad placandum scio.
Menedemus
1045
Enimvero Chremes nimis graviter cruciat adolescentulum,
Nimisque inhumane. Exeo ergo ut pace conciliem. Optime
Ipsos video.
Chremes
Ehem, Menedeme, cur non arcessi iubes
Filiam, et quod dotis dixi firmas?
Sostrata
Mi vir, te obsecro
Ne facias.
Clitipho
Pater, obsecro ut mihi ignoscas.
Menedemus
Da veniam, Chreme:
1050
Sine te exoret.
Chremes
1050
Egon mea bona ut dem Bacchidi dono sciens?
Non faciam.
Menedemus
At id nos non sinemus.
Clitipho
Si me vivum vis, pater,
Ignosce.
Sostrata
Age, Chreme mi.
Menedemus
Age quaeso ne tam offirma te, Chreme.
Chremes
Quid istic? video non licere ut coeperam hoc pertendere.
Menedemus
Facis ut te decet.
Chremes
Ea lege hoc adeo faciam; si facit
1055
Quod ego hunc aequum censeo.
Clitipho
1055
Pater, omnia faciam: impera.
Chremes
Uxorem ut ducas.
Clitipho
Pater!
Chremes
Nihil audio.
Menedemus
Ad me recipio:
Faciet.
Chremes
Nihil etiam audio ipsum.
Clitipho
Perii!
Sostrata
An dubitas, Clitipho?
Chremes
Immo utrum vult.
Menedemus
Faciet omnia.
Sostrata
Haec dum incipias gravia sunt,
Dumque ignores: ubi cognoris, facilia.
Clitipho
Faciam, pater.
Sostrata
1060
Gnate mi, ego pol tibi dabo illam lepidam quam tu facile ames;
Filiam Phanocratae nostri.
Clitipho
Rufamne illam virginem,
Caesiam, sparso ore, adunco naso? non possum, pater.
Chremes
Heia, ut elegans est! credas animum ibi esse.
Sostrata
Aliam dabo.
Clitipho
Quid istic? quandoquidem ducenda est, egomet habeo propemodum
1065
Quam volo.
Sostrata
1065
Nunc laudo te, gnate.
Clitipho
1065
Archonidi huius filiam.
Chremes
Quid?
Clitipho
Syro ignoscas volo
Sostrata
Perplacet.
Clitipho
Pater, hoc nunc restat.
Quae mea causa fecit.
Chremes
Fiat.
Ω
Vos valete, et plaudite!
Tap any Latin word to look it up