Poeta quum primum animum ad scribendum appulit,
Id sibi negoti credidit solum dari
Populo ut placerent quas fecisset fabulas.
Verum aliter evenire multo intelligit.
5
Nam in prologis scribundis operam abutitur,
Non qui argumentum narret, sed qui malevoli
Veteris poetae maledictis respondeat.
Nunc quam rem vitio dent quaeso animum advortite.
Menander fecit Andriam et Perinthiam.
10
Qui utramvis recte norit ambas noverit.
Non ita dissimili sunt argumento, sed tamen
Dissimili oratione sunt factae ac stilo.
Quae convenere in Andriam ex Perinthia
Fatetur transtulisse atque usum pro suis.
15
Id isti vituperant factum; atque in eo disputant,
Contaminari non decere fabulas.
Faciuntne intelligendo ut nihil intelligant.
Qui quum hunc accusant Naevium, Plautum, Ennium
Accusant, quos hic noster auctores habet:
20
Quorum aemulari exoptat negligentiam
Potius, quam istorum obscuram diligentiam.
Dehinc ut quiescant porro moneo et desinant
Maledicere, malefacta ne noscant sua.
Favete, adeste aequo animo, et rem cognoscite,
25
Ut pernoscatis, ecquid spei sit reliquum,
Posthac quas faciet de integro comoedias,
Spectandae an exigendae sint vobis prius.
Charinus
Quid ais Byrrhia? daturne illa Pamphilo hodie nuptum?
Byrrhia
Sic est.
Charinus
Qui scis?
Byrrhia
Apud forum modo e Davo audivi.
Charinus
Vae misero mihi.
Ut animus in spe atque in timore usque antehac attentus fuit,
Ita postquam adempta spes est lassus cura confectus stupet.
Byrrhia
305
Quaeso edepol, Charine, quoniam non potest id fieri quod vis,
Id velis quod possit.
Charinus
Nil volo aliud nisi Philumenam.
Byrrhia
Ah,
Quanto satius est te id dare operam qui istum amorem ex animo amoveas,
Quam id loqui quo magis libido frustra incendatur tua.
Charinus
Facile omnes cum valemus recta consilia aegrotis damus.
310
Tu si hic sis aliter sentias.
Byrrhia
310
Age age, ut libet.
Charinus
310
Sed Pamphilum
Video: omnia experiri certum est prius quam pereo.
Byrrhia
Quid hic agit?
Charinus
Ipsum hunc orabo: huic supplicabo: amorem huic narrabo meum:
Credo impetrabo ut aliquot saltem nuptiis prodat dies:
Interea fiet aliquid, spero.
Byrrhia
Id aliquid nihil est.
Charinus
Byrrhia,
315
Quid tibi videtur? adeon’ ad eum?
Byrrhia
315
Quidni? Si nihil impetres,
Ut te arbitretur sibi paratum moechum si illam duxerit?
Charinus
Abin’ hinc in malam rem cum suspicione istac, scelus?
Pamphilus
Charinum video: salve.
Charinus
O salve Pamphile.
Ad te advenio spem, salutem, auxilium, consilium expetens.
Pamphilus
320
Neque pol consili locum habeo, neque auxili copiam.
Sed istuc quidnam est?
Charinus
Hodie uxorem ducis?
Pamphilus
Aiunt.
Charinus
Pamphile,
Si id facis hodie postremum me vides.
Pamphilus
Quid ita?
Charinus
Hei mihi,
Vereor dicere: huic dic quaeso Byrrhia.
Byrrhia
Ego dicam.
Pamphilus
Quid est?
Byrrhia
Sponsam hic tuam amat.
Pamphilus
Nae iste haud mecum sentit: Ehodum dic mihi:
325
Numquidnam amplius tibi cum illa fuit Charine?
Charinus
325
Ah Pamphile
Nihil.
Pamphilus
Quam vellem.
Charinus
Nunc te per amicitiam et per amorem obsecro
Principio ut ne ducas.
Pamphilus
Dabo equidem operam.
Charinus
Sed si id non potes,
Aut tibi nuptiae haec sunt cordi.
Pamphilus
Cordi?
Charinus
Saltem aliquot dies
Profer, dum proficiscor aliquo ne videam.
Pamphilus
Audi nunc iam.
330
Ego Charine neutiquam officium liberi esse hominis puto
Cum is nihil promereat postulare id gratiae adponi sibi.
Nuptias effugere ego istas malo, quam tu adipiscier.
Charinus
Reddidisti animum.
Pamphilus
Nunc si quid potes aut tute aut hic Byrrhia,
Facite, fingite, invenite, efficite qui detur tibi:
335
Ego id agam qui mihi ne detur.
Charinus
335
Sat habeo.
Pamphilus
335
Davom optume
Video cuius consilio fretus sum.
Charinus
At tu hercle haud quidquam mihi;
Nisi ea quae nihil opus sunt sciri. Fugin’ hinc?
Byrrhia
Ego vero ac libens.
Davus
Di boni, boni quid porto! sed ubi inveniam Pamphilum,
Ut metum in quo nunc est adimam, atque expleam animum gaudio?
Charinus
340
Laetus est nescio quid.
Pamphilus
340
Nihil est: nondum haec rescivit mala.
Davus
Quem ego nunc credo, si iam audierit sibi paratas nuptias—
Charinus
Audin’ tu illum?
Davus
toto me oppido exanimatum quaerere.
Sed ubi quaeram? quo nunc primum intendam?
Charinus
Cessas adloqui?
Davus
Abeo.
Pamphilus
Dave: ades. Resiste.
Davus
Quis homo est, qui me? O Pamphile,
345
Te ipsum quaero. Euge Charine: ambo opportune. Vos volo.
Pamphilus
Dave, perii.
Davus
Quin tu hoc audi.
Pamphilus
Interii.
Davus
Quid timeas scio.
Charinus
Mea quidem hercle certe in dubio vita est.
Davus
Et quid tu scio.
Pamphilus
Nuptiae mihi.
Davus
Etsi scio.
Pamphilus
Hodie.
Davus
Obtundis, tametsi intellego.
Id paves ne ducas tu illam, tu autem ut ducas.
Charinus
Rem tenes.
Pamphilus
350
Istuc ipsum.
Davus
350
Atque istuc ipsum nihil pericli est: me vide.
Pamphilus
Obsecro te, quam primum hoc me libera miserum metu.
Davus
Hem,
Libero; tibi uxorem non dat iam Chremes.
Pamphilus
Qui scis?
Davus
Scies.
Tuus pater me modo prehendit: ait tibi uxorem dari
Hodie; item alia multa quae nunc non est narrandi locus.
355
Continuo ad te properans percurro ad forum ut dicam tibi haec.
Ubi te non invenio ibi ascendo in quendam excelsum locum.
Circumspicio; nusquam. Ibi forte huius video Byrrhiam;
Rogo: negat vidisse. Mihi molestum. Quid agam, cogito.
Redeunti interea ex ipsa re mihi incidit suspicio: hem,
360
Paululum obsoni: ipsus tristis: de improviso nuptiae:
Non cohaerent.
Pamphilus
Quorsumnam istuc?
Davus
Ego me continuo ad Chremem.
Cum illo advenio solitudo ante ostium: iam id gaudeo.
Charinus
Recte dicis.
Pamphilus
Perge.
Davus
Maneo: interea introire neminem
Video exire neminem, matronam nullam in aedibus,
365
Nil ornati, nil tumulti: accessi: intro aspexi.
Pamphilus
365
Scio.
Magnum signum.
Davus
Num videntur convenire haec nuptiis?
Pamphilus
Non opinor Dave.
Davus
Opinor narras? non recte accipis.
Certa res est. Etiam puerum inde abiens conveni Chremi
Olera et pisciculos minutos ferre obolo in coenam seni.
Charinus
370
Liberatus sum hodie Dave tua opera.
Davus
370
Ac nullus quidem.
Charinus
Quid ita? Nempe huic prorsus illam non dat.
Davus
Ridiculum caput,
Quasi necesse sit, si huic non dat, te illam uxorem ducere:
Nisi vides, nisi senis amicos oras, ambis.
Charinus
Bene mones.
Ibo: etsi hercle saepe iam me spes haec frustrata est. Vale.
Pamphilus
375
Quid igitur sibi vult pater? cur simulat?
Davus
375
Ego dicam tibi.
Si id succenseat nunc quia non det tibi uxorem Chremes,
Ipsus sibi esse iniurius videatur, neque id iniuria,
Prius quam tuum ut sese habeat animum ad nuptias perspexerit.
Sed si tu negaris ducere, ibi culpam in te transferet:
380
Tum illae turbae fient.
Pamphilus
380
Quidvis patiar.
Davus
380
Pater est Pamphile.
Difficile est: tum haec sola est mulier: dictum ac factum invenerit
Aliquam causam quamobrem eiiciat oppido.
Pamphilus
Eiiciat?
Davus
Cito.
Pamphilus
Cedo igitur quid faciam Dave?
Davus
Dic te ducturum.
Pamphilus
Hem.
Davus
Quid est?
Pamphilus
Egon dicam?
Davus
Cur non?
Pamphilus
Numquam faciam.
Davus
Ne nega.
Pamphilus
385
Suadere noli.
Davus
385
Ex ea re quid fiat vide.
Pamphilus
Ut ab illa excludar huc concludar.
Davus
Non ita est.
Nempe hoc sic esse opinor: dicturum patrem,
Ducas volo hodie uxorem: tu, ducam, inquies:
Cedo quid iurgabit tecum? Hic reddes omnia
390
Quae nunc sunt certa ei consilia incerta ut sient,
Sine omni periclo: nam hocce haud dubium est quin Chremes
Tibi non det gnatam. Nec tu ea causa minueris
Haec quae facis ne is mutet suam sententiam.
Patri dic velle, ut cum velit tibi iure irasci non queat.
395
Nam quod tu speres propulsabo facile. Uxorem his moribus
Dabit nemo; inveniet inopem potius quam te corrumpi sinat.
Sed si te aequo animo ferre accipiet, neglegentem feceris:
Aliam otiosus quaeret: interea aliquid acciderit boni.
Pamphilus
Itan credis?
Davus
Haud dubium id quidem est.
Pamphilus
Vide quo me inducas.
Davus
Quin taces?
Pamphilus
400
Dicam. Puerum autem ne resciscat mihi esse ex illa cautio est:
Nam pollicitus sum suscepturum.
Davus
O facinus audax!
Pamphilus
Hanc fidem
Sibi me obsecravit qui se sciret non deserturum ut darem.
Davus
Curabitur. Sed pater adest. Cave te esse tristem sentiat.
Simo
Reviso quid agant aut quid captent consili.
Davus
405
Hic nunc non dubitat quin te ducturum neges.
Venit meditatus alicunde ex solo loco:
Orationem sperat invenisse se
Qui differat te: proin tu fac apud te ut sies.
Pamphilus
Modo ut possim Dave.
Davus
Crede inquam hoc mihi Pamphile,
410
Numquam hodie tecum commutaturum patrem
Unum esse verbum si te dices ducere.
Byrrhia
Herus me relictis rebus iussit Pamphilum
Hodie observare, ut quid ageret de nuptiis
Scirem: id propterea nunc hunc venientem sequor.
415
Ipsum adeo praesto video cum Davo: hoc agam.
Simo
Utrumque adesse video.
Davus
Hem, serva.
Simo
Pamphile!
Davus
Quasi de inproviso respice ad eum.
Pamphilus
Ehem pater.
Davus
Probe.
Simo
Hodie uxorem ducas ut dixi volo.
Byrrhia
Nunc nostrae timeo parti quid hic respondeat.
Pamphilus
420
Neque istic neque alibi tibi erit usquam in me mora.
Byrrhia
420
Hem.
Davus
Obmutuit.
Byrrhia
Quid dixit?
Simo
Facis ut te decet
Cum istuc quod postulo impetro cum gratia.
Davus
Sum verus?
Byrrhia
Herus, quantum audio, uxore excidit.
Simo
I nunc iam intro; ne in mora cum opus sit sies.
Pamphilus
425
Eo.
Byrrhia
425
Nullane in re esse homini cuiquam fidem?
Verum illud verbum est, vulgo quod dici solet,
Omnes sibi malle melius esse quam alteri.
Ego illam vidi virginem; forma bona
Memini videre: quo aequior sum Pamphilo,
430
Si se illam in somnis quam illum amplecti maluit.
Renuntiabo, ut pro hoc malo mihi det malum.
Davus
Hic nunc me credit aliquam sibi fallaciam
Portare, et ea me hic restitisse gratia.
Simo
Quid Davus narrat?
Davus
Aeque quicquam nunc quidem.
Simo
435
Nihilne? hem.
Davus
435
Nihil prorsus.
Simo
435
Atqui expectabam quidem.
Davus
Praeter spem evenit: sentio: hoc male habet virum.
Simo
Potin es mihi verum dicere?
Davus
Nihil facilius.
Simo
Num illi molestae quippiam hae sunt nuptiae
Huiusce propter consuetudinem hospitae?
Davus
440
Nihil hercle: aut, si adeo, bidui est aut tridui
Haec sollicitudo: nosti: deinde desinet.
Etenim ipsus secum recta reputavit via.
Simo
Laudo.
Davus
Dum licitum est ei, dumque aetas tulit,
Amavit: tum id clam: cavit ne umquam infamiae
445
Ea res sibi esset, ut virum fortem decet:
Nunc uxore opus est: animum ad uxorem appulit.
Simo
Subtristis visus est esse aliquantulum mihi.
Davus
Nil propter hanc rem: sed est quod succenset tibi.
Simo
Quidnam est?
Davus
Puerile est.
Simo
Quid est?
Davus
Nihil.
Simo
Quin dic quid est?
Davus
450
Ait nimium parce facere sumptum.
Simo
450
Mene?
Davus
450
Te.
Vix, inquit, drachmis est obsonatum decem:
Num filio videtur uxorem dare?
Quem, inquit, vocabo ad coenam meorum aequalium
Potissimum nunc? et, quod dicendum hic siet,
455
Tu quoque perparce nimium. Non laudo.
Simo
455
Tace.
Davus
Commovi.
Simo
Ego istaec recte ut fiant videro.
Quidnam hoc rei est? quid hic vult veterator sibi?
Nam si hic mali est quicquam, hem illic est huic rei caput.
Tap any Latin word to look it up