Terence Andria
EN Lat Orig
Act 3
Mysis
Ita pol quidem res est ut dixti Lesbia:
460 Fidelem haud ferme mulieri invenias virum.
Simo
Ab Andria est ancilla haec.
Davus
Quid narras?
Simo
Ita est.
Mysis
Sed hic Pamphilus
Simo
Quid dicit?
Mysis
firmavit fidem.
Simo
Hem.
Davus
Utinam aut hic surdus aut haec muta facta sit.
Mysis
Nam quod peperisset iussit tolli.
Simo
O Iupiter!
465 Quid ego audio? Actum est siquidem haec vera praedicat.
Lesbia
Bonum ingenium narras adolescentis.
Mysis
Optimum.
Sed sequere me intro, ne in mora illi sis.
Lesbia
Sequor.
Davus
Quod remedium nunc huic malo inveniam?
Simo
Quid hoc?
Adeone est demens? Ex peregrina? Iam scio; ah!
470 Vix tandem sensi stolidus.
Davus
470 Quid hic sensisse ait?
Simo
Haec primum adfertur iam mihi ab hoc fallacia:
Hanc simulant parere quo Chremetem absterreant.
Glycerium
Iuno Lucina fer opem, serva me, obsecro.
Simo
Hui tam cito? ridiculum: postquam ante ostium
475 Me audivit stare approperat. Non sat commode
Divisa sunt temporibus tibi, Dave, haec.
Davus
Mihin?
Simo
Num immemor es discipuli?
Davus
Ego quid narres nescio.
Simo
Hicine me si imparatum in veris nuptiis
Adortus esset quos mihi ludos redderet?
480 Nunc huius periclo fit, ego in portu navigo.
Lesbia
Adhuc Archylis quae assolent quaeque oportet
Signa esse ad salutem omnia huic esse video.
Nunc primum fac istaec lavet: post deinde
Quod iussi ei dari bibere et quantum imperavi
485 Date: mox ego huc revertar.
Per ecastor scitus puer est natus Pamphilo.
Deos quaeso ut sit superstes, quandoquidem ipse est ingenio bono,
Cumque huic est veritus optimae adulescenti facere iniuriam.
Simo
Vel hoc quis non credat qui te norit abs te esse ortum?
Davus
Quidnam id est?
Simo
490 Non imperabat coram quid opus facto esset puerperae:
Sed postquam egressa est illis quae sunt intus clamat de via.
O Dave, itan contemnor abs te? aut itane tandem idoneus
Tibi videor esse quem tam aperte fallere incipias dolis?
Saltem accurate, ut metui videar certe si resciverim.
Davus
495 Certe hercle nunc hic se ipsus fallit haud ego.
Simo
495 Edixin tibi,
Interminatus sum ne faceres? num veritus? quid retulit?
Credon tibi hoc, nunc peperisse hanc e Pamphilo?
Davus
Teneo quid erret: et quid agam habeo.
Simo
Quid taces?
Davus
Quid credas? quasi non tibi renunciata sint haec sic fore.
Simo
500 Mihin quisquam?
Davus
500 Eho an tute intellexti hoc assimulari?
Simo
500 Irrideor.
Davus
Renunciatum est: nam qui istaec tibi incidit suspicio?
Simo
Qui? quia te noram.
Davus
Quasi tu dicas factum id consilio meo.
Simo
Certe enim scio.
Davus
Non satis me pernosti etiam qualis sim Simo.
Simo
Ego non te?
Davus
Sed si quid narrare occoepi, continuo dari
505 Tibi verba censes falso: itaque hercle nihil iam muttire audeo.
Simo
Hoc ego scio unum neminem peperisse hic.
Davus
Intellexti.
Sed nihilo setius mox deferent puerum huc ante ostium.
Id ego iam nunc tibi renuntio here futurum, ut sis sciens.
Ne tu hoc mihi posterius dicas Davi factum consilio aut dolis.
510 Prorsus a me opinionem hanc tuam esse ego amotam volo.
Simo
Unde id scis?
Davus
Audivi et credo: multa concurrunt simul
Qui coniecturam hanc nunc facio. Iam primum haec se e Pamphilo
Gravidam dixit esse; inventum est falsum: nunc, postquam videt
Nuptias domi apparari, missa est ancilla ilico
515 Obstetricem arcessitum ad eam, et puerum ut afferret simul.
Hoc nisi fit puerum ut tu videas, nihil moventur nuptiae.
Simo
Quid ais? Quom intellexeras
Id consili capere, cur non dixti extemplo Pamphilo?
Davus
Quis igitur eum ab illa abstraxit nisi ego? nam omnes nos quidem
520 Scimus quam misere hanc amarit: nunc sibi uxorem expetit.
Postremo id mihi da negoti: tu tamen idem has nuptias
Perge facere ita ut facis: et id spero adiuturos deos.
Simo
Immo abi intro: ibi me opperire, et quod parato opus est para.
Non impulit me haec nunc omnino ut crederem:
525 Atque haud scio an quae dixit sint vera omnia:
Sed parvi pendo: illud mihi multo maximum est
Quod mihi pollicitus est ipse gnatus. Nunc Chremem
Conveniam: orabo gnato uxorem: si impetro,
Quid alias malim quam hodie has fieri nuptias?
530 Nam gnatus quod pollicitus est haud dubium est mihi
Si nolit quin eum merito possim cogere.
Atque adeo in ipso tempore eccum ipsum obviam.
Iubeo Chremetem.
Charinus
O, te ipsum quaerebam.
Simo
Et ego te.
Charinus
Optato advenis.
Aliquot me adiere ex te auditum qui aiebant hodie filiam
535 Meam nubere tuo gnato: id viso tune an illi insaniant.
Simo
Ausculta paucis: et quid ego te velim et tu quod quaeris scies.
Charinus
Ausculto: loquere quid velis.
Simo
Per te deos oro et nostram amicitiam Chreme
Quae incepta a parvis cum aetate accrevit simul,
540 Perque unicam gnatam tuam et gnatum meum,
Cuius tibi potestas summa servandi datur,
Ut me adiuves in hac re, atque ita ut nuptiae
Fuerant futurae fiant.
Charinus
Ah ne me obsecra:
Quasi hoc te orando a me impetrare oporteat.
545 Alium esse censes nunc me atque olim cum dabam?
Si in rem est utrique ut fiant, arcessi iube.
Sed si ex ea re plus mali est quam commodi
Utrique, id oro te in commune ut consulas,
Quasi illa tua sit, Pamphilique ego sim pater.
Simo
550 Immo ita volo itaque postulo ut fiat Chreme:
Neque postulem abs te nisi ipsa res moneat.
Charinus
Quid est?
Simo
Irae sunt inter Glycerium et gnatum.
Charinus
Audio.
Simo
Ita magnae ut sperem posse avelli.
Charinus
Fabulae.
Simo
Profecto sic est.
Charinus
Sic hercle ut dicam tibi:
555 Amantium irae amoris integratio est.
Simo
Hem, id te oro ut ante eamus dum tempus datur,
Dumque eius libido occlusa est contumeliis,
Prius quam harum scelera et lacrimae confictae dolis
Reducunt animum aegrotum ad misericordiam:
560 Uxorem demus: spero consuetudine et
Coniugio liberali devinctum Chreme
Dein facile ex illis sese emersurum malis.
Charinus
Tibi ita hoc videtur: at ego non posse arbitror
Neque illum hanc perpetuo habere, neque me perpeti.
Simo
565 Qui scis ergo istuc nisi periclum feceris?
Charinus
At istuc periclum in filia fieri grave est.
Simo
Nempe incommoditas denique huc omnis redit:
Si eveniat quod Di prohibeant, discessio.
At si corrigitur, quot commoditates vide:
570 Principio amico filium restitueris;
Tibi generum firmum et filiae invenias virum.
Charinus
Quid istic? si ita istuc animum induxti esse utile,
Nolo tibi ullum commodum in me claudier.
Simo
Merito te semper maximi feci Chreme.
Charinus
575 Sed quid ais?
Simo
575 Quid?
Charinus
575 Qui scis eos nunc discordare inter se?
Simo
Ipsus mihi Davus qui intimus est eorum consiliis dixit;
Et is mihi suadet nuptias quantum queam ut maturem.
Num censes faceret filium nisi sciret eadem haec velle?
Tute adeo iam eius verba audies. Heus evocate huc Davum.
580 Atque eccum: video ipsum foras exire.
Davus
580 Ad te ibam.
Simo
580 Quidnam est?
Davus
Cur uxor non accersitur? iam advesperascit.
Simo
Audin tu illum?
Ego dudum non nihil veritus sum Dave abs te, ne faceres idem
Quod vulgus servorum solet dolis ut me deluderes
Propterea quod amat filius.
Davus
Egone istuc facerem?
Simo
Credidi:
585 Idque adeo metuens vos celavi quod nunc dicam.
Davus
585 Quid?
Simo
585 Scies:
Nam propemodum habeo iam fidem.
Davus
Tandem cognosti qui siem?
Simo
Non fuerant nuptiae futurae.
Davus
Quid? non?
Simo
Sed ea gratia
Simulavi vos ut pertentarem.
Davus
Quid ais?
Simo
Sic res est.
Davus
Vide,
Numquam istuc ego quivi intellegere. Vah consilium callidum.
Simo
590 Hoc audi: ut hinc te introire iussi opportune hic fit mihi obviam.
Davus
590 Hem,
Numnam periimus?
Simo
Narro huic quae tu dudum narrasti mihi.
Davus
Quidnam audio?
Simo
Gnatam ut det oro, vixque id exoro.
Davus
Occidi.
Simo
Hem,
Quid dixisti?
Davus
Optime inquam factum.
Simo
Nunc per hunc nulla est mora.
Charinus
Domum modo ibo: ut apparentur dicam: atque huc renuntio.
Simo
595 Nunc te oro Dave quoniam solus mihi effecisti has nuptias
Davus
Ego vero solus.
Simo
corrigere mihi gnatum porro enitere.
Davus
Faciam hercle sedulo.
Simo
Potes nunc dum animus irritatus est.
Davus
Quiescas.
Simo
Age igitur ubi nunc est ipsus?
Davus
Mirum ni domi est.
Simo
Ibo ad eum: atque eadem haec tibi quae dixi dicam itidem illi.
Davus
Nullus sum.
600 Quid causae est quin hinc in pistrinum recta proficiscar via?
Nihil est preci loci relictum; iam perturbavi omnia:
Herum fefelli; in nuptias conieci herilem filium;
Feci hodie ut fierent insperante hoc atque invito Pamphilo. Hem
Astutias! quod si quiessem nihil evenisset mali.
605 Sed eccum video ipsum: occidi.
Utinam mihi esset aliquid hic quo me nunc praecipitem darem.
Pamphilus
Ubi illic est scelus qui me perdidit?
Davus
Perii.
Pamphilus
Atque hoc confiteor mihi
Iure obtigisse; quandoquidem tam iners tam nulli consili
Sum. Servon fortunas meas me commisisse futili?
610 Ergo pretium ob stultitiam fero: sed inultum numquam id auferet.
Davus
Posthac incolumem sat scio fore me nunc si hoc devito malum.
Pamphilus
Nam quid ego nunc dicam patri? Negabon velle me modo
Qui sum pollicitus ducere? Qua fiducia id facere audeam?
Nec quid me nunc faciam scio.
Davus
Nec quid me; atque id ago sedulo.
615 Dicam aliquid iam inventurum ut huic malo aliquam producam moram.
Pamphilus
Ohe.
Davus
Visus sum.
Pamphilus
Ehodum bone vir quid ais? viden me consiliis tuis
Miserum impeditum esse?
Davus
At iam expediam.
Pamphilus
Expedies?
Davus
Certe Pamphile.
Pamphilus
Nempe ut modo.
Davus
Immo melius spero.
Pamphilus
Oh tibi ego ut credam furcifer?
Tu rem impeditam et perditam restituas? Hem quo fretus siem,
620 Qui me hodie ex tranquillissima re coniecisti in nuptias.
Annon dixi esse hoc futurum?
Davus
Dixti.
Pamphilus
Quid meritus?
Davus
Crucem.
Sed sine paululum ad me redeam: iam aliquid dispiciam.
Pamphilus
Hei mihi
Cum non habeo spatium ut de te sumam supplicium ut volo:
Namque hoc tempus praecavere mihi me haud te ulcisci sinit.
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Parry 1857
Parry, Whitaker and Co., 1857 · 1857
The Editor

Milman Parry (1902–1935) was an American classical scholar whose revolutionary theory of oral composition transformed Homeric studies. Parry's doctoral thesis, L'Épithète traditionnelle dans Homère (1928), demonstrated that Homer's formulaic language was the product of oral tradition rather than individual artistic choice. His fieldwork recording South Slavic oral poetry in the 1930s provided comparative evidence for his theory.

About This Edition

Texts associated with Parry reflect the oral-formulaic tradition of Homeric scholarship. Parry's work, continued after his early death by Albert Lord (The Singer of Tales, 1960), established that the Homeric epics are products of a centuries-long oral tradition. This has profound implications for how we read and edit the text — apparent inconsistencies and repetitions are features of oral composition, not scribal errors.

Tap any Latin word to look it up