Exodos
Ἄγγελος
ἄναξ, τὰ κάκιστʼ ἐν δόμοις εὑρήκαμεν·
ὡς καίνʼ ἀκούσῃ πήματʼ ἐξ ἐμοῦ τάχα.
Θεοκλύμενος
τί δʼ ἔστιν;
ἄλλης ἐκπόνει μνηστεύματα
Ἄγγελος
1515 γυναικός· Ἑλένη γὰρ βέβηκʼ ἔξω χθονός.
Θεοκλύμενος
πτεροῖσιν ἀρθεῖσʼ πεδοστιβεῖ ποδί;
Ἄγγελος
Μενέλαος αὐτὴν ἐκπεπόρθμευται χθονός,
ὃς αὐτὸς αὑτὸν ἦλθεν ἀγγέλλων θανεῖν.
Θεοκλύμενος
δεινὰ λέξας· τίς δέ νιν ναυκληρία
1520 ἐκ τῆσδʼ ἀπῆρε χθονός; ἄπιστα γὰρ λέγεις.
Ἄγγελος
ἥν γε ξένῳ δίδως σύ· τούς τε σοὺς ἔχων
ναύτας βέβηκεν, ὡς ἂν ἐν βραχεῖ μάθῃς.
Θεοκλύμενος
πῶς; εἰδέναι πρόθυμος· οὐ γὰρ ἐλπίδων
ἔσω βέβηκα μίαν ὑπερδραμεῖν χέρα
1525 τοσούσδε ναύτας, ὧν ἀπεστάλης μέτα.
Ἄγγελος
ἐπεὶ λιποῦσα τούσδε βασιλείους δόμους
τοῦ Διὸς παῖς πρὸς θάλασσαν ἐστάλη
σοφώταθʼ ἁβρὸν πόδα τιθεῖσʼ ἀνέστενε
πόσιν πέλας παρόντα κοὐ τεθνηκότα.
1530 ὡς δʼ ἤλθομεν σῶν περίβολον νεωρίων,
Σιδωνίαν ναῦν πρωτόπλουν καθείλκομεν
ζυγῶν τε πεντήκοντα κἀρετμῶν μέτρα
ἔχουσαν. ἔργου δʼ ἔργον ἐξημείβετο·
μὲν γὰρ ἱστόν, δὲ πλάτην καθίσατο
1535 ταρσόν τε χειρί, λευκά θʼ ἱστίʼ εἰς ἓν ἦν
πηδάλιά τε ζεύγλαισι παρακαθίετο.
κἀν τῷδε μόχθῳ, τοῦτʼ ἄρα σκοπούμενοι,
Ἕλληνες ἄνδρες Μενέλεῳ ξυνέμποροι
προσῆλθον ἀκταῖς ναυφθόροις ἠσθημένοι
1540 πέπλοισιν, εὐειδεῖς μέν, αὐχμηροὶ δʼ ὁρᾶν.
ἰδὼν δέ νιν παρόντας Ἀτρέως γόνος
προσεῖπε δόλιον οἶκτον ἐς μέσον φέρων·
τλήμονες, πῶς ἐκ τίνος νεώς ποτε
Ἀχαιίδος θραύσαντες ἥκετε σκάφος;
1545 ἆρʼ Ἀτρέως παῖδʼ ὀλόμενον συνθάπτετε,
ὃν Τυνδαρὶς παῖς ἥδʼ ἀπόντα κενοταφεῖ;
οἳ δʼ ἐκβαλόντες δάκρυα ποιητῷ τρόπῳ,
ἐς ναῦν ἐχώρουν Μενέλεῳ ποντίσματα
φέροντες. ἡμῖν δʼ ἦν μὲν ἥδʼ ὑποψία
1550 λόγος τʼ ἐν ἀλλήλοισι, τῶν ἐπεσβατῶν
ὡς πλῆθος εἴη· διεσιωπῶμεν δʼ ὅμως
τοὺς σοὺς λόγους σῴζοντες· ἄρχειν γὰρ νεὼς
ξένον κελεύσας πάντα συνέχεας τάδε.
καὶ τἄλλα μὲν δὴ ῥᾳδίως ἔσω νεὼς
1555 ἐθέμεθα κουφίζοντα· ταύρειος δὲ ποὺς
οὐκ ἤθελʼ ὀρθὸς σανίδα προσβῆναι κάτα,
ἀλλʼ ἐξεβρυχᾶτʼ ὄμμʼ ἀναστρέφων κύκλῳ
κυρτῶν τε νῶτα κἀς κέρας παρεμβλέπων
μὴ θιγγάνειν ἀπεῖργεν. δʼ Ἑλένης πόσις
1560 ἐκάλεσεν· πέρσαντες Ἰλίου πόλιν,
οὐκ εἶʼ ἀναρπάσαντες Ἑλλήνων νόμῳ
νεανίαις ὤμοισι ταύρειον δέμας
ἐς πρῷραν ἐμβαλεῖτε, φάσγανόν θʼ ἅμα
πρόχειρον ὤσει σφάγια τῷ τεθνηκότι;
1565 οἳ δʼ ἐς κέλευσμʼ ἐλθόντες ἐξανήρπασαν
ταῦρον φέροντές τʼ εἰσέθεντο σέλματα.
μονάμπυκον δὲ Μενέλεως ψήχων δέρην
μέτωπά τʼ ἐξέπεισεν ἐσβῆναι δόρυ.
τέλος δʼ, ἐπειδὴ ναῦς τὰ πάντʼ ἐδέξατο,
1570 πλήσασα κλιμακτῆρας εὐσφύρῳ ποδί
Ἑλένη καθέζετʼ ἐν μέσοις ἑδωλίοις,
τʼ οὐκέτʼ ὢν λόγοισι Μενέλεως πέλας·
ἄλλοι δὲ τοίχους δεξιοὺς λαιούς τʼ ἴσοι
ἀνὴρ παρʼ ἄνδρʼ ἕζονθʼ, ὑφʼ εἵμασι ξίφη
1575 λαθραῖʼ ἔχοντες, ῥόθιά τʼ ἐξεπίμπλατο
βοῆς κελευστοῦ φθέγμαθʼ ὡς ἠκούσαμεν.
ἐπεὶ δὲ γαίας ἦμεν οὔτʼ ἄγαν πρόσω
οὔτʼ ἐγγύς, οὕτως ἤρετʼ οἰάκων φύλαξ·
ἔτʼ, ξένʼ, ἐς τὸ πρόσθεν καλῶς ἔχει
1580 πλεύσωμεν; ἀρχαὶ γὰρ νεὼς μέλουσι σοί.
δʼ εἶφʼ· ἅλις μοι. δεξιᾷ δʼ ἑλὼν ξίφος
ἐς πρῷραν εἷρπε κἀπὶ ταυρείῳ σφαγῇ
σταθεὶς νεκρῶν μὲν οὐδενὸς μνήμην ἔχων,
τέμνων δὲ λαιμὸν ηὔχετʼ· ναίων ἅλα
1585 πόντιε Πόσειδον Νηρέως θʼ ἁγναὶ κόραι,
σώσατέ μʼ ἐπʼ ἀκτὰς Ναυπλίας δάμαρτά τε
ἄσυλον ἐκ γῆς. αἵματος δʼ ἀπορροαὶ
ἐς οἶδμʼ ἐσηκόντιζον οὔριοι ξένῳ.
καί τις τόδʼ εἶπε· δόλιος ναυκληρία.
1590 πάλιν πλέωμεν· δεξιὰν κέλευε σύ,
σὺ δὲ στρέφʼ οἴακʼ. ἐκ δὲ ταυρείου φόνου
Ἀτρέως σταθεὶς παῖς ἀνεβόησε συμμάχους·
τί μέλλετʼ, γῆς Ἑλλάδος λωτίσματα,
σφάζειν φονεύειν βαρβάρους νεώς τʼ ἄπο
1595 ῥίπτειν ἐς οἶδμα; ναυβάταις δὲ τοῖσι σοῖς
βοᾷ κελευστὴς τὴν ἐναντίαν ὄπα·
οὐκ εἶʼ μέν τις λοῖσθον ἀρεῖται δόρυ,
δὲ ζύγʼ ἄξας, δʼ ἀφελὼν σκαλμοῦ πλάτην
καθαιματώσει κρᾶτα πολεμίων ξένων;
1600 ὀρθοὶ δʼ ἀνῇξαν πάντες, οἳ μὲν ἐν χεροῖν
κορμοὺς ἔχοντες ναυτικούς, οἳ δὲ ξίφη·
φόνῳ δὲ ναῦς ἐρρεῖτο. παρακέλευσμα δʼ ἦν
πρύμνηθεν Ἑλένης· ποῦ τὸ Τρωικὸν κλέος;
δείξατε πρὸς ἄνδρας βαρβάρους· σπουδῆς δʼ ὕπο
1605 ἔπιπτον, οἳ δʼ ὠρθοῦντο, τοὺς δὲ κειμένους
νεκροὺς ἂν εἶδες. Μενέλεως δʼ ἔχων ὅπλα,
ὅποι νοσοῖεν ξύμμαχοι κατασκοπῶν,
ταύτῃ προσῆγε χειρὶ δεξιᾷ ξίφος,
ὥστʼ ἐκκολυμβᾶν ναός, ἠρήμωσε δὲ
1610 σῶν ναυβατῶν ἐρετμά. ἐπʼ οἰάκων δὲ βὰς
ἄνακτʼ ἐς Ἑλλάδʼ εἶπεν εὐθύνειν δόρυ.
οἳ δʼ ἱστὸν ᾖρον, οὔριαι δʼ ἧκον πνοαί.
βεβᾶσι δʼ ἐκ γῆς. διαφυγὼν δʼ ἐγὼ φόνον
καθῆκʼ ἐμαυτὸν εἰς ἅλʼ ἄγκυραν πάρα·
1615 ἤδη δὲ κάμνονθʼ ὁρμιατόνων μέ τις
ἀνείλετʼ, ἐς δὲ γαῖαν ἐξέβησέ σοι
τάδʼ ἀγγελοῦντα. σώφρονος δʼ ἀπιστίας
οὐκ ἔστιν οὐδὲν χρησιμώτερον βροτοῖς.
Χορός
οὐκ ἄν ποτʼ ηὔχουν οὔτε σʼ οὔθʼ ἡμᾶς λαθεῖν
1620 Μενέλαον, ὦναξ, ὡς ἐλάνθανεν παρών.
Θεοκλύμενος
γυναικείαις τέχναισιν αἱρεθεὶς ἐγὼ τάλας·
ἐκπεφεύγασιν γάμοι με. κεἰ μὲν ἦν ἁλώσιμος
ναῦς διώγμασιν, πονήσας εἷλον ἂν τάχα ξένους·
νῦν δὲ τὴν προδοῦσαν ἡμᾶς τεισόμεσθα σύγγονον,
1625 ἥτις ἐν δόμοις ὁρῶσα Μενέλεων οὐκ εἶπέ μοι.
τοιγὰρ οὔποτʼ ἄλλον ἄνδρα ψεύσεται μαντεύμασιν.
Θεράπων
οὗτος , ποῖ σὸν πόδʼ αἴρεις, δέσποτʼ, ἐς ποῖον φόνον;
Θεοκλύμενος
οἷπερ δίκη κελεύει με· ἀλλʼ ἀφίστασʼ ἐκποδών.
Θεράπων
οὐκ ἀφήσομαι πέπλων σῶν· μεγάλα γὰρ σπεύδεις κακά.
Θεοκλύμενος
1630 ἀλλὰ δεσποτῶν κρατήσεις δοῦλος ὤν;
1630 φρονῶ γὰρ εὖ.
οὐκ ἔμοιγʼ, εἰ μή μʼ ἐάσεις
οὐ μὲν οὖν σʼ ἐάσομεν.
σύγγονον κτανεῖν κακίστην
εὐσεβεστάτην μὲν οὖν.
με προύδωκεν
καλήν γε προδοσίαν, δίκαια δρᾶν.
τἀμὰ λέκτρʼ ἄλλῳ διδοῦσα.
τοῖς γε κυριωτέροις.
1635 κύριος δὲ τῶν ἐμῶν τίς;
1635 ὃς ἔλαβεν πατρὸς πάρα.
ἀλλʼ ἔδωκεν τύχη μοι.
τὸ δὲ χρεὼν ἀφείλετο.
οὐ σὲ τἀμὰ χρὴ δικάζειν.
ἤν γε βελτίω λέγω.
ἀρχόμεσθʼ ἄρʼ, οὐ κρατοῦμεν.
ὅσια δρᾶν, τὰ δʼ ἔκδικʼ οὔ.
κατθανεῖν ἐρᾶν ἔοικας.
κτεῖνε· σύγγονον δὲ σὴν
Θεράπων
1640 οὐ κτενεῖς ἡμῶν ἑκόντων, ἀλλʼ ἔμε· ὡς πρὸ δεσποτῶν
τοῖσι γενναίοισι δούλοις εὐκλεέστατον θανεῖν.
Διόσκοροι
ἐπίσχες ὀργὰς αἷσιν οὐκ ὀρθῶς φέρῃ,
Θεοκλύμενε, γαίας τῆσδʼ ἄναξ· δισσοὶ δέ σε
Διόσκοροι καλοῦμεν, οὓς Λήδα ποτὲ
1645 ἔτικτεν Ἑλένην θʼ, πέφευγε σοὺς δόμους·
οὐ γὰρ πεπρωμένοισιν ὀργίζῃ γάμοις,
οὐδʼ θεᾶς Νηρῇδος ἔκγονος κόρη
ἀδικεῖ σʼ ἀδελφὴ Θεονόη, τὰ τῶν θεῶν
τιμῶσα πατρός τʼ ἐνδίκους ἐπιστολάς.
1650 ἐς μὲν γὰρ αἰεὶ τὸν παρόντα νῦν χρόνον
κείνην κατοικεῖν σοῖσιν ἐν δόμοις ἐχρῆν·
ἐπεὶ δὲ Τροίας ἐξανεστάθη βάθρα,
καὶ τοῖς θεοῖς παρέσχε τοὔνομʼ, οὐκέτι·
ἐν τοῖσι δʼ αὑτῆς δεῖ νιν ἐζεῦχθαι γάμοις
1655 ἐλθεῖν τʼ ἐς οἴκους καὶ συνοικῆσαι πόσει.
ἀλλʼ ἴσχε μὲν σῆς συγγόνου μέλαν ξίφος,
νόμιζε δʼ αὐτὴν σωφρόνως πράσσειν τάδε.
πάλαι δʼ ἀδελφὴν κἂν πρὶν ἐξεσώσαμεν,
ἐπείπερ ἡμᾶς Ζεὺς ἐποίησεν θεούς·
1660 ἀλλʼ ἥσσονʼ ἦμεν τοῦ πεπρωμένου θʼ ἅμα
καὶ τῶν θεῶν, οἷς ταῦτʼ ἔδοξεν ὧδʼ ἔχειν.
σοὶ μὲν τάδʼ αὐδῶ, συγγόνῳ δʼ ἐμῇ λέγω·
πλεῖ ξὺν πόσει σῷ· πνεῦμα δʼ ἕξετʼ οὔριον·
σωτῆρε δʼ ἡμεῖς σὼ κασιγνήτω διπλῶ
1665 πόντον παριππεύοντε πέμψομεν πάτραν.
ὅταν δὲ κάμψῃς καὶ τελευτήσῃς βίον,
θεὸς κεκλήσῃ καὶ Διοσκόρων μέτα
σπονδῶν μεθέξεις ξένιά τʼ ἀνθρώπων πάρα
ἕξεις μεθʼ ἡμῶν· Ζεὺς γὰρ ὧδε βούλεται.
1670 οὗ δʼ ὥρισέν σοι πρῶτα Μαιάδος τόκος,
Σπάρτης ἀπάρας, τὸν κατʼ οὐρανὸν δρόμον,
κλέψας δέμας σὸν μὴ Πάρις γήμειέ σε,
φρουρὸν παρʼ Ἀκτὴν τεταμένην νῆσον λέγω
Ἑλένη τὸ λοιπὸν ἐν βροτοῖς κεκλήσεται,
1675 ἐπεὶ κλοπαίαν σʼ ἐκ δόμων ἐδέξατο.
καὶ τῷ πλανήτῃ Μενέλεῳ θεῶν πάρα
μακάρων κατοικεῖν νῆσόν ἐστι μόρσιμον·
τοὺς εὐγενεῖς γὰρ οὐ στυγοῦσι δαίμονες,
τῶν δʼ ἀναριθμήτων μᾶλλόν εἰσιν οἱ πόνοι.
Θεοκλύμενος
1680 παῖδε Λήδας καὶ Διός, τὰ μὲν πάρος
νείκη μεθήσω σφῶν κασιγνήτης πέρι·
ἐγὼ δʼ ἀδελφὴν οὐκέτʼ ἂν κτάνοιμʼ ἐμήν.
κείνη δʼ ἴτω πρὸς οἶκον, εἰ θεοῖς δοκεῖ.
ἴστον δʼ ἀρίστης σωφρονεστάτης θʼ ἅμα
1685 γεγῶτʼ ἀδελφῆς ὁμογενοῦς ἀφʼ αἵματος.
καὶ χαίρεθʼ Ἑλένης οὕνεκʼ εὐγενεστάτης
γνώμης, πολλαῖς ἐν γυναιξὶν οὐκ ἔνι.
Χορός
πολλαὶ μορφαὶ τῶν δαιμονίων,
πολλὰ δʼ ἀέλπτως κραίνουσι θεοί·
1690 καὶ τὰ δοκηθέντʼ οὐκ ἐτελέσθη,
τῶν δʼ ἀδοκήτων πόρον ηὗρε θεός.
τοιόνδʼ ἀπέβη τόδε πρᾶγμα.
Tap any Greek word to look it up
An open-access project
Murray 1913
OCT
Murray, OCT, 1913 · 1913
The Editor

Gilbert Murray (1866–1957) was Regius Professor of Greek at the University of Oxford from 1908 to 1936. Born in Sydney, Australia, he became one of the most prominent Hellenists of his age — both as a scholar and as a public intellectual who used verse translations of Greek tragedy to bring ancient drama to modern audiences. His translations of Euripides were staged in London's West End to considerable popular success. Beyond classics, Murray was a committed internationalist who helped draft the League of Nations covenant and served as chairman of the League of Nations Union.

About This Edition

Murray's OCT of Euripides, published in three volumes (1902–1909, revised 1913), provided the first modern critical text of all surviving Euripidean plays based on systematic manuscript collation. Murray worked primarily from the two principal manuscript families — the "select" manuscripts (L and P, preserving ten plays with extensive scholia) and the "alphabetical" manuscripts (preserving an additional nine plays). His text is considered moderately interventionist: Murray was willing to accept conjectures from the great Dutch and German scholars of the 18th and 19th centuries where he judged the manuscript text corrupt. James Diggle's OCT (1981–1994) has now superseded Murray's for scholarly purposes, though Murray's remains widely cited.

Tap any Greek word to look it up