Silvae — Book 4 — Gadsden Classics

Laeta bis octonis accedit purpura factis

Regia Sidoniae convivia laudat Elissac.

Quis duri silicis gravisque ferri

Curre per Euboicos non segnis, cpistola, campos,

Parvi beatus ruris honoribus,

Forte remittentem curas Phoeboque levatum

Iam diu lato satiata campo

Pande fores superum vittataque templa Sabaeis

Est sane iocus iste, quod libellum

Caesaris insignemque aperit Germanicus annum

qui magnum Aenean Laurentibus intulit arvis,

immanis sonus aequori propinquum

hac ingressa vias, qua nobilis Appia crescit

qua prisca Teucros Alba colit lares,

pectora, cum patulis tererem vagus otia Saeptis

fortis heroos. Erato, labores

nubibus et pecudum fibris spirantibus imple,

misisti mihi, Grype, pro libello,

atque oritur eum sole novo, cum grandibus astris

Alcinoique dapes mansuro carmine monstrat,

saxosae latus Appiae replevit?

in latus et molles solidus premit agger harenas.

fortem atque facundum Severum

iam moriente die, rapuit me cena benigni

differ atque ingens opus in minores

Parthenope; clari genus ecce Menecratis auget

urbanum tamen hoc potest videri,

clarius ipse nitens et primo maior Eoo.

aequore qui multo reducem consumpsit Ulixem:

certe non Libycae sonant catervae

atque ubi Romuleas velox penetraveris arces,

non solitis fidibus saluto.

Vindicis, haec imos animi perlapsa recessus

contrahe gyros;

tertia iam soboles. procerum tibi nobile vulgus

si post hoc aliquid mihi remittas;

5 exsultent leges Latiae. gaudete curules,

5 ast ego. cui sacrae Caesar nova gaudia cenae

5 nec dux advena peierante bello

5 continuo dextras flavi pete Thybridis oras.

5 iam trux ad Arctos Parrhasias hiems

5 inconsumpta manet, neque enim ludibria ventris

5 tuque, regnator lyricae cohortis,

5 crescit et insani solatur damna Vesaevi.

5 nam si ludere, Grype, perseveras,

et septemgemino iactantior aethera pulset

nunc primum dominoque dedit consurgere mensa,

Campanos quatit inquietus agros,

Lydia qua penitus stagnum navale coercet

concessit altis obruta solibus,

hausimus aut epulas diverso a sole petitas

da novi paulum mihi iura plectri,

nec solum festas secreta Neapolis aras

non ludis, licet, ecce, computemus!

Roma iugo. plusque ante alias Evandrius arces

qua celebrem mea vota lyra. quas solvere grates

nec frangit vada montibusque caesis

ripa suburbanisque vadum praetexitur hortis,

iam pontus ac tellus renident

vinaque perpetuis aevo certantia fastis,

si tuas cantu Latio sacravi,

ambiat: et socii portus dilectuque initi

noster purpureus novusque charta

collis ovet: subiere novi Palatia fasces,

sufficiam? non, si pariter mihi vertice Iacto

inducit Nero sordidas paludes,

illic egregium formaque animisque videbis

in Zephyros Aquilone fracto.

a miseri, quos nosse iuvat quid Phasidis ales

Pindare, Thebas:

terra Dieareheo nec non plaga cara madenti

et binis decoratus umbilicis,

et requiem bissenus honos precibusque receptis

nectat odoratas et Smyrna et Mantua lauros,

sed qui limina bellicosa Iani

Marcellum et celso praesignem vertice nosces.

nunc cuncta veris frondibus annuis

distet ab hiberna Rhodopes grue, quis magis anser

Maximo carmen tenuare tempto;

Surrentina deo sertis altaria cingat,

praeter me mihi constitit decussis 1:

10 curia Caesareum gaudet vicisse pudorem.

10 digna loquar, mediis videor discumbere in astris

10 iustis legibus et foro coronat,

10 cui primam solito vulgi de more salutem,

10 crinitur arbos, nunc volucrum novi

10 exta ferat, cur Tuscus aper generosior Umbro,

10 nunc ab intonsa capienda myrto

10 materni qua litus avi, quem turba nepotum

10 tu rosum tineis situque putrem,

ipse etiam immensi reparator maximus aevi

cum Iove et Iliaca porrectum sumere dextra

qui castae Cereri diu negata

mox inclusa modis haec reddere verba memento:

questus inexpertumque carmen,

lubrica qua recubent conchylia mollius alga:

serta, nunc maior sitis et bibendus

circuit et similes contendit reddere vultus,

quales aut Libycis madent olivis

attollit vultus et utroque a limine grates

immortale merum! steriles transmisimus annos:

reddit iugera sobriasque terras,

‘Iam terras volucremque polum fuga veris aquosi

quod tacita statuere bruma.

nobis verus amor medioque Helicone petitus

castior amnis.

gaudeat et Libyci praesignis avunculus hasta,

aut tus Niliacum piperve servant

Ianus agit, quem tu vicina Pace ligatum

haec aevi mihi prima dies, hic limina vitae,

qui fortem vetat interire sexum

laxat et Icariis caelum latratibus urit;

nos parca tellus pervigil et focus

sermo hilaresque ioci brumalem absumere noctem

quando te dulci Latio remittent

quaeque sibi genitos putat attollitque benigno

aut Byzantiacos colunt lacertos,

omnia iussisti componere bella novique

tene ego. regnator terrarum orbisque subacti

et censor prohibet mares adultos

ardua iam densae rarescunt moenia Romae,

culmenque multo lumine sordidum

suaserunt mollemque oculis expellere somnum,

Dalmatae montes, ubi Dite viso

Polla sinu. macte, o iuvenis, qui tanta merenti

nec saltem tua dicta continentem,

15 in leges iurare fori, levat ecce supinas

15 magne parens, te. spes hominum, te, cura deorum,

15 pulchrae supplicium timere formae,

15 hos Praeneste sacrum, nemus hos glaciale Dianae,

15 solantur exemptusque testa

15 donec ab Elysiis prospexit sedibus alter

15 pallidus fossor redit erutoque

15 lumina das patriae, dulci tremit ecce tumultu

15 quae trino iuvenis foro tonabas,

hinc atque inde manus geminaque haec voce profatur:

cerno iacens? datur haec iuxta, datur ora tueri

qui reddit Capitolio Tonantem

Algidus aut horrens aut Tuscula protegit umbra,

qua modo ferbuerat Lyaeus.

Castor et hesternas risit Tithonia mensas.

concolor auro?

tot dominis clamata domus, procul atra recedat

aut centum prope iudices, priusquam

‘Salve, magne parens mundi, qui saecula mecum

vina inter mensaeque et non adsurgere fas est?

et Pacem propria domo reponit,

Tiburis hi lucos Anienaque frigora captant.

non mille balant lanigeri greges,

o bona nox iunctaque utinam Tirynthia luna!

ecce me natum propiore terra

Invidia atque alio liventia pectora flectat:

te Germanicus arbitrum sequenti

instaurare paras, talem te cernere semper

Tectum augustum, ingens, non centum insigne columnis,

qui genti patriae futura semper

te quoque clamosae quaenam plaga mitior urbi

nec vacca dulci mugit adultero,

nox et Erythraeis Thetidis signanda lapidis

non tamen portu retinent amoeno

his senium longaeque decus virtutis et alba

annonae dedit omniumque late

mense meo tua Roma cupit; sic tempora nasci,

sed quantae superos caelumque Atlante remisso

sancit lumina Flaviumque caelum 2:

subtrahit? aestivos quo decipis aere soles?

unique siquando canenti

et memoranda diu geniumque habitura perennem!

desides Baiae liticenve notus

Atropos et patrius laurus promisit Apollo,

praefecit stationibus viarum,

20 sic annos intrare decet, da gaudia fastis

20 sustentare queant. stupet hoc vicina Tonantis

20 hic segnis populi vias gravatus

20 quid? tuus ante omnis, tua cura potissima, Gallus,

20 mutus ager domino reclamat.

20 mille ibi tunc species aerisque eborisque vetusti

20 Hectoris armis.

20 ergo quod Ausoniae pater augustissimus urbis

20 sed Bruti senis oscitationes

continua: hos umeros multo sinus ambiat ostro

regia, teque pari laetantur sede locatum

et campos iter omne detinentes

nec non noster amor—dubium morumne probandus

sed terra primis post patriam mihi

atque locuturas mentito corpore ceras

torpor est nostris sine te Camenis,

ius tibi tergeminae dederat laetabile prolis,

de capsa miseri libellionis

et properata tuae manibus praetexta Minervae,

numina, nec magnum properes escendere caelum 1;

longos eximit ambitus novoque

ingeniine bonis—Latiis aestivat in oris

dilecta curis: hic mea carmina

edidici. quis namque oculis certaverit usquam

tardius sueto venit ipse Thymbrae

omen erat. venit totiens Lucina piumque

emptum plus minus asse Gaiano,

aspicis ut templis alius nitor, altior aris

tanta patet moles effusaeque impetus aulae

iniectu solidat graves harenas

anne metalliferae repetit iam moenia Lunae

regina bellorum virago

Vindicis, artificum veteres agnoscere ductus

rector et primis meus ecce metis

intravit repetita larem, sic fertilis, oro,

donas. usque adeone defuerunt

ignis et ipsa meae tepeant tibi sidera brumae?

liberior campo multumque amplexus operti

gaudens Euboicae domum Sibyllae

Tyrrhenasque domos? quod si tibi proximus haeret,

Caesareo peramavit auro,

et non inscriptis auctorem reddere signis?

haeret Achilles.

stet domus et donis numquam mutata sacratis.

caesis pillea suta de lacernis

25 moribus atque tuis gaudent turmaeque tribusque

25 aetheros et tantum domino minor: ille penates

25 Ganranosque sinus et aestuantes

25 non ego nunc vestro procul a sermone recedo;

25 cum tu sodalis dulce periculum

25 hic tibi quae docto multum vigilata Myroni

25 quippe te fido monitore nostra

25 macte, quod et proles tibi saepius aucta virili

25 vel mantelia luridaeve mappae,

purpureique patres, lucemque a consule ducit

implet et ingenti genio iuvat, aemulus illic

septem montibus admovere Baias.

certum est, inde sonus geminas mihi circuit aures,

conisus omni pectore tolleres,

aera, laboriferi vivant quae marmora caelo

Thebais multa cruciata lima

robore, sed iuveni laetanda et virgo parenti

chartae, Thebaicaeve Caricaeve?

omnis honos? quid tale. precor, prior annus habebat:

mons Libys Iliacusque nitens et multa Syene

Hic quondam piger axe vectus uno

sed tu, dum nimio possessa Hyperione flagrat

ut Castor ad cunctos tremebat

Praxitelis, quod ebur Pisaeo pollice rasum,

temptat audaci fide Mantuanae

—aptior his virtus, citius dabit illa nepotes—,

nusquam turbine conditus ruenti

dic age, Roma potens, et mecum, longa Vetustas,

et Chios et glaucae certantia Doridi saxa

nutabat cruce pendula viator

torva Cleonaei iuba sideris, exue curis

Bebryciae strepitus harenae.

quid Polyeliteis iussum spirare caminis,

gaudia famae.

qualis maternis Helene iam digna palaestris

primorum globus atque cottanorum?

dinumera fastos nec parva exempla recense,

Lunaque portandis tantum suffecta columnis.

sorbebatque rotas maligna tellus,

pectus et assiduo temet furare labori,

tene in remotis Syrtibus avia

linea quae veterem longe fateatur Apellen,

sed damus lento veniam, quod alma

inter Amyclaeos reptabat candida fratres;

non enlychnia sicca, non replictae

30 sed quae sola meus dignetur vincere Caesar.

30 longa supra species: fessis vix culmina prendas

30 et plebs in mediis Latina campis

30 et sontes operit pharetras arcumque retendit

30 Leptis creavit? iam feret Indicas

30 monstrabit: namque haec, quotiens chelyn exuit, illi

30 prole fundasti vacuos penates,

30 vel qualis caeli facies, ubi nocte serena

30 bulborum tunicae? nec ova tantum

ter Latio deciesque tulit labentibus annis

visibus auratique putes laquearia caeli.

horrebat mala navigationis;

Parthus et Eleis auriga laboribus actos

messes odoratisque rara

desidia est, hic Aoniis amor avocat antris.

o diem laetum! venit ecce nobis

admovere iubar mediae duo sidera lunae.

nec lenes halicae nec asperum far?

Augustus fasces, sed coepit sero mereri:

hic eum Romuleos proceres trabeataque Caesar

nec cursus agiles, sed impeditum

Alpheo permulcet equos et nostra fatescit

cinnama praeripiet Sabaeis.

Haec inter castae genius tutelaque mensae

Maximus alter!

Sed queror haud faciles, iuvenum rarissime, questus

nusquam Cinyphiis vagata campis

tu iuvenis praegressus avos. et quanta recusas,

agmina mille simul iussit discumbere mensis,

tardabant iter orbitae tacentes,

laxaturque chelys: vires instigat alitque

quis non in omni vertice Romuli

Amphitryoniades multo mea cepit amore

orbitas omni fugienda nisu,

irascorque etiam, quantum irascuntur amantes,

curvarum domus uda coclearum?

quanta vetas! flectere tamen precibusque senatus

ipsa sinus accincta Ceres Bacchusque laborat

dum pondus nimium querens sub alta

tempestiva quies, maior post otia virtus!

reptasse dulcem Septimium putet?

pectora nec longo satiavit lumina visu:

quam premit votis inimicus heres,

tantane me decuit vulgari gaudia fama

non lardum grave debilisve perna?

35 promittes hunc saepe diem. manet insuper ordo

35 sufficere, aetherii felix sic orbita fluxit

35 repit languida quadrupes statera.

35 talis cantata Briseide venit Achilles

35 quis fonte Iuturnae relictis

35 tantus honos operi finesque inclusa per artos

35 optimo poscens—pudet heu!—propinquum

35 noscere? cumque tibi vagiret tertius infans,

35 non lucanica, non graves falisei,

longior, et totidem felix tibi Roma curules

Triptolemi; sic vitifero sub palmite nudos

at nunc, quae solidum diem terebat,

acrior et positis erupit in Hectora plectris.

uberibus neget esse pastum?

maiestas! deus ille, deus! seseque videndum

funus amico.

protinus ingenti non venit nuntia cursu

non sal oxyporumve caseusve,

terque quaterque dabit, mecum altera saecula condes,

umbravit colles et sobria rura Lyaeus.

horarum via facta vix duarum,

te quoque flammabit tacite repetita parumper

nec mira virtus: protinus Ausonum

indulsit, Lysippe, tibi parvusque videri

orbitas nullo tumulata fletu:

littera, quae festos cumulare altaribus ignes

aut panes viridantis aphronitri

et tibi longaevi renovabitur ara parentis 2:

Sed mihi non epulas Indisque innixa columnis

non tensae volucrum per astra pennae

desidia et solitos novus exultabis in actus,

portus vadosae nescius Africae

sentirique ingens! et eum mirabilis intra

stat domo capta cupidus superstes

et redimire chelyn postesque ornare iuberet

vel passum psithiis suis recoetum,

mille tropaea feres, tantum permitte triumphos:

robora Maurorum famulasque ex ordine turmas,

nec velocius ibitis, carinae.

certe iam Latiae non miscent iurgia leges,

intras adoptatusque Tuscis

stet mensura pedem, tamen exclamare libebit,

imminens leti spoliis et ipsum

Albanoque caelum sordentem promere fumo

dulei defruta vel lutosa caeno?

40 restat Baetra novis, restat Babylona tributis

40 ipsum, ipsum cupido tantum spectare vaeavit

40 Hic primus labor incohare sulcos

40 et pacem piger annus habet messesque reversae

40 gurgitibus puer innatasti.

40 si visus per membra feres: ‘hoc pectore pressus

40 computat ignem.

40 et cantu signare diem, sed tardus inersque

40 quantum nec dare cereos olentes,

frenari; nondum gremio Iovis Indica laurus,

tranquillam vultus et maiestate serena

et rescindere limites et alto

dimisere forum, nec iam tibi turba reorum

hinc parvus inter pignora curiae

vastator Nemees, haec exitiale ferebant

duret in longum generosus infans,

nunc demum mea vota cano? tua culpa tuusque

cultellum tenuesve codicillos?

nondum Arabes Seresque rogant, nondum omnis honorem

mulcentem radios summittentemque modeste

egestu penitus cavare terras;

vestibulo querulique rogant exire clientes;

contentus artae lumine purpurae

robur et Argoos frangebant brachia remos.’

perque non multis iter expeditum

hic pudor, ulterius sed enim producere questus

ollares, rogo, non licebat uvas,

annus habet, cupiuntque decem tua nomina menses.’

fortunae vexilla suae; tamen ore nitebat

mox haustas aliter replere fossas

cessat centeni moderatrix iudicis hasta,

crescis, sed immensos labores

a! spatio tam magna brevi mendacia formae!

crescat in mores patrios avumque

non licet; en hilaris circumstat turba tuorum

Cumano patinas in orbe tortas

Sic Ianus clausoque libens se poste recepit,

dissimulatus honos, talem quoque barbarus hostis

et summo gremium parare dorso,

qua tibi sublimi iam nunc celeberrima fama

indole patricia secutus.

quis modus in dextra, quanta experientia docti

provocet actis!

defensatque patrem, quem non hoc agmine vineas?

aut unam dare synthesin—quid horres?—

45 tune omnes patuere dei laetoque dederunt

45 posset et ignotae conspectum agnoscere gentes.

45 ne nutent sola, ne maligna sedes

45 eminet et iuvenis facundia praeterit annos.

45 non sermo Poenus, non habitus tibi,

45 artificis curis, pariter gestamina mensae

45 tu tuos parvo memorabis enses,

45 Di patrii, quos auguriis super aequora magnis

45 alborum calicum atque caccaborum?

signa polo. longamque tibi. dux magne, iuventam

non aliter gelida Rhodopes in valle recumbit

det pressis dubium cubile saxis;

felix curarum, cui non Heliconia cordi

externa non mens: Italus, Italus,

fingere et ingentes animo versare colossos!

quos ad Eoum tuleris Orontem

litus ad Ausonium devexit Abantia classis,

sed certa velut aequus in statera,

annuit atque suos promisit Iuppiter annos.

dimissis Gradivus equis; sic lubrica ponit

tunc umbonibus hinc et hinc coactis

serta nec imbelles Parnasi e vertice laurus,

sunt Urbe Romanisque turmis,

tale nec Idaeis quicquam Telchines in antris

signa frenatae moderatus alae

tu, ductor populi longe migrantis, Apollo,

nil mutas, sed idem mihi rependis.

membra Therapnaea resolutus gymnade Pollux,

et crebris iter alligare gomphis.

sed viget ingenium et magnos accinctus in usus

qui Libyam deceant alumni.

nec stolidus Brontes nec, qui polit arma deorum,

Castore dextro;

cuius adhuc volucrem laeva cervice sedentem

quid si, cum bene mane semicrudus

sic iacet ad Gangen Indis ululantibus Euhan,

o quantae pariter manus laborant!

fert animus quascumque vices: nos otia vitae

est et frementi vox hilaris foro,

Lemnius exigua potuisset ludere massa.

ille ut invicti rapidum secutus

respiciens blande felix Eumelis adorat,

inlatam tibi dixero salutem,

50 sic gravis Alcides post horrida iussa reversus

50 hi caedunt nemus exuuntque montes,

50 solamur cantu ventosaque gaudia famae

50 venale sed non eloquium tibi;

50 nec torva effigies epulisque aliena remissis,

50 Caesaris fulmen refugis amaram

50 tuque, Actaea Ceres, cursu cui semper anhelo

50 et tu me vicibus domi salutes?

gaudebat strato latus adclinare leoni,

hi ferro scopulos trabesque levant;

quaerimus, en egomet somnum et geniale secutus

ensisque vagina quiescit,

sed qualem parci domus admirata Molorchi

Sarmatis legem dederit, sub uno

votivam taciti quassamus lampada mystae,

aut, cum me dape iuveris opima,

parva loquor necdum aequo tuos, Germanice, vultus:

illi saxa ligant opusque texunt

litus, ubi Ausonio se condidit hospita portu

stringere ni iubeant amici.

aut Aleae lucis vidit Tegeaea sacerdos;

vivere caelo.

et vos, Tyndaridae, quos non horrenda Lycurgi

exspectes similes et ipse cenas?

talis, ubi Oceani finem mensasque revisit

cocto pulvere sordidoque tofo;

Parthenope, tenues ignavo pollice chordas

sed rura cordi saepius et quies,

qualis et Oetaeis emissus in astra favillis

sed tuas artes puer ante discat,

Taygeta umbrosaeque magis coluere Therapnae:

irascor tibi, Grype. sed valebis;

Aethiopum sacro diffusus nectare vultus

hi siccant bibulas manu lacunas

pulso Maroneique sedens in margine templi

nunc in paternis sedibus et solo

nectar adhuc torva laetus Iunone bibebat:

omne quis mundi senium remensus

hos cum plebe sua, patrii, servate penates,

tantum ne mihi, quo soles lepore,

55 dux superum secreta iubet dare carmina Musas

55 et longe fluvios agunt minores.

55 sumo animum et magni tumidis adcanto magistri:

55 Veiente, nunc frondosa supra

55 sic mitis vultus, veluti de pectore gaudens,

55 orsa Sallusti brevis et Timavi

55 sint, qui fessam aevo crebrisque laboribus urbem

55 et nunc hendecasyllabos remittas.

et Pallenaeos Phoebum laudare triumphos.

hae possent et Athon cavare dextrae

at tu, si longi cursum dabit Atropos aevi,

Hernica. nunc Curibus vetustis.

hortatur mensas, tenet haec marcentia fratris

reddis alumnum.

voce opibusque iuvent viridique in nomine servent.

Di tibi—namque animas saepe exaudire minores

et maestum pelagus gementis Helles

—detque, precor, Latiique ducis sic numina pergant,

hic plura pones vocibus et modis

pocula, at haec clavae meminit manus; aspera sedis

his placidos genitor mores largumque nitorem

dicuntur—patriae bis terque exire senectae

intercludere ponte non natanti.

quem tibi posthabito studium est coluisse Tonante,

passu solutis, sed memor interim

sustinet et cultum Nemeaeo tegmine saxum.

monstret avus, pulchrae studium virtutis uterque,

annuerint fines! rata numina miseris astris,

his parvus, nisi di via vetarent,

quique tuos alio subtexit munere fasces

nostri verecundo latentem

Digna operi fortuna sacro. Pellaeus habebat

quippe et opes et origo sinunt hanc lampade prima

60 templaque des habitesque domos! saepe annua pandas

60 Inous freta miscuisset Isthmos.

60 et spatia obliquae mandat renovare Latinae!—

60 barbiton ingemina sub antro.

60 regnator laetis numen venerabile mensis

60 patricias intrare fores, hos pube sub ipsa,

limina, saepe novo Ianum lictore salutes,

fervent litora mobilesque silvae,

forsitan Ausonias ibis frenare cohortes

et comitem occasus secum portabat et ortus,

si modo prona bonis invicti Caesaris adsint

saepe coronatis iteres quinquennia lustris!

it longus medias fragor per urbes,

aut Rheni populos aut nigrae litora Thyles

praestabatque libens modo qua diademata dextra

numina, Romulei limen pulsare senatus.

qua mihi felices epulas mensaeque dedisti

atque echon simul hine et inde fractam

aut Histrum servare datur metuendaque portae

abstulerat dederatque et magnas verterat urbes,

sacra tuae. talis longo post tempore venit

Gauro Massicus uvifer remittit,

limina Caspiacae. nec enim tibi sola potentis

semper ab hoc animos in crastina bella petebat,

65 lux mihi. Troianae qualis sub collibus Albae,

65 miratur sonitum quieta Cyme

65 eloquii virtus: sunt membra accommoda bellis

65 huic acies semper victor narrabat opimas,

cum modo Germanas acies modo Daca sonantem

et Literna palus pigerque Savo.

quique gravem tarde subeant thoraca lacerti:

sive catenatos Bromio detraxerat Indos

proelia Palladio tua me manus induit auro.

At flavum caput umidumque late

seu campo pedes ire pares, est agmina supra

seu elusam magna Babylona refregerat hasta

crinem mollibus impeditus ulvis

nutaturus apex; seu frena sonantia flectes,

seu Pelopis terras libertatemque Pelasgam

Vulturnus levat ora maximoque

serviet asper equus, nos facta aliena canendo

obruerat bello; magnoque ex agmine laudum

70 pontis Caesarei reclinus arcu

70 vergimur in senium: propriis tu pulcher in armis

70 fertur Thebanos tantum excusasse triumphos.

raucis talia faucibus redundat:

ipse canenda geres parvoque exempla parabis

ille etiam, magnos Fatis rumpentibus actus,

‘camporum bone conditor meorum,

magna Getae, dignos quem iam nunc belliger actus

cum trahere! letale merum, iam mortis opaca

qui me vallibus aviis refusum

poscit avus praestatque domi novisse triumphos,

nube gravis vultus alios in numine caro

et ripas habitare nescientem

surge, agedum, iuvenemque, puer, deprende parentem,

aeraque supremis timuit sudantia mensis.

75 recti legibus alvei ligasti,

75 stemmate materno felix, virtute paterna.

75 Mox Nasamoniaeo decus admirabile regi

et nunc ille ego turbidus minaxque,

iam te blanda sinu Tyrio sibi Gloria felix

possessum; fortique deo libavit honores

vix passus dubias prius carinas,

educat et cunctas gaudet spondere curules.’—

semper atrox dextra periuroque ense superbus

iam pontem fero perviusque caleor;

Haec ego Chalcidicis ad te, Marcelle, sonabam

Hannibal. Italicae perfusum sanguine gentis

qui terras rapere et rotare silvas

litoribus, fractas ubi Vesvius erigit iras,

diraque Romuleis portantem incendia tectis

80 adsueram—pudet!—. amnis esse coepi;

80 aemula Trinacriis volvens incendia flammis.

80 oderat, et cum epulas, et eum Lenaea dicaret

sed grates ago servitusque tanti est,

mira fides! credetne virum ventura propago,

dona. deus castris maerens comes ire nefandis,

quod sub te duce, te iubente cessi,

cum segetes iterum, cum iam haec deserta virebunt,

praecipue cum sacrilega face miscuit arces

quod tu maximus arbiter meaeque

infra urbes populosque premi proavitaque fato

ipsius immeritaeque domos ac templa Sagunti

victor perpetuus legere ripae,

rura abiisse pari ? necdum letale minari

polluit et populis furias immisit honestas.

85 et nunc limite me colis beato

85 cessat apex. procul ista tuo sint fata Teati

85 Nec post Sidonii letum ducis aere potita

nec sordere sinis malumque late

nec Marrucinos agat haec insania montes.

egregio plebeia domus, convivia Syllae

deterges sterilis soli pudorem,

Nunc si forte meis quae sint exordia musis

ornabat semper claros intrare penates

ne me pulvereum gravemque caelo

scire petis, iam Sidonios emensa labores

adsuetum et felix dominorum stemmate signum.

Tyrrheni sinus obluat profundi,

Thebais optato collegit carbasa portu

Nunc quoque, si mores humanaque pectora curae

90 qualis Cinyphius tacente ripa

90 Parnasique iugis silvaque Heliconide festis

90 nosse deis: non aula quidem, Tirynthie, nec te

Poenos Bagrada serpit inter agros,

tura dedit flammis et virginis exta iuvencae

regius ambit honos, sed casta ignaraque culpae

sed talis ferar, ut nitente cursu

votiferaque meas suspendit ab arbore vittas.

mens domini, cui prisca fides coeptaeque perenne

tranquillum mare proximumque possim

nunc vacuos crines alio subit infula nexu:

foedus amicitiae, scit adhuc florente sub aevo

puro gurgite provocare Lirim.’

Troia quidem magnusque mihi temptatur Achilles,

par magnis Vestinus avis, quem nocte dieque

95 Haec amnis pariterque se levarat

95 sed vocat arcitenens alio pater armaque monstrat

95 spirat et in carae vivit complexibus umbrae.

ingenti plaga marmorata dorso,

Ausonii maiora ducis, trahit impetus illo

hic igitur tibi laeta quies, fortissime divum,

huius ianua prosperumque limen

iam pridem retrahitque timor, stabuntne sub illa

Alcide, nec bella vides pugnasque feroces,

arcus, belligeris ducis tropaeis

mole umeri an magno vincetur pondere cervix?

sed chelyn et vittas et amantes carmina laurus.

et totis Ligurum nitens metallis,

dic, Marcelle, feram? fluctus an sueta minores

hic tibi solemni memorabit carmine, quantus

100 quantus nubila qui coronat imbri.

100 nosse ratis nondum Ioniis credenda periclis?

100 Iliacas Geticasque domos quantusque nivalem

illic flectitur excitus viator,

Iamque vale et penitus voti tibi vatis honorem

Stymphalon quantusque iugis Erymanthon aquosis

illic Appia se dolet relinqui,

corde exire veta; nec enim Tirynthius almae

terrueris quem te pecoris possessor Hiberi,

tune velocior acriorque cursus,

parens amicitiae; cedet tibi gloria fidi

quem tulerit saevae Mareoticus arbiter arae.

tunc ipsos iuvat impetus iugales;

Theseos, et lacerum qui circa moenia Troiae

hic penetrata tibi spoliataque limina mortis

105 ceu fessis ubi remigum lacertis

105 Priamiden caeso solacia traxit amico.

105 concinet et flentes Libyae Scythiaeque puellas.

primae carbasa ventilatis, aurae,

nec te regnator Macetum nec barbarus umquam

ergo omnes, age, quae sub axe primo

Hannibal aut saevi posset vox horrida Syllae

Romani colitis fidem parentis,

his celebrare modis, certe tu, muneris auctor,

prono limite commeate gentes,

non aliis malles oculis, Lysippe. probari.

110 Eoae citius venite laurus.

nil obstat cupidis, nihil moratur:

qui primo Tiberim relinquit ortu,

primo vespere naviget Lucrinum.

Sed quam fine viae recentis imo,

115 qua monstrat veteres Apollo Cumas,

albam crinibus infulisque cerno!

visu fallimur? an sacris ab antris

profert Chalcidicas Sibylla laurus?

cedamus; chely, iam repone cantus:

120 vates sanctior incipit, tacendum est.

en! et colla rotat novisque late

bacchatur spatiis viamque replet,

tunc sic virgineo profatur ore:

‘dicebam, veniet—manete campi

125 atque amnis—, veniet favente caelo,

qui foedum nemus et putres harenas

celsis pontibus et via levabit.

en! hic est deus, hunc iubet beatis

pro se Iuppiter imperare terris;

130 quo non dignior has subit habenas,

ex quo me duce praescios Averni

Aeneas avide futura quaerens

lucos et penetravit et reliquit.

hic paci bonus, hic timendus armis,

135 Natura melior potentiorque.

hic si flammigeros teneret axes,

largis, India, nubibus maderes.

undaret Libye, teperet Haemus.

salve, dux hominum et parens deorum,

140 provisum mihi conditumque numen.

nec iam putribus evoluta chartis

sollemni prece quindecim virorum

perlustra mea dicta, sed canentem

ipsam comminus, ut mereris, audi.

145 vidi quam seriem merentis aevi

pronectant tibi candidae sorores:

magnus te manet ordo saeculorum,

natis longior abnepotibusque

annos perpetua geres iuventa,

150 quos fertur placidos adisse Nestor,

quos Tithonia computat senectus

et quantos ego Delium poposci.

iuravit tibi iam nivalis Arctus,

nunc magnos Oriens dabit triumphos.

155 ibis qua vagus Hercules et Euhan

ultra sidera flammeumque solem

et Nili caput et nives Atlantis,

et laudum cumulo beatus omni

scandes belliger abnuesque currus;

160 donec Troicus ignis et renatae

Tarpeius pater intonabit aulae,

haec donec via te regente terras

annosa magis Appia senescat.’