Toxilvs
si quam rem accures sobrie aut frugaliter,
450
solet illa recte sub manus succedere.
atque edepol ferme ut quisque rem accurat suam,
sic ei procedit postprincipio, denique
si malus aut nequamst, male res vortunt quas agit,
sin autem frugist, eveniunt frugaliter.
455
hanc ego rem exorsus sum facete et callide,
igitur proventuram bene confido mihi.
nunc ego lenonem ita hodie intricatum dabo,
ut ipsus sese, qua se expediat, nesciat.
Sagaristio, heus, exi atque educe virginem
460
et istás tabellas, quas consignavi tibi,
quas tu attulisti mi ab ero meo usque e Persia.
Sagaristio
Numquid moror?
Toxilvs
Euge, euge, exornatu'sexornatus es basilice;
tiara ornatum lepida condecorat schema.
tum hanc hospitam autem crepidula ut graphice decet.
465
sed satin estis meditati?
Sagaristio
465
Tragici et comici
numquam aeque sunt meditati.
Toxilvs
Lepide hercle adiuvas.
age, illúc abscede procul e conspectu et tace.
ubi cum lenone me videbis conloqui
id erit adeundi tempus. nunc agite ite vos.
Dordalvs
470
Quoí homini di própitii sunt, áliquid obiciúnt lucri;
nam égo hodie compendi feci binos panes in dies.
íta ancillá mea quae fuit hodie, sua nunc est: argento vicit;
iám hodie alienum cenabit, nil gustabit de meo.
sumne probus, sum lepidus civis, qui Atticam hodie civitatem
475
maximam maiorem feci atque auxi civi femina?
sed ut ego hodie fui benignus, ut ego multis credidi,
nec satis a quiquam homine accepi: ita prosum credebam omnibus;
nec metuo, quibus credidi hodie, ne quis mi in iure abiurassit:
bonus volo iam ex hoc die esse—quod neque fiet neque fuit.
Toxilvs
480
Hunc hominem ego hodie in trasennam doctis deducam dolis,
itaque huic insidiae paratae sunt probe. adgrediar virum.
quid agis?
Dordalvs
Credo.
Toxilvs
Únde agis te, Dordale?
Dordalvs
Credo tibi.
di dent, quae velis.
Toxilvs
Eho, an iám manu emisisti mulierem?
Dordalvs
Crédo edepol, credo, inquam, tibi.
Toxilvs
Iam liberta auctu'sauctus es?
Dordalvs
Enicas.
485
quin tíbi me dico crédere.
Toxilvs
485
Dic bona fíde: iam liberast?
Dordalvs
485
Ólim.
i, i ád forum ad praetorem, éxquire, siquidém mihi credere nón vis.
líbera, inquam, est: ecquid audis?
Toxilvs
At tibi di bene faciant omnes.
númquam enim pósthac tibi nec tuorum quoiquam quod nolis volam.
Dordalvs
490
Abi, né iura, satis crédo.
Toxilvs
Vbi núnc tua libertást?
Dordalvs
Apud te.
Toxilvs
Ain, apud mést?
Dordalvs
Aio, inquam, apud te ést, inquam.
Toxilvs
Ita mé di ament, ut ob ístam rem tibi múlta bona instant á me.
nam est rés quaedam, quam occúltabam tibi dícere: nunc eam nárrabo,
unde tú pergrande lucrúm facias: faciam, út mei memineris, dúm vitam
495
vivás.
Dordalvs
495
Bene dictis tuís bene facta aurés meae auxilium expóscunt.
Toxilvs
Tuom prómeritumst, merito út faciam. et ut mé scias esse ita fácturum,
tabellás tene has, péllege.
Dordalvs
Istaé quid ad mé?
Toxilvs
Immo ád te attinént et tuá refert.
nam ex Pérsia sunt haec állatae mihi a méo ero.
Dordalvs
Quando?
Toxilvs
Haud dúdum.
Dordalvs
Quid istaé narrant?
Toxilvs
Percóntare ex ipsís. ipsae tibi nárrabunt.
Dordalvs
500
Cedo sáne mihi.
Toxilvs
500
At clare récitato.
Dordalvs
500
Tace, dúm pellego.
Toxilvs
500
Hau verbúm faciam
Dordalvs
Salutem dicit Toxilo Timarchides
et familiae omni. si valetis, gaudeo.
ego valeo recte et rem gero et facio lucrum,
neque istóc redire his octo possum mensibus,
505
itaque hic est quod me detinet negotium.
Chrysopolim Persae cepere urbem in Arabia,
plenam bonarum rerum atque antiquom oppidum:
ea comportatur praeda, ut fiat auctio
publicitus; ea res me domo expertem facit.
510
operam atque hospitium ego isti praehiberi volo,
qui tibi tabellas adfert. cura quae is volet,
nam is mihi honores suae domi habuit maxumos.
Quíd id ad me aut ad meam rem refert, Persae quid rerum gerant
aut quid erus tuos?
Toxilvs
Tace, stultiloque; nescis quid te instet boni
515
neque quam tibi Fortuna faculam lucrifera adlucere volt.
Dordalvs
Quae istaec lucrifera est Fortuna?
Toxilvs
Istas, quae norunt, roga.
ego tantumdem scio quantum tu, nisi quod pellegi prior.
sed, ut occepisti, ex tabellis nosce rem.
Dordalvs
Bene me mones.
fac silentium.
Toxilvs
Nunc ad illud venies quod refert tua.
Dordalvs
520
Iste quí tabellas adfert adduxit simul
forma expetenda liberalem virginem,
furtivam, abductam ex Arabia penitissuma;
eam te volo accurare ut istic veneat.
ac suo periclo is emat qui eam mercabitur:
525
mancipio neque promittet neque quisquam dabit.
probum et numeratum argentum ut accipiat face.
haec cura, et hospes cura ut curetur. vale.
Toxilvs
Quíd igitur? postquam recitasti quod erat cerae creditum,
iam mihi credis?
Dordalvs
Vbi nunc illest hospes, qui hasce huc attulit?
Toxilvs
530
Iam hic credo aderit: arcessivit illam a navi.
Dordalvs
530
Nil mi opust
litibus neque tricis. quam ob rem ego argentum enumerem foras?
nisi mancipio accipio, quid eo mi opus est mercimonio?
Toxilvs
Tacen an non taces? numquam ego te tam esse matulam credidi.
quid metuis?
Dordalvs
Metuo hercle vero. sensi ego iam compluriens,
535
neque mi haud imperito eveniet, tali ut in luto haeream.
Toxilvs
Nil pericli mihi videtur.
Dordalvs
Scio istuc, sed metuo mihi.
Toxilvs
Mea quidem istuc nil refert: tua ego hoc facio gratia,
ut tibi recte conciliandi primo facerem copiam.
Dordalvs
Gratiam habeo. sed te de aliis, quam alios de te suaviust
Toxilvs
Ne quis vero ex Arabia penitissuma
Dordalvs
fieri doctos.
Videam modo
Toxilvs
persequatur. etiam tu illam destinas?
Dordalvs
mercimonium.
Toxilvs
Aequa dicis. séd optume eccum ipse advenit
hospes ille, qui has tabellas attulit.
Dordalvs
Hicinest?
Toxilvs
Hic est.
Dordalvs
545
Haecine illást furtiva virgo?
Toxilvs
545
Iuxta tecum aeque scio,
nisi quia specie quidem edepol liberalist, quisquis est.
Dordalvs
Sat edepol concinnast facie.
Toxilvs
Vt contemptim carnufex.
taciti contemplemur formam.
Dordalvs
Laudo consilium tuom.
Sagaristio
Satin Athenae tibi sunt visae fortunatae atque opiparae?
Virgo
550
Vrbis speciem vidi, hominum móres perspexi parum.
Toxilvs
Numquid in principió cessavit verbum docte dicere?
Dordalvs
Hau potui etiam in primo verbo perspiceré sapientiam.
Sagaristio
Quid id quod vidisti? ut munitum muro tibi visum oppidumst?
Virgo
Si incolae bene sunt morati, pulchre munitum arbitror.
555
perfidia et pecúlatus ex urbe et avaritia si exulant,
quarta invidia, quinta ambitio, sexta óbtrectatio,
septimum periurium,
Toxilvs
Euge.
Virgo
Octava indiligentia,
nona iniuria, decimum, quod pessimum adgressust, scelus:
haec unde aberunt, ea urbs moenita muro sat erit simplici;
560
ubi ea aderúnt, centumplex murus rebus servandis parumst.
Toxilvs
Quid ais tu?
Dordalvs
Quid vis?
Toxilvs
Tu in illis es decem sodalibus:
té in exilium ire hinc oportet.
Dordalvs
Quid iam?
Toxilvs
Quia periurus es.
Dordalvs
Verba quidem haud indocte fecit.
Toxilvs
Ex tuo, inquam, usust: eme hanc.
Dordalvs
Edepol qui cum hanc magis contemplo, magis placet.
Toxilvs
Si hanc emeris,
565
di immortales, nullus leno te alter érit opulentior.
evortes tuo arbitratu hómines fundis, familiis;
cum optimis viris rem habebis, gratiam cupient tuam:
venient ad te comissatum.
Dordalvs
At ego intro mitti votuero.
Toxilvs
At enim illi noctu occentabunt ostium, exurent fores:
570
proin tu tibi iubeás concludi aédis foribus ferreis,
ferreas aedis commutes, limina indas ferrea,
ferream seram atque anellum; ne sis ferro parseris:
ferreas tute tibi impingi iubeas crassas compedis.
Dordalvs
I sis in malum cruciatum.
Toxilvs
I sane tu, hanc eme atque ausculta mihi.
Dordalvs
575
Modo uti sciam, quanti indicet.
Toxilvs
575
Vin huc vocem?
Dordalvs
575
Ego illo accessero.
Toxilvs
Quid agis, hospes?
Sagaristio
Venio, adduco hanc ad te, ut dudum dixeram.
nám heri in portum noctu navis venit. veniri hanc volo,
si potest; si non potest, iri hinc volo quantum potest.
Dordalvs
Salvos sis, adulescens.
Sagaristio
Siquidem hanc vendidero pretio suo.
Toxilvs
580
At qui aut hoc emptore vendes pulchre, aut alio non potis.
Sagaristio
Esne tu huic amicus?
Toxilvs
Tam quam di omnes qui caelum colunt.
Dordalvs
Tum tu mi es inimicus certus. nam generi lenonio
numquam ullus deus tám benignus fuit, qui fuerit propitius.
Sagaristio
Hoc age. opusnest hac tibi empta?
Dordalvs
Si tibi venissest opus,
585
mihi quoque emptast; si tibi subiti nihil est, tantumdemst mihi.
Sagaristio
Indica, fac pretium.
Dordalvs
Tua mers est, tua indicatiost.
Toxilvs
Aequom hic orat.
Sagaristio
Vin bene emere?
Dordalvs
Vin tu pulchre vendere?
Toxilvs
Ego scio hercle utrumque velle.
Dordalvs
Age, indica prognariter.
Sagaristio
Prius dico: hanc mancupio nemo tibi dabit. iam scis?
Dordalvs
Scio.
590
indica, minimo daturus qui sis, qui duci queat.
Toxilvs
Tace, tace. nimis tú quidem hercle homo stultus es pueriliter.
Dordalvs
Quid ita?
Toxilvs
Quia enim te ex puella prius percontari volo
quae ad rem referúnt.
Dordalvs
Atque hercle tu me monuisti hau male.
vide sis, ego ille doctus leno paene in foveam decidi,
595
ni hic adesses. quantum est adhibere hominem amicum, ubi quid geras.
Toxilvs
Quo genere aut qua in patria nata sit aut quibus parentibus,
ne temere hanc te emisse dicas suasu atque impulsu meo,
volo te percontari.
Dordalvs
Quin laudo, inquam, consilium tuom.
Toxilvs
Nisi molestum est, percontari hanc paucis hic volt.
Sagaristio
Maxime,
600
suo arbitratu.
Toxilvs
600
Quid stas? adi sis tute atque ipse itidem roga,
ut tibi percontari liceat quae velis; etsi mihi
dixit dare potestatem eius; sed ego te malo tamen,
eumpse adire, ut ne contemnat te ille.
Dordalvs
Satis recte mones.
hospes, volo ego hanc percontari.
Sagaristio
A terra ad caelum, quid lubet.
Dordalvs
605
Iube dum eam hoc accedat ad me.
Sagaristio
605
I sane ac morem illi gere.
percontare, exquire quid vis.
Toxilvs
Age, age nunc tu, in proelium
vide ut ingrediare auspicato.
Virgo
Liquidumst auspicium, tace.
curabo ut praedati pulchre ad castra convertamini.
Toxilvs
Concede istuc, ego illam adducam.
Dordalvs
Age, ut rem esse in nostram putas.
Toxilvs
610
Ehodum huc, virgo. vide sis quid agas.
Virgo
610
Taceas, curabo ut voles.
Toxilvs
Sequere me. adduco hanc, si quid vis ex hac percontarier.
Dordalvs
Enim volo te adesse.
Toxilvs
Hau possum quin huic operam dem hospiti,
quoí erus iussit. quid si hic non volt mé adesse una?
Sagaristio
Immo i modo.
Dordalvs
Tibi ibidem das, ubi tu tuom amicum adiuvas.
Toxilvs
Do tibi ego operam.
615
Exquire. heus tu, advigila.
Virgo
615
Satis est dictum: quamquam ego serva sum,
scio ego officium meum, ut quae rogiter vera, ut accepi, eloquar.
Toxilvs
Virgo, híc homo probus est.
Virgo
Credo.
Toxilvs
Non diu apud hunc servies.
Virgo
Ita pol spero, si parentes facient officium suom.
Dordalvs
Nolo ego te mirari, si nos ex te percontabimur
620
aut patriam tuam aut parentes.
Virgo
620
Quor ego id mirer, mi homo?
servitus mea mi interdixit, ne quid mirer meum malum.
Dordalvs
Noli flere.
Toxilvs
Ah, di istam perdant, ita catast et callida.
ut sapiens habet cór, quam dicit quod opust!
Dordalvs
Quid nomen tibist?
Toxilvs
Nunc metuo ne peccet.
Virgo
Lucridi nomen in patria fuit.
Toxilvs
625
Nomen atque omen quantivis iam est preti. quin tu hanc emis?
nimis pavebam, ne peccaret. expedivit.
Dordalvs
Si te emam,
mihi quoque Lucridem confido fore te.
Toxilvs
Tu si hanc emeris,
numquam hercle hunc mensem vortentem, credo, servibit tibi.
Dordalvs
Ita velim quidem hercle.
Toxilvs
Optata ut evenant, operam addito.
630
nihil adhuc peccavit etiam.
Dordalvs
630
Vbi tu nata es?
Virgo
630
Vt mihi
mater dixit, in culina, in angulo ad laevam manum.
Toxilvs
Haec erit tibi fausta meretrix: natast in calido loco,
ubi rerum omnium bonarum copiast saepissume.
tactust leno; qui rogaret, ubi nata esset diceret,
635
lepide lusit.
Dordalvs
635
At ego patriam te rogo quae sit tua.
Virgo
Quae mihi sít, nisi haec ubi nunc sum?
Dordalvs
At ego illam quaero quae fuit.
Virgo
Omne ego pro nihilo esse duco quod fuit, quando fuit:
tamquam hominem, quando animam ecflavit, quid eum quaeras qui fuit?
Toxilvs
Ita me di bene ament, sapienter. atque equidem miseret tamen.
640
sed tamen, virgo, quae patriast tua, age mi actutum expedi.
quid taces?
Virgo
Dico equidem: quando hic servio, haec patriast mea.
Toxilvs
Iam de istoc rogare omitte (non vides nolle eloqui?)
ne suarúm se miseriarum in memoriam inducas.
Dordalvs
Quid est?
captusne est pater?
Virgo
Non captus, sed quod habuit perdidit.
Toxilvs
645
Haec erit bono genere nata: nil scit nisi verum loqui.
Dordalvs
Quis fuit? dic nomen.
Virgo
Quid illum miserum memorem qui fuit?
nunc et illúm miserum et me miseram aéquom est nominarier.
Dordalvs
Quoius modi is suo ín populo habitust?
Virgo
Nemo quisquam acceptior:
servi liberique amabant.
Toxilvs
Hominem miserum praedicas,
650
quom ét ipsus prorsus perditust et benevolentis perdidit.
Dordalvs
Emam, opinor.
Toxilvs
Etiam opinor? summo genere esse arbitror;
divitias tu ex istac facies.
Dordalvs
Ita di faxint.
Toxilvs
Eme modo.
Virgo
Iam hoc tibi dico: iam actutum ecastor meus pater, ubi me sciet
veniisse, ipse aderit et me abs te redimet.
Toxilvs
Quid nunc?
Dordalvs
Quid est?
Toxilvs
655
Audin quid ait?
Virgo
655
Nam etsi res sunt fractae, amici sunt tamen.
Dordalvs
Ne sis plora; libera eris actutum, si crebro cades.
vin mea esse?
Virgo
Dum quidem ne nímis diu tua sim, volo.
Toxilvs
Satin ut meminit libertatis? dabit haec tibi grandis bolos.
age si quid agis. ego ad hunc redeo. sequere. redduco hanc tibi.
Dordalvs
660
Adulescens, vin vendere istanc?
Sagaristio
660
Magis libet quam perdere.
Dordalvs
Tum tu pauca in verba confer: qui datur, tanti indica.
Sagaristio
Faciam ita ut te velle video, út emas. habe centum minis.
Dordalvs
Nimiumst.
Sagaristio
Octoginta.
Dordalvs
Nimiumst.
Sagaristio
Nummus abesse hinc non potest,
quod nunc dicam.
Dordalvs
Quid id est ergo? eloquere actutum atque indica.
Sagaristio
665
Tuo periclo sexaginta haec dabitur argenti minis.
Dordalvs
Toxilé, quid ago?
Toxilvs
Di deaeque te agitant irati, scelus,
qui hanc non properes destinare.
Dordalvs
Habeto.
Toxilvs
Eu, praedatu'spraedatus es probe.
non edepol minis trecentis carast. fecisti lucri.
Sagaristio
Heus tu, etiam pro vestimentis huc decem accedent minae.
Dordalvs
670
Abscedent enim, nón accedent.
Toxilvs
670
Tace sis, non tu illum vides
quaerere ansam, infectum ut faciat? abin atque argentum petis?
atque ut dignust perit.
Dordalvs
Heus tu serva istum.
Toxilvs
Quin tu is intro?
Dordalvs
Abeo atque argentum affero.—
Toxilvs
Edepol dedisti, virgo, operam adlaudabilem,
probam et sapientem et sobriam.
Virgo
Si quid bonis
675
boni fit, esse id et grave et gratum solet.
Toxilvs
Audin tu, Persa? ubi argentum ab hoc acceperis,
simulato, quasi eas prorsum in navem.
Sagaristio
Ne doce.
Toxilvs
Per angiportum rursum te ad me recipito
illac per hortum.
Sagaristio
Quod futurum est praedicas.
Toxilvs
680
At ne cum argento protinam permittas domum,
moneo, te.
Sagaristio
Quod te dignumst, me dignum esse vis?
Toxilvs
Tace, párce voci: praeda progreditur foras.
Dordalvs
Probae hic argenti sunt sexaginta minae,
duobus nummis minus est.
Sagaristio
Quid ei nummi sciunt?
Dordalvs
685
Cruminam hanc emere aut facere uti remigret domum.
Sagaristio
Ne non sat esses leno, id metuebas miser,
impure, avare, ne crumillam amitteres?
Toxilvs
Sine quaeso. quando lenost, nil mirum facit.
Dordalvs
Lucro faciundo ego auspicavi in hunc diem:
690
nil mihi tam parvist, quin me id pigeat perdere.
age, accipe hoc sis.
Sagaristio
Hunc in collum, nisi piget,
impone.
Dordalvs
Vero fiat.
Sagaristio
Numquid ceterum
me voltis?
Toxilvs
Quid tam properas?
Sagaristio
Ita negotiumst:
mandatae quae sunt, volo deferre epistulas;
695
geminum autem fratrem servire audivi hic meum,
eum ego ut requiram átque uti redimam volo.
Toxilvs
Atque edepol tu me commonuisti haú male.
videor vidisse hic forma persimilem tui,
eadém statura.
Sagaristio
Quippe qui frater siet.
Dordalvs
700
Quid est tibi nomen?
Toxilvs
700
quod ad te attinet.
Dordalvs
Quid attinet non scire?
Sagaristio
Ausculta ergo, ut scias:
Vaniloquidorus Virginesvendonides
Nugiepiloquides Argentumexterebronides
Tedigniloquides Nugides Palponides
705
Quodsemelarripides Numquameripides. em tibi.
Dordalvs
Eu hercle, nomen multimodis scriptumst tuom.
Sagaristio
Ita sunt Persarum mores, longa nomina,
contortiplicata habemus. numquid ceterum
voltis?
Dordalvs
Vale.
Sagaristio
Et vos, nam animus iam in navist meus.
Toxilvs
710
Cras ires potius, hodie hic cenares.
Sagaristio
710
Vale.—
Toxilvs
Postquam illic hinc abiit, dicere hic quidvis licet.
ne hic tibi dies inluxit lucrificabilis.
nam non emisti hanc, verum fecisti lucri.
Dordalvs
Ille quidem iam scit, quid negoti gesserit,
715
qui mihi furtivam meo periclo vendidit,
argentum accepit, abiit. quí ego nunc scio,
an iam adseratur haec manu? quo illum sequar?
in Persas? nugas.
Toxilvs
Credidi gratum fore
beneficium meum apud te.
Dordalvs
Immo equidem gratiam
720
tibi, Toxile, habeo; nam te sensi sedulo
mihi dare bonam operam.
Toxilvs
Tibine ego? immo sedulo.
Dordalvs
Attat, oblitus sum intus dudum edicere
quae volui edicta. adserva hanc.—
Toxilvs
Salvast haec quidem.
Virgo
Pater nunc cessat.
Toxilvs
Quid si admoneam?
Virgo
Tempus est.
Toxilvs
725
Heus, Saturio, exi. nunc est illa occasio
inimicum ulcisci.
Satvrio
Ecce me. numquid moror?
Toxilvs
Age, illúc abscede procul e conspectu, tace;
ubi cum lenone me videbis conloqui,
tum turbam facito.
Sagaristio
Dictum sapienti sat est.
Toxilvs
730
Tunc, quando abiero—
Sagaristio
730
Quin taces? scio quid velis.
Dordalvs
Transcidi loris omnis adveniens domi,
ita mihi supellex squalet atque aedes meae.
Toxilvs
Redis tu tandem?
Dordalvs
Redeo.
Toxilvs
Ne ego hodie tibi
bona multa feci.
Dordalvs
Fateor, habeo gratiam.
Toxilvs
735
Num quippiam aliud me vis?
Dordalvs
735
Vt bene sit tibi.
Toxilvs
Pol istúc quidem omen iám ego usurpabo domi,
nam iam inclinabo me cum liberta tua.
Satvrio
Nisi ego illum hominem perdo, perii. atque optume
eccum ipsum ante aedes.
Virgo
Salve multum, mi pater.
Satvrio
740
Salve, mea gnata.
Dordalvs
740
Ei, Persa me pessum dedit.
Virgo
Pater hic meus est.
Dordalvs
Hem, quid? pater? perii oppido.
quid ego igitur cesso infelix lamentarier
minas sexaginta?
Satvrio
Ego pol te faciam, scelus,
te quoque etiam ipsum ut lamenteris.
Dordalvs
Occidi.
Satvrio
745
Age ambula in ius, leno.
Dordalvs
745
Quid me in ius vocas?
Satvrio
Illi apud praetorem dicam. sed ego in ius voco.
Dordalvs
Nonne antestaris?
Satvrio
Tuan ego causa, carnufex,
cuiquam mortali libero auris atteram,
qui hic commercaris civis homines liberos?
Dordalvs
750
Sine dicam.
750
Aúdi.
Satvrio
750
Surdus sum. ambula.
750
Nolo.
sequere hac, sceleste, feles virginaria.
sequere hac, mea gnata, me usque ad praetorem.—
Virgo
Sequor.—
Tap any Latin word to look it up