Plautus Pseudolus
EN Lat Orig
Act 3
Pver
Cui servitutem di danunt lenoniam
puero, atque eidem si addunt turpitudinem,
ne illi, quantum ego nunc corde conspicio meo,
770 malam rem magnam multasque aerumnas danunt.
velut haec mi evenit servitus, ubi ego omnibus
parvis magnisque miseriis praefulcior:
neque ego amatorem mi invenire ullum queo,
qui amet me, ut curer tandem nitidiuscule.
775 nunc huic lenoni hodie est natalis dies:
interminatus est a minimo ad maximum,
si quis non hodie munus misisset sibi,
eum crás cruciatu maximo perbitere.
nunc nescio hercle rebus quid faciam meis;
780 neque ego illud possum, quod illi qui possunt solent.
nunc, nisi lenoni munus hodie misero,
cras mihi potandus fructus est fullonius.
eheu, quam illae rei ego etiam nunc sum parvolus.
atque edepol, ut nunc male eúm metuo miser,
785 si quispiam det qui manus gravior siet,
quamquam illud aiunt magno gemitu fieri,
comprimere dentes videor posse aliquo modo.
sed comprimenda est mihi vox atque oratio:
erus eccum recipit se domum et ducit coquom.
Ballio
790 Forum coquinum qui vocant, stulte vocant,
nam non coquinum est, verum furinum est forum.
nam ego si iuratus peiorem hominem quaererem
coquom, non potui, quam hunc quem duco, ducere,
multiloquom gloriosum insulsum inutilem.
795 quin ob eam rem Orcus recipere ad se hunc noluit,
ut esset hic qui mortuis cenam coquat;
nam hic solus illis coquere quod placeat potest.
Cocvs
Si me arbitrabare isto pacto, ut praedicas,
cur conducebas?
Ballio
Inopia: alius non erat.
800 sed cur sedebas in foro, si eras coquos,
tu solus praeter alios?
Cocvs
Ego dicam tibi:
hominum vitio ego sum factus improbior coquos,
non meopte ingenio.
Ballio
Qua istuc ratione?
Cocvs
Eloquar.
quia enim, cum extemplo veniunt conductum coquom,
805 nemo illum quaerit qui optimus et carissimust:
illum conducunt potius qui vilissimust.
hoc ego fui hodie solus obsessor fori.
illi drachmissent miseri: me nemo potest
minoris quisquam nummo ut surgam subigere.
810 non ego item cenam condio ut alii coqui,
qui mihi condita prata in patinis proferunt,
boves quí convivas faciunt herbasque oggerunt,
eas hérbas herbis aliis porro condiunt:
indunt coriandrum, feniculum, alium, atrum holus,
815 apponunt rumicem, brassicam, betam, blitum,
eo láserpici libram pondo diluont,
teritur sinapis scelera, quae illis qui terunt
prius quám triverunt oculi ut extillent facit.
ei homines cenas ubi coquont, cum condiunt,
820 non condimentis condiunt, sed strigibus,
vivis convivis intestina quae exedint.
hoc hic quidem homines tam brevem vitam colunt,
quom hasce herbas huius modi in suom alvom congerunt,
formidulosas dictu, non essu modo.
825 quas herbas pecudes non edunt, homines edunt.
Ballio
Quid tu? divinis condimentis utere,
qui prorogare vitam possis hominibus,
qui ea culpes condimenta?
Cocvs
Audacter dicito;
nam vel ducenos annos poterunt vivere
830 meas qui éssitabunt escas quas condivero.
nam egó cocilendrum quando in patinas indidi
aut cepolendrum aut maccidem aut secaptidem,
eaepse sese patinae fervefaciunt ilico.
haec ad Neptuni pecudes condimenta sunt:
835 terrestris pecudes cicimalindro condio,
Ballio
At te Iuppiter
Cocvs
hapalocopide aut cataractria.
Ballio
dique omnes perdant cum condimentis tuis
cumque tuis istis omnibus mendaciis.
Cocvs
Sine sis loqui me.
Ballio
Loquere, atque i in malam crucem.
Cocvs
840 Vbi omnes patinae fervont, omnis aperio:
is odos dimissis manibus in caelum volat.
Ballio
Odos dimissis manibus?
Cocvs
Peccavi insciens.
Ballio
Quidum?
Cocvs
Dimissis pedibus volui dicere.
eum odorem cenat Iuppiter cottidie.
Ballio
845 Si nusquam is coctum, quidnam cenat Iuppiter?
Cocvs
It incenatus cubitum.
Ballio
I in malam crucem.
istacine causa tibi hodie nummum dabo?
Cocvs
Fateór equidem esse me coquom carissumum;
verum pro pretio facio ut opera appareat
850 mea quo conductus venio.
Ballio
850 Ad furandum quidem.
Cocvs
An tu invenire postulas quemquam coquom
nisi miluinis aut aquilinis ungulis?
Ballio
An tu coquinatum te ire quoquam postulas,
quin ibi constrictis ungulis cenam coquas?
855 nunc adeo tu, qui meus es, iam edico tibi,
ut nostra properes amoliri ómnia,
tum ut huius oculos in oculis habeas tuis:
quoquo hic spectabit, eo tu spectato simul;
si quo hic gradietur, pariter progredimino;
860 manum protollet, pariter proferto manum:
suom quid sumet, id tu sinito sumere;
si nostrum sumet, tu teneto altrinsecus.
si iste ibit, ito, stabit, astato simul;
si conquiniscet istic, conquiniscito.
865 item his discipulis privos custodes dabo.
Cocvs
Habe módo bonum animum.
Ballio
Quaeso, qui possum, doce,
bonum animum habere qui te ad me adducam domum?
Cocvs
Quia sorbitione faciam ego hodie te mea,
item ut Medea Peliam concoxit senem,
870 quem medicamento et suis venenis dicitur
fecisse rursus ex sene adulescentulum,
item ego te faciam.
Ballio
Eho, an etiam es veneficus?
Cocvs
Immo edepol vero hóminum servator.
Ballio
Ehem,
quanti istuc unum mecoquinare perdoces?
Cocvs
Quid?
Ballio
Vt te servem, ne quid surripias mihi.
Cocvs
Si credis, nummo; si non, ne mina quidem.
sed utrum tu amicis hodie an inimicis tuis
daturus es cenam?
Ballio
Pol ego amicis scilicet.
Cocvs
880 Quin tuós inimicos potius quám amicos vocas?
nam ego ita convivis cenam conditam dabo
hodie atque ita suavi suavitate condiam:
ut quisque quicque conditum gustaverit,
ipsus sibi faciam ut digitos praerodat suos.
Ballio
885 Quaeso hercle, prius quam quoiquam convivae dabis,
gustato tute prius et discipulis dato,
ut praerodatis vostras furtificas manus.
Cocvs
Fortasse haec tu nunc mihi non credis quae loquor.
Ballio
Molestus ne sis, nimium iam tinnis; non taces?
890 em illíc ego habito. íntro abi et cenam coque.
propera.
Pver
Quin tu is accubitum, et convivas cedo,
corrumpitur iam cena.—
Ballio
Em, subolem sis vide:
iam hic quoque scelestus est, coqui sublingulo.
profecto quid nunc primum caveam nescio,
895 ita in aedibus sunt fures, praedo in proxumo est.
nam mi hic vicinus apud forum paulo prius,
pater Calidori, ópere edixit maxumo,
ut mihi caverem a Pseudolo servo suo,
ne fídem ei haberem. nam eum circum ire in hunc diem,
900 ut me, si posset, muliere intervorteret;
eum prómisisse firmiter dixit sibi,
sese abducturum a me dolis Phoenicium.
nunc ibo intro atque edicam familiaribus,
profecto ne quis quicquam credat Pseudolo.—
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Leo 1895
Leo, Weidmann, 1895 · 1895
The Editor

Friedrich Leo (1851–1914) was one of the greatest Latin scholars of the imperial German university system. Professor at Göttingen from 1889, he combined textual criticism with literary history to an unusual degree. His Geschichte der römischen Literatur (1913) was a landmark work, and his editions of Plautus (1895–1896) and Seneca's tragedies set new standards. Leo's Plautine scholarship was transformative: he was the first to systematically analyse Plautus's metrical practice, using it as a tool for detecting interpolations and establishing the text.

About This Edition

Leo's edition of Plautus, published by Weidmann in Berlin (2 vols., 1895–1896), represented a dramatic advance over previous editions. Leo was the first editor to take full account of the Ambrosian palimpsest (Codex Ambrosianus, 4th–5th century), the oldest witness to Plautus's text, which had been imperfectly read by earlier scholars. His text is characterised by rigorous metrical analysis and a willingness to identify passages he considered interpolated. W. M. Lindsay's OCT (1904–1905) drew heavily on Leo's work while sometimes differing on individual readings.

Tap any Latin word to look it up