Silvae — Book 5 — Gadsden Classics

Si manus aut similes docilis mihi fingere ceras

Rura meus Tyrrhena petit saltusque Tagetis

Ipse malas vires et lamentabile carmen

Crimine quo merui, iuvenis placidissime divum,

Me miserum! neque enim verbis solemnibus ulla

lumina: Nestorei mitis prudentia Crispi

aut ebur impressis aurumve animare figuris,

Crispinus; nec longa mora est aut avia tellus,

Elysio de fonte mihi pulsumque sinistrae

quove errore miser, donis ut solus egerem,

incipiam nunc Castaliae vocalibus undis

et Fabius Veiento—potentem signat utrumque

hinc. Priscilla, tuo solacia grata marito

sed mea secreto velluntur pectora morsu,

da. genitor praedoete, lyrae. neque enim antra moveri

Somne, tuis? tacet omne pecus volucresque feraeque

invisus Phoeboque gravis, quae vestra, sorores,

purpura, ter memores implerunt nomine fastos—

conciperem. namque egregia pietate meretur,

udaque turgentes impellunt lumina guttas,

Delia nec solitam fas est impellere Cirrham

et simulant fessos curvata cacumina somnos,

orgia, Pieriae, quas incestavimus aras?

et prope Caesareae confinis Acilius aulae.

5 ut vel Apelleo vultus signata colore,

5 ceu super Aegaeas hiemes abeuntis amici

5 te sine. Corycia quicquid modo Phoebus in umbra,

5 nec trucibus fluviis idem sonus; occidit horror

5 dicite, post poenam liceat commissa fateri.

Phidiaca vel nata manu reddare dolenti.

vela sequar spectemque ratem iam fessus ab altis

quicquid ab Ismariis monstrabat collibus Euhan,

aequoris, et terris maria adclinata quiescunt.

numquid inaccesso posui vestigia lueo?

sic auferre rogis umbram conatur et ingens

rupibus atque oculos longo querar aere vinci.

dedidici. fugere meos Parnasia crines

septima iam rediens Phoebe mihi respicit aegras

num vetito de fonte bibi? quae culpa, quis error

certamen cum Morte gerit curasque fatigat

Quid ': si militiae iam te, puer inelite, primae

vellera, funestamque hederis inrepere taxum

stare genas; totidem Oetaeae Paphiaeque revisunt

quem luimus tantus ? morientibus ecce lacertis

artificum inque omni te quaerit amare metallo.

clara rudimenta et castrorum dulce voearet

extimui trepidamque—nefas!—arescere laurum.

lampades et totiens nostros Tithonia questus

viscera nostra tenens animamque avellitur infans,

10 sed mortalis honos, agilis quem dextra laborat.

10 auspicium, quanto manarent gaudia fletu

10 certe ego, magnanimum qui facta attollere regum

10 praeterit et gelido spargit miserata flagello.

10 non de stirpe quidem nec qui mea nomina ferret

nos tibi. laudati iuvenis rarissima coniunx,

quosve darem amplexus! etiamne optanda propinquis

ibam altum spirans Martemque aequare canendo.

unde ego sufficiam? non si mihi lumina mille,

oraque; non fueram genitor, sed cernite fletus

longa nec obscurum finem latura perenni

tristia: et octonos bis iam tibi circuit orbes

quis sterili mea corda situ. quis Apolline merso

quae sacer alterna tantum statione tenebat

liventesque genas et credite planetibus orbi:

temptamus dare iusta lyra. modo dexter Apollo

vita. sed angustis animus robustior annis,

frigida damnatae praeduxit nubila menti?

Argus et haud umquam vigilabat corpore toto.

orbus ego. huc patres et aperto pectore matres

quique venit iuncto mihi semper Apolline Caesar

succumbitque oneri et mentem sua non capit aetas,

stant circum attonitae vatem et nil dulce sonantes

at nunc heu! si aliquis longa sub nocte puellae

conveniant; cineremque oculis et crimina ferto,

15 annuat: haud alio melius condere sepulcro.

15 nec mirum: non te series inhonora parentum

15 nec digitis nec voce deae. dux ipsa silenti

15 brachia nexa tenens ultro te, Somne. repellit,

15 si qua sub uberibus plenis ad funera natos

Sera quidem tanto struitur medicina dolori,

obscurum proavis et priscae lucis egentem

fulta caput cithara, qualis post Orphea raptum

inde veni nec te totas infundere pennas

ipsa gradu labente tulit madidumque cecidit

altera cum volucris Phoebi rota torqueat annum;

plebeia de stirpe tulit: non sanguine cretus

astitit, Hebre, tibi, cernens iam surda ferarum

luminibus compello meis—hoc turba precetur

pectus et ardentes restinxit lacte favillas.

sed cum plaga recens et adhuc in vulnere primo

turmali trabeaque recens et paupere clavo

agmina et immotos sublato carmine lucos.

laetior—: extremo me tange cacumine virgae,

quisquis adhuc tenerae signatum flore iuventae

nigra domus, miseram quis tunc accessus ad aurem

augustam sedem et Latii penetrale senatus

At tu seu membris emissus in ardua tendens

sufficit, aut leviter suspenso poplite transi.

immersit cineri iuvenem primaque iacentis

20 coniugis orbati? tunc flere et scindere vestes

20 advena pulsasti, sed praecedente tuorum

20 fulgentesque plagas rerumque elementa recenses,

20 serpere crudeles vidit lanugine flammas,

et famulos lassare greges et vincere planctus

agmine. Romulei qualis per iugera circi,

quis deus, unde ignes, quae ducat semita solem,

adsit et alterno mecum clamore fatiscat:

Fataque et iniustos rabidis pulsare querelis

cum pulcher visu, titulis generosus avitis

quae minuat Phoeben quaeque integrare latentem

vincetur lacrimis, et te, Natura, pudebit.

caelicolas solamen erat. licet ipse levandos

exspectatur equus, cuius de stemmate longo

causa queat, notique modos extendis Arati,

tanta mihi feritas, tanta est insania luctus,

ad gemitus silvis comitatus et amnibus Orpheus

felix demeritos habet admissura parentes,

seu tu Lethaei secreto in gramine campi

hoc quoque cum nitor ter dena luce peracta

25 adforet atque omnis pariter matertera vatem,

25 illum omnes acuunt plausus, illum ipse volantem

25 concilia heroum iuxta manesque beatos.

25 adclinis tumulo et planctus in carmina verto

omnis Apollineus tegeret Bacchique sacerdos:

pulvis et incurvae gaudent agnoscere metae:

Maeonium Ascraeumque senem, non segnior umbra

discordesque modos et singultantia verba

nil cantus, nil fila deis pallentis A verni

sic te, clare puer, genitum sibi curia sensit,

accolis alternumque sonas et carmina misces:

molior: orsa lyrae vis est atque ira tacendi

Eumenidumque audita comis mulcere valerent:

primaque patricia clausit vestigia luna.

da vocem magno, pater, ingeniumque dolori,

impatiens, sed nec solitae mihi vertice laurus

tantus in attonito regnabat pectore luctus!

mox Tyrios ex more sinus tunicamque potentem

nam me ter relegens caelo terque ora retexens

nec fronti vittatus honos, en taxea marcet

30 nunc etiam ad planctus refugit iam plana cicatrix,

30 agnovere umeri, sed enim tibi magna parabat

30 Luna videt residem nullaque Heliconide tristes

30 silva comis, hilaresque hederas plorata cupressus

dum canimus, gravibusque oculis uxorius instat

ad titulos exempla pater, quippe ille iuventam

solantem curas; tuus ut mihi vultibus ignis

excludit ramis; nec eburno pollice chordas

imber, habentne pios etiamnum haec lumina fletus?

protinus ingrediens pharetratum invasit Araxen

inrubuit cineremque oculis umentibus hausi,

pulso, sed incertam digitis errantibus amens

mira fides! citius genetrix Sipyleia fertur

belliger indoeilemque fero servire Neroni

vilis honos studiis, vix haec in munera solvo

scindo chelyn. iuvat heu, iuvat inlaudabile carmen

exhausisse genas, citius Tithonida maesti

Armeniam, rigidi summam Mavortis agebat

primum animum, tacitisque situm depellere curis

fundere et incompte miserum nudare dolorem,

35 deficient rores aut exsatiata fatiscet

35 Corbulo, sed comitem belli sociumque laborum

35 nunc etiam labente manu nec lumine sicco

35 sic merui? sic me cantuque habituque nefastum

mater Achilleis hiemes adfrangere bustis.

ille quoque egregiis multum miratus in armis

ordior adclinis tumulo, quo molle quiescis

aspiciant superi? pudeat Thebasque novumque

macte animi! notat ista deus, qui flectit habenas

Bolanum; atque illi curarum asperrima suetus

iugera nostra tenens, ubi post Aeneia fata

Aeaciden? nil iam placidum manabit ab ore?

orbis et humanos propior Iove digerit actus,

credere partirique metus, quod tempus amicum

stellatus Latiis ingessit montibus Albam

ille ego qui—quotiens!—blande matrumque patrumque

maerentemque videt: lectique arcana ministri!

fraudibus, exserto quaenam bona tempora bello,

Ascanius, Phrygio dum pingues sanguine campos

vulnera, qui viduos potui mulcere dolores,

40 hinc etiam documenta capit, quod diligis umbram

40 quae suspecta fides aut quae fuga vera ferocis

40 odit et infaustae regnum dotale novercae.

40 ille ego lugentum mitis solator, acerbis

et colis exsequias. hic est castissimus ardor,

Armenii. Bolanus iter praenosse timendum,

hic ego te—nam Sicanii non mitius halat

auditus tumulis et descendentibus umbris,

hic amor a domino meritus censore probari.

Bolanus tutis iuga quaerere commoda castris,

aura croci, dites nec si tibi rara Sabaei

deficio medieasque manus fomentaque quaero

Nec mirum, si vos collato pectore mixtos

metiri Bolanus agros, aperire malignas

cinnama, odoratas nec Arabs decerpsit aristas—

vulneribus, sed summa, meis. nunc tempus, amici,

iunxit inabrupta Concordia longa catena,

torrentum nemorumque moras tantamque verendi

inferiis cumulande sacris, te carmine plango

quorum ego manantes oculos et saucia tersi

45 illa quidem nuptumque prior taedasque marito

45 mentem implere ducis iussisque ingentibus unus

45 Pierio; sume o gemitus et vulnera nati

45 pectora: reddite opem. saevas exsolvite grates.

passa alio, sed te ceu virginitate iugatum

sufficere, ipsa virum norat iam barbara tellus,

et lacrimas, rari quas umquam habuere parentes.

nimirum cum vestra modis ego funera maestis

visceribus totis animaque amplexa fovebat;

ille secundus apex bellorum et proxima cassis,

atque utinam fortuna mihi, dare manibus aras,

increpitans: ‘qui damna doles aliena, repone

qualiter aequaevo sociatam palmite vitem

sic Phryges attoniti, quamquam Nemeaea viderent

par templis opus, aeriamque educere molem,

infelix lacrimas et tristia carmina serva.’

ulmus amat miscetque nemus ditemque precatur

arma Cleonaeusque acies impelleret arcus,

Cyclopum scopulos ultra atque audacia saxa

verum erat: absumptae vires et copia fandi

50 autumnum et caris gaudet redimita racemis.

50 pugnante Alcide tamen et Telamona timebant.

50 Pyramidum, et magno tumulum praetexere luco!

50 nulla mihi, dignumque nihil mens fulmine tanto

laudantur proavis seu pulchrae munere formae,

disce, puer,—nec enim externo monitore petendus

illic et Siculi superassem dona sepulcri

repperit: inferior vox omnis et omnia sordent

quae morum caruere bonis, falsoque potentes

virtutis tibi pulcher amor: cognata ministret

et Nemees lucum et Pelopis solemnia trunci.

verba, ignosce, puer: tu me caligine maesta

laudis egent verae: tibi quamquam et origo niteret

laus animos, aliis Decii reducesque Camilli

illic Oebalio non finderet aera disco

obruis. a! durus, viso si vulnere carae

et felix species multumque optanda maritis,

monstrentur—tu disce patrem, quantusque negantem

Graiorum vis nuda virum, non arva rigaret

coniugis invenit caneret quod Thracius Orpheus

55 ex te maior honos, unum novisse cubile,

55 fluctibus occiduis fesso usque Hyperione Thylen

55 sudor equum aut putri sonitum daret ungula fossa;

55 dulce sibi, si busta Lini complexus Apollo

Omnibus affectibus prosequenda sunt bona exempla, cum publice prosint. Pietas, quam Priscillae tuae praestas, et morum tuorum pars et nulli non conciliare te, praecipue marito, potest. Uxorem enim vivam amare voluptas est, defunctam religio. Ego tamen huic operi non ut unus e turba nec tantum quasi officiosus adsilui. Amavit enim uxorem meam Priscilla et amando fecit mihi illam probatiorem; post hoc ingratus sum, si lacrimas tuas transeo. Praeterea latus omne divinae domus semper demereri pro mea mediocritate conitor. Nam qui bona fide deos colit, amat et sacerdotes. Sed quamvis propiorem usum amicitiae tuae iampridem cuperem, mallem tamen nondum invenisse materiam.

unum secretis agitare sub ossibus ignem,

intrant mandata gerens quantusque potentis

sed Phoebi simplex chorus, et frondentia vatum

non tacuit, nimius fortasse avidusque doloris

illum nec Phrygius vitiasset raptor amorem

mille urbes Asiae sortito rexerit anno,

praemia laudato, genitor, tibi rite ligarem.

dicor et in lacrimis iustum excessisse pudorem?

Dulichiive proci nec qui fraternus adulter

imperium mulcente toga. bibe talia pronis

ipse madens oculis, umbrarum animaeque sacerdos,

quisnam autem gemitus lamentaque nostra reprendis 2?

casta Mycenaeo conubia polluit auro.

auribus, haec certent tibi conciliare propinqui,

praecinerem gemitum, cui te nec Cerberus omni

o nimium felix, nimium crudelis et expers

60 si Babylonos opes, Lydae si pondera gazae

60 haec iterent comites praecepta senesque paterni.

60 ore nec Orpheae quirent avertere leges.

60 imperii, Fortuna, tui, qui dicere legem

Indorumque dares Serumque Arabumque potentes

Iamque alio moliris iter nec deside passu

atque ibi me moresque tuos et facta canentem

fletibus aut fines audet censere dolendi!

divitias, mallet eum paupertate pudiea

ire paras; nondum validae tibi signa iuventae

fors et magniloquo non posthabuisset Homero,

incitat heu! planctus: potius fugientia ripas

intemerata mori vitamque rependere famae,

inrepsere genis, et adhuc tenor integer aevi.

tenderet et torvo pietas aequare Maroni.

flumina detineas rapidis aut ignibus obstes,

nec frons triste rigens nimiusque in moribus horror,

nec genitor iuxta; fatis namque haustus iniquis

Cur magis incessat superos et aena sororum

quam miseros lugere vetes. tamen ille severus,

65 sed simplex hilarisque fides et mixta pudori

65 occidit et geminam prolem sine praeside linquens.

65 stamina, quae tepido genetrix super aggere nati

65 quisquis is est, nostrae cognoscat vulnera causae.

gratia, quod si anceps metus ad maiora vocasset,

nec saltem teneris ostrum puerile lacertis

orba sedet vel quae primaevi coniugis ignem

Non ego mercatus Pharia de puppe loquaces

illa vel armiferas pro coniuge laeta catervas

exuit albentique umeros induxit amictu,

aspicit obstantesque manus turbamque tenentem

delicias doctumque sui convicia Nili

fulmineosque ignes mediique pericula ponti

quem non corrupit pubes effrena novaeque

vincit in ardentem, liceat, moritura maritum?

infantem, lingua nimium salibusque protervum,

exciperet, melius, quod non adversa probarunt,

libertas properata togae! ceu nescia falcis

maior et his forsan superos et Tartara pulsem

dilexi: meus ille, meus. tellure cadentem

70 quae tibi cura tori. quantus pro coniuge pallor!

70 silva comas tollit fructumque exspirat in umbras.

70 invidia: externis etiam miserabile visu

70 aspexi atque unctum genitali carmine fovi

sed meliore via dextros tua vota marito

at tibi Pieriae tenero sub pectore curae

funus eat. sed nec modo se Natura dolenti

poscentemque novas tremulis ululatibus auras

promeruere deos. dum nocte dieque fatigas

et pudor et docti legem sibi dicere mores;

nec Pietas in iusta dedit; mihi limine primo

inserui vitae, quid plus tribuere parentes?

numina, dum cunctis supplex advolveris aris

tunc hilaris probitas et frons tranquilla nitorque

fatorum et viridi, genitor, ceu raptus ab aevo

quin alios ortus libertatemque sub ipsis

et mitem genium domini praesentis adoras.

luxuriae confine tenens pietasque per omnes

Tartara dura subis. nec enim Marathonia virgo

uberibus tibi. parve, dedi, cum munera nostra

75 audita es. venitque gradu Fortuna benigne

75 dispensata modos; aequaevo cedere fratri

75 parcius exstinctum saevorum crimine agrestum

75 rideres ingratus adhuc properaverit ille,

vidit quippe pii iuvenis navamque quietem

mirarique patrem miseraeque ignoscere matri,

fleverit Icarium, Phrygia quam turre cadentem

sed merito properabat, amor, ne perderet ullum

intactamque fidem succinctaque pectora curis

admonuit fortuna domus, tibine illa nefanda

Astyanacta parens, laqueo quin illa supremo

libertas tam parva diem. nonne horridus inde

et vigiles sensus et digna evolvere tantas

pocula letalesque manu componere sucos

inclusit gemitus: at te post funera magni

invidia superos iniustaque Tartara pulsem?

sobria corda vices, vidit, qui cuncta suorum

evaluit, qui voce potes praevertere morsus

Hectoris Haemonio pudor est servisse marito.

nonne gemam te, care puer? quo sospite natos

80 novit et inspectis ambit latus omne ministris.

80 serpentum atque omnes vultu placare novercas?

80 Non ego, quas fati certus sibi morte canora

80 non cupii, primo genitum quem protinus ortu

nec mirum: videt ille ortus obitusque, quid auster,

infestare libet manes meritoque precatu

inferias praemittit olor nec rupe quod atra

implicui fixique mihi, cui verba sonosque

quid boreas hibernus agat, ferrique togaeque

pacem auferre rogis; sed te. puer optime, cerno

Tyrrhenae volucres nautis praedulce minantur,

monstravi questusque et vulnera caeca resolvi,

consilia atque ipsam mentem probat, ille subactis

flectentem visus et talia dicta parantem:

in patrios adhibebo rogos: non murmure trunco

reptantemque solo demissus ad oscula nostra

molem immensam umeris et vix tractabile pondus

‘parce, precor, cineri: fatum illud et ira nocentum

quod gemit et durae queritur Philomela sorori:

erexi, blandoque sinu iam iamque cadentes

85 imposuit—nec enim numerosior altera sacra

85 Parcarum crimenque dei, mortalia quisquis

85 nota nimis vati. quis non in funere cunctos

85 exsopire genas dulcesque accersere somnos.

cura domo—. magnum late dimittere in orbem

pectora sero videt nec primo in limine sistit

Heliadum ramos lacrimosaque germina dixit

cui nomen vox prima meum ludusque tenebo

Romulei mandata ducis viresque modosque

conatus scelerum atque animos infanda parantes.

et Phrygium silicem atque ausum contraria Phoebo

risus, et a nostro veniebant gaudia vultu.

imperii tractare manu; quae laurus ab arcto,

excidat illa dies aevo nec postera credant

carmina nec fida gavisam Pallada buxo?

quid vagus Euphrates,quid ripa binominis Histri,

saecula! nos certe taceamus et obruta multa

te Pietas oblita virum revocataque caelo

90 quid Rheni vexilla ferant, quantum ultimus orbis

90 nocte tegi propriae patiamur crimina gentis.

90 Iustitia et gemina plangat Facundia lingua

cesserit et refugo circumsona gurgite Thyle—

exegit poenas, hominum cui cura suorum,

et Pallas doctique cohors Heliconia Phoebi,

omnia nam laetas pila attollentia frondes,

quo Pietas auctore redit terrasque revisit,

quis labor Aonios seno pede ducere cantus

nullaque famosa signatur lancea penna—

quem timet omne nefas, satis haec lacrimandaque nobis

et quibus Arcadia carmen testudine mensis

praeterea, fidos dominus si dividat enses,

ultio, quin saevas utinam exorare liceret

cura lyrae nomenque fuit quosque orbe sub omni

95 pandere quis centum valeat frenare, maniplos

95 Eumenidas timidaeque avertere Cerberon umbrae

95 ardua septena numerat Sapientia fama,

inter missus eques, quis praecepisse cohorti,

immemoremque tuis citius dare manibus amnem.’

qui furias regumque domos aversaque caelo

quem deceat clari praestantior ordo tribuni,

Macte animo, iuvenis! sed crescunt crimina matris,

sidera terrifico super intonuere cothurno,

quisnam frenigerae signum dare dignior alae;

nec tantum pietas, sed protinus ardua virtus

et quis lasciva vires tenuare Thalia

mille etiam praenosse vices, an merserit agros

affectata tibi. nuper cum forte sodalis

dulce vel heroos gressu truncare tenores.

100 Nilus, an imbrifero Libye sudaverit austro;

100 immeritae falso palleret crimine famae

100 omnia namque animo complexus et omnibus auctor

cunctaque si numerem, non plura interprete virga

erigeretque forum succinctaque iudice multo

qua fandi vis lata patet, sive orsa libebat

nuntiat ex celsis ales Tegeaticus astris

surgeret et castum vibraret Iulia fulmen:

Aoniis vincire modis seu voce soluta

quaeque cadit liquidas Iunonia virgo per auras

tu. quamquam non ante forum legesque severas

spargere et effreno nimbos aequare profatu.

et picturato pluviam ligat aera gyro

passus, sed tacita studiorum occultus in umbra,

Exsere semirutos subito de pulvere vultus,

105 quaeque tuas laurus volucri, Germanice, cursu

105 defensare metus adversaque tela subisti

105 Parthenope, crinemque adflato monte sepultum

Fama vehit praegressa diem tardumque sub astris

pellere, inermis adhuc et tiro. paventis amici,

pone super tumulos et magni funus alumni,

Arcada et in medio linquit Thaumantida caelo.

haud umquam tales aspexit Romulus annos

quo non Munichiae quicquam praestantius arces

Qualem te superi, Priscilla, hominesque benigno

Dardaniusque senex medii bellare togata

doctaque Cyrene Sparteve animosa creavit.

aspexere die, cum primum ingentibus actis

strage fori. stupuere patres temptamina tanta

si tu stirpe vacans famaeque obscura iaceres

110 admotus coniunx! vicisti gaudia paene

110 conatusque tuos, nec te reus ipse timebat.

110 nil gentile tenens, illo te eive probabas

ipsius, effuso dum pectore prona sacratos

par vigor et membris, promptaeque ad fortia vires

Graiam atque Euboico maiorum sanguine duci.

ante pedes avide domini tam magna merentis

sufficiunt animo atque ingentia iussa sequuntur

ille tuis totiens praestabat tempora sertis,

volvens. Aonio non sic in vertice gaudet,

ipse ego te nuper Tiberino in litore vidi,

cum stata laudato caneret quinquennia versu

quam pater arcani praefecit hiatibus antri

qua Tyrrhena vadis Laurentibus aestuat unda,

ora supergressus Pylii senis oraque regis

115 Delius, aut primi cui ius venerabile thyrsi

115 tendentem cursus vexantemque ilia nuda

115 Dulichii specieque comam subnexus utraque.

Bacchus et attonitae tribuit vexilla catervae.

calce ferocis equi, vultu dextraque minacem:

non tibi deformes obscuri sanguinis ortus

nec tamen hinc mutata quies probitasve secundis

—si qua fides dictis, stupui armatumque putavi—:

nec sine luce genus (quamquam fortuna parentum

intumuit: tenor idem animo moresque modesti

Gaetulo sic pulcher equo Troianaque quassans

artior expensis ): etenim te divite ritu

fortuna crescente manent, fovet anxia curas

tela novercales ibat venator in agros

ponere purpureos Infantia legit amictus

120 coniugis hortaturque simul flectitque labores.

120 Ascanius miseramque patri flagrabat Elissam;

120 stirpis honore datos et nobile pectoris aurum.

ipsa dapes modicas et sobria pocula tradit,

Troilus haud aliter gyro leviore minantes

protinus exorto dextrum risere sorores

exemplumque ad erile monet; velut Apula coniunx

eludebat equos aut quem de turribus altis

Aonides, puerique chelyn summisit et ora

agricolae parci vel sole infecta Sabina,

Arcadas Ogygio versantem in pulvere metas

imbuit amne sacro iam tum mihi blandus Apollo.

quae videt emeriti iam prospectantibus astris

spectabant Tyriae non torvo lumine matres.

nec simplex patriae decus, et natalis origo

125 tempus adesse viri, propere mensasque torosque

125 Ergo age iam magno—ducis indulgentia pulsat

125 pendet ab ambiguo geminae certamine terrae.

instruit exspectatque sonum redeuntis aratri.

certaque dat votis hilaris vestigia frater—

te de gente suum Latiis ascita colonis

parva loquor, tecum gelidas comes illa per arctos

surge animo et fortes castrorum concipe curas,

Graia refert Hyele, gravidus qua puppe magister

Sarmaticasque hiemes Histrumque et pallida Rheni

monstrabunt acies Mavors Actaeaque virgo,

excidit et mediis miser evigilavit in undis;

frigora, tecum omnes animo durata per aestus

flectere Castor equos, umeris quatere arma Quirinus,

maior at inde suum longo probat ordine vitae

130 et, si castra darent, vellet gestare pharetras,

130 qui tibi tam tenero permisit plaudere collo

130 Parthenope Maeoniden aliaeque aliis natalibus urbes

vellet Amazonia latus intercludere pelta;

nubigenas clipeos intactaque caedibus arma.

diripiunt cunctaeque probant; non omnibus ille

dum te pulverea bellorum nube videret

Quasnam igitur terras, quem Caesaris ibis in orbem?

verus, alit victos immanis gloria falsi.

Caesarei prope fulmen equi divinaque tela

Arctoosne amnes et Rheni fracta natabis

atque ibi dum profers annos vitamque sanitas,

vibrantem et magnae sparsum sudoribus hastae.

flumina an aestiferis Libyae sudabis in arvis?

protinus ad patrii raperis certamina lustri

135 Hactenus alma chelys. tempus nunc ponere frondes,

135 an iuga Pannoniae mutatoresque domorum

135 vix implenda viris, laudum festinus et audax

Phoebe, tuas maestaque comam damnare cupresso.

Sauromatas quaties? an te septenus habebit

ingenii, stupuit primaeva ad carmina plebes

quisnam impacata consanguinitate ligavit

Hister et umbroso circumflua coniuge Peuce?

Euboea et natis te monstravere parentes.

Fortunam Invidiamque deus? quis iussit iniquas

an Solymum cinerem palmetaque capta subibis

inde frequens pugnae nulloque ingloria sacro

aeternum bellare deas? nullamne notabit

non sibi felices silvas portentis Idymes?

vox tua: non totiens victorem Castora gyro

140 illa domum, torvo quam non haec lumine Agat

140 quod si te magno tellus frenata parenti

140 nec fratrem caestu virides plausere Therapnae.

protinus et saeva proturbet gaudia dextra?

accipiat, quantum ferus exsultabit Araxes!

sin pronum vicisse domi: quid Achaea mereri

florebant hilares inconcussique penates:

quanta Caledonios attollet gloria campos!

praemia nunc ramis Phoebi nunc gramine Lernae

nil maestum, quid enim, quamvis infida levisque,

cum tibi longaevus referet trucis incola terrae:

nunc Athamantea protectum tempora pinu,

Caesare tam dextro posset Fortuna timeri?

‘hic suetus dare iura parens, hoc caespite turmas

cum totiens lassata tamen nusquam avia frondes

145 invenere viam liventia Fata, piumque

145 adfari; late speculas castellaque longe

145 abstulit aut alium tetigit Victoria crinem?

intravit vis saeva larem, sic plena maligno

—aspicis?—ille dedit cinxitque haec moenia fossa;

Hinc tibi vota patrum credi generosaque pubes

adflantur vineta noto. sic alta senescit

belligeris haec dona deis, haec tela dicavit

te monitore regi, mores et faeta priorum

imbre seges nimio, rapidae sic obvia puppi

—cernis adhuc titulos—; hunc ipse vocantibus armis

discere, quis casus Troiae, quam tardus Ulixes,

invidet et velis adnubilat aura secundis,

induit, hunc regi rapuit thoraca Britanno.’

quantus equos pugnasque virum decurrere versu

150 carpitur eximium Fato Priscilla decorem;

150 qualiter in Teucros victricia bella paranti

150 Maeonides quantumque pios ditarit agrestes

qualiter alta comam silvarum gloria pinus

ignotum Pyrrho Phoenix narrabat Achillem.

Aseraeus Siculusque senex, qua lege recurrat

seu Iovis igne malo seu iam radice soluta

Felix, qui viridi fidens, Optate, iuventa

Pindarieae vox flexa lyrae volucrumque precator

deficit et nulli spoliata remurmurat aurae,

durabis quaecumque vias vallumque subibis,

Ibyeus et tetricis Alcman cantatus Amyclis

quid probitas aut casta fides, quid numina prosunt

forsan et ipse latus—sic numina principis adsint—

Stesichorusque ferox saltusque ingressa viriles

155 culta deum? furvae miseram circum undique leti

155 cinctus et unanimi comes indefessus amici,

155 non formidata temeraria Leueade Sappho,

vallavere plagae, tenduntur dura sororum

quo Pylades ex more pius, quo Dardana gessit

quosque alios dignata chelys. tu pandere doctus

licia et exacti superest pars ultima fili.

bella Menoetiades. quippe haec concordia vobis,

carmina Battiadae latebrasque Lycophronis arti

nil famuli coetus, nil ars operosa medentum

hic amor est duretque precor! nos fortior aetas

Sophronaque implicitum tenuisque arcana Corinnae.

auxiliata malis: comites tamen undique ficto

iam fugit; hinc votis animum precibusque iuvabo,

sed quid parva loquor? tu par adsuetus Homero

160 spem simulant vultu, flentem notat illa maritum,

160 et mihi! sed questus solitos si forte ciebo

160 ferre iugum senosque pedes aequare solutis

ille modo infernae nequiquam flumina Lethes

et mea Romulei venient ad carmina patres,

versibus et numquam passu breviore relinqui,

incorrupta rogat, nunc anxius omnibus aris

tu deeris. Crispine, mihi, cuneosque per omnes

quid mirum, patria si te petiere relicta,

inlacrimat signatque fores et pectore terget

te meus absentem circumspectabit Achilles,

quos Lucanus ager, rigidi quos iugera Dauni,

limina; nunc magni vocat exorabile numen

sed venies melior—vatum non irrita currunt

quos Veneri plorata domus neglectaque tellus

165 Caesaris, heu durus fati tenor! estne quod illi

165 omina—. quique aquilas tibi nunc et castra recludit,

165 Alcidae vel quos e vertice Surrentino

non liceat? quantae poterant mortalibus annis

idem omnes perferre gradus cingique superbis

mittit Tyrrheni speculatrix virgo profundi,

accessisse morae, si tu, pater, omne teneres

fascibus et patrias dabit insedisse curules.

quos propiore sinu lituo remoque notatus

arbitrium? caeco gemeret Mors elusa barathro

Sed quis ab excelsis Troianae collibus Albae,

collis et Ausonii pridem laris hospita Cyme

longius et vacuae posuissent stamina Parcae.

unde suae iuxta prospectat moenia Romae

quosque Dicarchei portus Baianaque mittunt

170 Iamque cadunt vultus oculisque novissimus error

170 proximus ille deus, Fama velocior intrat

170 litora, qua mediis alte permixtus anhelat

obtunsaeque aures, nisi cum vox sola mariti

nuntius atque tuos implet, Crispine, penates?

ignis aquis et operta domos incendia servant?

noscitur; illum unum media de morte reversa

dicebam certe: vatum non irrita currunt

sic ad Avernales scopulos et opaca Sibyllae

mens videt, illum aegris circumdat fortiter ulnis

auguria, en! ingens reserat tibi limen honorum

antra rogaturae veniebant undique gentes;

immotas obversa genas, nec sole supremo

Caesar et Ausonii committit munia ferri.

illa minas divum Parcarumque acta canebat

175 lumina, sed dulci mavult satiare marito.

175 vade, puer, tantisque enixus suffice donis,

175 quamvis decepto vates non irrita Phoebo.

tum sic unanimum moriens solatur amantem:

felix, qui magno iam nunc sub praeside iuras

mox et Romuleam stirpem proceresque futuros

‘pars animae victura meae, cui linquere possim

cuique sacer primum tradit Germanicus ensem!

instruis inque patrum vestigia ducere perstas.

o utinam, quos dura mihi rapit Atropos, annos:

non minus hoc, fortis quam si tibi panderet ipse

sub te Dardanius facis explorator opertae,

parce, precor, lacrimis, saevo ne concute planctu

Bellipotens aquilas torvaque induceret ora

qui Diomedei celat penetralia furti,

180 pectora, nec crucia fugientem coniugis umbram.

180 casside, vade alacer maioraque disce mereri!

180 crevit et inde sacrum didicit puer; arma probator

linquo equidem thalamos, salvo tamen ordine mortis,

monstrasti Saliis praesagumque aethera certi

quod prior: exegi longa potiora senecta

auguribus; cui Chalcidicum fas volvere carmen,

tempora; vidi omni pridem te flore nitentem,

cur Phrygii lateat coma flaminis, et tua multum

vidi altae propius propiusque accedere dextrae,

verbera succincti formidavere Luperci.

185 non in te fatis, non iam caelestibus ullis

185 Et nunc ex illo forsan grege gentibus alter

arbitrium: mecum ista fero. tu limite coepto

iura dat Eois, alter compescit Hiberas,

tende libens sacrumque latus geniumque potentem

alter Achaemenium secludit Zeugmate Persen,

inrequietus ama, nunc, quod cupis ipse iuberi,

hi dites Asiae populos, hi Pontica frenant,

da Capitolinis aeternum sedibus aurum,

hi fora pacificis emendant fascibus, illi

190 quo niteat sacri centeno pondere vultus

190 castra pia statione tenent: tu laudis origo.

Caesaris et propriae signet cultricis amorem

non tibi certassent iuvenilia fingere corda

sic ego nec Furias nec deteriora videbo

Nestor et indomiti Phoenix moderator alumni

Tartara et Elysias felix admittar in oras.’

quique tubas acres lituosque audire volentem

haec dicit labens sociosque amplectitur artus

Aeciden alio frangebat carmine Chiron.

195 haerentemque animam non tristis in ora mariti

195 Talia dum celebras, subitam civilis Erinys

transtulit et cara pressit sua lumina dextra.

Tarpeio de monte facem Phlegraeaque movit

At iuvenis magno flammatus pectora luctu

proelia, sacrilegis lucent Capitolia taedis,

nunc implet saevo viduos clamore penates,

et Senonum furias Latiae sumpsere cohortes,

nunc ferrum laxare cupit, nunc ardua tendit

vix requies flammae necdum rogus ille deorum

200 in loca—vix retinent comites—. nunc ore ligato

200 siderat, excisis cum tu solacia templis

incubat amissae mersumque in corde dolorem

impiger et multum facibus velocior ipsis

saevus agit, qualis conspecta coniuge segnis

conciliis ore pio captivaque fulmina defies,

Odrysius vates positis ad Strymona plectris

mirantur Latii proceres ultorque deorum

obstupuit tristemque rogum sine carmine flevit,

Caesar, et e medio divum pater annuit igni.

205 ille etiam erecte rupisset tempora vitae.

205 iamque et flere pio Vesuvina incendia cantu

ne tu Tartareum chaos incomitata subires,

mens erat et gemitum patriis impendere damnis,

sed prohibet mens fida ducis mirandaque sacris

cum pater exemptum terris ad sidera montem

imperiis et maior amor.Quis carmine digno

sustulit et late miseras deiecit in urbes.

exsequias et dona malae feralia pompae

Me quoque vocales lucos Boeotaque tempe

210 perlegat? omne illic stipatum examine longo

210 pulsantem, cum stirpe tua descendere dixi,

ver Arabum Cilicumque fluit floresque Sabaei

admisere deae: nec enim mihi sidera tantum

Indorumque arsura seges praereptaque templis

aequoraque et terras, quae mos debere parenti,

tura Palaestinis, simul Hebraeique liquores

sed decus hoc quodcumque lyrae primusque dedisti

Coryciaeque comae Cinyreaque germina: et altis

non vulgare loqui et famam sperare sepulcro.

215 ipsa toris Serum Tyrioque umbrata recumbit

215 qualis cras. Latios quotiens ego carmine patres

tegmine, sed toto spectatur in agmine coniunx

mulcerem felixque tui spectator adesses

solus;. in hunc magnae flectuntur lumina Romae

muneris! heu quali confusus gaudia fletu

ceu iuvenes natos suprema ad busta ferentem:

vota piosque metus inter laetumque pudorem!

is dolor in vultu, tantum crinesque genaeque

quam tuus ille dies. quam non mihi gloria maior!

220 noctis habent, illam tranquillo fine solutam

220 talis Olympiaca iuvenem cum spectat harena

felicemque vocant, lacrimas fudere marito.

qui genuit, plus ipse ferit, plus corde sub alto

Est locus, ante urbem qua primum nascitur ingens

caeditur; attendunt cunei, spectatur Achaeis

Appia quaque Italo gemitus Almone Cybebe

ille magis, crebro dum lumina pulveris haustu

ponit et Idaeos iam non reminiscitur amnes,

obruit et prensa vovet exspirare corona.

225 hic te Sidonio velatam molliter ostro

225 ei mihi quod tantum patrias ego vertice frondes

eximius coniunx—nec enim fumantia busta

solaque Chalcidicae Cerealia dona coronae

clamoremque rogi potuit perferre—beato

te sub teste tuli! qualem te Dardanus Albae

composuit. Priscilla, toro. nil longior aetas

vix cepisset ager, si per me serta tulisses

carpere, nil aevi poterunt vitiare labores

Caesarea donata manu! quod subdere robur

230 siccatam membris: tantas venerabile marmor

230 illa dies, quantum potuit dempsisse senectae!

spirat opes. mox in varias mutata novaris

nam quod me mixta quercus non pressit oliva,

effigies: hoc aere Ceres, hoc lucida Gnosis,

et fugit speratus honos: quam dulce parentis

illo Maia tholo, Venus hoc non improba saxo.

invia Tarpei caperes! te nostra magistro

accipiunt vultus haud indignata decoros

Thebais urgebat priscorum exordia vatum;

235 numina: circumstant famuli consuetaque turba

235 tu cantus stimulare meos, tu pandere facta

obsequiis, tunc rite tori mensaeque parantur

heroum bellique modos positusque locorum

assiduae. domus ista, domus! quis triste sepulcrum

monstrabas. labat incerto mihi limite cursus

dixerit? hae merito visa pietate mariti

te sine et orbatae caligant vela carinae.

protinus exclames: ‘est hic, agnoseo, minister

nec solum larga memet pietate fovebas:

240 illius, aeternae modo qui sacraria genti

240 talis et in thalamos, una tibi cognita taeda

condidit inque alio posuit sua sidera caelo.’

conubia, unus amor. certe seiungere matrem

sic, ubi magna novum Phario de litore puppis

iam gelidis nequeo bustis: te sentit habetque,

solvit iter iamque innumeros utrimque rudentes

te videt et tumulos ortuque obituque salutat,

lataque veliferi porrexit brachia mali

ut Pharios aliae ficta pietate dolores

245 invasitque vias, it eodem angusta phaselos

245 Mygdoniosque colunt et non sua funera plorant.

aequore et immensi partem sibi vindieat austri.

Quid referam expositos servato pondere mores?

Quid nunc immodicos, iuvenum lectissime, fletus

quae pietas, quam vile lucrum, quae cura pudoris,

corde foves longumque vetas exire dolorem?

quantus amor recti? rursumque, ubi dulce remitti,

nempe times, ne Cerbereos Priscilla tremescat

gratia quae dictis? animo quam nulla senectus?

250 latratus? tacet ille piis! ne tardior adsit

250 his tibi pro meritis famam laudesque benignas

navita proturbetque vadis? vehit ille merentes

iudex cura deum nulloque e vulnere tristem

protinus et manes placidus locat hospite cumba,

concessit, raperis. genitor, non indigus aevi,

praeterea, si quando pio laudata marito

non nimius, trinisque decem quinquennia lustris

umbra venit, iubet ire faces Proserpina laetas

iuncta ferens, sed me pietas numerare dolorque

255 egressasque sacris veteres heroidas antris

255 non sinit, o Pylias aevi transcendere metas

lumine purpureo tristes laxare tenebras

et Teucros aequare senes, o digne videre

sertaque et Elysios animae praesternere flores,

me similem! sed nec leti tibi ianua tristis:

sic manes Priscilla subit; ibi supplice dextra

quippe leves causae, nec segnis labe senili

pro te Fata rogat, reges tibi tristis Averni

exitus instanti praemisit membra sepulcro,

260 placat, ut expletis humani finibus aevi

260 sed te torpor iners et mors imitata quietem

paeantem terras dominum iuvenemque relinquas

explicuit falsoque tulit sub Tartara somno,

ipse senex! certae iurant in vota sorores.

quos ego tunc gemitus.—comitum manus anxia

vidit, vidit et exemplum genetrix gavisaque novit—

quae lamenta tuli! veniam concedite, manes,

265 fas dixisse, pater: non tu mihi plura dedisses.

felix ille patrem vacuis circumdedit ulnis:

vellet et Elysia quamvis in sede locatum

abripere et Danaas iterum portare per umbras;

temptantem et vivos molitum in Tartara gressus

270 detulit infernae vates longaeva Dianae;

sic chelyn Odrysiam pigro transmisit Averno

causa minor, sic Thessalicis Admetus in oris:

si lux una retro Phylaceida rettulit umbram,

cur nihil exoret, genitor, chelys aut tua manes

275 aut mea? fas mihi sic patrios contingere vultus,

fas iunxisse manus, et lex quaecumque sequatur.

At vos, umbrarum reges Ennaeaque Iuno,

si laudanda precor, taedas auferte comasque

Eumenidum; nullo sonet asper ianitor ore,

280 Centauros Hydraeque greges Scyllaeaque monstra

aversae celent valles, umbramque senilem

invitet ripis, discussa plebe, supremus

vector et in media componat molliter alga.

ite, pii manes Graiumque examina vatum,

285 inlustremque animam Lethaeis spargite sertis

et monstrate nemus, quo nulla inrupit Erinys.

in quo falsa dies caeloque simillimus aer.

inde tamen venias, melior qua porta malignum

cornea vincit ebur, somnique in imagine monstra,

290 quae solitus, sic sacra Numae ritusque colendos

mitis Aricino dictabat nympha sub antro,

Scipio sic plenos Latio Iove ducere somnos

creditur Ausoniis, sic non sine Apolline Sylla