Silvae — Book 1 — Gadsden Classics

Quae superimposito moles geminata colosso

Unde sacro Latii sonuerunt carmine montes?

Cernere facundi Tibur glaciale Vopisci

Estis, io, superi, nec inexorabile Clotho

Non Helicona gravi pulsat chelys enthea plectro.

Et Phoebus pater et severa Pallas

stat Latium complexa forum? caelone peractum

cui, Paean, nova plectra moves umeroque comanti

si quis et inserto geminos Aniene penates

volvit opus, videt alma pios Astraea Iovique

nec lassata voco totiens mihi numina. Musas;

et M usae procul ite feriatae:

fluxit opus? Siculis an conformata caminis

facundum suspendio ebur? procul ecce canoro

aut potuit sociae commercia noscere ripae

conciliata redit dubitataque sidera cernit

et te. Phoebe, choris et te dimittimus, Euhan.

Iani vos revocabimus Kalendis.

effigies lassum Steropem Brontemque reliquit?

demigrant Helicone deae quatiuntque novena

certantesque sibi dominum defendere villas,

Gallicus, es caelo. dive. es, Germanice. cordi

tu quoque muta ferae, volucer Tegeaee, sonorae

Saturnus mihi compede exoluta

5 an te Palladiae talem, Germanice, nobis

5 lampade solemnem thalamis coeuntibus ignem

5 illum nec calido latravit Sirius astro,

5 —quis neget?—: erubuit tanto spoliare ministro

5 terga premas: alios poscunt mea carmina coetus.

5 et multo gravidus mero December

effinxere manus, qualem modo frena tenentem

et de Pieriis vocalem fontibus undam,

nec gravis aspexit Nemeae frondentis alumnus:

imperium Fortuna tuum. stat proxima cervix

Naidas, undarum dominas, regemque corusci

et ridens Iocus et Sales protervi

Rhenus et attoniti vidit domus ardua Daci?

quas inter vultu petulans Elegea propinquat

talis hiems tectis, frangunt sic improba solem

ponderis immensi damnosaque fila senectae

ignis adhuc fessum Siculaque incude rubentem

adsint, dum refero diem beatum

Nunc age Fama prior notum per saecula nomen

celsior adsueto divasque hortatur et ambit

frigora, Pisaeumque domus non aestuat annum.

exuit atque alios melior revirescit in annos,

elicuisse satis, paulum arma nocentia. Thebae,

laeti Caesaris ebriamque aparchen.

Dardanii miretur equi, cui vertice sacro

alternum fultura pedem decimamque videri

Ipsa manu tenera tecum scripsisse Voluptas

ergo alacres, quae signa colunt urbana, cohortes

ponite: dilecto volo lascivire sodali.

Vix Aurora novos movebat ortus,

10 Dindymon et caesis decrevit frondibus Ide:

10 se cupit et medias fallit permixta sorores.

10 tunc Venus Idaliis unxit fastigia sucis

10 inque sinum quae saepe tuum fora turbida questum

10 iunge. puer. cyathos—set ne numerare labora—

10 iam bellaria linea pluebant

hunc neque discissis cepissent Pergama muris

ipsa manu nuptam genetrix Aeneia duxit

permulsitque comis blandumque reliquit honorem

confugiunt, leges urbesque ubicumque togatae.

cunctantemque intende chelyn: discede Laborque

—hunc rorem veniens profudit eurus:

nec grege permixto pueri innuptaeque puellae

lumina demissam et dulci probitate rubentem,

sedibus, et volucres vetuit discedere natos.

quae tua longinquis implorant iura querelis,

Curaque, dum nitidis canimus gemmantia saxis

quicquid nobile Ponticis nucetis,

ipse nec Aeneas nec magnus duceret Hector!

ipsa toros et sacra parat cinctuque Latino

O longum memoranda dies! quae mente reporto

certent laetitia, nosterque ex ordine collis

balnea dumque procax vittis hederisque, soluta

fecundis cadit aut iugis Idymes;

adde, quod ille nocens saevosque amplexus Achivos,

dissimulata deam crinem vultusque genasque

gaudia, quam lassos per tot miracula visus!

confremat et sileant peioris murmura famae!

fronde verecunda. Clio mea ludit Etrusco.

quod ramis pia germinat Damascos,

15 hunc mitis commendat eques: iuvat ora tueri

15 temperat atque nova gestit minor ire marita.

15 ingenium quam mite solo! quae forma beatis

15 quippe manet longumque aevo redeunte manebit.

15 ite. deae virides, liquidosque advertite vultus

15 et quod percoquit ebriosa Caunos,

mixta notis belli placidamque gerentia pacem,

Nosco diem causasque sacri: te concinit iste—

ante manus artemque locis! non largius usquam

quem penes intrepidae mitis custodia Romae,

et vitreum teneris crimen redimite corymbis,

largis gratuitum cadit rapinis:

nec veris maiora putes: par forma decorque,

pande fores!—te. Stella, chorus; tibi Phoebus et Euhan

indulsit Natura sibi. nemora alta citatis

nec tantum induerint fatis nova saecula crimen

veste nihil tectae, quales emergitis altis

molles gaioli lucuntulique,

par honor, exhaustis Martem non altius armis

et de Maenalia volucer Tegeaticus umbra

incubuere vadis: fallax responsat imago

aut instaurati peccaverit ara Tarenti.

fontibus et visu Satyros torquetis amantes,

et massis Amerina non perustis

Bistonius portat sonipes magnoque superbit

serta ferunt, nec blandus Amor nec Gratia cessat

frondibus, et longas eadem fugit umbra per undas,

Ast ego nec Phoebum, quamquam mihi surda sine illo

non vos. quae culpa decus infamastis aquarum.

et mustaceus et latente palma

20 pondere nec tardo raptus prope flumina cursu

20 amplexum niveos optatae coniugis artus

20 ipse Anien—miranda fides—infraque superque

20 plectra, nec Aonias decima cum Pallade divas

20 sollicitare iuvat: procul hinc et fonte doloso

20 praegnates caryotides cadebant.

fumat et ingenti propellit Strymona flatu.

floribus innumeris et olenti spargere nimbo.

saxeus hic tumidam rabiem spumosaque ponit

aut mitem Tegeac Dircesve hortabor alumnum:

Salmacis et viduae Cebrenidos arida luctu

non tantis Hyas inserena nimbis

Par operi sedes, hinc obvia limina pandit,

tu modo fronte rosas, violis modo lilia mixta

murmura, ceu placidi veritus turbare Vopisci

ipse veni viresque novas animumque ministra.

flumina et Herculei praedatrix cedat alumni,

terras obruit aut soluta Plias,

qui fessus bellis adscitae munere prolis

excipis et dominae niveis a vultibus obstas.

Pieriosque dies et habentes carmina somnos,

qui caneris; docto nec enim sine numine tantus

vos mihi, quae Latium septenaque culmina, nymphae,

qualis per cuneos hiems Latinos

primus iter nostris ostendit in aethera divis;

Ergo dies aderat Parcarum conditus albo

litus utrumque domi, nec te mitissimus amnis

Ausoniae decora ampla togae centumque dedisti

incolitis Thybrimque novis attollitis undis,

plebem grandine contudit serena.

25 discit et e vultu, quantum tu mitior armis,

25 vellere, quo Stellae Violentillaeque professus

25 dividit, alternas servant, praetoria ripas,

25 iudicium mentemque viris, licet enthea vatis

25 quas praeceps Anien atque exceptura natatus

25 ducat nubila Iuppiter per orbem

qui nec in externos facilis saevire furores

ciamaretur hymen, cedant curaeque metusque,

non externa sibi fluviumve obstare queruntur.

excludat Pimplea sitim nec conscia detur

Virgo iuvat Marsasque nives et frigora ducens

et latis pluvias minetur agris,

das Cattis Dacisque iidem, te signa ferente

cessent mendaces obliqui carminis astus,

Sestiacos nunc Fama sinus pelagusque natatum

Pirene: largos potius mihi gurges in haustus.

Marcia, praecelsis quarum vaga molibus unda

dum nostri Iovis hi ferantur imbres.

et minor in leges gener et Cato Caesaris iret.

Fama tace: subiit leges et frena momordit

iactet et audaci victos delphinas ephebo!

qui rapitur de fonte tuo, seu plana solutis

crescit et innumero pendens transmittitur arcu—:

Ecce autem caveas subit per omnis

at laterum passus hinc Iulia tecta tuentur,

ille solutus amor: consumpta est fabula vulgi

hic aeterna quies, nullis hic iura procellis,

quom struis orsa modis seu quom tibi dulcis in artem

vestrum opus aggredimur, vestra est. quam carmine molli

insignis specie, decora cultu

30 illinc belligeri sublimis regia Pauli,

30 et narrata diu viderunt oscula cives.

30 numquam fervor aquis, datur hic transmittere visus

30 frangitur et nostras curat facundia leges.

30 pando, domus, non umquam aliis habitastis in antris

30 plebes altera non minor sedente.

terga Pater, blandoque videt Concordia vultu.

tu tamen attonitus, quamvis data copia tantae

et voces et paene manus, sic Chalcida fluetus

quare age, si Cereri sua dona merumque Lyaeo

ditius. ipsa manus tenuit Cytherea mariti

hi panaria candidasque mappas

Ipse autem puro celsum caput aere saeptus

noctis, adhuc optas permissaque numine dextro

expellunt reflui. sic dissociata profundo

reddimus et dives praedae tamen accipit omni

monstravitque artes: neu vilis flamina caminos

subvectant epulasque lautiores;

templa superfulges et prospectare videris,

vota paves, pone, o dulcis, suspiria, vates,

Bruttia Sicanium circumspicit ora Pelorum.

exuvias Diana tholo captivaque tela

ureret, ipsa faces volucrum succendit Amorum.

illi marcida vina largiuntur:

an nova contemptis surgant Palatia flammis

pone: tua est. licet expositum per limen aperto

Quid primum mediumve canam, quo fine quiescam?

Bellipotens: nec tu. quando tibi, Gallice, maius

non huc admissae Thasos aut undosa Carystos,

Idaeos totidem putes ministros,

35 pulchrius, an tacita vigilet face Troicus ignis

35 ire, redire gradu: iam nusquam ianitor aut lex

35 auratasne trabes an Mauros undique postes

35 eloquium, fandique opibus sublimis abundas.

35 maeret onyx longe, queriturque exclusus ophites:

35 orbem, qua melior severiorque est,

atque exploratas iam laudet Vesta ministras.

aut pudor, amplexu tandem satiare petito—

an picturata lucentia marmora vena

sperne coli tenuiore lyra. vaga cingitur astris

sola nitet flavis Nomadum decisa metallis

et gentes alis insimul togatas,

dextra vetat pugnas, laevam Tritonia virgo

contigit!—et duras pariter reminiscere noctes.

mirer. an emissas per cuncta cubilia nymphas?

luna. et in oceanum rivi cecidere minores.

purpura, sola cavo Phrygiae quam Synnados antro

et cum tot populos, beate, pascas,

non gravat et sectae praetendens colla Medusae:

Digna quidem merces, et si tibi Iuno labores

huc oculis, huc mente trahor. venerabile dicam

Quae tibi sollicitus persolvit praemia morum

ipse cruentavit maculis lucentibus Attis,

hunc Annona diem superba nescit.

ceu stimulis accendit equum; nec dulcior usquam

Herculeos, Stygiis et si concurrere monstris

lucorum senium? te, quae vada fluminis infra

Urbis amor! quae tum patrumque equitumque notavi

quasque Tyrus niveas secat et Sidonia rupes,

i nunc saecula compara, Vetustas,

40 lecta deae sedes nec si, Pater, ipse teneres.

40 Fata darent, si Cyaneos raperere per aestus.

40 cernis, an ad silvas quae respicis, aula, tacentis,

40 lumina et ignarae plebis lugere potentes?

40 vix locus Eurotae, viridis cum regula longo

40 antiqui Iovis aureumque tempus:

pectora, quae mundi valeant evolvere curas,

hanc propter tanti Pisaea lege trementem

qua tibi tota quies offensaque turbine nullo

non labente Numa timuit sic Curia felix

Synnada distinctu variat, non limina cessant,

non sic libera vina tunc fluebant

et quis se totis Temese dedit hausta metallis;

currere et Oenomai fremitus audire sequentis,

nox silet et teneros invitant murmura somnos?

Pompeio nec celsus eques nec femina Bruto.

effulgent camerae, vario fastigia vitro

nec tardum seges occupabat annum,

it tergo demissa chlamys: latus ense quieto

nec si Dardania pastor temerarius Ida

an quae graminea suscepta crepidine fumant

hoc illud: tristes invitum audire catenas,

in species animosque nitent. stupet ipse beatas

una vescitur omnis ordo mensa,

securum, magnus quanto mucrone minatur

sedisses. haec dona forent, nec si alma per auras

balnea et impositum ripis algentibus ignem?

parcere verberibus nec qua iubet alta potestas

circumplexus opes et parcius imperat ignis.

parvi, femina, plebs, eques, senatus:

45 noctibus hibernis et sidera terret Orion.

45 te potius prensum aveheret Tithonia biga.

45 duaque vaporiferis iunctus fornacibus amnis

45 ire, sed armatas multum sibi demere vires

45 multus ubique dies, radiis ubi culmina totis

45 libertas reverentiam remisit.

at sonipes habitus animosque imitatus equestres

Sed quae causa toros inopinaque gaudia vati

ridet anhelantes vicino flumine nymphas?

dignarique manus humiles et verba precantum,

perforat atque alio sol improbus uritur aestu.

et tu quin etiam—quis hoc vacare,

aerius attollit vultus cursumque minatur;

attulit? hic mecum, dum fervent agmine postes

Vidi artes veterumque manus variisque metalla

reddere iura foro nec proturbare curules

nil ibi plebeium: nusquam Temesaea notabis

uis promittere possit hoc deorum?—

cui rigidis stant colla iubis vivusque per armos

atriaque et multa pulsantur limina virga,

viva modis, labor est auri memorare figuras

et ferrum mulcere toga. sic itur in alta

aera. sed argento felix propellitur unda

nobiscum socias dapes inisti.

impetus et tantis calcaribus ilia late

hic. Erato iocunda, doce. vacat apta movere

aut ebur aut dignas digitis contingere gemmas,

pectora, sic mixto reverentia Adit amori.

argentoque cadit labrisque nitentibus instat

iam se, quisquis is est, inops, beatus,

50 suffectura patent; vacuae pro caespite terrae

50 colloquia et docti norunt audire penates.

50 quicquid et argento primum, vel in aere minori

50 ipsa etiam cunctos gravis inclementia fati

50 delicias mirata suas et abire recusat.

50 convivam ducis esse gloriatur.

aerea captivi crinem tegit ungula Rheni.

Forte, serenati qua stat plaga lactea caeli,

lusit et enormes manus est experta colossos.

terruit et subiti praeceps iuvenile pericli,

extra autem niveo qui margine caerulus amnis

Hos inter fremitus novosque luxus

hune et Adrasteus visum extimuisset Arion

alma Venus thalamo pulsa modo nocte iacebat

cum vagor aspectu visusque per omnia duco,

nil cunctante malo. non illud culpa senectae

vivit et in summum fundo patet omnis ab imo,

spectandi levis effugit voluptas:

et pavet aspiciens Ledaeus ab aede propinqua

amplexu duro Getici resoluta mariti.

calcabam necopinus opes. nam splendor ab alto

—quippe ea bissenis vixdum orsa excedere lustris—,

cui non ire lacu pigrosque exsolvere amictus

stat sexus rudis insciusque ferri;

Cyllarus. hic domini numquam mutabit habenas

fulcra torosque deae tenerum premit agmen Amorum;

defluus et nitidum referentes aera testae

sed labor intendens animique in membra vigentis

suadeat? hoc mallet nasci Cytherea profundo.

ut pugnae capit improbus viriles!

55 perpetuus frenis atque uni serviet astro!

55 signa petunt qua ferre faces, quae pectora figi

55 monstravere solum, varias ubi picta per artes

55 imperium vigilesque suo pro Caesare curae,

55 hic te perspicuum melius. Narcisse, videres,

55 credas ad Tanain ferumque Phasim

vix sola sufficiunt insessaque pondere tanto

imperet; an terris saevire an malit in undis,

gaudet humus superatque novis asarota figuris:

dulce opus. hinc fessos penitus subrepsit in artus

hic velox Hecate velit et deprensa lavari.

Thermodontiaeas calere turmas,

subter anhelat humus; nec ferro aut aere: laborant

an miscere deos an adhuc vexare Tonantem.

expavere gradus.Quid nunc iungentia mirer

insidiosa quies et pigra oblivio vitae.

quid nunc strata solo referam tabulata crepantis

hic audax subit ordo pumilorum,

sub genio, teneat quamvis aeterna crepido,

ipsi animus nondum nec cordi fixa voluntas,

aut quid partitis distantia tecta trichoris?

Tunc deus. Alpini qui iuxta culmina dorsi

auditura pilas, ubi languidus ignis inerrat

quos natura brevis statim peracta

quae superingesti portaret culmina montis

fessa iacet stratis, ubi quondam conscia culpae

quid te, quae mediis servata penatibus arbor

signat Apollineos sancto cognomine lucos,

aedibus et tenuem volvunt hypocausta vaporem?

nodosum semel in globum ligavit,

60 caeliferique attrita genu durasset Atlantis.

60 Lemnia deprenso repserunt vincula lecto.

60 tecta per et postes liquidas emergis in auras,

60 respicit heu tanti pridem securus alumni.

60 nec si Baianis veniat novus hospes ab oris,

60 edunt vulnera conseruntque dextras

Nec longae traxere morae, iuvat ipsa labores

hic puer e turba volucrum, cui plurimus ignis

quo non sub domino saevas passura bipennes?

praecidensque moras: ‘nunc mecum, Epidauria proles,

talia despiciet—fas sit componere magnis

et mortem sibi—qua manu!—minantur.

forma dei praesens operique intenta iuventus

ore manuque levi numquam frustrata sagitta,

et nunc ignaro forsan vel lubrica Nais

hinc" ait "i gaudens: datur—aggredienda facultas!—

parva—Neronea nec qui modo lotus in unda,

ridet Mars pater et cruenta Virtus

miratur plus posse manus, strepit ardua pulsu

agmine de medio tenera sic dulce profatur

vel non abruptos tibi debet Hamadryas annos.

ingentem recreare virum, teneamus adorti

hic iterum sudare neget, macte, oro, nitenti

casuraeque vagis grues rapinis

machina: continuus septem per culmina Martis

voce—pharetrati pressere silentia fratres.

Quid referam alternas gemino super aggere mensas

tendentes iam fila colos: ne fulminis atri

ingenio curaque puer! tecum ista senescant

mirantur pugiles ferociores.

65 it fragor et magnae vincit vaga murmura Romae.

65 ‘Scis ut, mater," ait " nulla mihi dextera segnis

65 albentesque lacus altosque in gurgite fontes

65 sit metus: has ultro laudabit Iuppiter artes.

65 et tua iam melius discat fortuna renasci!

65 Iam noctis propioribus sub umbris

Ipse loci custos, cuius sacrata vorago

militia; quemcumque hominum divumque dedisti,

teque, per obliquum penitus quae laberis amnem,

nam neque plebeiam aut dextro sine numine cretam

dives sparsio quos agit tumultus!

famosique lacus nomen memorabile servant,

uritur, at quondam lacrimis et supplice dextra

Marcia, et audaci transcurris flumina plumbo?

servo animam, atque adeo breviter, dum tecta subimus.

hic intrant faciles emi puellae,

innumeros aeris sonitus et verbere crudo

et votis precibusque virum concede moveri,

an solum Ioniis sub fluctibus Elidis amnem

expediam. genus ipse suis permissaque retro

hic agnoscitur omne. quod theatris

ut sensit mugire forum, movet horrida sancto

o genetrix: duro nec enim ex adamante creati,

dulcis ad Aetnaeos deducat semita portus?

nobilitas: nec origo latet, sed luce sequente

aut forma placet aut probatur arte.

70 ora situ meritaque caput venerabile quercu.

70 sed tua turba sumus, clarus de gente Latina

70 illic ipse antris Anien et fonte relicto

70 vincitur et magno gaudet cessisse nepoti.

70 hoc plaudunt grege Lydiae tumentes,

ac primum ingentes habitus lucemque coruscam

est iuvenis, quem patriciis maioribus ortum

nocte sub arcana glaucos exutus amictus

prima togae virtus illi quoque: clarus et ingens

illic cymbala tinnulaeque Gades,

expavit maioris equi terque ardua mersit

nobilitas gavisa tulit praesagaque formae

huc illuc fragili prosternit pectora musco,

eloquio; mox innumeris exercita castris

illic agmina confremunt Syrorum,

colla lacu trepidans, laetus mox praeside viso:

protinus c nostro posuit cognomina caelo,

aut ingens in stagna cadit vitreasque natatu

occiduas primasque domos et sole sub omni

hic plebs scenica quique comminutis

‘salve, magnorum proles genitorque deorum,

hunc egomet tota quondam—tibi dulce—pharetra

plaudit aquas, illa recubat Tiburnus in umbra,

permeruit iurata manus nec in otia pacis

permutant vitreis gregale sulpur.

75 auditum longe numen mihi! nunc mea felix,

75 improbus et densa trepidantem cuspide fixi.

75 illic sulpureos cupit Albula mergere crines:

75 permissum laxare animos ferrumque recingi.

75 Inter quae subito cadunt volatu

nunc veneranda palus, cum te prope nosse tuumque

quamvis Ausoniis multum gener ille petitus

haec domus Egeriae nemoralem abiungere Phoeben

hunc Galatea vigens ausa est incessere bello

immensae volucrum per astra nubes,

immortale iubar vicina sede tueri

matribus, edomui victum dominaeque potentis

et Dryadum viduare choris algentia possit

—me quoque—perque novem timuit Pamphylia messes

quas Nilus sacer horridusque Phasis,

concessum, semel auctor ego inventorque salutis

ferre iugum et longos iussi sperare per annos,

Taygeta et silvis accersere Pana Lycaeis.

Pannoniusque ferox arcuque horrenda fugaci

quas udo Numidae legunt sub austro,

Romuleae: tu bella Iovis, tu proelia Rheni,

ast illam summa leviter—sic namque iubebas—

quod ni templa darent alias Tirynthia sortes,

Armenia et patiens Latii iam pontis Araxes.

desunt qui rapiant sinusque pleni

80 tu civile nefas, tu tardum in foedera montem

80 lampade parcentes et inerti strinximus arcu.

80 et Praenestinae poterant migrare sorores.

80 quid geminos fasces magnaeque iterata revolvam

80 gaudent, dum nova lucra comparantur.

longo Marte domas. quod si te nostra tulissent

ex illo quantos iuvenis premat anxius ignes,

quid hi fera Alcinoi laudem pomaria vosque,

iura Asiae? velit illa quidem ter habere quaterque

tollunt innumeras ad astra voces

saecula, temptasses me non audente profundo

testis ego attonitus, quantum me nocte dieque

qui numquam vacui proditis in aethera, rami?

hunc sibi. sed revocant fasti maiorque curulis

Saturnalia principis sonantes

ire lacu. sed Roma tuas tenuisset habenas.’

urgentem ferat, haud ulli vehementior umquam

cedant Telegoni, cedant Laurentia Turni

nec promissa semel. Libyci quid mira tributi

et dulci dominum favore clamant:

Cedat equus, Latiae qui contra templa Diones

incubui, genetrix, iterataque vulnera fodi.

iugera Lucrinaeque domus litusque cruenti

obsequia et missum media de pace triumphum

hoc solum vetuit licere Caesar.

85 Caesarei stat sede fori—quem traderis ausus

85 vidi ego et immiti cupidum decurrere campo

85 Antiphatae, cedant vitreae iuga perfida Circes

85 laudem et opes quantas nec qui mandaverat ausus

85 Vixdum caerula nox subibat orbem,

Pellaeo, Lysippe. duci, mox Caesaris ora

Hippomenes, nec sic meta pallebat in ipsa;

Dulichiis ululata lupis arcemque superbae

exspectare fuit? gaudet Trasimennus et Alpes

descendit media nitens harena

mirata cervice tulit—vix lumine fesso

vidi et Abydeni iuvenis certantia remis

Anxuris et sedes. Phrygio quas mitis alumno

Cannensesque animae; primusque insigne tributum

densas flammeus orbis inter umbras

explores, quam longus in hunc despectus ab illo.

bracchia laudavique manus et saepe natanti

debet anus; cedant,quae te iam solibus artis

ipse palam lacera poscebat Regulus umbra,

vincens Gnosiacae facem coronae,

quis rudis usque adeo, qui non, ut viderit ambos,

praeluxi: minor ille calor, quo saeva tepebant

Antia nimbosa revocabunt litora bruma

non vacat Arctoas acies Rhenumque rebellem

conlucet polus ignibus nihilque

90 tantum dicat equos quantum distare regentes?

90 aequora: tu veteres, iuvenis, transgressus amores,

90 Scilicet hic illi meditantur pondera mores,

90 captivaeque preces Veledae et, quae maxima nuper

90 obscurae patitur licere nocti,

Non hoc imbriferas hiemes opus aut Iovis ignem

ipse ego te tantos stupui durasse per aestus

hic premitur fecunda quies virtusque serena

gloria, depositam Dacis pereuntibus Urbem

fugit pigra Quies inersque Somnus

tergeminum, Aeolii non agmina carceris horret

firmavique animos blandisque madentia plumis

fronte gravis sanusque nitor luxuque carentes

pandere, cum tanti lectus rectoris habenas,

haec cernens alias abit in urbes,

annorumve moras: stabit, dum terra polusque,

lumina detersi. quotiens mihi questus Apollo,

deliciae, quas ipse suis digressus Athenis

Gallice, Fortuna non admirante subisti.

quis spectacula, quis iocos licentes,

dum Romana dies. huc et sub nocte silenti,

sic vatem maerere suum! iam, mater, amatos

mallet deserto senior Gargettius horto:

Hunc igitur, si digna loquor, rapiemus iniquo,

quis convivia, quis dapes inemptas,

95 cum superis terrena placent, tua turba relicto

95 indulge thalamos, noster comes ille piusque

95 haec per et Aegaeas hiemes Hyadumque nivosum

95 nate. Ioui. rogat hoc Latiae pater inclitus urbis

95 largi flumina quis canat Lyaei?

labetur caelo miscebitque oscula iuxta,

signifer; armiferos poterat memorare labores

sidus et Oleniis dignum petiisse sub astris,

et meruit: neque enim frustra mihi nuper honora

iam iam deficio tuoque Baccho

ibit in amplexus natus fraterque paterque

claraque facta virum et torrentes sanguine campos,

si Maleae credenda ratis Siculosque per aestus

carmina patricio pueri sonuistis in ostro,

in serum trahor ebrius soporem.

et soror: una locum cervix dabit omnibus astris.

sed tibi plectra dedit mitisque incedere vates

sit via: cur oculis sordet vicina voluptas?

si qua salutifero gemini Chironis in antro

Quos ibit procul hic dies per annos

Utere perpetuum populi magnique senatus

maluit et nostra laurum subtexere myrto.

hic tua Tiburtes Faunos chelys et iuvat ipsum

herba, tholo quodcumque tibi Troiana recondit

quam nullo sacer exolescet aevo!

100 munere. Apelleae cuperent te scribere cerac

100 hic iuvenum lapsus suaque aut externa revolvit

100 Alciden dictumque lyra maiore Catillum,

100 Pergamus aut medicis felix Epidaurus harenis

100 dum montes Latii paterque Thybris.

optassetque novo similem te ponere templo

vulnera; pro! quanta est Paphii reverentia, mater,

seu tibi Pindaricis animus contendere plectris

educat, Idaea profert quam Creta sub umbra

dum stabit tua Roma dumque terris

Atticus Elei senior Iovis, et tua mitis

numinis: hic nostrae deflevit fata columbae.’

sive chelyn tollas heroa ad robora sive

dictamni florentis opem. quoque anguis abundat

quod reddis Capitolium manebit.

ora Tarans, tua sidereas imitantia flammas

Finierat 1; tenera matris cervice pependit

liventem satiram nigra rubigine turbes

spumatu: iungam ipse manus atque omne benignum

lumina contempto mallet Rhodos aspera Phoebo,

blandus et admotis tepefecit pectora pennis,

seu tua non alia splendescat epistola cura.

virus, odoriferis Arabum quod doctus in arvis

105 certus ames terras et quae tibi templa dicamus,

105 illa refert vultu non aspernata rogari:

105 Digne Midae Croesique bonis et Perside gaza,

105 aut Amphrysiaco pastor de gramine carpsi.’

ipse colas; nec te caeli iuvet aula, tuosque

‘grande quidem rarumque viris, quos ipsa probavi.

macte bonis animi, cuius stagnantia rura

Dixerat, inveniunt positos iam segniter artus

laetus huic dono videas dare tura nepotes.

Pierius votum iuvenis cupit, hanc ego formae

debuit et flavis Hermus transcurrere ripis

pugnantemque animam: ritu se cingit uterque

egregium mirata decus, cui gloria patrum

et limo splendente Tagus! sic docta frequentes

Paconio monstrantque simul parentque volentes,

et generis certabat honos, tellure cadentem

otia, sic omni detectus pectora nube

donec letiferas vario medicamine pestes

110 excepi fovique sinu nec colla genasque

110 finem Nestoreae precor egrediare senectae.

110 et suspecta mali ruperunt nubila somni.

contere nec pingui crinem deducere amomo

adiuvat ipse deos morboque valentior omni

cessavit mea, nate, manus, mihi dulcis imago

occupat auxilium, citius non arte refectus

prosiluit. celsae procul aspice frontis honores

Telephus Haemonia, nec quae metuentis Atridae

suggestumque comae. Latias metire quid ultra

saeva Machaonio coierunt vulnera suco.

115 emineat matres: quantum Latonia nymphas

115 Quis mihi tot coetus inter populique patrumque

virgo premit quantumque egomet Nereidas exsto.

sit curae votique locus? tamen ardua testor

haec et caeruleis mecum consurgere digna

sidera teque, pater vatum Thymbraee, quis omni

fluctibus et nostra potuit considere concha;

luce mihi, quis nocte timor, dum postibus haerens

et si flammigeras potuisset scandere sedes

assiduus nunc aure vigil nunc lumine cuncta

120 hasque intrare domos, ipsi erraretis, Amores.

120 aucupor 3; immensae veluti conexa carinae

huic quamvis census dederim largita beatos,

cumba minor, cum saevit hiems, pro parte furentis

vincit opes animo, querimur iam Seras avaros

parva receptat aquas et eodem volvitur austro.

angustum spoliare nemus Clymenaeaque deesse

Nectite nunc laetae candentia fila, sorores,

germina nec virides satis inlacrimare sorores,

nectite! nemo modum transmissi computet aevi:

125 vellera Sidonio iam pauca rubescere tabo

125 hic vitae natalis erit. tu Troica dignus

raraque longaevis nivibus crystalla gelari.

saecula et Euboici transcendere pulveris annos

huic Hermum fulvoque Tagum decurrere limo,

Nestoreosque situs! qua nunc tibi pauper acerra

—nec satis ad cultus—huic Inda monilia Glaucum

digna litem? nec si vacuet Mevania valles

Proteaque atque omnem Nereida quaerere iussi,

aut praestent niveos Clitumna novalia tauros,

130 hanc si Thessalicos vidisses, Phoebe, per agros

130 sufficiam. sed saepe deis hos inter honores

erraret secura Daphne, si in litore Naxi

caespes et exiguo placuerunt farra salino.

Theseum iuxta foret haec conspecta cubile,

Gnosida desertam profugus liquisset et Euhan.

quod nisi me longis placasset Iuno querelis,

135 falsus huic pennas et cornua sumeret aethrae

rector, in hanc vero cecidisset Iuppiter auro.

sed dabitur iuveni, cui tu, mea summa potestas,

nate. cupis, thalami quamvis iuga ferre secundi

saepe neget maerens, ipsam iam cedere sensi

140 inque vicem tepuisse viro.’Sic fata levavit

sidereos artus thalamique egressa superbum

limen Amyclaeos ad frena citavit olores.

iungit Amor laetamque vehens per nubila matrem

geminato temone sedet, iam Thybridis arces

145 Iliaeae: pandit nitidos domus alta penates

claraque gaudentes plauserunt limina cygni.

digna deae sedes, nitidis nec sordet ab astris.

hic Libycus Phrygiusque silex, hic dura Laconum

saxa virent. hic flexus onyx et concolor alto

150 vena mari rupesque nitent. quis purpura saepe

Oebalis et Tyrii moderator livet aeni.

pendent innumeris fastigia nixa columnis,

robora Dalmatico lucent satiata metallo.

excludunt radios silvis demissa vetustis

155 frigora, perspicui vivunt in marmore fontes.

nec servat natura vices: hic Sirius alget,

bruma tepet versumque domus sibi temperat annum.

Exsultat visu tectisque potentis alumnae

non secus alma Venus, quam si Paphon aequore ab alto

160 Idaliasque domos Erycinaque templa subiret.

tunc ipsam solo reclinem adfata cubili:

‘Quonam hic usque sopor vacuique modestia lecti,

o mihi Laurentes inter dilecta puellas?

quis morum fideique modus? numquamne virili

165 summittere iugo? veniet iam tristior aetas.

exerce formam et fugientibus utere donis,

non ideo tibi tale decus vultusque superbos

meque dedi, viduos ut transmittare per annos

ceu non cara mihi. satis o nimiumque priores

170 despexisse procos, etenim hic tibi sanguine toto

deditus unam omnes inter miratur amatque

nec formae nec stirpis egens, nam docta per urbem

carmina qui iuvenes, quae non didicere puellae?

hunc et bissenos—sic indulgentia pergat

175 praesidis Ausonii—cernes attollere fasces

ante diem; certe iam nunc Cybeleia movit

limina et Euboicae carmen legit ille Sibyllae,

iamque parens Latius, cuius praenoscere mentem

fas mihi, purpureos habitus iuvenique curule

180 indulgebit ebur Dacasque—haec gloria maior—

exuvias laurosque dabit celebrare recentes.

ergo age, iunge toros atque otia deme iuventae,

quas ego non gentes, quae non face corda iugavi 2?

alituum pecudumque mihi durique ferarum

185 non renuere greges, ipsum in conubia terrae

aethera, eum pluviis rarescunt nubila, solvo,

sic rerum series mundique revertitur aetas,

unde novum Troiae decus ardentumque deorum

raptorem, Phrygio si non ego iuncta marito,

190 Lydius unde meos iterasset Thybris Iulos?

quis septemgeminae posuisset moenia Romae

imperii Latiale caput, nisi Dardana furto

cepisset Martem, nec me prohibente, sacerdos?’

His mulcet dictis tacitaeque inspirat honorem

195 conubii, redeunt animo iam dona precesque

et lacrimae vigilesque viri prope limina questus,

Asteris et vatis totam cantata per urbem,

Asteris ante dapes, nocte Asteris, Asteris ortu,

quantum non clamatus Hylas, iamque aspera coepit

200 flectere corda libens et iam sibi dura videri.

Macte toris. Latios inter placidissime vates,

quod durum permensus iter coeptique labores

prendisti portus, nitidae sic transfuga Pisae

amnis in externos longe flammatus amores

205 flumina demerso trahit intemerata canali.

donec Sicanios tandem prolatus anhelo

ore bibat fontes; miratur dulcia Nais

oscula nec credit pelago venisse maritum.

Quis tibi tunc alacri caelestum in munere claro,

210 Stella, dies, quanto salierunt pectora voto,

dulcia cum dominae dexter conubia vultus

adnuit! ire polo nitidosque errare per axes

visus. Amyclaeis minus exsultavit harenis

pastor ad Idaeas Helena veniente carinas;

215 Thessala nec talem viderunt Pelea Tempe,

cum Thetin Haemoniis Chiron accedere terris

erecto prospexit equo. quam longa morantur

sidera! quam segnis votis Aurora mariti!

At procul ut Stellae thalamos sensere parari

220 Letous vatum pater et Semeleius Euhan,

hic movet Ortygia, movet hic rapida agmina Nysa.

huic Lycii montes gelidaeque umbracula Thymbrae

et Parnase, sonas 1; illi Pangaea resultant

Ismaraque et quondam genialis litora Naxi.

225 tunc caras iniere fores comitique canoro

hic chelyn, hic flavam maculoso nebrida tergo,

hic thyrsos, hic plectra ferunt; hic enthea lauro

tempora, Minoa crinem premit ille corona.

Vixdum emissa dies, et iam socialia praesto

230 omina, iam festa fervet domus utraque pompa.

fronde virent postes, effulgent compita flammis,

et pars immensae gaudet celeberrima Romae.

omnis honos, cuncti veniunt ad limina fasces,

omnis plebeio teritur praetexta tumultu:

235 hinc eques, hinc iuvenum coetu stola mixta laborat.

felices utrosque vocant, sed in agmine, plures

invidere viro. iamdudum poste reclinis

quaerit Hymen thalamis intactum dicere carmen,

quo vatem mulcere queat, dat Iuno verenda

240 vincula et insignit gemina Concordia taeda.

hic fuit ille dies: noctem canat ipse maritus!

quantum nosse licet, sic victa sopore doloso

Martia fluminea posuit latus Ilia ripa;

non talis niveos tinxit Lavinia vultus,

245 cum Turno spectante rubet: non Claudia talis

respexit populos mota iam virgo carina.

Nunc opus. Aonidum comites tripodumque ministri,

diversis certare modis: eat enthea vittis

atque hederis redimita cohors, ut pollet ovanti

250 quisque lyra. sed praecipui, qui nobile gressu

extremo fraudatis opus. date carmina festis

digna toris, hunc ipse Coo plaudente Philetas

Callimachusque senex Umbroque Propertius antro

ambissent laudare diem, nec tristis in ipsis

255 Naso Tomis divesque foco lucente Tibullus.

Me certe non unus amor simplexque canendi

causa trahit: tecum similes iunctaeque Camenae,

Stella, mihi, multumque pares bacchamur ad aras

et sociam doctis haurimus ab amnibus undam;

260 at te nascentem gremio mea prima recepit

Parthenope, dulcisque solo tu gloria nostro

reptasti. nitidum consurgat ad aethera tellus

Eubois et pulchra tumeat Sebethos alumna;

nec sibi sulpureis Lucrinae Naides antris

265 nec Pompeiani placeant magis otia Sarni.

Heia age, praeclaros Latio properate nepotes,

qui leges, qui castra regant, qui carmina ludant.

acceleret partu decimum bona Cynthia mensem,

sed parcat Lucina precor: tuque ipse parenti

270 parce, puer, ne mollem uterum, ne stantia laedas

pectora; cumque tuos tacito natura recessu

formarit vultus, multum de patre decoris,

plus de matre feras, at tu, pulcherrima forma

Italidum, tandem merito possessa marito,

275 vincla diu quaesita fove: sic damna decoris

nulla tibi; longae viridis sic flore iuventae

perdurent vultus,-tardeque haec forma senescat.