Silvae — Book 3 — Gadsden Classics

Intermissa tibi renovat, Tirynthie, sacra

Di, quibus audaces amor est servare carinas

Summa deum, Pietas, cuius gratissima caelo

Ite, comae, facilemque precor transcurrite pontum,

Quid mihi maesta dic, sociis quid noctibus, uxor,

Pollius et causas designat desidis anni,

saevaque ventosi mulcere pericula ponti,

rara profanatas inspectant numina terras,

ite coronato recubantes molliter auro;

anxia pervigil! ducis suspiria cura?

quod coleris maiore tholo, nec litora pauper

sternite molle fretum placidumque advertite votis

huc vittata comam niveoque insignis amictu,

ite, dabit cursus mitis Cytherea secundos

non metuo ne laesa fides aut pectore in isto

nuda tenes tectumque vagis habitabile nautis,

concilium, et lenis non obstrepat unda precanti:

qualis adhuc praesens nullaque expulsa nocentum

placabitque notos, fors et de puppe timenda

alter amor; nullis in te datur ire sagittis

5 sed nitidos postes Graisque effulta metallis

5 ‘grande tuo rarumque damus, Neptune, profundo

5 fraude rudes populos atque aurea regna colebas,

5 transferet inque sua ducet super aequora concha.

5 —audiat infesto licet hoc Rhamnusia vultu—,non

culmina, ceu taedis iterum lustratus honesti

depositum, iuvenis dubio committitur alto

mitibus exsequiis ades et lugentis Etrusci

accipe laudatos, iuvenis Phoebeie, crines,

datur, et si egomet patrio de litore raptus

ignis ab Oetaea conscendens aethera flamma,

Maecius atque animae partem super aequora nostrae

cerne pios fletus laudataque lumina terge.

quos tibi Caesarem donat puer, accipe laetus

quattuor emeritis per bella, per aequora lustris

vix oculis animoque fides, tune ille reclusi

maiorem transferre parat, proferte benigna

nam quis inexpleto rumpentem pectora questu

intonsoque ostende patri, sine dulce nitentes

errarem, tu mille procos intacta fugares,

liminis et parvae custos inglorius arae?

sidera et antemnae gemino considite cornu,

complexumque rogos incumbentemque favillis

comparet atque diu fratris putet esse Lyaei.

non intersectas commenta retexere telas,

10 unde haec aula recens fulgorque inopinus agresti

10 Oebalii fratres; vobis pontusque polusque

10 aspiciens non aut primaevae funera plangi

10 forsan et ipse comae numquam labentis honorem

10 sed sine fraude palam, thalamosque armata negasses.

Alcidae? sunt fata deum, sunt fata locorum!

luceat: Iliacae longe nimbosa sororis

coniugis aut nati modo pubescentia credat

praemetet atque alio clusum tibi ponet in auro.

dic tamen, unde alta mihi fronte et nubila vultus?

o velox pietas! steriles hic nuper harenas,

astra fugate, precor, totoque excludite caelo,

ora rapi flammis? pater est, qui fletur. adeste

Pergame, pinifera multum felicior Ida!

anne quod Euboicos fessus remeare penates

adsparsum pelago montis latus hirtaque dumis

vos quoque caeruleum ponti. Nereides, agmen,

dique hominesque sacris, procul hinc, procul ite nocentes,

illa licet sacrae placeat sibi nube rapinae

auguror et patria senium componere terra?

saxa nec ulla pati faciles vestigia terras

quis honor et regni cessit fortuna secundi

si cui corde nefas tacitum fessique senectus

—nempe dedit superis illum, quem turbida semper

cur hoc triste tibi? certe lascivia corde

15 cernere erat. quaenam subito fortuna rigentes

15 —dicere quae magni fas sit mihi sidera ponti—,

15 longa patris, si quis pulsatae conscius umquam

15 Iuno videt refugitque manum nectarque recusat—,

15 nulla nec aut rapidi mulcent te proelia Circi

ditavit scopulos? Tyrione haec moenia plectro

surgite de vitreis spumosae Doridos antris

matris et inferna rigidum timet Aeacon urna:

at tu grata deis pulchroque insignis alumno

aut intrat sensus clamosi turba theatri;

an Getica venere lyra? stupet ipse labores

Baianosque sinus et feta tepentibus undis

insontes castosque voco. tenet ecce seniles

misisti Latio, placida quem fronte ministrum

sed probitas et opaca quies et sordida numquam gaudia.

annus, et angusti bisseno limite menses

litora tranquillo certatim ambite natatu.

leniter implicitos vultus sanctamque parentis

Iuppiter Ausonius pariter Romanaque Iuno

Quas autem comitem te rapto per undas?

longaevum mirantur opus. deus attulit arces

quaerentes ubi celsa ratis, quam scandere gaudet

canitiem spargit lacrimis animaeque supremum

aspiciunt et uterque probant, nec tanta potenti

quamquam et si gelidas irem mansurus ad Arctos

20 erexitque suas atque obluctantia saxa

20 nobilis Ausoniae Celer armipotentis alumnus.

20 frigus amat; celeres genitoris filius annos

20 terrarum domino divum sine mente voluptas.

20 vel super Hesperiae vada caligantia Thyles

summovit nitens et magno pectore montem

nec quaerenda diu: modo nam trans aequora terris

—mira fides!—nigrasque putat properasse sorores,

Dicitur Idalios Erycis de vertice lucos

aut septemgemini caput haud penetrabile Nili,

reppulit: immitem credas iussisse novercam.

prima Dicarcheis Pharium gravis intulit annum,

exsultent placidi Lethaea ad flumina manes,

dum petit et molles agitat Venus aurea cygnos,

hortarere vias. etenim tua—nempe benigna

Ergo age. seu patrios liber iam legibus Argos

prima salutavit Capreas et margine dextro

Elysiae gaudete domus; date serta per aras

Pergameas intrasse domos, ubi maximus aegris

quam mihi sorte Venus iunctam florentibus annis

incolis et mersum tumulis Eurysthea calcas,

sparsit Tyrrhenae Mareotica vina Minervae,

festaque pallentes hilarent altaria lucos,

auxiliator adest et festinantia sistens

servat et in senium—, tua, quae me vulnere primo

25 sive tui solium Iovis et virtute parata

25 huius utrumque latus molli praecingite gyro,

25 felix, haec, nimium felix plorataque nato

25 fata salutifero mitis deus incubat angui.

25 intactum thalamis et adhuc iuvenile vagantem

astra tenes, haustumque tibi succincta beati

partitaeque vices vos stuppea tendite mali

umbra venit, longe Furiarum sibila, longe

hic puerum egregiae praeclarum sidere formae

fixisti, tua frena libens docilisque recepi,

nectaris excluso melior Phryge porrigit Hebe:

vincula, vos summis adnectite sipara velis,

tergeminus custos, penitus via longa patescat

ipsius ante dei ludentem conspicit aras.

et semel insertas non mutaturus habenas

huc ades et genium templis nascentibus infer,

vos zephyris aperite sinus; pars transtra reponat,

manibus egregiis, eat horrendumque silentis

ac primum subita paulum decepta figura

usque premo, tu me nitidis Albana ferentem

non te Lenia nocens nec pauperis arva Molorchi

pars demittat aquis curvae moderamina puppis;

accedat domini solium gratesque supremas

natorum de plebe putat; sed non erat illi

dona comis sancteque indutum Caesaris auro

30 nec formidatus Nemees ager antraque poscunt

30 sint quibus exploret plumbo gravis alta molybdus,

30 perferat et totidem iuveni roget anxius annos.

30 arcus et ex umeris nullae fulgentibus umbrae.

30 visceribus complexa tuis sertisque dedisti

Thracia nec Pharii polluta altaria regis,

quaeque secuturam religent post terga phaselon

Macte pio gemitu! dabimus solacia dignis

miratur puerile decus vultumque comasque

oscula anhela meis; tu, cum Capitolia nostrae

sed felix simplexque domus fraudumque malarum

uncaque summersae penitus retinacula vellant;

luctibus Aoniasque tuo sacrabimus ultro

aspiciens tune Ausonias ait ‘ibis ad arces,

infitiata lyrae, saevum ingratumque dolebas

inscia et hospitibus superis dignissima sedes,

temperet haec aestus pelagusque inclinet ad ortus:

inferias, Etrusce, seni! tu largus Eoa

neglectus Veneri? tu sordida tecta iugumque

mecum victa Iovem; tu procurrentia primis

pone truces arcus agmenque immite pharetrae

officio careat glaucarum nulla sororum,

germina, tu messes Cilicumque Arabumque superbas

servitii vulgare feres? procul absit: ego isti,

carmina nostra sonis totasque in murmure noctes

35 et regum multo perfusum sanguine robur,

35 hinc multo Proteus geminoque hinc corpore Triton

35 merge rogis; ferat ignis opes heredis et alto

35 quem meruit, formae dominum dabo. vade age mecum,

35 aure rapis vigili; longi tu sola laboris

instratumque umeris dimitte ingentibus hostem:

praenatet, et subitis qui perdidit inguina monstris

aggere missuri nitido pia nubila caelo

vade, puer: ducam volucri per sidera curru

conscia, cumque tuis crevit mea Thebais annis,

hic tibi Sidonio celsum pulvinar acantho

Glaucus adhuc patriis quotiens adlabitur oris

stipentur cineres: nos non arsura feremus

donum immane duci; nec te plebeia manebunt

qualem te nuper Stygias prope raptus ad umbras,

texitur et signis crescit torus asper eburnis.

litoream blanda feriens Anthedona cauda,

munera, venturosque tuus durabit in annos

iura: Palatino famulus deberis amori, nil ego,

cum iam Lethaeos audirem comminus amnes,

pacatus mitisque veni nec turbidus ira

tu tamen ante omnes, diva cum matre Palaemon,

me monstrante dolor, neque enim mihi flere parentem

nil, fateor, toto tam dulce sub orbe aut vidi

aspexi, tenuique oculos iam morte cadentes,

40 nec famulare timens, sed quem te Maenalis Auge

40 annue, si vestras amor est mihi pandere Thebas,

40 ignotum, similis gemui proiectus ad ignem.

40 aut genui, cedet tibi Latmius ultro

40 scilicet exhausti Lachesis mihi tempora fati

confectum thiasis et multo fratre madentem

nec cano degeneri Phoebeum Amphiona plectro.

ille mihi tua damna dies compescere cantu

Sangariusque puer quemque irrita fontis imago

te tantum miserata dedit, superique potentes

detinuit qualemque vagae post crimina noctis

et pater, Aeolio frangit qui carcere ventos,

suadet: et ipse tuli quos nunc tibi confero questus.

et sterilis consumpsit amor. te caerula Nais

invidiam timuere tuam. post ista propinquum

Thespius obstupuit, totiens socer, hic tibi festa

cui varii flatus omnisque per aequora mundi

Non tibi clara quidem, senior placidissime, gentis

mallet et adprensa traxisset fortius urna.

nunc iter optandosque sinus comes ire moraris?

gymnas, et insontes iuvenum sine caestibus irae

spiritus atque hiemes nimbosaque nubila parent,

linea nec proavis demissum stemma, sed ingens

tu, puer, ante omnis; solus formosior ille,

heu ubi nota fides totque explorata per usus,

45 annua veloci peragunt certamina lustro.

45 artius obiecto Borean Eurumque Notumque

45 supplevit fortuna genus culpamque parentum

45 cui daberis.’ sic orsa leves secum ipsa per auras

45 qua veteres Latias Graias heroidas aequas?

hic templis inscriptus avo gaudente sacerdos

monte premat: soli Zephyro sit copia caeli,

occuluit. nec enim dominos de plebe tulisti,

tollit olorinaque iubet considere biga.

isset ad Iliacas—quid enim deferret amantes?—

parvus adhuc similisque tui. cum prima

solus agat puppes summasque supernatet undas

sed quibus occasus pariter famulantur et ortus,

nec mora. iam Latii montes veterisque penates

Penelope gavisa domos, si passus Ulixes:

novercae monstra manu premeres atque exanimata doleres.

assiduus pelago; donec tua turbine nullo

nec pudor iste tibi: quid enim terrisque poloque

Evandri, quos mole nova pater inclitus orbis

questa est Aegiale, questa est Meliboea relinqui,

Sed quaenam subiti, veneranda, exordia templi,

laeta Paraetoniis adsignet carbasa ripis.’

parendi sine lege manet? vice cuncta reguntur

excolit et summis aequat Germanicus astris.

et quam—quam saevi!— fecerunt maenada planctus.

50 dic age, Calliope; socius tibi grande sonabit

50 Audimur. vocat ipse ratem nautasque morantes

50 alternisque premunt, propriis sub regibus omnis

50 tunc propior iam cura deae, quae forma capillis

50 nec minor his tu nosse Iidem vitamque maritis

Alcides tensoque modos mutabitur arcu.

increpat, ecce meum timido iam frigore pectus

terra; premit felix regum diademata Roma;

optima, quae vestis roseos accendere vultus

dedere, sic certe cineres umbramque priorem

Tempus erat. caeli cum torrentissimus axis

labitur et nequeo, quamvis monet ominis horror,

hanc ducibus frenare datum; mox crescit in illos

apta, quod in digitis, collo quod dignius aurum.

quaeris adhuc, sic exsequias amplexa canori

incumbit terris ictusque Hyperione multo

claudere suspensos oculorum in margine fletus,

imperium superis, sed habent et numina legem:

norat caelestis oculos ducis ipsaque taedas

coniugis ingentes iterasti pectore planctus,

acer anhelantes incendit Sirius agros,

iamque ratem terris divisit fune soluto

servit et astrorum velox chorus et vaga servit

iunxerat et plena dederat conubia dextra:

iam mea. nec pietas alia est tibi curaque natae,

55 iamque dies aderat, profugis cum regibus aptum

55 navita et angustum deiecit in aequora pontem.

55 luna nec iniussae totiens redit orbita lueis,

55 sic ornat crines, Tyrios sic fundit amictus,

55 sic et mater amas, sic numquam corde recedit

fumat Aricinum Triviae nemus et face multa

saevus et e puppi longo clamore magister

et—modo si fas est aequare iacentia summis—

dat radios ignemque suum. cessere priores

nata tuo, fixamque animi penetralibus imis

conscius Hippolyti splendet lacus; ipsa coronat

dissipat amplexus atque oscula fida revellit,

pertulit et saevi Tirynthius horrida regis

deliciae famulumque greges; hic pocula magno

nocte dieque tenes, non sic Trachinia nidos

emeritos Diana canes et spicula terget

nec longum cara licet in cervice morari,

pacta, nec erubuit famulantis fistula Phoebi.

prima duci murrasque graves crystallaque portat

Alcyone, vernos non sic Philomela penates

et tutas sinit ire feras, omnisque pudicis

attamen in terras e plebe novissimus omni

Sed neque barbaricis Latio transmissus ab oris:

candidiore manu: crescit nova gratia Baccho.

circuit amplectens animamque in pignora transfert.

60 Itala terra focis Hecateidas excedit idus.

60 ibo nec egrediar nisi iam cedente carina.

60 Smyrna tibi gentile solum portusque verendo

60 Care puer superis, qui praelibare verendum

60 te nunc illa tenet, viduo quod sola cubili

ast ego, Dardaniae quamvis sub collibus Albae

Quis rude et abscissum miseris animantibus aequor

fonte Meles Hermique vadum, quo Lydius intrat

nectar et ingentem totiens contingere dextram

otia iam pulchrae terit infecunda iuventae.

rus proprium magnique ducis mihi munere currens

fecit iter solidaeque pios telluris alumnos

Bacchus et aurato reficit sua cornua limo.

electus, quam nosse Getae, quam tangere Persae

sed venient, plenis venient conubia taedis.

unda domi curas mulcere aestusque levare

expulit in fluctus pelagoque immisit hianti

laeta dehinc series variisque ex ordine curis

Armeniique Indique petunt! o sidere dextro

sic certe formaeque bonis animique meretur;

sufficerent, notas Sirenum nomine rupes

audax ingenii? nec enim temeraria virtus

auctus honos; semperque gradi prope numina, semper

edite, multa tibi divum indulgentia favit!

sive chelyn complexa petit seu voce paterna

65 facundique larem Polli non hospes habebam,

65 illa magis, summae gelidum quae Pelion Ossae

65 Caesareum coluisse latus sacrisque deorum

65 olim etiam, ne prima genas lanugo nitentes

65 discendum Musis sonat et mea carmina flectit,

assidue moresque viri pacemque novosque

iunxit anhelantemque iugis bis pressit Olympum.

arcanis haerere datum. Tibereia primum

carperet et pulchrae fuscaret gratia formae,

candida seu molli diducit brachia motu:

Pieridum flores intactaque carmina discens.

usque adeone parum lentas transire paludes

aula tibi vixdum ora nova imitante iuventa

ipse deus patriae celsam trans aequora liquit

ingenium probitas artemque modestia vincit,

forte diem Triviae dum litore ducimus udo

stagnaque et angustos summittere pontibus amnes?

panditur—hic annis multa super indole victis

Pergamon. haud ulli puerum mollire potestas

nonne leves pueros, non te, Cytherea, pudebit

angustasque fores adsuetaque tecta gravati

imus in abruptum gentilesque undique terras

libertas oblata venit—nec proximus heres,

credita, sed tacita iuvenis Phoebeius arte

hoc cessare decus? nec tantum Roma iugales

70 frondibus et patula defendimus arbore soles,

70 fugimus exigua clausi trabe et aere nudo.

70 immitis quamquam et Furiis agitatus, abegit.

70 leniter haud ullo concussum vulnere corpus

70 conciliare toros festasque accendere taedas

delituit caelum et subitis lux candida cessit

inde furor ventis indignataeque procellae

huic et in Arctoas tenuis comes usque pruinas

de sexu transire iubet, tamen anxia curis

fertilis: et nostra generi tellure dabuntur,

nubibus ac tenuis graviore favonius austro

et caeli fremitus et fulmina plura Tonanti.

terribilem adfatu passus visuque tyrannum

mordetur puerique timet Cytherea dolores,

non adeo Vesuvinus apex et flammea diri

immaduit; qualem Libyae Saturnia nimbum

ante rates pigro torpebant aequora somno,

immanemque suis, ut qui metuenda ferarum

nondum pulchra ducis clementia coeperat ortu

montis hiems trepidas exhausit civibus urbes:

attulit, Iliaco dum dives Elissa marito

nec spumare Thetis nec spargere nubila fluctus

corda domant mersasque iubent iam sanguine tacto

intactos servare mares; nunc frangere sexum

stant populisque vigent, hinc auspice condita Phoebo

75 donatur testesque ululant per devia nymphae.

75 audebant, visis tumuerunt puppibus undae,

75 reddere ab ore manus et nulla vivere praeda.

75 atque hominem mutare nefas, gavisaque solos

75 tecta Dicarchei portusque et litora mundi

diffugimus. festasque dapes redimitaque vina

inque hominem surrexit hiems, tune nubila Plias

praecipuos sed enim merito surrexit in actus

quos genuit natura videt, nec lege sinistra

hospita: at hinc magnae tractus imitantia Romae

abripiunt famuli: nec quo convivia migrent,

Oleniumque pecus, solito tune peior Orion,

nondum stelligerum senior dimissus in axem

ferre timent famulae natorum pondera matres.

quae Capys advectis implevit moenia Teucris,

quamvis innumerae gaudentia rura superne

iusta queror; fugit ecce vagas ratis acta per undas

Claudius et longo transmittit habere nepoti.

Tu quoque nunc iuvenis, genitus si tardius esses,

nostra quoque et propriis tenuis nec rara colonis

insedere domus et multo culmine dives

paulatim minor et longe servantia vincit

quis superos metuens pariter tot templa, tot aras

umbratusque genas et adultos fortior artus,

Parthenope, cui mite solum trans aequora vectae

80 mons nitet: instantes sed proxima quaerere nimbi

80 lumina tot gracili ligno complexa timores.

80 promeruisse datur? summi Iovis aliger Areas

80 non unum gaudens Phoebea ad limina munus

80 ipse Dionaea monstravit Apollo columba.

suadebant laesique fides reditura sereni.

quaeque super reliquos te, nostri pignus amoris,

nuntius; imbrifera potitur Thaumantide Iuno;

misisses; patrias nunc solus crinis ad oras

Has ego te sedes—nam nec mihi barbara Thrace

stabat dicta sacri tenuis casa nomine templi

portatura, Celer, quo nunc ego pectore somnos

stat celer obsequio iussa ad Neptunia Triton:

naviget. hunc multo Paphie saturabat amomo,

nec Libye natale solum—transferre laboro,

et magnum Alciden humili lare parva premebat,

quove queam perferre dies? quis cuncta paventi

tu totiens mutata ducum iuga rite tulisti

hunc nova tergemina pectebat Gratia dextra;

quas et mollis hiems et frigida temperat aestas,

fluctivagos nautas scrutatoresque profundi

nuntius, an facili te praetermiserit unda

integer, inque omni felix tua cumba profundo.

huic et purpurei cedet coma saucia Nisi,

quas imbelle fretum torpentibus adluit undis,

85 vix operire capax, huc omnis turba coimus,

85 Lucani rabida ora maris, num torta Charybdis

85 Iamque piam lux alta domum praecelsaque toto

85 et quam Sperchio tumidus servabat Achilles.

85 pax secura locis et desidis otia vitae

huc epulae ditesque tori coetusque ministrum

fluctuet aut Siculi populatrix virgo profundi,

intravit Fortuna gradu; iam creditur uni

ipsi, cum primum niveam praecerpere frontem

et numquam turbata quies somnique peracti.

stipantur nitidaeque cohors gratissima Pollae.

quos tibi currenti praeceps gerat Hadria mores,

sanctarum digestus opum partaeque per omnis

decretum est umerosque manu nudare nitentes,

nulla foro rabies aut strictae in iurgia leges:

non cepere fores, angustaque deficit aedes.

quae pax Carpathio, quali te subvehat aura

divitiae populos magnique impendia mundi,

adcurrunt teneri Paphia cum matre volucres

morum iura viris solum et sine fascibus aequum,

erubuit risitque deus dilectaque Polli

Doris Agenorei furtis blandita iuvenci?

quicquid ab auriferis eiectat Hiberia fossis,

expediuntque comas et Serica pectore ponunt

quid nunc magnificas species cultusque locorum

90 corda subit blandisque virum complectitur ulnis.

90 sed merui questus, quid enim te castra petente

90 Dalmatico quod monte nitet, quod messibus Afris

90 pallia, tunc iunctis crinem incidere sagittis

90 templaque et innumeris spatia interstincta columnis,

‘tune," inquit. " largitor opum, qui mente profusa

non vel ad ignotos ibam comes impiger Indos

verritur, aestiferi quicquid terit area Nili,

atque auro gemmisque locant, rapit ipsa cadentem

et geminam molem nudi tectique theatri

tecta Dicarchei pariter iuvenemque replesti

Cimmeriumque chaos? starent prope bellica regis

quodque legit mersus pelagi scrutator Eoi,

mater et arcanos iterat Cytherea liquores.

et Capitolinis quinquennia proxima lustris,

Parthenopen? nostro qui tot fastigia monti,

signa mei, seu tela manu seu frena teneres,

et Lacedaemonii pecuaria culta Galaesi

tunc puer e turba, manibus qui forte supinis

quid laudem litus libertatemque Menandri,

tot virides lucos, tot saxa imitantia vultus

armatis seu iura dares; operumque tuorum

perspicuaeque nives Massylaque robora et Indi

nobile gemmato speculum portaverat auro,

quam Romanus honos et Graia licentia miscent?

95 aeraque, tot scripto viventes lumine ceras

95 etsi non socius, certe mirator adessem.

95 dentis honos: uni parent commissa ministro,

95 ‘hoc quoque demus," ait; " patriis nec gratius ullum

95 nec desunt variae circa oblectamina vitae:

fixisti? quid enim ista domus, quid terra, priusquam

si quondam magno Phoenix reverendus Achilli

quae Boreas quaeque Eurus atrox, quae nubilus Auster

munus erit templis ipsoque potentius auro.

sive vaporiferas blandissima litora, Baias,

te gauderet, erat? longo tu tramite nudos

litus ad Iliacum Thymbraeaque Pergama venit

invehit: hibernos citius numeraveris imbres

tu modo fige aciem et vultus hic usque relinque.’

enthea fatidicae seu visere tecta Sibyllae

texisti scopulos, fueratque ubi semita tantum,

imbellis tumidoque nihil iuratus Atridae,

silvarumque comas, vigil idem animique sagacis

sic ait et speculum reclusit imagine rapta.

dulce sit Iliacoque iugum memorabile remo,

nunc tibi distinctis stat porticus alta columnis,

cur nobis ignavus amor: sed pectore fido

et citus evolvit quantum Romana sub omni

At puer egregius tendens ad sidera palmas,

seu tibi Bacchei vineta madentia Gauri

100 ne sorderet iter. curvi tu litoris ora

100 numquam abero longisque sequar tua carbasa votis.

100 pila die quantumque tribus, quid templa, quid alti

100 ‘his mihi pro donis, hominum mitissime custos,

100 Teleboumque domos, trepidis ubi dulcia nautis

clausisti calidas gemina testudine nymphas.

Isi, Phoroneis olim stabulata sub antris,

undarum cursus, quid propugnacula poseant

si merui, longa dominum renovare iuventa

lumina noctivagae tollit Pharus aemula lunae,

vix opera enumerem; mihi pauper et indigus uni

nunc regina Phari numenque orientis anheli,

aequoris aut longe series porrecta viarum;

atque orbi servare velis! hoc sidera mecum,

caraque non molli iuga Surrentina Lyaeo,

Pollius: et tales hilaris tamen intro penates

excipe multisono puppem Mareotida sistro,

quod domini celsis niteat laquearibus aurum,

hoc undae terraeque rogant, eat, oro, per annos

quae meus ante alios habitator Pollius auget,

et litus, quod pandis, amo. sed proxima sedem

ac iuvenem egregium, Latius cui ductor Eoa

quae divum in vultus igni formanda liquescat

Iliacos Pyliosque simul, propriosque penates

Aenarumque lacus medicos Stabiasque renatas:

105 despicit ei tacite ridet mea limina Iuno.

105 signa Palaestinasque dedit frenare cohortes,

105 massa, quid Ausoniae scriptum crepet igne Monetae,

105 gaudeat et secum Tarpeia senescere templa.’

105 mille tibi nostrae referam telluris amores?

da templum dignasque tuis conatibus aras.

ipsa manu placida per limina festa sacrosque

hinc tibi rara quies animoque exclusa voluptas,

sic ait et motas miratur Pergamos aras.

sed satis, hoc, coniunx, satis est dixisse: creavit

quas puppes velis nolint transire secundis,

duc portus urbesque tuas. te praeside noscat,

exiguaeque dapes et numquam laesa profundo

me tibi. me socium longos adstrinxit in annos,

quo pater aetherius mensisque accita deorum

unde paludosi fecunda licentia Nili,

cura mero; sed iura tamen genialia cordi

nonne haec amborum genetrix altrixque videri

turba et ab excelso veniat soror hospita templo.

cur vada desidant et ripa coerceat undas

et mentem vincire toris ac iungere festa

digna? sed ingratus qui plura adnecto tuisque

110 nec te, quod solidus contra riget umbo maligni

110 Cecropio stagnata luto, cur invida Memphis,

110 conubia et fidos domino genuisse clientes.

110 moribus indubito: venies, carissima coniunx.

montis et immenso non umquam exesus ab aevo,

curve Therapnaei lasciviat ora Canopi,

Quis sublime genus formamque insignis Etruscae

praeveniesque etiam; sine me tibi ductor aquarum

terreat: ipse adero et conamina tanta iuvabo

cur servet Pharias Lethaeus ianitor aras,

nesciat? haud quamquam proprio mihi cognita visu,

Thybris et armiferi sordebunt tecta Quirini.

asperaque invitae perfringam viscera terrae.

vilia cur magnos aequent animalia divos;

sed decus eximium famae par reddit imago,

incipe et Herculeis fidens hortatibus aude.

quae sibi praesternat vivax altaria Phoenix,

vultibus et similis natorum gratia monstrat,

115 non Amphioniae steterint velocius arces

115 quos dignetur agros aut quo se gurgite Nili

115 nec vulgare genus; fasces summamque curulem

Pergameusve labor.’ dixit mentemque reliquit.

mergat adoratus trepidis pastoribus Apis.

frater et Ausonios enses mandataque fidus

Nec mora. eum scripta formatur imagine tela.

duc et ad Emathios manes, ubi belliger urbis

signa tulit, cum prima truces amentia Dacos

innumerae coiere manus: his caedere silvas

conditor Hyblaeo perfusus nectare durat,

impulit et magno gens est damnata triumpho,

et levare trabes, illis immergere curae

anguiferamque domum, blando qua mersa veneno

sic quicquid patrio cessatum a sanguine, mater

120 fundamenta solo. coquitur pars umida terrae

120 Actias Ausonias fugit Cleopatra catenas.

120 reddidit, obscurumque latus clarescere vidit

protectura hiemes atque exclusura pruinas,

usque et in Assyrias sedes mandataque castra

conubio gavisa domus, nec pignora longe;

indomitusque silex curva fornace liquescit.

prosequere et Marti iuvenem, dea, trade Latino,

quippe bis ad partus venit Lucina manuque

praecipuus sed enim labor est exscindere dextra

nec novus hospes erit: puer his sudavit in arvis

ipsa levi gravidos tetigit fecunda labores,

oppositas rupes et saxa negantia ferro,

notus adhuc tantum maioris lumine clavi,

felix a! si longa dies, si cernere vultus

125 hic pater ipse loci positis Tirynthius armis

125 iam tamen et turmas facili praevertere gyro

125 natorum viridesque genas tibi iusta dedissent

insudat validaque solum deforme bipenni,

fortis et Eoas iaculo damnare sagittas.

stamina! sed media cecidere abrupta iuventa

cum grave nocturna caelum subtexitur umbra,

Ergo erit illa dies, qua te maiora daturus

gaudia, florentesque manu scidit Atropos annos;

ipse fodit, ditesque Caprae viridesque resultant

Caesar ab emerito iubeat discedere bello,

qualia pallentes declinant lilia culmos

Taurubulae, et terris ingens redit aequoris echo,

at nos hoc iterum stantes in litore vastos

pubentesque rosae primos moriuntur ad austros,

130 non tam grande sonat motis incudibus Aetne,

130 cernemus fluctus aliasque rogabimus auras.

130 aut ubi venia novis exspirat purpura pratis.

cum Brontes Steropesque ferit, nec maior ab antris

o tum quantus ego aut quanta votiva movebo

illa sagittiferi circum volitastis, Amores,

Lemniacis fragor est. ubi flammeus aegida cadat

plectra lyra! cum me magna cervice ligatum

funera maternoque rogos unxistis amomo;

Mulciber et castis exornat Pallada donis,

attolles umeris atque in mea pectora primum

nec modus aut pennis laceris aut crinibus ignem

decrescunt scopuli, et rosea sub luce reversi

incumbes c puppe novus servataque reddes

spargere, collectaeque pyram struxere pharetrae.

135 artifices mirantur opus. vix annus anhelat

135 colloquia inque vicem medios narrabimus annos,

135 quas tunc inferias aut quae lamenta dedisses

alter, et ingenti dives Tirynthius arce

tu rapidum Euphraten et regia Bactra sacrasque

maternis, Etrusce, rogis, qui funera patris

despectat fluctus et iunctae tecta novercae

antiquae Babylonis opes et Zeugma, Latinae

haud matura putas atque hos pius ingeniis annos!

provocat et dignis invitat Pallada templis,

pacis iter, quam dulce nemus florentis Idymes,

Illum et qui nutu superas nunc temperat arces,

iam placidae dant signa tubae, iam fortibus ardens

quo pretiosa Tyros rubeat, quo purpura suco

progeniem claram terris partitus et astris,

140 fumat harena sacris, hos nec Pisaeus honores

140 Sidoniis iterata cadis, ubi germine primum

140 laetus Idumaei donavit honore triumphi

Iuppiter aut Cirrhae pater aspernetur opacae,

candida felices sudent opobalsama virgae:

dignatusque loco victricis et ordine pompae

nil his triste locis; cedat lacrimabilis Isthmos,

ast ego, devictis dederim quae busta Pelasgis

non vetuit, tenuesque nihil minuere parentes,

cedat atrox Nemec: litat hic felicior infans.

quaeve laboratas claudat mihi pagina Thebas.

atque idem in cuneos populo deduxit equestres

ipsae pumiceis virides Nereides antris

mutavitque genus laevaeque ignobile ferrum

145 exsiliunt ultro: scopulis umentibus haerent

145 exuit et celso natorum aequavit honorem.

nec pudet occulte nudas spectare palaestras.

dextra bis octonis fluxerunt saecula lustris,

spectat et Ieario nemorosus palmite Gaurus

atque aevi sine nube tenor, quam dives in usus

silvaque, quae fixam pelago Nesida coronat,

natorum totoque volens excedere censu,

et placidus Limon omenque Euploea carinis

testis adhuc largi nitor inde adsuetus Etrusci,

150 et Lucrina Venus, Phrygioque e vertice Graias

150 cui tua non humilis dedit indulgentia mores.

addisces, Misene, tubas, ridetque benigna

hunc siquidem amplexu semper revocante tenebas

Parthenope gentile sacrum nudosque virorum

blandus et imperio numquam pater; huius honori

certatus et parva suae simulacra coronae.

pronior ipse etiam gaudebat cedere frater.

Quin age et ipse libens proprii certaminis actus

Quas tibi devoti iuvenes pro patre renato,

155 invicta dignare manu; seu nubila disco

155 summe ducum, grates, aut quae pia vota rependunt!

findere seu volucres zephyros praecedere telo

tu—seu tarda situ rebusque exhausta senectus

seu tibi dulce manu Libycas nodare palaestras,

erravit seu blanda diu Fortuna regressum

indulge sacris, et, si tibi poma supersunt

maluit—attonitum et venturi fulminis ictus

Hesperidum, gremio venerabilis ingere Pollae;

horrentem tonitru tantum lenique procella

160 nam capit et tantum non degenerabit honorem.

160 contentus monuisse senem; cumque horrida supra

quod si dulce decus viridesque resumeret annos,

aequora curarum socius procul Itala rura

—da veniam, Alcide—fors huic et pensa tulisses.

linqueret, hic molles Campani litoris oras

Haec ego nascentes laetus bacchatus ad aras

et Diomedeas concedere iussus in arces

libamenta tuli. nunc ipse in limine—cerno

atque hospes, non exsul, erat. nec longa moratus

165 solventem voces et talia dicta ferentem:

165 Romuleum reseras iterum, Germanice, limen

‘macte animis opibusque meos imitate labores,

maerentemque foves inclinatosque penates

qui rigidas rupes infecundaeque pudenda

erigis. haud mirum, ductor placidissime, quando

naturae deserta domas et vertis in usum

haec est quae victis parcentia foedera Cattis

lustra habitata feris foedeque latentia profers

quaeque suum Dacis donat clementia montem,

170 numina, quae tibi nunc meritorum praemia solvam?

170 quae modo Marcomanos post horrida bella vagosque

quas referam grates? Parcarum fila tenebo

Sauromatas Latio non est dignata triumpho.

extendamque colus—duram seio vincere Mortem—,

Iamque in fine dies et inexorabile pensum

avertam luctus et tristia damna vetabo

deficit, hic maesti pietas me poscit Etrusci,

teque nihil laesum viridi renovabo senecta

qualia nec Siculae moderantur carmina rupes

175 concedamque diu iuvenes spectare nepotes,

175 nec fati iam certus olor saevique marita

donec et hic sponsae maturus et illa marito,

Tereos. heu quantis lassantem brachia vidi

rursus et ex illis soboles nova grexque protervus

planctibus et prono fusum super oscula vultu!

nunc umeris inreptet avi. nunc agmine blando

vix famuli comitesque tenent, vix arduus ignis

certatim placidae concurrat ad oscula Pollae.

summovet. haud aliter gemuit per Sunia Theseus

180 nam templis numquam statuetur terminus aevi.

180 litora, qui falsis deceperat Aegea velis.

dum me flammigeri portabit machina caeli,

tunc immane gemens foedatusque ora tepentes

nec mihi plus Nemee priscumque habitabitur Argos

adfatur cineres: ‘cur nos, fidissime, linquis

nec Tiburna domus solisque cubilia Gades.’

Fortuna redeunte, pater? modo numina magni

sic ait; et tangens surgentem altaribus ignem

praesidis atque breves superum placavimus iras,

185 populeaque movens albentia tempora silva

185 nec frueris tantique orbatus muneris usu

et Styga et aetherii iuravit fulmina patris.

ad manes, ingrate, fugis, nec flectere Parcas

ut placare malae datur aspera numina Lethes?

felix, cui magna patrem cervice vehenti

sacra Mycenaeae patuit reverentia flammae!

190 quique tener saevis genitorem Scipio Poenis

abstulit et Lydi pietas temeraria Lausi.

ergo et Thessalici coniunx pensare mariti

funus et immitem potuit Styga vincere supplex

Thracius? hoc quanto melius pro patre liceret!

195 non totus rapiere tamen, nec funera mittam

longius; hic manes, hic intra tecta tenebo:

tu custos dominusque laris, tibi cuncta tuorum

parebunt; ego rite minor semperque secundus

assiduas libabo dapes et pocula sacris

200 manibus effigiesque colam; te lucida saxa,

te similem doctae referet mihi linea cerae,

nunc ebur et fulvum vultus mutabitur aurum,

inde viam morum longaeque examina vitae

adfatusque pios monituraque somnia poscam.’

205 Talia dicentem genitor dulcedine laeta

audit et immites lente descendit ad umbras

verbaque dilectae fert narraturus Etruscae.

Salve supremum, senior mitissime patrum,

supremumque vale, qui numquam sospite nato

210 triste chaos maestique situs patiere sepulcri.

semper odoratis spirabunt floribus arae,

semper et Assyrios felix bibet urna liquores

et lacrimas, qui maior honos, hic sacra litabit

manibus eque tua tumulum tellure levabit,

215 nostra quoque exemplo meritus tibi carmina sancit

hoc etiam gaudens cinerem donasse sepulcro.