Act 2
§2.1.209–2.2.313
Astaphivm
Hahahaé, requievi,
210 quia íntro abiit odiúm meum.
tandém sola súm. nunc quidém meo arbitrátu
loquár liberé quae volam ét quae lubébit.
huic hómini amanti méa era apud nos naéniam dixit domi,
nam fundi et aedis obligatae sunt ob Amoris praedium.
215 verum apud hunc mea era sua consilia summa eloquitur libere,
magisque ádeo ei consiliarius hic amicust quam auxiliarius.
dum fuit, dedit; nunc nihil habet: quod habebat nos habemus,
iste id habet quod nos habuimus. humanum facinus factumst.
actutum fortunae solent mutari, varia vitast:
220 nos divitem istum meminimus atque iste pauperes nos:
verterunt sese memoriae; stultus sit qui id miretur.
si eget, necessest nos pati: amavit, aequom ei factum est.
piaculumst miserere nos hominum rei male gerentum.
bonis ésse oportet déntibus lenám probam,
225 adripere ut quisquis veniat blandeque adloqui,
male corde consultare, bene lingua loqui.
meretricem sentis similem ésse condecet,
quémquem hominem attigerit, profecto ei aut malum aut damnum dare.
numquam amatoris meretricem oportet causam noscere,
230 quin, ubi nil det, pro infrequente eum mittat militia domum.
nec umquam erit probus quísquam amator nisi qui rei inimicust suae.
nugae sunt nisi, modo quom dederit, dare iam lubeat denuo;
is amatur hic apud nos, qui quod dedit id oblitust datum.
dum habeat, dúm amet; ubi nil habeat, alium quaestum coepiat.
235 aequo animo, ipse si nihil habeat, aliis quí habent, det locum.
probust amator, qui relictis rebus rem perdit suam.
at nós male agere praedicant viri solere secum,
nosque esse avaras. qui sumus? quid male nos agimus tandem?
nam ecastor numquam satis dedit suae quísquam amicae amator,
240 neque pol nos satis accepimus neque umquam úlla satis poposcit.
nam quando sterilis est amator ab datis,
si negat se habere quod det, soli credimus,
nec satis accipimus, satis cum quod det non habet:
semper datores novos oportet quaerere,
245 qui de thensauris integris demus danunt.
velút hic agrestis est adulescens, qui hic habet,
nimis pól mortalis lepidus nimisque probus dator.
sed is clam patrem etiam hac nocte illac
per hortum transiluit ad nos. eum volo convenire.
250 sed est huic unus servos violentissimus,
qui ubi quámque nostrarum videt prope hasce aédis adgrediri,
item ut de frumento anseres, clamore absterret abigit;
ita est agrestis. sed fores, quidquid ést futurum, feriam.
ecquis huíc tutelam ianuae gerit? ecquis intus exit?
Trvcvlentvs
Quís illic est qui tam proterve nostras aedis arietat?
Astaphivm
Ego sum, respice ad me.
Trvcvlentvs
Quid ego? nonne egó videor tibi?
quid tibi ad hasce accessio aedis est prope aut pultatio?
Sat mihi est tuae salutis. nil moror. non salveo?
Astaphivm
Salve.
Trvcvlentvs
260 aegrotare malim quam esse tua salute sanior.
sed volo scíre, quid debetur hic tibi nostrae domi?
Astaphivm
Comprime sis eiram.
Trvcvlentvs
Eam quidem hercle tu, quae solita es, comprime,
impudens, quae per ridiculum rustico suades stuprum.
Astaphivm
Eiram dixi: ut decepisti! dempsisti unam litteram.
265 nimis quidem hic truculentust.
Trvcvlentvs
265 Pergin male loqui, mulier, mihi?
Astaphivm
Quid tibi ego male dicó?
Trvcvlentvs
Quia enim me truncum lentum nominas.
nunc adeo, nisi abis actutum aut dicis quid quaeras cito,
iam hercle ego hic te, mulier, quasi sus catulos pedibus proteram.
Astaphivm
Rus merum hoc quidemst.
Trvcvlentvs
Pudendumst vero clurinum pecus.
270 advenisti huc te ostentatum, cum exornatis ossibus,
quia tibi suaso infecisti propudiosa pallulam?
an eo bella es, quia accepisti ármillas aeneas?
Astaphivm
Nunc places, cum mi inclementer dicis.
Trvcvlentvs
Quid hoc quod te rogo?
mancupion qui accipias, gestas tecum ahenos anulos?
275 pignus da ni ligneae haec sunt quas habes Victorias.
Astaphivm
Ne attigas me.
Trvcvlentvs
Egon te tangam? íta me amabit sarculum,
ut ego me ruri amplexari mavelim patulam bovem
cumque ea noctem in stramentis pernoctare perpetem,
quam tuas centum cenatas noctes mihi dono dari.
280 rus tu mi opprobras? ut nancta es hominem quem pudeat probri!
sed quid ápud nostras negoti, mulier, est aedis tibi?
quid tu huc occursas, in urbem quotienscumque advenimus?
Astaphivm
Mulieres volo convenire vostras.
Trvcvlentvs
Quas tu mulieres
mihi narras, ubi musca nulla feminast in aedibus?
Astaphivm
285 Nullan istic mulier habitat?
Trvcvlentvs
285 Rus, inquam, abierunt. abi.
Astaphivm
Quid clamas, insane?
Trvcvlentvs
Abire hinc ni properas grandi gradu,
iam hercle ego istós fictos compositos crispos cincinnos tuos
unguentatos usque ex cerebro exvellam.
Astaphivm
Quanam gratia?
Trvcvlentvs
Quia ad foris nostras unguentis uncta es ausa accedere
290 quiaque istas buccas tam belle purpurissatas habes.
Astaphivm
Erubui mecastor misera propter clamorem tuom.
Trvcvlentvs
Itane? erubuisti? quasi vero corpori reliqueris
tuo potestatem coloris ulli capiendi, mala.
buccas rubrica, créta omne corpus intinxti tibi.
295 pessumae estis.
Astaphivm
295 Quíd est quod vobis pessumae haec male fecerint?
Trvcvlentvs
Scio ego plus quam tu arbitrare scire me.
Astaphivm
Quid id obsecrost
quod scias?
Trvcvlentvs
Erilis noster filius apud vos Strabax
ut pereat, ut eum inliciatis in malam fraudem et probrum.
Astaphivm
Sanus si videare, dicam: dicis contumeliam.
300 nemo homo hic solet perire apud nos: res perdunt suas;
ubi res perdidere, abire hinc, si volunt, salvis licet.
ego istunc non novi adulescentem vostrum.
Trvcvlentvs
Veron serio?
quid maceria illa ait, in horto quae est, quae in noctes singulas
latere fit minor, qua ístoc ad vos damni permensust viam?
Astaphivm
305 Nil mirum (vetus est maceria) lateres si veteres ruont.
Trvcvlentvs
Ain tu vero veteres lateres ruere? numquam edepol mihi
quisquam homo mortalis posthac duarum rerum creduit,
ego vostra ero maiori facta denarravero.
Astaphivm
Estne item violentus ut tu?
Trvcvlentvs
Non enim ille meretriculis
310 munerandis rem coegit, verum parsimonia
duritiaque: quae nunc ad vos clam exportantur, pessumae;
ea vos estis exunguimini ebibitis. egone haec mussitem?
iam quidem hercle ibo ad forum atque haec facta narrabo seni,
§2.2.314–2.4.436
neque istuc insegesti tergo coget examen mali.—
Astaphivm
315 Si ecastor hic homo sinapi victitet, non censeam
tam esse tristem posse. at pol ero benevolens visust suo.
verum ego illúm, quamquam violentust, spero inmutari pote
blandimentis, oramentis, ceteris meretriciis;
vidi equom ex indomito domitum fieri atque alias beluas.
320 nunc ad eram revidebo. sed eccum ódium progreditur meum.
tristis exit. haud convenit etiam hic dum Phronesium.
Diniarchvs
Piscis ego credo, qui usque dum vivont lavant,
minus diú lavare quam haec lavat Phronesium.
si proinde amentur, mulieres diu quam lavant,
325 omnes amantes balneatores sient.
Astaphivm
Non quis parumper durare opperirier?
Diniarchvs
Quin hercle lassus iam sum durando miser:
mihi quoque prae lassitudine opus est ut lavem.
sed obsecro hercle, Astaphium, i intro ac nuntia
330 me adesse, ut properet suade, iam ut satis laverit.
Astaphivm
Licet.
Diniarchvs
Audin etiam?
Astaphivm
Quid vis?
Diniarchvs
Di me perduint,
qui te revocavi. non tibi dicebam i modo?
Astaphivm
Quidnam revocabas? improbu'simprobus es nihilique homo:
tute tibi mille passum peperisti moram.—
Diniarchvs
335 Sed quid haec hic autem tam diu ante aedis stetit?
nescio quem praestolata est; credo, militem.
illum student iam; quasi volturii triduo
prius praédivinant, quo die esuri sient:
illum inhiant omnes, illi est animus omnibus;
340 me nemo magis respiciet, ubi is est huc venerit,
quasi abhinc ducentos annos fuerim mortuos.
ut rem servare suave est! vae misero mihi,
post factum flector, qui antepartum perdidi.
verum nunc si qua mi obtigerit hereditas
345 magna atque luculenta, nunc postquam scio
dulce atque amarum quid sit ex pecunia,
ita ego íllam edepol servem itaque parce victitem,
utnulla faxim cis dies paucos siet;
ego istós, qui nunc me culpant, confutaverim.
350 sed aestuosas sentio aperiri fores,
quae obsorbent quidquid venit intra pessulos.
Phronesivm
Num tibi nam, amabo, ianua est mordax mea,
quo intro ire metuas, mea voluptas?
Diniarchvs
Ver vide,
ut tota floret, ut olet, ut nitide nitet.
Phronesivm
355 Quid tam inficetu'sinficetus es, Lemno adveniens qui tuae
non des amicae, Diniarche, savium?
Diniarchvs
Vah, vapulo hercle ego nunc, atque adeo male.
Phronesivm
Quo te avortisti?
Diniarchvs
Salva sis, Phronesium.
Phronesivm
Salve. hicine hodie cenas, salvos cum advenis?
Diniarchvs
360 Promisi.
Phronesivm
360 Vbi cenabis?
Diniarchvs
360 Vbi tu iusseris.
Phronesivm
Hic me lubente facies.
Diniarchvs
Edepol me magis.
nempe eris hodie mecum, mea Phronesium?
Phronesivm
Velim, si fieri possit.
Diniarchvs
Cedo soleas mihi,
properate, auferte mensam.
Phronesivm
Amabo, sanun es?
Diniarchvs
365 Non edepol bibere possum iam, ita animo malest.
Phronesivm
Mane, aliquid fiet, abi.
Diniarchvs
Ah, aspersisti aquam.
iam rediit animus. deme soleas, cedo bibam.
Phronesivm
Idem es mecastor qui soles. sed dic mihi,
benene ambulatumst?
Diniarchvs
Huc quidem hercle ad te bene,
370 quia tui videndi copia est.
Phronesivm
370 Complectere.
Diniarchvs
Lubens. heia, hoc est melle dulci dulcius.
hoc tuis fortunis, Iuppiter, praestant meae.
Phronesivm
Dan savium?
Diniarchvs
Immo vel decem.
Phronesivm
Em istoc pauper es:
semper plus pollicere quam ego abs te postulo.
Diniarchvs
375 Vtinam a principio reí item parsisses meae
ut nunc reparcis saviis.
Phronesivm
Si quid tibi
compendi facere possim, factum edepol velim.
Diniarchvs
Iam lauta es?
Phronesivm
Iam pol mihi quidem atque oculis meis.
num tibi sordere videor?
Diniarchvs
Non pol mihi quidem;
380 verum tempestas, memini, quondam etiam fuit,
cum inter nos sordebamus alter de altero.
sed quid ego facinus audivi adveniens tuom,
quod tu hic me absente novi negoti gesseris?
Phronesivm
Quid id est?
Diniarchvs
Primumdum, cum tu es aucta liberis
385 cumque bene provenisti salva, gaudeo.
Phronesivm
Concedite hinc vos intro atque operite ostium.
tu nunc superstes solus sermoni meo es.
tibi mea consilia summa semper credidi.
equidem neque peperi puerum neque praegnas fui;
390 verum adsimulavi me esse praegnatem: haud nego.
Diniarchvs
Quem propter, o mea vita?
Phronesivm
Propter militem
Babyloniensem, qui quasi uxorem sibi
me habebat anno, dum hic fuit.
Diniarchvs
Ego senseram.
sed quid istuc? cui rei te adsimulare retulit?
Phronesivm
395 Vt esset aliquis laqueus et redimiculum,
reversionem ut ad me faceret denuo.
nunc huc remisit nuper ad me epistulam,
sese experturum quanti sese penderem:
si quod peperissem id non necarem ac tollerem,
400 bona sua med habiturum omnia esse.
Diniarchvs
400 Ausculto lubens.
quid denique agitis?
Phronesivm
Mater ancillas iubet,
quoniam iam decimus mensis adventat prope,
aliam aliorsum ire, praemandare et quaerere
puerum aut puellam, qui supponatur mihi.
405 quid multa verba faciam? tonstricem Suram
novisti nostram, quae mercedem sese habet?†
Diniarchvs
Novi.
Phronesivm
Haec ut opera circumit, per familias,
puerum vestigat; clanculum ad me detulit,
datum sibi esse dixit.
Diniarchvs
O mercis malae.
410 eum núnc non illa peperit, quae peperit prior,
sed tu posterior.
Phronesivm
Ordine omnem rem tenes.
nunc ut praemisit nuntium miles mihi,
non multo post hic aderit.
Diniarchvs
Nunc tu te interim
quasi pro puerpera hic procuras?
Phronesivm
Quippini,
415 ubi sine labore res geri pulcre potest?
ad suom quemque aequom est quaestum ésse callidum.
Diniarchvs
Quid me futurum est, quando miles venerit?
relictusne abs te vivam?
Phronesivm
Vbi illud quod volo
habebo ab illo, facile inveniam quo modo
420 divortium et discordiam inter nos parem:
post id ego totum tecum, mea voluptas, usque ero
assiduo.
Diniarchvs
Immo hercle vero accubuo mavelim.
Phronesivm
quin Dis hodie sacruficare pro puero volo,
quinto die quod fieri oportet.
Diniarchvs
Censeo.
Phronesivm
425 Non audes aliquid mihi dare munusculum?
Diniarchvs
Lucrum hercle videor facere mi, voluptas mea,
ubi quippiam me poscis.
Phronesivm
At ego, ubi abstuli.
Diniarchvs
Iam faxo hic aderit. servolum huc mittam meum.
Phronesivm
Sic facito.
Diniarchvs
Quidquid attulerit, boni consulas.
Phronesivm
430 Ecastor munus te curaturum scio,
ut cuius me nón paeniteat mittatur mihi.
Diniarchvs
Num quippiam aliud me vis?
Phronesivm
Vt quando otium
tibi sit ad me revisas, et valeas.—
Diniarchvs
Vale.
pro di immortales, non amantis mulieris,
435 sed sociae únanimantis, fidentis fuit
officium facere quod modo haec fecit mihi,
§2.4.437–2.6.542b
suppositionem pueri quae mihi credidit,
germanae quod sorori non credit soror.
ostendit sese iam mihi medullitus:
440 scio mi ínfidelem numquam, dum vivat, fore.
egone illam ut non amem? egone illi ut non bene velim?
me potius non amabo quam huic desit amor.
ego istí non munus mittam? iammodo ex hoc loco
iubebo ad istam quinque deferri minas,
445 praeterea obsonari una dumtaxat mina.
multo illi potius bene erit quae bene volt mihi,
quam mihi, qui mihimet omnia facio mala.—
Phronesivm
Puero ísti date mammam. út miserae
matrés sollicitaeque éx animo sumus crúciamurque!
edepól commentum mále, cumque eam rem in córde agito,
nimióminus perhibemúr malae quam sumus íngenio.
egó prima me, domó docta, díco.
quanta ést cura in animo, quantum corde capio
doloremdolus ne occidat morte pueri:
mater dicta quod sum, eo magis studeo vitae;
quae ausa hunc sum, tantundem dolum nunc adgrediar.
lucri causa avara probrum sum exsecuta,
460 alienos dolores mihi supposivi;
sed nullam rem oportet dolose adgrediri,
nisi astu totam accurateque exsequare.
vosmet iam videtis, ut ornata incedo:
puerperio ego nunc med esse aegram adsimulo.
465 mále quod mulier fácere incepit, nísi id efficere pérpetrat,
id illi morbo, id illi seniost, ea illi miserae miseriast;
bene si facere incepit, eius rei nimis cito odium percipit.
nimis quam paucae sunt defessae, male quae facere occeperunt,
nimisque paucae efficiunt, si quid facere occeperunt bene:
470 mulieri nimio male facere levius onus est quam bene.
ego quod mala sum, matris opera mala sum et meapte malitia,
quae me gravidam esse adsimulavi militi Babylonio:
eam nunc malitiam accuratam miles inveniat volo.
is hic haud multo post, credo, aderit; nunc prius praecaveo sciens
475 sumque ornata ita ut aegra videar, quasi puerperio cubem.
date mi huc stactam atque ignem in aram, ut venerem Lucinam meam.
hic apponite atque abite ab oculis. eho, Pithecium,
face ut accumbam, accede, adiuta. em sic decet puerperam.
soleas mihi deduce, pallium inice in me huc, Archilis.
480 ubi es, Astaphium? fer huc verbenam mi intus et bellaria.
date aquam manibus. nunc ecastor adveniat miles velim.
Stratophanes
Ne expectetis, spectatores, meas pugnas dum praedicem:
manibus duella praedicare soleo, haud in sermonibus.
scio ego multos memoravisse milites mendacium:
485 et Homeronida et postilla mille memorari pote,
qui et convicti et condemnati falsis de pugnis sient.
non laudandust cui plus credit qui audit quam ille qui videt:
non placet quem illi plus laudant qui audiunt, quam qui vident.
pluris est oculatus testis unus quam auriti decem;
490 qui audiunt audita dicunt, qui vident plane sciunt.
non placet quem scurrae laudant, manipularis mussitant,
neque illi quorum lingua gladiorum aciem praestringit domi.
strenui nimio plus prosunt populo quam arguti et cati:
facile sibi facunditatem virtus argutam invenit,
495 sine virtute argutum civem mihi habeam pro praefica,
quae alios conlaudat, eapse sese vero non potest.
nunc ad amicam decimo mense post Athenas Atticas
viso, quam gravidam hic reliqui meo compressu, quid ea agat.
Phronesivm
Vide quis loquitur tam propinque.
Astaphivm
Miles, mea Phronesium,
Phronesivm
500 Tace.
Astaphivm
500 tibi adest Stratophanes. nunc tibi opust, aegram ut te adsimules.
Phronesivm
cuí adhuc ego tam mala eram monetrix, me maleficio vinceres?
Stratophanes
Peperit mulier, ut ego opinor.
Astaphivm
Vin adeam ad hominem?
Phronesivm
Volo.
Stratophanes
Euge, Astaphium eccam it mi advorsum.
Astaphivm
Salve ecastor, Stratophanes.
venire salvom te
Stratophanes
Scio. sed peperitne, ópsecro, Phronesium?
Astaphivm
505 Peperit puerum nimium lepidum.
Stratophanes
505 Ehem, ecquid mei similest?
Astaphivm
505 Rogas?
quin ubí natust machaeram et clupeum poscebat sibi?
Stratophanes
Meus est, scio iam de argumentis.
Astaphivm
Nimium tuí similest.
Stratophanes
Papae,
iam magnust? iamne iit ad legionem? ecquae spolia rettulit?
Astaphivm
Heia, nudius quintus natus ille quidem est.
Stratophanes
Quid postea?
510 inter tot dies quidem hercle iam aliquid actum oportuit.
quid illi ex utero exitiost prius quam poterat ire in proelium?
Astaphivm
Consequere atque illam saluta et gratulare illi.
Stratophanes
Sequor.
Phronesivm
Vbi illa, óbsecro, est quae me hic reliquit, eapse abiit? ubist?
Astaphivm
Adsum, adduco tibi exoptatum Stratophanem.
Phronesivm
Vbi is est, obsecro?
Stratophanes
515 Mars peregre adveniens salutat Nerienem uxorem suam.
quom tu recte provenisti quomque es aucta liberis,
gratulor, quom mihi tibique magnum peperisti decus.
Phronesivm
Salve, qui me interfecisti paene vita et lumine
quique mihi magni doloris per voluptatem tuam
520 condidisti in corpus, quo nunc etiam morbo misera sum.
Stratophanes
Heia, haud ab re, mea voluptas, tibi istic obvenit labos:
filium peperisti, qui aedis spoliis opplebit tuas.
Phronesivm
Multo ecastor magis oppletis tritici ópust granariis,
ne, ille prius quam spolia capiat, hic nos extinxit fames.
Stratophanes
525 Habe bonum animum.
Phronesivm
525 Savium pete hinc sis. ah, nequeo caput
tollere, ita dolet itaque egomedulo, neque etiam queo
pedibus mea sponte ambulare.
Stratophanes
Si hercle me ex medio mari
savium petere tuom iubeas, petere hau pigeat me, mel meum.
id ita esse experta es: nunc experiere, mea Phronesium,
530 me te amare. adduxi ancillas tibi eccas ex Suria duas,
is te dono. adduce hoc tu istas. sed istae reginae domi
suae fuerunt ambae, earum patriam ego excidi manu.
his te dono.
Phronesivm
Paenitetne te quot ancillas alam,
quin examen super adducas, quae mihi comedint cibum?
Stratophanes
535 Hoc quidem herclést ingratum donum. cedo tu mi istam purpuram.
mea voluptas, attuli eccam pallulam ex Phrygia tibi.
tene tibi.
Phronesivm
Hocine mi ob labores tantos tantillum dari?
Stratophanes
Perii hercle ego miser. iam mi auro contra constat filius:
etiam num mali pendit addit purpuram. ex Arabia tibi
540 attuli tus, Ponto amomum. tene tibi, voluptas mea.
Phronesivm
Accipe hoc, Astaphium, abduce hasce hinc e conspectu Suras.
§2.6.542c–2.8.644
Stratophanes
Ecquid amas me?
§2.6.542c–2.8.644
Phronesivm
Nihil ecastor, neque meres.
§2.6.542c–2.8.644
Stratophanes
Nilne huic sat est?
ne bonum verbum quidem unum dixit. viginti minis
venire illaec posse credo dona quae ei dono dedi.
545 vehementer nunc mi est irata, sentio atque intellego;
verum abibo. quid ais? nunc tu num nevis , voluptas mea,
quo vocatus sum ire ad cenam? mox huc cubitum venero.
quid taces? planissume edepol perii. sed quid illuc novi est?
quis hic homost, qui ducit pompam tantam? certumst quo ferant
550 observare. huic credo fertur. verum iam scibo magis.
Cyamvs
Ite íte hac simúl, mulierí damnigéruli,
forás egerónes, bonórum exagógae.
satin, quis amat, nequit quín nihili sit atque ímprobis se artibus éxpoliat?
nam hóc qui sciám, ne quis íd quaerat éx me,
555 domist qui facit improba facta amator,
qui bona sua pro stercore habet, foras iubet ferri, metuit
ne apud nos non mundissimum sit;
puras sibi esse volt aedis: domi quidquid habet, eicitur ἔξω.
quándoquidem ipsus pérditum se it, sécreto hercle equidem éum adiutabo,
560 néque mea quidem ópera umquam hilo mínus propere quam póte peribit.
nám iam de hoc obsónio de mína deminui uná modo
quínque nummos: míhi detraxi pártem Herculáneam.
nam hoc adsimile est quasi de fluvio quí aquam derivat sibi:
nisi derivetur, tamen omnis ea aqua ábeat in mare;
565 nam hoc in mare abit misereque perit sine bona omni gratia.
haec cúm video fierí, suffuror súppilo,
de praéda praedam cápio.
meretrícem ego item esse reór, mare ut est:
quod dés devorát nec datís umquam abúndat.
570 hoc sáltem: rem sérvat nec úlli ubi sit appáret:
dés quantumvis, nusquam apparet, neque datori neque acceptrici.
velut haéc meretrix meum erúm miserum sua blánditia
paene íntulit in paupériem:
privábit bonís, luce, honóre atque amícis.
575 áttat, eccam adest propinque. credo audisse haec me loqui.
pallida est, ut peperit puerum. ádloquar quasi nesciam.
iubeo vos salvere.
Phronesivm
Noster Cyame, quid agis? ut vales?
Cyamvs
Valeo, et venio ad minus valentem, et melius qui valeat fero.
erus meús, ocellus tuos, ád te ferre me haec iussit tibi
580 dona quae vides íllos ferre, et has quinque argenti minas.
Phronesivm
Pol haúd perit quod illum tántum amo.
Cyamvs
Iússit oráre, ut haec gráta haberés tibi.
Phronesivm
Grata ácceptaque ecastór habeo. iube vása auferri intro, i Cyame.
Astaphivm
Écquid audítis, haec quaé iam Cyamo ímperat?
Cyamvs
585 Vása nolo aúferant: désiccarí iube.
Astaphivm
Ímpudens mecástor, Cyame, es.
Cyamvs
Égone?
Astaphivm
Tu.
Cyamvs
Boná fide?
tune ais me ímpudentem esse, ipsa quae sis stabulum flagiti?
Phronesivm
Díc, amabó te, ubi est Díniarchús?
Cyamvs
Domi.
Phronesivm
Díc ob haec dóna, quae ad hodie míserit,
590 me íllum amare plurimum ómnium hominum merito,
méque honorem ílli habere ómnium máxumum,
átque ut huc véniat ad me óbsecrare.
Cyamvs
Ílicet.
séd quisnam illic homóst, qui ipsus se cómest, tristis, oculís malis?
ánimo hercle homost suo miser,
595 quísquis est.
Phronesivm
595 Dignúst mecastor. néquam est. non nosti, óbsecro,
militem, hic apud me quí erat? huius pater pueri illic est.
úsque abegi, áspuli, iússi abiret; tamen
mánsit: auscultát, observat quám rem agam.
Cyamvs
Novi hóminem nihili.
íllicinest?
Phronesivm
Íllic est.
Cyamvs
Me íntuetúr gemens;
600 traxit ex intimo ventre suspiritum.
hoc vide, dentibus frendit, icit femur;
num obsecro nam hariolust, qui ipsus se verberat?
Stratophanes
Nunc égo meos animos víolentos meamque íram ex pectore iám promam.
loquere: únde es? cuius es? cúr ausu'sausus es mi inclémenter dicére?
Cyamvs
Lubitumst.
Stratophanes
Istúcine mihi respóndes?
Cyamvs
Hoc. non égo te flocci fácio.
Stratophanes
Quid ? cur ausa es álium te dicére amare hominem?
Phronesivm
Lúbitumst.
Stratophanes
Ain tándem? istuc primum éxperiar. tun tántilli doní causa,
holerum átque escarum et póscarum, moechúm malacum, cincínnatum,
umbráticulum, tympánotribam amás, hominem non nauci?
Cyamvs
Quae haéc res?
meone ero tu, ímprobe tu, male dícere ero audés, fons viti et peiúri?
Stratophanes
Verbum únum adde istoc: iam hércle ego te hic hac óffatim confíciam.
Cyamvs
Tangé modo, iám ego te hic agnum faciam ét medium distrúncabo.
615 si tu ín legione béllator clues, át ego in culina clúeo.
Phronesivm
Si aequóm facias, advéntores meos nón incuses, quórum
mihi dóna accepta et gráta habeo, tuaque íngrata, quae abs te áccepi.
Stratophanes
Tum pól ego et donis prívatus sum et périi.
Phronesivm
Plane istúc est.
Cyamvs
Quíd nunc ergo hic ódiosu'sodiosus es, confessus omnino reus?
Stratophanes
620 Périi hercle hodie, nísi hunc a te abigo.
Cyamvs
620 Áccede huc modo, adi húc modo.
Stratophanes
Étiam, scelus virí, minitare? quém ego offatim iam iam iam cóncipilabo.
quíd tibi huc ventio est? quíd tibi hanc áditio est?
quid tibi hanc notio est, inquam, amicam meam?
emoriere ocius, ni manu viceris.
Cyamvs
625 Quid, manu vicerim?
Stratophanes
625 Fac quod iussi, mane.
iam égo te hic offatím conficiam, síc occidi te óptumum est.
Cyamvs
Cáptiost: istám machaeram lóngiorem habes quam haéc est.
séd verum me sine dum petere: siquidem belligerandum est tecum,
adero, dum ego tecum, bellator, arbitrum aequom ceperim.
630 sed ego cesso hinc me amoliri, ventre dum salvo licet?—
Phronesivm
Datin sóleas? atque me intro actutum ducite,
nam mihi de vento miserae condoluit caput.—
Stratophanes
Quid mihi futurum est, cui duae ancillae dolent,
quibus donavi? iamne abiisti? em sic datur.
635 quo pacto excludi, quaeso, potui planius,
quam exclusus nunc sum? púlcre ludificor. sine.
quantillo mi opere nunc persuaderi potest,
ut ego his suffringam talos totis aedibus.
num quippiam tam immutat mores mulierum?
640 postquam filiolum peperit, animos sustulit.
nunc quasi mi dicat: nec te iubeo neque voto
intro ire in aedis. at ego nolo, non eo.
ego faxo dicat me in diebus pauculis
crudum virum esse. sequere me hac. verbum sat est.—
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Leo 1896
Leo, Weidmann, 1896 · 1896
The Editor

Friedrich Leo (1851–1914) was one of the greatest Latin scholars of the imperial German university system. Professor at Göttingen from 1889, he combined textual criticism with literary history to an unusual degree. His Geschichte der römischen Literatur (1913) was a landmark work, and his editions of Plautus (1895–1896) and Seneca's tragedies set new standards. Leo's Plautine scholarship was transformative: he was the first to systematically analyse Plautus's metrical practice, using it as a tool for detecting interpolations and establishing the text.

About This Edition

Leo's edition of Plautus, published by Weidmann in Berlin (2 vols., 1895–1896), represented a dramatic advance over previous editions. Leo was the first editor to take full account of the Ambrosian palimpsest (Codex Ambrosianus, 4th–5th century), the oldest witness to Plautus's text, which had been imperfectly read by earlier scholars. His text is characterised by rigorous metrical analysis and a willingness to identify passages he considered interpolated. W. M. Lindsay's OCT (1904–1905) drew heavily on Leo's work while sometimes differing on individual readings.

Tap any Latin word to look it up