Prologue & Act I — The Argument
Dramatis Personae
AESCHINUS — adolescens
CANTHARA — nutrix Pamphilae
CTESIPHO — adolescens, frater Aeschini
DROMO — servus Micionis
DEMEA — senex, frater Micionis, pater Aeschini et Ctesiphonis
GETA — servus Sostratae
HEGIO — senex, propinquus Pamphilae
MICIO — senex, frater Demeae, pater adoptivus Aeschini
PAMPHILA — filia Sostratae, amica Aeschini
SANNIO — leno
SOSTRATA — mater Pamphilae
SYRUS — servus Aeschini
ADELPHI. ACTA LUDIS FUNEBRIBUS AEMILII PAULLI QUOS FECERE Q. FABIUS MAXIMUS, P. CORNELIUS AFRICANUS. EGERE L. ATTILIUS PRAENESTINUS, MINUTIUS PROTHIMUS. MODOS FECIT FLACCUS CLAUDII, TIBIIS SARRANIS. FACTA GRAECA MENANDRU L. ANICIO M. CORNELIO COSS.
Prologus
POSTQUAM Poëta sensit scripturam suam
Ab iniquis observari, et adversarios
Rapere in peiorem partem quam acturi sumus,
Indicio de se ipse erit; vos eritis iudices
5
Laudine an vitio duci id factum oporteat.
Synapothnescontes Diphili comoedia est.
Eam Commorientes Plautus fecit fabulam.
In Graeca adolescens est qui lenoni eripuit
Meretricem in prima fabula. Eum Plautus locum
10
Reliquit integrum: eum hic locum sumpsit sibi
In Adelphos; verbum de verbo expressum extulit.
Eam nos acturi sumus novam: pernoscite
Furtumne factum existimetis, an locum
Reprehensum qui praeteritus negligentia est.
15
Nam quod isti dicunt malevoli, homines nobiles
Eum adiutare, assidueque una scribere;
Quod illi maledictum vehemens esse existimant
Eam laudem hic ducit maximam, quum illis placet
Qui vobis universis et populo placent;
20
Quorum opera in bello, in otio, in negotio,
Suo quisque tempore usus est sine superbia.
Dehinc ne exspectetis argumentum fabulae:
Senes qui primi venient ii partem aperient;
In agendo partem ostendent. Facite, aequanimitas
25
Poëtae ad scribendum augeat industriam.
Micio
Storax—Non rediit hac nocte a coena Aeschinus,
Neque servulorum quisquam qui adversum ierant.
Profecto hoc vere dicunt: si absis uspiam,
Aut ubi si cesses, evenire ea satius est
30
Quae in te uxor dicit et quae in animo cogitat
Irata quam illa quae parentes propitii.
Uxor si cesses aut te amare cogitat,
Aut tete amari, aut potare, aut animo obsequi;
Et tibi bene esse soli quum sibi sit male.
35
Ego quia non rediit filius quae cogito, et
Quibus nunc sollicitor rebus! ne aut ille alserit,
Aut uspiam ceciderit, aut perfregerit
Aliquid. Vah, quemquamne hominem in animum instituere aut
Parare quod sit carius quam ipse est sibi?
40
Atqui ex me hic non natus est, sed ex fratre. Is adeo
Dissimili studio est iam inde ab adolescentia.
Ego hanc clementem vitam urbanam atque otium
Secutus sum; et, quod fortunatum isti putant,
Uxorem numquam habui. Ille contra haec omnia:
45
Ruri agere vitam; semper parce ac duriter
Se habere: uxorem duxit; nati filii
Duo: inde ego hunc maiorem adoptavi mihi;
Eduxi a parvulo; habui, amavi pro meo;
In eo me oblecto; solum id est carum mihi.
50
Ille ut item contra me habeat facio sedulo:
Do, praetermitto: non necesse habeo omnia
Pro meo iure agere. Postremo alii clanculum
Patres quae faciunt, quae fert adolescentia,
Ea ne me celet consuefeci filium;
55
Nam qui mentiri aut fallere insuerit patrem, aut
Audebit, tanto magis audebit caeteros.
Pudore et liberalitate liberos
Retinere satius esse credo quam metu.
Haec fratri mecum non convenient neque placent.
60
Venit ad me saepe clamitans, Quid agis, Micio?
Cur perdis adolescentem nobis? cur amat?
Cur potat? cur tu his rebus sumtum suggeris?
Vestitu nimio indulges; nimium ineptus es.
Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum:
65
Et errat longe mea quidem sententia
Qui imperium credat gravius esse aut stabilius
Vi quod fit quam illud quod amicitia adiungitur.
Mea sic est ratio, et sic animum induco meum:
Malo coactus qui suum officium facit
70
Dum id rescitum iri credit tantisper cavet:
Si sperat fore clam rursum ad ingenium redit.
Ille quem beneficio adiungas ex animo facit;
Studet par referre: praesens absensque idem erit.
Hoc patrium est, potius consuefacere filium
75
Sua sponte recte facere quam alieno metu.
Hoc pater ac dominus interest: hoc qui nequit,
Fateatur nescire imperare liberis.
Sed estne hic ipsus de quo agebam? et certe is est.
Nescio quid tristem video: credo iam ut solet
80
Iurgabit. Salvum te advenire, Demea,
Gaudemus.
Demea
Ehem, opportune: te ipsum quaerito.
Micio
Quid tristis es?
Demea
Rogas me, ubi nobis Aeschinus
Siet, quid tristis ego sim?
Micio
Dixine hoc fore?
Quid fecit?
Demea
Quid ille fecerit? quem neque pudet
85
Quicquam; nec metuit quemquam; neque legem putat
Tenere se ullam: nam illa quae antehac facta sunt
Omitto: modo quid designavit!
Micio
Quidnam id est?
Demea
Fores effregit atque in aedes irruit
Alienas: ipsum dominum atque omnem familiam
90
Mulcavit usque ad mortem: eripuit mulierem
Quam amabat. Clamant omnes indignissime
Factum esse. Hoc advenienti quot mihi, Micio,
Dixere! in ore est omni populo. Denique,
Si conferendum exemplum est, non fratrem videt
95
Rei dare operam, ruri esse parcum ac sobrium?
Nullum huius simile factum. Haec quum illi, Micio,
Dico tibi dico: tu illum corrumpi sinis.
Micio
Homine imperito nunquam quicquam iniustius,
Qui nisi quod ipse fecit nihil rectum putat.
Demea
100
Quorsum istuc?
Micio
100
Quia tu Demea haec male iudicas.
Non est flagitium, mihi crede, adolescentulum
Scortari neque potare; non est; neque fores
Effringere. Haec si neque ego neque tu fecimus,
Non siit egestas facere nos. Tu nunc tibi
105
Id laudi ducis quod tum fecisti inopia?
Iniurium est; nam si esset unde id fieret,
Faceremus: et tu illum tuum, si esses homo,
Sineres nunc facere, dum per aetatem licet,
Potius quam, ubi te exspectatum eiecisset foras,
110
Alieniore aetate post faceret tamen.
Demea
Pro Iupiter! tu homo adigis me ad insaniam.
Non est flagitium, facere haec adolescentulum?
Micio
Ah,
Ausculta: ne me obtundas de hac re saepius.
Tuum filium dedisti adoptandum mihi:
115
Is meus est factus: si quid peccat Demea,
Mihi peccat: ego illi maximam partem feram.
Obsonat, potat, olet unguenta; de meo.
Amat; a me argentum dabitur dum erit commodum:
Ubi non erit fortasse excludetur foras.
120
Fores effregit; restituentur: discidit
Vestem; resarcietur. Est, Dis gratia,
Et unde haec flant, et adhuc non molesta sunt.
Postremo aut desine, aut cedo quemvis arbitrum:
Te plura in hac re peccare ostendam.
Demea
Hei mihi!
125
Pater esse disce ab illis qui vere sciunt.
Micio
Natura tu illi pater es, consiliis ego.
Demea
Tun consulis quicquam?
Micio
Ah, si pergis abiero.
Demea
Sicine agis?
Micio
An ego toties de eadem re audiam?
Demea
Curae est mihi.
Micio
Et mihi curae est: verum Demea
130
Curemus aequam uterque partem: tu alterum,
Ego item alterum; nam ambos curare propemodum
Reposcere illum est quem dedisti.
Demea
Ah, Micio.
Micio
Mihi sic videtur.
Demea
Quid istic? tibi si istic placet,
Profundat, perdat, pereat: nihil ad me attinet.
135
Iam si verbum unum posthac—
Micio
135
Rursum, Demea,
Irascere?
Demea
An non credis? repeto quem dedi?
Aegre est: alienus non sum: si obsto, hem, desino.
Unum vis curem; curo; et est Dis gratia
Quum ita ut volo est. Iste tuus ipse sentiet
140
Posterius—nolo in illum gravius dicere.
Micio
Nec nihil neque omnia haec sunt quae dicit; tamen
Nonnihil molesta sunt haec mihi: sed ostendere
Me aegre pati illi nolui: nam ita est homo;
Quum placo adversor sedulo et deterreo.
145
Tamen vix humane patitur: verum si augeam,
Aut etiam adiutor sim eius iracundiae,
Insaniam profecto cum illo; etsi Aeschinus
Nonnullam in hac re nobis facit iniuriam.
Quam hic non amavit meretricem? aut cui non dedit
150
Aliquid? postremo, nuper (credo iam omnium
Taedebat) dixit velle uxorem ducere.
Sperabam iam defervisse adolescentiam:
Gaudebam. Ecce autem de integro. Nisi quicquid est
Volo scire, atque hominem convenire si apud forum est.
Tap any Latin word to look it up