Terence Eunuchus
EN Lat Orig
Act 3
Thraso
390 Magnas vero agere gratias Thais mihi?
Gnatho
Ingentes.
Thraso
Ain tu? laeta est?
Gnatho
Non tam ipso quidem
Dono quam abs te datum esse: id vero serio
Triumphat.
Parmeno
Huc proviso ut, ubi tempus siet,
Deducam: sed eccum militem.
Thraso
Est istuc datum
395 Profecto ut grata mihi sint quae facio omnia.
Gnatho
Adverti hercle animum.
Thraso
Vel rex semper maximas
Mihi agebat quidquid feceram; aliis non item.
Gnatho
Labore alieno magnam partam gloriam
Verbis saepe in se transmovet qui habet salem,
400 Quod in te est.
Thraso
400 Habes.
Gnatho
400 Rex te ergo in oculis
Thraso
400 Scilicet.
Gnatho
Gestare.
Thraso
Vero: credere omnem exercitum,
Consilia.
Gnatho
Mirum.
Thraso
Tum sicubi eum satietas
Hominum, aut negoti si quando odium ceperat,
Requiescere ubi volebat, quasinostin?
Gnatho
Scio:
405 Quasi ubi illam exspueret iniseriam ex animo.
Thraso
405 Tenes.
Tum me convivam solum abducebat sibi.
Gnatho
Hui!
Regem elegantem narras.
Thraso
Immo sic homo est
Perpaucorum hominum.
Gnatho
Immo nullorum arbitror,
Si tecum vivit.
Thraso
Invidere omnes mihi;
410 Mordere clanculum: ego non flocci pendere.
Illi invidere misere: verum unus tamen
Impense, elephantis quem Indicis praefecerat.
Is ubi molestus magis est, Quaeso, inquam, Strato,
Eone es ferox quia habes imperium in belluas?
Gnatho
415 Pulchre mehercle dictum, et sapienter. Papae!
Iugularas hominem. Quid ille?
Thraso
Mutus ilico.
Gnatho
Quidni esset?
Parmeno
Di vestram fidem! hominem perditum
Miserumque, et illum sacrilegum.
Thraso
Quid illud Gnatho
Quo pacto Rhodium tetigerim in convivio,
420 Numquam tibi dixi?
Gnatho
420 Numquamn: sed narra, obsecro.
Plus millies audivi.
Thraso
Una in convivio
Erat hic quem dico Rhodius adolescentulus.
Forte habui scortum: coepit ad id alludere,
Et me irridere. Quid agis, inquam, homo impudens?
425 Lepus es, et pulpamentum quaeris?
Gnatho
425 Ha, ha, he.
Thraso
Quid est?
Gnatho
Facete, lepide, laute; nihil supra.
Tuumne, obsecro te, hoc dictum erat? vetus credidi.
Thraso
Audieras?
Gnatho
Saepe; et fertur in primis.
Thraso
Meum est.
Gnatho
Dolet dictum imprudenti adolescenti et libero.
Parmeno
430 At te Di perdant.
Gnatho
430 Quid ille, quaeso?
Thraso
430 Perditus.
Risu omnes qui aderant emoriri: denique
Metuebant omnes iam me.
Gnatho
Non iniuria.
Thraso
Sed heus tu, purgone ego me de istac Thaidi,
Quod ear me amare suspicata est?
Gnatho
Nihil minus.
435 Immo auge magis suspicionem.
Thraso
435 Cur?
Gnatho
435 Rogas?
Scin? si quando illa mentionem Phaedriae
Facit, aut si laudat, te ut male urat.
Thraso
Sentio.
Gnatho
Id ut ne fiat haec res sola est remedio.
Ubi nominabit Phaedriam, tu Pamphilam
440 Continuo: si quando illa dicet, Phaedriam
Commissatum intromittamus: tu, Pamphilam
Cantatum provocemus. Si laudabit haec
Illius formam, tu huius contra. Denique
Par pro pari referto, quod eam mordeat.
Thraso
445 Siquidem me amaret, tum istuc prodesset, Gnatho.
Gnatho
Quando illud quod tu das exspectat atque amat,
Iam dudum te amat, iam dudum illi facile fit
Quod doleat; metuit semper quem ipsa nunc capit
Fructum ne quando iratus tu alio conferas.
Thraso
450 Bene dixti: at mihi istuc non in mentem venerat.
Gnatho
Ridiculum: non enim cogitaras: caeterum
Idem hoc tute melius quanto invenisses Thraso!
Thais
Audire vocem visa sum modo militis.
Atque eccum. Salve mi Thraso.
Thraso
O Thais mea,
455 Meum suavium, quid agitur? ecquid nos amas
De fidicina istac?
Parmeno
Quam venuste! quod dedit
Principium adveniens.
Thais
Plurimum merito tuo.
Gnatho
Eamus ergo ad coenam: quid stas?
Parmeno
Hem alterum:
Abdomini hunc natum dicas.
Thraso
Ubi vis, non moror.
Parmeno
460 Adibo, atque adsimulabo quasi nunc exeam.
Ituran Thais quopiam es?
Thais
Ehem! Parmeno,
Bene fecisti: hodie itura.
Parmeno
Quo?
Thais
Quid? hunc non vides?
Parmeno
Video et me taedet: ubi vis dona adsunt tibi
A Phaedria.
Thraso
Quid stamus? cur non imus hinc?
Parmeno
465 Quaeso hercle ut liceat, pace quod fiat tua,
Dare huic quae volumus, convenire et colloqui.
Thraso
Perpulchra credo dona haud nostris similia.
Parmeno
Res indicabit. Heus, iubete istos foras
Exire quos iussi ocius: procede tu huc.
470 Ex Aethiopia est usque haec.
Thraso
470 Hic sunt tres minae.
Gnatho
Vix.
Parmeno
Ubi tu es Dore? accede huc. Hem eunuchum tibi,
Quam liberali facie, quam aetate integra!
Thais
Ita me Di ament honestus est.
Parmeno
Quid tu ais, Gnatho?
Numquid habes quod contemnas? quid tu autem Thraso?
475 Tacent; satis laudant. Fac periclum in literis,
Fac in palaestra, in musicis: quae liberum
Scire aequum est adolescentem solertem dabo.
Thraso
Ego illum eunuchum, si opus siet, vel sobrius.
Parmeno
Atque haec qui misit non sibi soli postulat
480 Te vivere, et sua causa excludi caeteros;
Neque pugnas narrat; neque cicatrices suas
Ostentat; neque tibi obstat, quod quidam facit:
Verum ubi molestum non erit, ubi tu voles,
Ubi tempus tibi erit, sat habet si tun recipitur.
Thraso
485 Apparet servum hunc esse domini pauperis
Miserique.
Gnatho
Nam hercle nemo posset, sat scio,
Qui haberet qui pararet alium, hunc perpeti.
Parmeno
Tace tu, quem ego esse infra infimos omnes puto
Homines; nam qui huic animum assentari induxeris,
490 E flamma petere te cibum posse arbitror.
Thraso
Iamne imus?
Thais
Hos prius introducam, et quae volo
Simul imperabo: post continuo exeo.
Thraso
Ego hine abeo; tu istam opperire.
Parmeno
Haud convenit
Una cum amica ire imperatorer in via.
Thraso
495 Quid tibi ego multa dicam? domini similis es.
Gnatho
Ha, ha, he.
Thraso
Quid rides?
Gnatho
Istuc quod dixti modo;
Et illud de Rhodio dictum cum in mentem venit:
Sed Thais exit.
Thraso
Abi prae, curre, ut sint domi
Parata.
Gnatho
Fiat.
Thais
Diligenter Pythias
500 Fac cures, si Chremes huc forte advenerit,
Ut ores primum ut maneat: si id non commodum est,
Ut redeat: si id non poterit, ad me adducito.
Pythias
Ita faciam.
Thais
Quid? quid aliud volui dicere?
Ehem, curate istam diligenter virginem.
505 Domi adsitis facite.
Thraso
505 Eamus.
Thais
505 Vos me sequimini.
Chremes
Profecto quanto magis magisque cogito,
Nimirum dabit haec Thais mihi magnum malum:
Ita me video ab ea astute labefactarier,
Iam tum cum primum iussit me ad se arcessier.
510 Roget quis Quid tibi cum illa? ne noram quidem;
Ubi veni, causam ut ibi manerem repperit.
Ait rem divinam fecisse, et rem seriam
Velle agere mecum. Iam tum erat suspicio
Dolo malo haec fieri omnia: ipsa accumbere
515 Mecum, mihi sese dare, sermonem quaerere.
Ubi friget, huc evasit; quam pridem pater
Mihi et mater mortui essent: dico, iam diu.
Rus Sunii ecquod haberem, et quam longe a mari?
Credo ei placere hoc: sperat se a me avellere.
520 Postremo, ecqua inde parva periisset soror?
Ecquis cum ea una? quid habuisset cum perit?
Ecquis eam posset noscere? Haec cur quaeritet?
Nisi si illa forte, quae olim periit parvula
Soror, hanc se intendit esse, ut est audacia.
525 Verum ea si vivit annos nata est sedecim,
Non maior. Thais quam ego sum maiuscula est.
Misit porro orare ut venirem serio.
Aut dicat quod volt; aut molesta ne siet:
Non hercle veniam tertio. Heus, heus. Ecquis hic?
530 Ego sum Chremes.
Pythias
530 O capitulum lepidissimum!
Chremes
Dico ego mihi insidias fieri.
Pythias
Thais maximo
Te orabat opere ut eras redires.
Chremes
Rus eo.
Pythias
Fac amabo.
Chremes
Non possum, inquam.
Pythias
At tu apud nos hic mane,
Dum redeat ipsa.
Chremes
Nihil minus.
Pythias
Cur mi Chremes?
Chremes
535 Malam rem hinc abis?
Pythias
535 Si istuc ita certum est tibi,
Amabo ut illuc transeas ubi illa est.
Chremes
Eo.
Pythias
Abi Dorias cito hunc deduce ad militem.
Antipho
Heri aliquot adolescentuli coimus in Piraeeo,
In hunc diem ut de symbolis essemus. Chaeream ei rei
540 Praefecimus; dati annuli; locus, tempus constitutum est.
Praeteriit tempus; quo in loco dictum est parati nihil est.
Homo ipse nusquam est; neque scio quid dicam aut quid coniectem.
Nunc mihi hoc negoti caeteri dedere ut illum quaeram;
Idque adeo visam, si domi est. Quisnam hic a Thaide exit?
545 Is est, an non est? ipsus est. Quid hoc hominis? qui hic ornatus est?
Quid illud mali est? nequeo satis mirari neque coniicere.
Nisi quicquid est, procul hinc libet prius quid sit sciscitari.
Chaerea
Numquis hic est? nemo est: numquis hinc me sequitur? nemo homo est.
Iamne erumpere hoc licet mihi gaudium? pro Iupiter!
550 Nunc est profecto interfici cum perpeti me possum,
Ne hoc gaudium contaminet vita aegritudine aliqua.
Sed neminemne curiosum intervenire nunc mihi,
Qui me sequatur, quoquo eam; rogitando obtundat, enecet;
Quid gestiam, aut quid laetus sim; quo pergam, unde emergam; ubi siem
555 Testitum hunc nactus; quid mihi quaeram; sanus sim, anne insaniam?
Antipho
Adibo, atque ab eo gratiam hanc quam video velle inibo.
Chaerea, quid est quod sic gestis? quid sibi hic vestitus quaerit?
Quid est quod laetus sis? quid tibi vis? satin sanus? quid me adspectas?
Quid taces?
Chaerea
O festus dies hominis! amice salve.
560 Nemo est hominum, quem ego nunc magis cuperem videre quam te.
Antipho
Narra istuc quaeso quid siet.
Chaerea
Immo ego te obsecro hercle ut audias.
Nostine hanc, quam amat frater?
Antipho
Novi, nempe opinor Thaidem.
Sic commemineram.
Chaerea
Quaedam hodie est ei dono data
Istam ipsam.
Virgo. Quid ego eius tibi nunc faciem praedicem aut laudem Antipho,
565 Cum ipsum me noris quam elegans formarum spectator siem?
In hac commotus sum.
Antipho
Ain tu?
Chaerea
Primam dices, scio, si videris.
Quid multa verba? amare coepi. Forte fortuna domi
Erat quidam eunuchus quem mercatus fuerat frater Thaidi,
Neque is deductus etiamdum ad eam. Summonuit me Parmeno
570 Ibi servus quod ego arripui.
Antipho
570 Quid id est?
Chaerea
570 Tacitus citius audies.
Ut vestem cum eo mutem, et pro illo iubeam me illuc deducier.
Antipho
Pro eunuchon?
Chaerea
Sic est.
Antipho
Quid ex ea re tandem ut caperes commodi?
Chaerea
Rogas? viderem, audirem, essem una quacum cupiebam Antipho.
Num parva causa aut parva ratio est? traditus sum mulieri.
575 Illa ilico ubi me accepit laeta vero ad se abducit domum:
Commendat virginem.
Antipho
Cui? tibine?
Chaerea
Mihi.
Antipho
Satis tuto tamen.
Chaerea
Edicit ne vir quisquam ad eam adeat; et mihi ne abscedam imperat,
In interiore parte ut maneam solus cum sola: annuo,
Terram intuens modeste.
Antipho
Miser!
Chaerea
Ego, inquit, ad coenam hine eo.
580 Abducit secum ancillas: paucae quae circum illam essent manent
Novitiae puellae: continuo haec adornant ut lavet.
Adhortor properent: dum apparatur, virgo in conclavi sedet,
Suspectans tabulam quandam pictam, ubi inerat pictura haec:
Quo pacto Danaae misisse aiunt quondam in gremium imbirem aureum.
585 Egomet quoque id spectare coepi; et, quia consimilem luserat
Iam olim ille ludum, impendio magis animus gaudebat mihi;
Deum sese in hominem convertisse, atque in alienas tegulas
Venisse clanculum per impluvium, fucum factum mulieri.
At quem Deum? qui templa coeli summa sonitu concutit.
590 Ego homuncio hoc non facerem? ego illud vero ita feci ac lubens.
Dum haec mecum reputo, arcessitur lavatum interea virgo:
It, lavit, rediit: deinde eam in lectum illae collocant.
Sto exspectans si quid mihi imperent. Venit una; Heus tu, inquit, Dore
Cape hoc flabellum et ventulum huic sic facito, dum lavamus:
595 Ubi nos laverimus si voles lavato. Accipio tristis.
Antipho
Tum equidem istuc os tuum impudens videre nimium vellem;
Qui esset status, flabellum tenere te asinum tantum.
Chaerea
Vix elocuta est hoc, foras simul omnes proruunt se:
Abeunt lavatum: perstrepunt, ita ut fit domini ubi absunt.
600 Interea somnus virginem opprimit; ego limis specto
Sic per flabellum clanculum; simul alia circumspecto
Satin explorata sint. Video esse; pessulum ostio obdo.
Antipho
Quid tum?
Chaerea
Quid? quid tum? fatue.
Antipho
Fateor.
Chaerea
An ego occasionem
Mihi ostentam tantam, tam brevem, tam optatam, tam insperatam.
605 Amitterem? tum pol ego is essem vere qui simulabar.
Antipho
Sane hercle ut dicis: sed interim de symbolis quid actum est?
Chaerea
Paratum est.
Antipho
Frugi es. Ubi? domino?
Chaerea
Immo apud libortum Discumn.
Antipho
Perlonge est: sed tanto ocius properenus; muta vestem.
Chaerea
Ubi mutem? perii; nam domo exulo nunc: metuo fratrem
610 Ne intus sit; porro autem pater ne rure redierit iam.
Antipho
Eamus ad me: ibi proximum est ubi mutes.
Chaerea
Recte dicis
Eamus; et de istac simul, quo pacto porro possim
Potiri, consilium volo capere una tecum.
Antipho
Fiat.
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Parry 1857
Parry, Whitaker and Co., 1857 · 1857
The Editor

Milman Parry (1902–1935) was an American classical scholar whose revolutionary theory of oral composition transformed Homeric studies. Parry's doctoral thesis, L'Épithète traditionnelle dans Homère (1928), demonstrated that Homer's formulaic language was the product of oral tradition rather than individual artistic choice. His fieldwork recording South Slavic oral poetry in the 1930s provided comparative evidence for his theory.

About This Edition

Texts associated with Parry reflect the oral-formulaic tradition of Homeric scholarship. Parry's work, continued after his early death by Albert Lord (The Singer of Tales, 1960), established that the Homeric epics are products of a centuries-long oral tradition. This has profound implications for how we read and edit the text — apparent inconsistencies and repetitions are features of oral composition, not scribal errors.

Tap any Latin word to look it up