Danista
Scelestiorem ego annum argento faenori
numquam ullum vidi quam hic mihi annus optigit.
a mani ad noctem usque in foro dego diem,
535
locare argenti nemini nummum queo.
Tranio
Nunc pol ego perii plane in perpetuom modum.
danista adest, qui dedit argentum faenore,
qui amica est empta quoque opus in sumptus fuit.
manifesta res est, nisi quid occurro prius,
540
ne hóc senex resciscat. ibo huic obviam.
sed quidnam hic sese tam cito recipit domum?
metuo ne de hac re quippiam indaudiverit.
accedam atque adpellabo. ei quam timeo miser.
nihil est miserius quam animus hominis conscius,
545
sicut me † habet. verum utut res sese habet,
pergam turbare porro: ita haec res postulat.
unde is?
Theopropides
Conveni illum unde hasce aedis emeram.
Tranio
Numquid dixisti de illo quod dixi tibi?
Theopropides
Dixi hercle vero ómnia.
Tranio
Ei misero mihi,
550
metuo ne techinae meae perpetuo perierint.
Theopropides
Quid tute tecum?
Tranio
Nihil enim. sed dic mihi,
dixtine quaeso?
Theopropides
Dixi, inquam, ordine omnia.
Tranio
Etiam fatetur de hospite?
Theopropides
Immo pernegat.
Tranio
Negat scelestus?
Theopropides
Negitat inquam.
Tranio
Cogita:
555
non confitetur?
Theopropides
555
Dicam si confessus sit.
quid nunc faciundum censes?
Tranio
Egon quid censeam?
cape, obsecro hercle, cúm eo úna iudicem
(sed eum videto ut capias, qui credat mihi):
tam facile vinces quam pirum volpes comest.
Danista
560
Sed Philolachetis servom éccum Tranium,
qui mihi neque faenus neque sortem argenti danunt.
Theopropides
Quo té agis?
Tranio
Nec quoquam abeo. né ego sum miser,
scelestus, natus dis inimicis omnibus.
iam illo praesente adibit. ne ego homo sum miser,
565
ita et hinc et illinc mi exhibent negotium.
sed occupabo adire.
Danista
Hic ad me it, salvos sum,
spes est de argento.
Tranio
Hílarus est: frustra est homo.
salvere iubeo te, Misargyrides, bene.
Danista
Salve et tu. quid de argentost?
Tranio
Abi sis, belua.
570
continuo adveniens pilum iniecisti mihi.
Danista
Hic homo est inanis.
Tranio
Hic homo est certe háriolus.
Danista
Quin tu istas mittis tricas?
Tranio
Quin quid vis cedo.
Danista
Vbi Philolaches est?
Tranio
Numquam potuisti mihi
magis opportunus advenire quam advenis.
Danista
575
Quid est?
Tranio
575
Concede huc.
Danista
575
Quin mihi faenus redditur?
Tranio
Scio té bona esse voce, ne clama nimis.
Danista
Ego hercle vero clamo.
Tranio
Ah, gere morem mihi.
Danista
Quid tibi ego morem vis geram?
Tranio
Abi quaeso hinc domum.
Danista
Abeam?
Tranio
Redito huc circiter meridie.
Danista
580
Reddeturne igitur faenus?
Tranio
580
Reddeturne. abi.
Danista
Quid ego huc recursem aut operam sumam aut conteram?
quid si hic manebo potius ad meridie?
Tranio
Immo abi domum, verum hercle dico, abi modo.
Danista
585
Quin vos mihi faenus date. quid hic nugamini?
Tranio
Eu hércle, ne tu—abi modo, ausculta mihi.
Danista
Iam hercle ego illum nominabo.
Tranio
Euge strenue.
beatus vero es nunc, quom clamas.
Danista
Meum peto.
multos me hoc pacto iam dies frustramini.
590
molestus si sum, reddite argentum: abiero.
responsiones omnes hoc verbo eripis.
Tranio
Sortem accipe.
Danista
Immo faenus, id primum volo.
Tranio
Quid ais tu, ómnium hominum taeterrime?
venisti huc te extentatum? agas quod in manu est.
595
non dat, non debet.
Danista
595
Non debet?
Tranio
595
Ne frit quidem
ferre hinc potes. an metuis ne quo abeat foras
urbe exulatum faenoris causa tui,
quoi sortem accipere iam licet?
Danista
Quin non peto
sortem: illuc primum, faenus, reddundum est mihi.
Tranio
Molestus ne sis. nemo dat, age quid lubet.
tu solus, credo, faenore argentum datas.
Danista
Cedo faenus, redde faenus, faenus reddite.
daturin estis faenus actutum mihi?
605
datur faenus mihi?
Tranio
605
Faenus illic, faenus hic.
nescit quidem nisi faenus fabularier.
ultro te. neque ego taetriorem beluam
vidisse me umquam quemquam quam te censeo.
Danista
Non edepol tu nunc me istis verbis territas.
Theopropides
calidum hoc est: etsi procul abest, urit male.
610
quod illúc est faenus, opsecro, quod illíc petit?
Tranio
Pater eccum advenit peregre non multo prius
illius, is tibi et faénus et sortem dabit,
ne inconciliare quid nos porro postules.
vide num moratur.
Danista
Quin feram, si quid datur.
Theopropides
615
Quid ais tu?
Tranio
615
Quid vis?
Theopropides
615
Quis illic est? quid illíc petit?
quid Philolachetem gnatum compellat meum
sic et praesenti tibi facit convicium?
quid illí debetur?
Tranio
Obsecro hercle, illud iube
obici illi argentum ob os impurae beluae.
Theopropides
620
Iubeam—?
Tranio
620
Iuben homini argento os verberarier?
Danista
Perfacile ego ictus perpetior argenteos.
Theopropides
quod illud argentum est?
Tranio
Est—huic debet Philolaches
paulum.
Theopropides
Quantillum?
Tranio
Quasi—quadraginta minas;
ne sane id multum censeas.
Theopropides
Paulum id quidem est.
Tranio
625
Audin? videturne, obsecro hercle, idoneus,
danista qui sit, genus quod improbissimum est.
Theopropides
Non ego istuc curo qui sit quid sit unde sit:
id volo mihi dici, id me scire éxpeto,
adeo etiam argenti faenus creditum audio.
Tranio
630
Quattuor quadraginta illi debentur minae,
et sors et faenus.
Danista
Tantumst, nihilo plus peto.
Tranio
Velim quidem hercle ut uno nummo plus petas.
dic te daturum, ut abeat.
Theopropides
Egon dicam dare?
Tranio
Dic.
Theopropides
Egone?
Tranio
Tu ipsus. dic modo, ausculta mihi.
635
promitte, age inquam: ego iubeo.
Theopropides
635
Responde mihi:
quid eo est argento factum?
Tranio
Salvom est.
Theopropides
Solvite
vosmet igitur, si salvomst.
Tranio
Aedis filius
tuos emit.
Theopropides
Aedis?
Tranio
Aedis.
Theopropides
Euge, Philolaches
patrissat: iám homo in mercatura vortitur.
640
ain tu, aedis?
Tranio
640
Aedis inquam. sed scin quoius modi?
Theopropides
Qui scire possum?
Tranio
Vah.
Theopropides
Quid est?
Tranio
Ne me roga.
Theopropides
Nam quid ita?
Tranio
Speculo claras, candorem merum.
Theopropides
Bene hercle factum. quid, eas quanti destinat?
Tranio
Talentis magnis totidem quot ego et tu sumus.
645
sed arraboni has dedit quadraginta minas;
hinc sumpsit quas ei dedimus. satin intellegis?
nam postquam haec aedes ita erant, ut dixi tibi,
continuo est alias aedis mercatus sibi.
Theopropides
Bene hercle factum.
Danista
Heus, iam adpetit meridie.
Tranio
Absolve hunc quaeso, vomitu ne hic nos enecet.
Theopropides
Adulescens, mecum rém habe.
Danista
Nempe aps te petam?
Theopropides
Petito cras.
Danista
Abeo: sat habeo, si cras fero.—
Tranio
655
Malum quod isti di deaeque omnes duint,
ita mea consilia perturbat paenissime.
nullum edepol hodie genus est hominum taetrius
nec minus bono cum iure, quam danisticum.
Theopropides
Qua in regione istas aedis emit filius?
Tranio
660
Ecce autem perii.
Theopropides
660
Dicisne hoc quod te rogo?
Tranio
Dicam. sed nomen domini quaero quid siet.
Theopropides
Age comminiscere ergo.
Tranio
Quid ego nunc agam,
nisi ut in vicinum hunc proximum ,
eas émisse aedis huius dicam filium?
665
calidum hercle esse audivi optimum mendacium.
quidquid dei dicunt, id decretumst dicere.
Theopropides
Quid igitur? iam commentus escommentu's?
Tranio
Di istum perduint—
(immo istunc potius) de vicino hoc proximo
tuos emit aedis filius.
Theopropides
Bonan fide?
Tranio
Siquidém tu argentum redditurus esreddituru's, tum bona,
si redditurus non es, non emit bona.
non in loco emit perbono?
Theopropides
Immo in optumo.
cupio hercle inspicere hasce aedis. pultadum fores
675
atque evoca aliquem íntus ad te, Tranio.
Tranio
Ecce autem perii. nunc quid dicam nescio.
iterum iam ad unum saxum me fluctus ferunt.
quid nunc? non hercle quid nunc faciam reperio:
manufesto teneor.
Theopropides
Evocadum aliquem ocius,
680
roga círcumducat.
Tranio
680
Heus tu, at hic sunt mulieres:
videndumst primum, utrum eae velintne an non velint.
Theopropides
Bonum aequomque oras. i, percontare et roga.
ego hic tantisper, dum exis, te opperiar foris.
Tranio
Di te deaeque ómnes funditus perdant, senex,
685
itá mea consilia undique oppugnas male.
euge, optume eccum aédium dominus foras
Simo progreditur intus. huc concessero,
dum mihi senatum consili in cor convoco.
igitur tum accedam hunc, quando quid agam invenero.
Simo
690
Mélius anno hóc mihi nón fuit domi,
néc quod una ésca me iúverit magis.
prándium uxór mihi pérbonum dedit,
núnc dormitúm iubet me íre: minime.
nón mihi fórte visum ílico fuit,
695
mélius quom prándium quám solet dedit:
vóluit in cúbiculum abdúcere me anus.
nón bonust sómnus de prándio. apage.
clánculum ex aédibus me édidi foras.
tóta turgét mihi uxór, scio, domi.
Tranio
700
Rés parata ést mala in vésperum huic seni.
nam ét cenandum ét cubandúmst ei male.
Simo
Quóm magis cógito cúm meo animo:
sí quis dotátam uxorem átque anum habet,
néminem sóllicitat sópor: ibi omnibus
705
íre dormítum odio est véluti nunc mihi
éxsequi cérta res ést, ut abeam
pótius hinc ád forum quám domi cubem.
átque pol néscio, ut móribus sient
vóstrae: haec sát scio quám me habeat male.
710
péius posthác fore quám fuit mihi.
Tranio
Ábitus tuos tíbi, senex, fécerit male:
níhil erit, quód deorum úllum accusites;
te ípse iure óptimo mérito incusés licet.
témpus nunc ést senem hunc ádloqui mihi.
715
hóc habet. répperi quí senem dúcerem,
quó dolo a mé dolorém procul péllerem.
áccedam. dí te ament plúrimum, Simo.
Simo
Sálvos sis, Tránio.
Tranio
Út vales?
Simo
Nón male.
quíd agis?
Tranio
Hominem óptumum téneo.
Simo
Amicé facis,
720
quóm me laudás.
Tranio
720
Decet.
Simo
720
Cérte. quin mutuomst:
hércle ted haú bonum téneo servóm manu.
Theopropides
Heía, mastígia, ad mé redi.
Tranio
Iam ísti ero.
Simo
quíd nunc? quam móx?
Tranio
Quid est?
Simo
Quód solet fíeri hic
íntus.
Tranio
Quid id est?
Simo
Scis iam quíd loquar. síc decet.
morem geras.
725
víta quam sít brevis, simul cógita.
Tranio
quid ehem,
víx tandem percépi super his rébus nostris té loqui.
Simo
músice hercle ágitis aetátem, ita ut vós decet,
vino et victu probo, piscatu electili
vitam colitis. †
Tranio
Immo vita antehac erat:
nunc nobis omnia haec exciderunt simul.
Simo
Quidum?
Tranio
Ita óppido occidimus omnes, Simo.
Simo
Non taces? prospere vobis cuncta usque adhuc
735
processerunt.
Tranio
735
Ita ut dicis facta hau nego.
nos profecto probe ut voluimus viximus.
séd, Simo, ita nunc ventus navem nostram deseruit.
Simo
Quid est?
quó modo?
Tranio
Péssimo.
Simo
Quaéne subdúcta erat
túto in terra?
Tranio
Eí.
Simo
Quid est?
Tranio
Mé miserum, occidi.
Simo
740
Quí?
Tranio
740
Quia venit navis, nostrae navi quae frangat † ratem.
Simo
Vellem út tu velles, Tranio. sed quid est negoti?
Tranio
Eloquar.
erus péregre venit.
Simo
Tunc tibi portenditur,
inde férriterium, postea crux.
Tranio
Per tua te genua obsecro,
ne indícium ero facias meo.
Simo
É me, ne quid metuas, nil sciet.
Tranio
Patrone, salve.
Simo
Nil moror mi istius modi clientis.
Tranio
Nunc hoc quod ad te noster me misit senex—
Simo
Hoc mihi responde primum, quod ego te rogo:
iam de istis rebus voster quid sensit senex?
Tranio
750
Nil quicquam.
Simo
750
Numquid increpavit filium?
Tranio
Tam liquidust quam liquida esse tempestas solet
nunc te hoc orare iussit opere maximo,
ut sibi liceret inspicere hasce aedis tuas.
Simo
Non sunt venales.
Tranio
Scio equidem istuc. sed senex
755
gynaeceum aedificare volt hic in suis
et balineas et ambulacrum et porticum.
Simo
Quid ergo somniavit?
Tranio
Ego dicam tibi.
dare volt uxorem filio quantum potest,
ad eam rem facere volt novom gynaeceum.
760
nam sibi laudavisse hasce ait architectonem
nescio quem exaedificatas insanum bene;
nunc hinc exemplum capere volt, nisi tu nevis.
nam ille eo maiore hinc opere ex te exemplum petit,
quia isti úmbram aestate tíbi esse audivit perbonam
765
sub sicco lumine usque perpetuom diem.
Simo
Immo edepol vero, quom usquequaque umbra est, tamen
sol semper hic est usque a mani ad vesperum:
quasi flagitator astat usque ad ostium,
nec mi umbra hic usquamst, nisi si in puteo quaepiamst.
Tranio
770
Quid, Sarsinatis ecqua est, si Vmbram non habes?
Simo
Molestus ne sis. haec sunt sicut praedico.
Tranio
At tamen inspicere volt.
Simo
Inspiciat, si lubet;
si quid erit quod illi placeat, de exemplo meo
ipse aedificato.
Tranio
Eon, voco huc hominem?
Simo
I, voca.
Tranio
775
Alexándrum magnum atque Agathoclem aiunt maximas
duo rés gessisse: quid mihi fiet tertio,
qui solus facio facinora immortalia?
vehit hic clitellas, vehit hic autem alter senex.
novicium mihi quaestum institui non malum:
780
nam muliones mulos clitellarios
habent, at égo habeo homines clitellarios.
magni sunt oneris: quidquid imponas vehunt.
nunc húnc hau scio án conloquár. congrediar.
heus Théopropides.
Theopropides
Hém quis hic nóminat me?
Tranio
785
Eró servos múltis modís fidus.
Theopropides
785
Únde is?
Tranio
Quod me miseras, adfero omne impetratum.
Theopropides
Quid illíc, opsecro, tam diu destitisti?
Tranio
Seni non erat otium, id sum opperitus.
Theopropides
Antiquom optines hoc tuom, tardus ut sis.
Tranio
790
Heus tu, si voles verbum hóc cogitare,
simul flare sorbereque haud factu facilest.
ego híc esse et íllic simitu hau pótui.
Theopropides
Quid nunc?
Tranio
Vise, specta tuo usque arbitratu.
Theopropides
Age i, duce me.
Tranio
Num moror?
Theopropides
Supsequor te.
Tranio
795
Senex ipsus te ante ostium eccum opperitur.
sed ut maestus est se hasce aedis vendidisse.
Theopropides
Quid tandem?
Tranio
Orat ut suadeam Philolacheti,
ut istas remittat sibi.
Theopropides
Haud opinor.
sibi quisque ruri metit. si male emptae
800
forent, nobis istas redhibere haud liceret.
lucri quidquid est, id domum trahere oportet.
misericordias hominem oportet.
Tranio
Morare hercle facis. subsequere.
Theopropides
Fiat.
dó tibi ego operám.
Tranio
Senex illíc est. em, tibi ádduxi hominem.
Simo
805
Sálvom te advenisse peregre gaudeo, Theopropides.
Theopropides
Dei te ament.
Simo
Inspicere te aedis has velle aiebat mihi.
Theopropides
Nisi tibi est incommodum.
Simo
Immo commodum. i intro atque inspice.
Theopropides
At enim mulieres—
Simo
Cave tu ullam flocci faxis mulierem.
qua libet perambula aedis oppido tamquam tuas.
Theopropides
810
Tamquam?
Tranio
810
Ah, cave tu ílli obiectes nunc in aegritudine,
te has emisse. non tu vides hunc, voltu uti tristi est senex?
Theopropides
Video.
Tranio
Ergo inridere ne videare et gestire admodum;
noli facere mentionem te has emisse.
Theopropides
Intellego,
et bene monitum duco, atque esse existumo humani ingeni.
815
quid nunc?
Simo
815
Quin tu is intro, atque otiose perspecta ut lubet.
Theopropides
Bene benigneque arbitror te facere.
Simo
Factum edepol volo.
vin qui perductet?
Theopropides
Apage istum perductorem, non placet.
quidquid est, errabo potius quam perductet quispiam.
Tranio
Viden vestibulum ante aedis hoc et ambulacrum cuius modi?
Theopropides
Luculentum edepol profecto.
Tranio
Age specta postes cuius modi,
quanta firmitate facti et quanta crassitudine.
Theopropides
820
Non videor vidisse postis pulchriores.
Simo
820
Pol mihi
eo pretio empti fuerant olim.
Tranio
Audin fuerant dicere?
vix videtur continere lacrimas.
Theopropides
Quanti hosce emeras?
Simo
Tris minas pro istis duobus praeter vecturam dedi.
Theopropides
Hercle qui multo improbiores sunt quam a primo credidi.
Tranio
825
Quapropter?
Theopropides
825
Quia edepol ambo ab infimo tarmes secat.
Tranio
Intempestivos excisos credo, id eis vitium nocet.
atque etiam nunc satis boni sunt, si sunt inducti pice;
non enim haec pultiphagus opifex opera fecit barbarus.
viden coagménta in foribus?
Theopropides
Video.
Tranio
Specta, quam arte dormiunt.
Theopropides
830
Dormiunt?
Tranio
830
Illud quidem, ut conivent, volui dicere.
satin habes?
Theopropides
Vt quidquid magis contemplo, tanto magis placet.
Tranio
Viden pictum, ubi ludificat cornix una volturios duos?
Theopropides
Non edepol video.
Tranio
At ego video. nam inter volturios duos
cornix astat, ea volturios duo vicissim vellicat.
835
quaeso huc ad me specta, cornicem ut conspicere possies.
iam vides?
Theopropides
Profecto nullam equidem illic cornicem intuor.
Tranio
At tu isto ad vos optuere, quoniam cornicem nequis
conspicari, si volturios forte possis contui.
Theopropides
Omnino, ut te absolvam, nullam pictam conspicio hic avem.
Tranio
840
Age, iam mitto, ignosco: aetate non quis optuerier.
Theopropides
Haec, quae possum, ea mihi profecto cuncta vehementer placent.
Simo
Latius démum est operae pretium ivisse.
Theopropides
Recte edepol mones.
Simo
Eho istum, puere, circumduce hasce aedis et conclavia.
nam egomet ductarem, nisi mi esset apud forum negotium.
Theopropides
845
Apage istum a me perductorem, nil moror ductarier.
quidquid est, errabo potius quam perductet quispiam.
Simo
Aedis dico.
Theopropides
Ergo intro eo igitur sine perductore.
Simo
Ilicet.
Theopropides
Ibo intro igitur.
Tranio
Mane sis videam, ne canis—
Theopropides
Agedum vide.
Tranio
Est! abi, canis. est! abin diérecta? abin hinc in malam crucem?
Simo
Nil pericli est, age modo.
Tranio
at etiam restas? est! ábi istinc.
Simo
tam placidast, quam feta. quam vis ire intro audacter licet.
Theopropides
Fecisti commode, bene ambula.
Simo
eo ego hinc ad forum.—
Theopropides
Tranio, age, canem istam a foribus aliquis abducat face,
855
etsi non metuenda est.
Tranio
855
Quin tu illam aspice ut placide accubat;
nisi molestum vis videri te atque ignavom.
Theopropides
Iam ut lubet.
sequere hac me igitur.—
Tranio
Equidem haud usquam a pedibus apscedam tuis.—
Tap any Latin word to look it up