Plautus Rudens
EN Lat Orig
Act 2
Piscatores
290 Omníbus modis qui paúperes sunt hómines miseri vívont,
praesertim quibus nec quaestus est, nec didicere artem ullam:
necessitate quidquid est domi id sat est habendum.
nos iam de ornatu propemodum ut locupletes simus scitis:
hisce hami atque haec harundines sunt nobis quaestu et cultu.
295 ex urbe ad mare huc prodimus pabulatum:
pro exercitu gymnastico et palaestrico hoc habemus;
echinos, lopadas, ostreas, balanos captamus, conchas,
marinam urticam, musculos, plagusias striatas;
post id piscatum hamatilem et saxatilem aggredimur.
300 cibum captamus e mari: si eventus non evenit
neque quicquam captumst piscium, salsi lautique pure
domum redimus clanculum, dormimus incenati.
atque ut nunc valide fluctuat mare, nulla nobis spes est:
nisi quid conclarum capsimus, incenati sumus profecto.
305 nunc Venerem hanc veneremur bonam, ut nos lepide adiuerit hodie.
Trachalio
Animum adversavi sedulo, ne erum usquam praeterirem;
nam cum modo exibat foras, ad portum se aibat ire,
me huc obviam iussit sibi venire ad Veneris fanum.
sed quos perconter commode eccos video astare. adibo.
310 salvete, fures maritimi, conchitae atque hamiotae,
famelica hominum natio. quid agitis? ut peritis?
Piscatores
Vt piscatorem aequomst, fame sitique speque
Trachalio
ecquem adulescentem
huc, dum hic astatis, strenua facie rubicundum fortem,
315 qui tres secum homines duceret chlamydatos cum machaeris,
315 vidistis vos venire ?
Piscatores
Nullum istac facie ut praedicas venisse huc scimus.
Trachalio
Ecquem
recalvom ac silanum senem, statutum, ventriosum,
tortis superciliis, contracta fronte, fraudulentum,
deorum ódium atque hominum, málum, mali viti probrique plenum,
320 qui duceret mulierculas duas sécum satis venustas?
Piscatores
Cum istius modi virtutibus operisque natus qui sit,
eum quídem ad carnificem est aequius quam ad Venerem commeare.
Trachalio
At si vidistis, dicite.
Piscatores
Huc profecto nullus venit.
vale.—
Trachalio
Valete. credidi: factum est quod suspicabar,
325 data verba ero sunt, leno abit scelestus exulatum,
in navem ascendit, mulieres avexit: hariolus sum.
is huc erum etiam ad prandium vocavit, sceleris semen.
nunc quid mihi meliust, quam ilico hic opperiar erum dum veniat?
eadém, sacerdos Veneria haec quid amplius scit,
330 si videro, exquisivero: faciet me certiorem.
Ampelisca
Intellego: hanc quae proxuma est víllam Veneris fano
pulsare iussisti atque aquam rogare.
Trachalio
Cuia ad auris
vox mi advolavit?
Ampelisca
Obsecro, quis hic loquitur? quém ego video?
Trachalio
Estne Ampelisca haec quae foras e fano egreditur?
Ampelisca
Estne hic
335 Trachalio, quem conspicor, calator Plesidippi?
Trachalio
East.
Ampelisca
Is est. Trachalio, salve.
Trachalio
Salve, Ampelisca.
quid agis tu?
Ampelisca
Aétatem haud malam male.
Trachalio
Melius ominare.
Ampelisca
Verum omnes sapientes decet conferre et fabulari.
sed Plesidippus tuos erus ubi, amabo, est?
Trachalio
Heia vero,
340 quasi non sit intus.
Ampelisca
340 Neque pol est neque huc quidem ullus venit.
Trachalio
Non venit?
Ampelisca
Vera praedicas.
Trachalio
Non est meum, Ampelisca.
sed quam mox coctum est prandium?
Ampelisca
Quod prandium, obsecro te?
Trachalio
Nempe rém divinam facitis hic.
Ampelisca
Quid somnias, amabo?
Trachalio
Certe huc Labrax ad prandium vocavit Plesidippum
345 erúm meum erus vestér.
Ampelisca
345 Pol haud miranda facta dicis:
si deos decepit et homines, lenonum more fecit.
Trachalio
Non rem divinam facitis hic vos neque erus?
Ampelisca
Hariolare.
Trachalio
Quid tu agis hic igitur?
Ampelisca
Ex malis multis metuque summo
capitalique ex periculo orbas auxilique opumque huc
350 recepit ad se Veneria haec sacerdos me et Palaestram.
Trachalio
An hic Palaestrast, obsecro, erí mei amica?
Ampelisca
Certo.
Trachalio
Inest lepos in nuntio tuo mágnus, mea Ampelisca.
sed istúc periclum perlubet quod fuerit vobis scire.
Ampelisca
Confracta est, mi Trachalio, hac nocte navis nobis.
Trachalio
355 Quid navis? quae istaec fabulast?
Ampelisca
355 Non audivisti, amabo,
quo pacto leno clanculum nos hinc auferre voluit
in Siciliam et quidquid domi fuit in navem imposivit?
ea nunc perierunt omnia.
Trachalio
Oh, Neptune lepide, salve,
nec te aleator nullus est sapientior; profecto
360 nimis lépide iecisti bolum: periurum perdidisti.
sed nunc ubi est leno Labrax?
Ampelisca
Periit potando, opinor.
Neptunus magnis poculis hac nocte eum invitavit.
Trachalio
Credo hercle anancaeo datum quod biberet. ut ego amo te,
mea Ampelisca, ut dulcis es, ut mulsa dicta dicis.
365 sed tu et Palaestra quomodo salvae estis?
Ampelisca
365 Scibis faxo.
de navi timidae ambae in scapham insiluimus, quia videmus
ad saxa navem ferrier; properans exsolvi restim,
dum illi timent; nos cum scapha tempestas dextrovorsum
differt ab illis. itaque nos ventisque fluctibusque
370 iactatae exemplis plurimis miserae perpetuam noctem;
vix hodie ad litus pertulit nos ventus exanimatas.
Trachalio
Novi, Neptunus ita solet, quamvis fastidiosus
aedilis est: si quae improbae sunt merces, iactat omnis.
Ampelisca
Vae capiti atque aetati tuae.
Trachalio
Tuo, mea Ampelisca.
scivi lenonem facere hóc, quod fecit, saepe dixi;
capillum promittam optimumst occipiamque hariolari.
Ampelisca
Cavistis ergo tu atque erus ne abiret, cum scibatis.
Trachalio
Quid faceret?
Ampelisca
amabat, rogas, quid faceret? adservaret
380 dies nóctesque, in custodia esset semper. verum ecastor
ut multi fecit ita probe curavit Plesidippus.
Trachalio
Cur tu istuc dicis?
Ampelisca
Res palam est.
Trachalio
Scin tu? etiam qui it lavatum
in balineas, cum ibi sedulo sua vestimenta servat,
tamen surripiuntur, quippe qui quem illorum observet falsust;
385 fur facile qui observat videt: custos qui fur sit nescit.
sed duce me ad illam ubi est.
Ampelisca
I sane in Veneris fanum huc intro,
sedentem flentemque opprimes.
Trachalio
Vt iam istuc mihi molestumst.
sed quid flet?
Ampelisca
Ego dicam tibi: hoc sése excruciat animi,
quia leno ademit cistulam ei, quam habebat ubique habebat
390 qui suos parentis noscere possét: eam veretur
ne perierit.
Trachalio
Vbinam ea fuit cistellula?
Ampelisca
Ibidem in navi.
conclusit ipse in vidulum, ne copia esset eius,
Trachalio
O facinus impudicum,
Ampelisca
qui suos parentes nosceret.
Trachalio
quam liberam esse oporteat servire postulare.
Ampelisca
395 Nunc eam cum navi scilicet abiisse pessum in altum.
et aurum et argentum fuit lenonis omne ibidem.
Trachalio
Credo aliquem immersisse atque eum excepisse.
Ampelisca
Id misera maestast,
sibi eorum evenisse inopiam.
Trachalio
Iam istoc magis usus factost,
ut eam intro consolerque eam, ne sic se excruciet animi;
400 nam multa praeter spem scio multis bona evenisse.
Ampelisca
At ego étiam, qui speraverint spem decepisse multos.
Trachalio
Ergo animus aequos optimum est aerumnae condimentum.
ego eo intro, nisi quid vis.—
Ampelisca
Eas. ego quod mihi imperavit
sacerdos, id faciam atque aquam hinc de proximo rogabo;
405 nam extemplo, si verbis suis peterem, daturos dixit.
neque digniorem censeo vidisse anum me quemquam,
cui deos atque homines censeam bene facere magis decere.
ut lepide, ut liberaliter, ut honeste atque haud gravate
timidas egentes uvidas eiectas exanimatas
410 accepit ad sese, haud secus quam si ex se simus natae;
ut eapse sic succincta aquam calefactat, ut lavemus.
nunc ne morae illi sim, petam hinc aquam, unde mi imperavit.
heus ecquis in víllast? ecquis hoc recludit? ecquis prodit?
Sceparnio
Quís est qui nostris tám proterve fóribus facit iniúriam?
Ampelisca
415 Égo sum.
Sceparnio
415 Hem, quid hoc boni est? eu edepol specie lepida mulierem.
Ampelisca
Salve, adulescens.
Sceparnio
Et tu multum salveto, adulescentula.
Ampelisca
Ad vos venio.
Sceparnio
Accipiam hospitio, si mox venies
item ut adfectam; nam nunc nihil est qui te manem
sed quid ais, meá lepida, hilara?
Ampelisca
Aha, nimium familiariter
420 me attrectas.
Sceparnio
420 Pro di immortales, Veneris effigia haec quidem est.
ut in ocellis hilaritudo est, heia, corpus cuius modi,
subvolturiumillud quidem, subaquilum volui dicere.
vel papillae cuius modi, tum quae indoles in saviost.
Ampelisca
Non ego sum pollucta pago. potin ut me abstineas manum?
Sceparnio
425 Non licet saltem sic placide bellam belle tangere?
Ampelisca
Otium ubi erit, tum tibi operam ludo et deliciae dabo;
nunc quam ob rem huc sum missa, amabo, vel tu mi aias vel neges.
Sceparnio
Quid nunc vis?
Ampelisca
Sapienti ornatus quid velim indicium facit.
Sceparnio
Meus quoque hic sapienti ornatus quid velim indicium facit.
Ampelisca
430 Haec sacerdos Veneris hinc me petere aquam iussit a vobis. †
Sceparnio
At ego basilicus sum: quem nisi oras, guttam non feres.
nostro illum puteum periclo et ferramentis fodimus.
nisi multis blanditiis a me gutta non ferri potest.
Ampelisca
Cur tu aquam gravare, amabo, quam hostis hosti commodat?
Sceparnio
435 Cur tu operam gravare mihi quam civis civi commodat?
Ampelisca
Immo etiam tibi, mea voluptas, quae voles faciam omnia.
Sceparnio
Eugepae, salvos sum, haec iam me suam voluptatem vocat.
dabitur tibi aqua, ne nequiquam ames. cedo mi urnam.
Ampelisca
Cape.
propera, amabo, efferre.
Sceparnio
Manta, iam hic ero, voluptas mea.—
Ampelisca
440 Quid sacerdoti me dicam hic demoratam tam diu?
ut etiam nunc misera timeo, ubi oculis intueor mare.
sed quid ego misera video procul in litore?
meum erum lenonem Siciliensemque hospitem,
quos periisse ambos misera censebam in mari.
iam illud mali plus nobis vivit quam ratae.
sed quid ego cesso fugere in fanum ac dicere haec
455 Palaestrae, in aram ut confugiamus prius quam huc
scelestus leno veniat nosque hic opprimat?
confugiam huc, ita res suppetit subit
Sceparnio
Pro di immortales, in aqua numquam credidi
voluptátem inesse tantam. ut hanc traxi lubens.
460 nimio minus altus puteus visust quam prius.
ut sine labore hanc extraxi, praefiscine.
satin néquam sum, ut pote qui hodie amare inceperim?
em tibi aquam, mea tu belliata. em sic volo
te ferre honeste, ut ego fero, ut placeas mihi.
465 sed ubi tu es, delicata? cape aquam hanc sis. ubi es?
amat hercle me, ut ego opinor. delituit mala.
ubi tu es? etiamne hanc urnam acceptura es? ubi es?
commodule ludis. tandem vero serio,
etiam acceptura es urnam hanc? ubi tu es gentium?
470 nusquam hercle equidem illam video. ludos me facit.
adponam hercle urnam iám ego hanc in media via.
sed autem, quid si hanc hinc abstulerit quispiam,
sacram urnam Veneris? mi exhibeat negotium.
metuo hercle ne illa mulier mi insidias locet,
475 ut comprehendar cum sacra urna Veneria.
nempe optimo me iure in vinclis enicet
magistrátus si quis me hanc habere viderit.
nam haec litteratast, eapse cantat cuia sit.
iam hercle evocabo hinc hanc sacerdotem foras,
480 ut hanc accipiat urnam. accedam huc ad fores.
heus exi, Ptolemocratia, cape hanc urnam tibi:
muliercula hanc nescio quae huc ad me detulit.
intro ferundast. repperi negotium,
siquidem hís mihi ultro ádgerunda etiam est aqua.—
Labrax
485 Qui homo sese miserum et mendicum volet,†
Neptuno credat sese atque aetatem suam:
nam si quis cúm eo quid rei commiscuit,
ad hoc exemplum amittit ornatum domum.
edepol, Libertas, lepida es, quae numquam pedem
490 voluisti in navem cum Hercule una imponere.
sed ubi ille meus est hospes, qui me perdidit?
atque eccum incedit.
Charmides
Quo malum properas, Labrax?
nam equidem te nequeo consequi tam strenue.
Labrax
Vtinam te prius quam óculis vidissem meis,
495 malo cruciatu in Sicilia perbiteres,
quem propter hoc mihi optigit misero mali.
Charmides
Vtinam, quom in aedis me ad te adduxisti tuas,
in carcere illo potius cubuissem die.
deosque ímmortales quaeso, dum vivas uti
500 omnes tui símiles hospites habeas tibi.
Labrax
Malam fortunam in aedis te adduxi meas.
quid mihi scelesto tibi erat auscultatio,
quidve hinc abitio quidve in navem inscensio?
ubi perdidi etiam plus boni quam mihi fuit.
Charmides
505 Pol minime miror, navis si fractast tibi,
scelus te ét sceleste parta quae vexit bona.
Labrax
Pessum dedisti me blandimentis tuis.
Charmides
Scelestiorem cenam cenavi tuam,
quam quae Thyestae quondam aut posita est Tereo.
Labrax
510 Perii, animo male fit. contine quaeso caput.
Charmides
Pulmoneum edepol nimis velim vomitum vomas.
Labrax
Eheu, Palaestra atque Ampelisca, ubi estis nunc?
Charmides
Piscibus in alto, credo, praebent pabulum.
Labrax
Mendicitatem mi optulisti opera tua,
515 dum tuis ausculto magnidicis mendaciis.
Charmides
Bonam est quod habeas gratiam merito mihi,
qui te ex insulso salsum feci opera mea.
Labrax
Quin tu hinc is a me in maxumam malam crucem?
Charmides
Eas. easque res agebam commodum.
Labrax
520 Eheu, quis vivit me mortalis miserior?
Charmides
Ego multo tanto miserior quam tu, Labrax.
Labrax
Qui?
Charmides
Quia ego indignus sum, tu dignus qui sies.
Labrax
O scirpe, scirpe, laudo fortunas tuas,
qui semper servas gloriam aritudinis.
Charmides
525 Equidem me ad velitationem exerceo,
nam omnia corusca prae temore fabulor.
Labrax
Edepol, Neptune, es balineator frigidus:
cum vestimentis postquam aps abii, algeo.
Charmides
Ne thermipolium quidem ullum ínstruit,
530 ita salsam praehibet potionem et frigidam.
Labrax
Vt fortunati sunt fabri ferrarii,
qui apud carbones adsident: semper calent.
Charmides
Vtinam fortuna nunc anetina úterer,
ut quom exiissem éx aqua, arerem tamen.
Labrax
535 Quid si aliquo ad ludos me pro manduco locem?
Charmides
Quapropter?
Labrax
Quia pol clare crepito dentibus.
Charmides
Iure optumo me élavisse árbitror.
Labrax
Qui?
Charmides
Qui una auderem tecum in navem ascendere,
qui a fundamento mi usque movisti mare.
Labrax
540 Tibi auscultavi, tu promittebas mihi
illi esse quaestum maximum meretricibus,
ibi me conruere posse aiebas ditias.
Charmides
Iam postulabas te, impurata belua,
totam Siciliam devoraturum insulam?
Labrax
545 Quaenam ballaena meum voravit vidulum,
aurum atque argentum ubi omne compactum fuit?
Charmides
Eadem illa, credo, quae meum marsuppium,
quod plenum argenti fuit in sacciperio.
Labrax
Eheu, redactus sum usque ad unam hanc tuniculam
550 et ad hoc misellum pallium. perii oppido.
Charmides
Vel consociare mihi quidem tecum licet:
aequas habemus partes.
Labrax
Saltem si mihi
mulierculae essent salvae, spes aliquae forent.
nunc si me adulescens Plesidippus viderit,
555 quo ab arrabonem pro Palaestra acceperam,
iam is exhibebit hic mihi negotium.
Charmides
Quid, stulte, ploras? tibi quidem edepol copiast,
dum lingua vivet, qui rem solvas omnibus.
Sceparnio
Quíd illuc, opsecro, negotist quod duae mulierculae
560 hic in fano Veneris signum flentes amplexae tenent,
nescio quém metuentes miserae? nocte hac aiunt proxuma
se iactatas, atque eiectas hodie esse aiunt e mari.
Labrax
Opsecro hercle, adulescens, ubi istaec sunt quas memoras mulieres?
Sceparnio
Hic in fano Veneris.
Labrax
Quot sunt?
Sceparnio
Totidem quot ego et tu sumus.
Labrax
565 Nempe meae?
Sceparnio
565 Nempe néscio istuc.
Labrax
565 Qua sunt facie?
Sceparnio
565 Scitula.
vel ego amare utramvis possum, si probe adpotus siem.
Labrax
Nempe puellae?
Sceparnio
Nempe moléstus es. i vise, si lubet.
Labrax
Meas oportet intus esse hic mulieres, mi Charmides.
Charmides
Iuppiter te perdat, et si sunt, et si non sunt tamen.
Labrax
570 Intro rumpam iam huc in Veneris fanum.—
Charmides
570 In barathrum mavelim.
opsecro, hospes, da mihi aliquid ubi condormiscam loci.
Sceparnio
Istic ubi vis condormisce; nemo prohibet, publicum est.
Charmides
At vides me ornatus ut sim vestimentis uvidis:
recipe me in tectum, da mihi vestimenti aliquid aridi,
575 dum arescunt mea; ín aliquo tibi gratiam referam loco.
Sceparnio
Tegillum eccillud, mihi unum id aret; id si vis, dabo:
eodem amictus, eodem tectus esse soleo, si pluit.
tu istaec mihi dato: exarescent faxo.
Charmides
Eho an te paenitet,
in mari quod elavi, ni híc in terra iterum eluam?
Sceparnio
580 Eluas tu an exunguare, ciccum non interduim.
tibi ego numquam quicquam credam, nisi si accepto pignore.
tu vel suda vel peri algu, vel tu aegrota vel vale.
barbarum hospitem mi in aedis nil moror. sat litiumst.—
Charmides
Iamne abis? venalis illic ductitavit, quisquis est;
585 non est misericors. sed quid ego hic asto infelix uvidus?
quin abeo huc in Veneris fanum, ut edormiscam hanc crapulam,
quam potavi praeter animi quam libuit sententiam?
quasi vinis Graecis Neptunus nobis suffudit mare,
itaque alvom prodi speravit nobis salsis poculis;
590 quid opust verbis? si invitare nos paulisper pergeret,
ibidem obdormissemus: nunc vix vivos amisit domum.
nunc lenonem quid agat intus visam, convivam meum.—
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Leo 1896
Leo, Weidmann, 1896 · 1896
The Editor

Friedrich Leo (1851–1914) was one of the greatest Latin scholars of the imperial German university system. Professor at Göttingen from 1889, he combined textual criticism with literary history to an unusual degree. His Geschichte der römischen Literatur (1913) was a landmark work, and his editions of Plautus (1895–1896) and Seneca's tragedies set new standards. Leo's Plautine scholarship was transformative: he was the first to systematically analyse Plautus's metrical practice, using it as a tool for detecting interpolations and establishing the text.

About This Edition

Leo's edition of Plautus, published by Weidmann in Berlin (2 vols., 1895–1896), represented a dramatic advance over previous editions. Leo was the first editor to take full account of the Ambrosian palimpsest (Codex Ambrosianus, 4th–5th century), the oldest witness to Plautus's text, which had been imperfectly read by earlier scholars. His text is characterised by rigorous metrical analysis and a willingness to identify passages he considered interpolated. W. M. Lindsay's OCT (1904–1905) drew heavily on Leo's work while sometimes differing on individual readings.

Tap any Latin word to look it up