Palaestrio
Cóhibete intra limen etiam vos parumper, Pleusicles,
sinite me prius pérspectare, ne uspiam insidiae sient
concilium quod habere volumus. nam ópus est nunc tuto loco,
unde inimicus ne quis nostri spolia capiat consili.
600
nam bene consultum inconsultum est, si id inimicis usuist,
neque potest quin, si id inimicis usuist, obsit tibi;
nam bene consultum consilium surripitur saepissime,
si minus cúm cura aut cautella locus loquendi lectus est.
quippe qui, si rescivere inimici consilium tuom,
605
tuopte tibi consilio occludunt linguam et constringunt manus,
atque eadem quae illis voluisti facere, illi faciunt tibi.
sed speculabor, ne quis aut hinc aut ab laeva aut dextera
nostro consilio venator adsit cum auritis plagis.
sterilis hinc prospectus usque ad ultumam est plateam probe.
610
evocabo. heus Periplectomene et Pleusicles, progredimini.
Periplectomenvs
Ecce nos tibi oboedientes.
Palaestrio
Facilest imperium in bonis.
sed volo scíre: eodem consilio, quód intus meditati sumus,
gerimus rem?
Periplectomenvs
Magis nón potest esse ad rem utibile.
Palaestrio
Immo
quid tibi, Pleusicles?
Plevsicles
Quodne vóbis placeat, displiceat mihi?
615
quis homo sit magis meus quam tu es?
Palaestrio
615
Loquere lepide et commode.
Periplectomenvs
Pol ita decet hunc facere.
Plevsicles
At hoc me facinus miserum macerat
meumque cor corpusque cruciat.
Periplectomenvs
Quid id est quod cruciat? cedo.
Plevsicles
Me tibi istúc aetatis homini facinora puerilia
obicere, neque te decora neque tuis virtutibus;
620
ea te expetere ex opibus summis mei honoris gratia
mihique amanti ire opitulatum atque ea te facere facinora,
quae istaec aetas fugere facta magis quam sectari solet:
eam pudet me tíbi in senecta obicere sollicitudinem.
Palaestrio
Novo modo tu homo amás, siquidem te quicquam quod faxis pudet;
625
nihil amas, umbra es amantis magis quam amator, Pleusicles.
Plevsicles
Hancine aetatem exercere mei me amoris gratia?
Periplectomenvs
Quid ais tu? itane tibi ego videor oppido Acherunticus?
tam capularis, tamine tibi diu videor vitam vivere?
nam équidem haud sum natus annos praeter quinquaginta et quattuor,
630
clare oculis video, pernix sum manibus, pedibus mobilis.
Palaestrio
Si albicapillus hic, videtur neutiquam ab ingenio senex.
inest in hoc emussitata sua sibi ingenua indoles.
Plevsicles
Pol id quidem éxperior ita esse ut praedicas, Palaestrio;
nam benignitas quidem huius oppido adulescentula est.
Periplectomenvs
635
Immo, hospes, magis cúm periclum facies, magis nosces meam
comitatem erga te amantem.
Plevsicles
Quid opus nota noscere?
Periplectomenvs
Vt apud te exemplum experiundi hábeas, ne quaeras foris;
nam nisi qui ipse amavit, aegre amantis ingenium inspicit:
et ego amoris aliquantum habeo umorisque etiam in corpore,
neque dum exarui ex amoenis rebus et voluptariis.
vel cavillator facetus vel conviva commodus
item eró, neque ego oblocutor sum alteri in convivio:
incommoditate abstinere me apud convivas commodo
645
commemini et meae orationis iustam partem persequi
et meam partem itidem tacere, quom aliena est oratio;
minime sputator, screator sum, itidem minime mucidus:
post Ephesi sum natus, non enim in Apulis; non sum Animulas.
Palaestrio
O lepidum senem, in se si quas memorat virtutis habet,
650
atque equidem plane educatum in nutricatu Venerio.
Periplectomenvs
Plus dabo quam praedicabo ex me venustatis tibi.
neque ego úmquam alienum scortum subigito in convivio,
neque praeripio pulpamentum neque praevorto poculum,
neque per vinum umquam ex me exoritur discidium in convivio:
655
si quis ibi est odiosus, abeo domum, sermonem segrego;
Venerem, amorem amoenitatemque accubans exerceo.
Palaestrio
Tu quidem edepol omnis moris ad venustatem † vacet;
cedo tris mi hominis aurichalco contra cum istis moribus.
Plevsicles
At quidem illúc aetatis qui sit non invenies alterum
660
lepidiorem ad omnís res nec qui amicus amico sit magis.
Periplectomenvs
Tute me ut fateare faciam esse adulescentem moribus,
ita apud omnis comparebo tibi res bene factis frequens.
opusne erit tibi advocato tristi, iracundo? ecce me;
opusne leni? leniorem dices quam mutum est mare,
665
liquidiusculusque ero quam ventus est favonius.
vel hilarissimum convivam hinc indidem expromam tibi,
pel primarium parasitum atque obsonatorem optumum;
tum ad saltandum non cinaedus malacus aequest atque ego.
Palaestrio
Quid ad illas artis optassis, si optio eveniat tibi?
Plevsicles
670
Huius pro méritis ut referri pariter possit gratia,
tibique, quibus nunc me esse experior summae sollicitudini.
at tibi tanto sumptui esse mihi molestumst.
Periplectomenvs
Morus es.
nam in mala uxore atque inimico si quid sumas, sumptus est,
in bono hospite atque amico quaestus est quod sumitur
675
et quod in divinis rebus sumptumst, sapienti lucrumst.
deum virtute est te unde hospitio accipiam apud me comiter:
es, bibe, animo obsequere mecum atque onera te hilaritudine.
liberae sunt aedis, liber sum autem ego: mei volo vivere.
nam mihi, deum virtute dicam, propter divitias meas
680
licuit uxorem dotatam genere summo ducere;
sed nolo mi oblatratricem in aedis intro mittere.
Palaestrio
Cur non vis? nam procreare liberos lepidumst onus.
Periplectomenvs
Hercle vero liberum esse tete, id multo lepidiust.
Palaestrio
Tu homo et alteri sapienter potis es consulere et tibi.
Periplectomenvs
685
Nam bona uxor suave ductust, si sit usquam gentium
ubi ea possit inveniri; verum egone eam ducam domum,
quae mihi numquam hoc dicat “eme, mi vir, lanam, unde tibi pallium
malacum et calidum conficiatur tunicaeque hibernae bonae,
ne algeas hac hieme” (hoc numquam verbum ex uxore audias),
690
verum prius quam galli cantent quae me e somno suscitet,
dicat “da, mi vir, kalendis meam qui matrem munerem,
da qui faciam † condiat, dá quod dem quinquatribus
praecantrici, coniectrici, hariolae atque haruspicae;
flagitiumst, si nil mittetur quae supercilio spicit;
695
tum plicatricem clementer non potest quin munerem;
iam pridem, quia nihil abstulerit, suscenset ceriaria;
tum opstetrix expostulavit mecum, parum missum sibi;
quid? nutrici non missurus esmissuru's quicquam, quae vernas alit?”
haec atque horum similia alia damna multa mulierum
700
me uxore prohibent, mihi quae huius similes sermones serat.
Palaestrio
Di tibi propitii sunt, nam hercle si istam semel amiseris
libertatem, haud facile in eundem rusum restitues locum.
Plevsicles
At illa laus est, magno in genere et in divitiis maxumis
liberos hominem educare, generi monumentum et sibi.
Periplectomenvs
705
Quando habeo multos cognatos, quid opus est mihi liberis?
nunc bene vivo et fortunate atque ut volo atque animo ut lubet.
mea bona in morté cognatis didam, inter eos partiam.
ei apud me aderunt, me curabunt, visent quid agam, ecquid velim.
prius quam lucet adsunt, rogitant noctu ut somnum ceperim.
710
eos pro liberis habebo, qui mihi mittunt munera.
sacrificant: dant inde partem mihi maiorem quam sibi,
abducunt ad exta; me ad se ad prandium, ad cenam vocant;
ille misérrumum se retur, minimum qui misit mihi.
illi inter se certant donis, egomet mecum mussito:
715
bona mea inhiant, me certatim nutricant et munerant.
Palaestrio
Nimis bona ratione nimiumque ad te te et tuam vitam habes:
et tibi sunt gemini et trigemini, si te bene habes, filii.
Periplectomenvs
Pol si habuissem, satis cepissem miseriarum e liberis:
continuo excruciarer animi: si ei forte fuisset febris,
censerem emori; cecidissetve ebrius aut de equo uspiam,
metuerem ne ibi diffregisset crura aut cervices sibi.
Palaestrio
Huic homini dignum est divitias esse et diu vitam dari,
qui et rem servat et se bene habet suisque amicis usui est.
Plevsicles
725
O lepidum caput. ita me di deaeque ament, aequom fuit
deos paravisse, uno exemplo ne omnes vitam viverent;
sicut merci pretium statuit qui est probus agoranomus:
quae probast mers, pretium ei statuit, pro virtute ut veneat,
quae improbast, pro mercis vitio dominum pretio pauperat,
730
itidem divos dispertisse vitam humanam aequom fuit:
qui lepide ingeniatus esset, vitam ei longinquam darent,
qui improbi essent et scelesti, is adimerent animam cito.
si hoc paravissent, et homines essent minus multi mali
et minus audacter scelesta facerent facta, et postea,
735
quí homines probi essent, esset is annona vilior.
Periplectomenvs
Qui deorum consilia culpet, stultus inscitusque sit,
quique eos vituperet. nunc istis rebus desisti decet.
nunc volo opsonare, ut, hospes, tua te ex virtute et mea
meae domi accipiam benigne, lepide et lepidis victibus.
Plevsicles
740
Nihil me paenitet iam quanto sumptui fuerim tibi;
nam hospes nullus tám in amici hospitium devorti potest,
quin, ubi triduom continuom fuerit, iam odiosus siet;
verum ubi dies decem continuos sit, east odiorum Ilias:
tam etsi dominus non invitus patitur, servi murmurant.
Periplectomenvs
745
Serviendae servituti ego servos instruxi mihi,
hospes, non qui mi imperarent quibusve ego essem obnoxius:
si illis aegrest mihi quod volup est, meo remigio rem gero,
tamen id quod odiost faciundumst cum malo atque ingratiis.
nunc, quod occepi, opsonatum pergam.
Plevsicles
Si certumst tibi,
750
commodulum obsona, ne magno sumptu: mihi quidvis sat est.
Periplectomenvs
Quin tu istanc orationem hinc veterem atque antiquam amoves?
nam proletario sermone nunc quidem, hospes, utere;
nam ei solent, quando accubuere, ubi cena adpositast, dicere:
“quid opus fuit hoc, hospes, sumptu tanto nostra gratia?
755
insanivisti hercle, nám idem hoc hominibus sat erat decem.”
quod eorum causa obsonatumst culpant et comedunt tamen.
Palaestrio
Fit pol íllud ad íllud exemplum. ut docte et perspecte sapit.
Periplectomenvs
Sed eidem homines numquam dicunt, quamquam adpositumst ampliter:
“iube illud demi; tolle hanc patinam; remove pernam, nil moror;
760
aufer illam offam porcinam, probus hic conger frigidus,
remove, abi aufer” neminem eorum haec adseverare audias,
sed procellunt se et procumbunt dimidiati, dum appetunt.
Palaestrio
Bonus bene ut malos descripsit mores.
Periplectomenvs
Haud centesimam
partem dixi atque, otium rei si sit, possum expromere.
Palaestrio
765
Igitur id quod agitur, † hic primum praeverti decet.
nunc hoc animum advortite ambo. mihi opus est opera tua,
Periplectomene; nám ego inveni lepidam sycophantiam,
qui admutiletur miles usque caesariatus atque uti
huic amanti ac Philocomasio hanc ecficiamus copiam,
770
ut hic eam abducat habeatque.
Periplectomenvs
770
Dari istanc rationem volo.
Palaestrio
At ego mi anulum dari istunc tuom volo.
Periplectomenvs
Quam ad rem usui est?
Palaestrio
Quando habebo, igitur rationem mearum fabricarum dabo.
Periplectomenvs
Vtere, accipe.
Palaestrio
Accipe a me rusum rationem doli,
quam institui.
Plevsicles
Perpurigatis damus tibi ambo operam auribus.
Palaestrio
775
Erus meus ita magnus moechus mulierum est, ut neminem
fúisse aeque neque futurum credo.
Plevsicles
Credo ego istuc idem.
Palaestrio
Isque Alexandri praestare praedicat formae suam,
itaque omnis se ultro sectari in Epheso memorat mulieres.
Periplectomenvs
Edepol qui te de isto multi cupiunt † non mentirier,
780
sed ego ita esse ut dicis teneo pulchre. proin, Palaestrio,
quam potis tam verba confer maxime ad compendium.
Palaestrio
Ecquam tu potes reperire forma lepida mulierem,
cui facetiarum cor pectusque sit plenum et doli?
Periplectomenvs
Ingenuamne an libertinam?
Palaestrio
Aequi istuc facio, dum modo
785
eam des quae sit quaestuosa, quaé alat corpus corpore,
cuique sapiat pectus; nam cor non potest, quod nulla habet.
Periplectomenvs
Lautam vis an quae nondum sit lauta?
Palaestrio
Sic consucidam,
quam lepidissimam potis quamque adulescentem maxume.
Periplectomenvs
Habeo eccillam meam clientam, meretricem adulescentulam.
790
sed quid ea usus est?
Palaestrio
790
Vt ad te eam iam deducas domum
itaque eam huc ornatam adducas, ex matronarum modo,
capite compto, crinis vittasque habeat, adsimuletque se
tuam esse uxorem: ita praecipiundum est.
Plevsicles
Erro quam insistas viam.
Palaestrio
At scietis. séd ecquae ancillast illi?
Periplectomenvs
Est prime cata.
Palaestrio
795
Ea quoque opus est. ita praecipito mulieri atque ancillulae,
ut simulet se tuam esse uxorem et deperire hunc militem,
quasique hunc anulum faveae suae dederit, ea porro mihi,
militi ut darem, quasique ego ei rei sim interpres.
Periplectomenvs
Audio;
ne me surdum esse arbitrare, si audes. ego recte meis
auribus utor
Palaestrio
800
ei dabo, aps tua mi uxore dicam delatum et datum,
ut sese ad eum conciliarem; ille eiusmodi est: cupiet miser,
qui nisi adulterio studiosus rei nulli aliaest improbus.
Periplectomenvs
Non potuit reperire, si ipsi Soli quaerendas dares,
lepidiores duas ad hanc rem quám ego. hábe animum bonum.
Palaestrio
805
Ergo adcura, sed propere opus est. nunc tu ausculta, Pleusicles.
Plevsicles
Tibi sum oboediens.
Palaestrio
Hoc facito, miles domum ubi advenerit,
memineris ne Philocomasium nomines.
Plevsicles
Quem nominem?
Palaestrio
Diceam.
Plevsicles
Nempe eandem quae dudum constitutast.
Palaestrio
Pax, abi.
Plevsicles
Meminero. sed quid meminisse id refert, rogo ego te tamen.
Palaestrio
810
Ego enim dicam tum quando usus poscet; interea tace,
ut nunc etiam hic agat ac tu tum partis defendas tuas.
Plevsicles
Ego eo intro igitur. —
Palaestrio
Et praecepta sobrie ut cures face.
quantas res turbo, quantas moveo machinas.
eripiam ego hodie concubinam militi,
815
si centuriati bene sunt maniplares mei.
sed illúm vocabo. heus Sceledre, nisi negotiumst,
progredere ante aedis, te vocat Palaestrio.
Lvcrio
Non operaest Sceledro.
Palaestrio
Quid iam?
Lvcrio
Sorbet dormiens.
Palaestrio
Quid, sorbet?
Lvcrio
Illud, stertit, volui dicere.
820
sed quia consimile est, quom stertas, quasi sorbeas —
Palaestrio
Eho an dórmit Sceledrus intus?
Lvcrio
Non naso quidem,
nam eo mágnum clamat. tetigit calicem clanculum,
dum misit nardum in amphoram, cellarius.
Palaestrio
Eho tu sceleste, qui illi suppromus essuppromu's, eho —
Lvcrio
Quid vis?
Palaestrio
Qui lubitum est illi condormiscere?
Lvcrio
Oculis opinor.
Palaestrio
Non te istuc rogito, scelus.
procede huc. periisti iam, nisi verum scio.
prompsisti tu illi vinum?
Lvcrio
Non prompsi.
Palaestrio
Negas?
Lvcrio
830
Nego hercle vero, nam ille me vetuit dicere;
neque equidem heminas octo exprompsi in urceum
neque illic calidum éxbibit in prandium.
Palaestrio
Neque tu bibisti?
Lvcrio
Di me perdant, si bibi,
si bibere potui.
Palaestrio
Quid iam?
Lvcrio
Quia enim obsorbui;
835
nam nimis calebat, amburebat gutturem.
Palaestrio
Alii ebrii sunt, alii poscam potitant.
bono subpromo et promo cellam creditam.
Lvcrio
Tu hércle idem fáceres, si tibi esset credita:
quoniam aemulari non licet, nunc invides.
Palaestrio
Eho an umquam prompsit antehac? responde, scelus.
atque ut tu scire possis, ego dico tibi:
si falsa dices, Lucrio, excruciabere.
Lvcrio
Ita vero? ut tu ipse me dixisse delices,
845
post e sagina ego eiciar cellaria,
ut tibi, si promptes, alium subpromum pares.
Palaestrio
Non edepol faciam. age eloquere audacter mihi.
Lvcrio
Numquam edepol vidi promere. verum hoc erat:
mihi imperabat, ego promebam postea.
Palaestrio
850
Hoc illi crebro capite sistebant cadi.
Lvcrio
Non hercle tam istoc valide cassabant cadi;
sed in célla erat paulum nimis lóculi lubrici,
ibi erat bilibris aula sic propter cados,
ea saepe deciens complebatur: vidi eam
855
plenam atque inanem fieri, plenam maxume;
ubi bacchabatur aula, cassabant cadi.
Palaestrio
Abi, abi íntro iam. vos in cella vinaria
bacchanal facitis. iam hercle ego erum ádducam a foro.
Lvcrio
Perii, excruciabit mé erus, domum si venerit,
860
quom haec facta scibit, quia sibi non dixerim.
fugiam hercle aliquo atque hoc in diem extollam malum.
ne dixeritis, obsecro, huic, vostram fidem.
Palaestrio
Quo té agis?
Lvcrio
Missus sum aliquo: iam huc revenero.
Palaestrio
Quis misit?
Lvcrio
Philocomasium.
Palaestrio
Abi, actutum redi.
Lvcrio
865
Quaeso tamen tu meam partem, infortunium
si dividetur, me absente accipito tamen. —
Palaestrio
Modo intellexi quam rem mulier gesserit:
quia Sceledrus dormit, hunc subcustodem suom
foras áblegavit, dum ab se huc transiret. placet.
870
sed Periplectomenus quam ei mandavi mulierem
nimis lépida forma ducit. di hercle hanc rem adiuvant.
quam digne ornata incedit, haud meretricie.
lepide hoc succedit sub manus negotium.
Periplectomenvs
Rem omném tibi, Acroteleútium, tibique úna, Milphidíppa,
875
domi démonstravi in ordine. hanc fabricam fallaciasque
minus sí tenetis, denuo volo percipiatis plane;
satis si íntellegitis, aliud est quod potius fabulemur.
Acrotelevtivm
Stultitia atque insipientia mea istaec sit, mi patrone,
me ire in opus alienum aut ibi meam operam pollicitari,
880
si ea in ópificina nesciam aut mala esse aut fraudulenta.
Periplectomenvs
At melius est monerier.
Acrotelevtivm
Meretricem commoneri,
quam sane magni referat, nihil clam est. quin egomet ultro,
postquam adbibere auris meae tuae oram orationis,
tibi dixi, miles quem ad modum potis sit deasciari.
Periplectomenvs
885
At nemo solus satis sapit. nam ego multos saepe vidi
regionem fugere consili prius quam repertam haberent.
Acrotelevtivm
Si quid faciendum est mulieri male atque malitiose,
ea síbi immortalis memoriast meminisse et sempiterna;
sin bene quid aut fideliter faciundum eisdem veniat,
890
obliviosae extempulo fiunt, meminisse nequeunt.
Periplectomenvs
Ergo istuc metuo, quom venit vobis faciundum utrumque:
nam id proderit mihi, militi male quod facietis ambae.
Acrotelevtivm
Dum nescientes quod bonum faciamus, ne formida.
Periplectomenvs
Mala mulier mers est.
Acrotelevtivm
Ne pave, peioribus conveniunt.
Periplectomenvs
Ita vos decet. consequimini.
Palaestrio
Cesso égo illis obviam ire?
venire salvom gaudeo, lepide hercle ornatus incedis.
Periplectomenvs
Bene opportuneque obviam es, Palaestrio. em tibi adsunt
quas me iussisti adducere et quo ornatu.
Palaestrio
eu, noster esto.
900
Palaestrio Acroteleutium salutat.
Acrotelevtivm
900
Quis hic amabo est,
qui tam pro nota nominat me?
Periplectomenvs
Hic noster architectust.
Acrotelevtivm
Salve, architecte.
Palaestrio
Salva sis. sed dic mihi, ecquid hic te
oneravit praeceptis?
Periplectomenvs
Probe meditatam utramque duco.
Palaestrio
Audire cupio, quem ad modum; ne quid peccetis paveo.
Periplectomenvs
905
Ad tua praecepta de meo nihil his novom adposivi.
Acrotelevtivm
Nempe lúdificari militem tuom erum vis?
Palaestrio
Exlocuta es.
Acrotelevtivm
Lepide et sapienter, commode et facete res paratast.
Palaestrio
Atque huius uxorem volo te esse adsimulare.
Acrotelevtivm
Fiet.
Palaestrio
Quasi militi animum adieceris, simulare.
Acrotelevtivm
Sic futurum est.
Palaestrio
910
Quasique ea res per me interpretem et tuam ancillam ei curetur.
Acrotelevtivm
Bonus vátes poteras esse, nam quae sunt futura dicis.
Palaestrio
Quasique anulum hunc ancillula tua abs té detulerit ad me,
quem ego militi porro darem tuis verbis.
Acrotelevtivm
Vera dicis.
Periplectomenvs
Quid istís nunc memoratis opust quae commeminere?
Acrotelevtivm
Meliust.
915
nam, mi patrone, hoc cogitato, ubi probus est architectus,
bene lineatam si semel carinam conlocavit,
facile esse navem facere, ubi fundata, constitutast.
nunc haec carina satis probe fundata, bene statutast,
atque architecto adsunt fabri ad eam rem haud imperiti.
920
si non nos materiarius remoratur, quod opus qui det
(novi indolem nostri ingeni), cito erit parata navis.
Palaestrio
Nempe tú novisti militem meum erum?
Acrotelevtivm
Rogare mirumst.
populi odium quidni noverim, magnidicum, cincinnatum,
moechum unguentatum.
Palaestrio
Num ille te nam novit?
Acrotelevtivm
Numquam vidit:
925
qui noverit me quis ego sim?
Palaestrio
925
Nimis lépide fabulare;
eo †potiuerim lepidius pol fieri.
Acrotelevtivm
Potin ut hominem
mihi des, quiescas cetera? ni ludificata lepide
ero, cúlpam omnem in me imponito.
Palaestrio
Age igitur intro abite,
insistite hoc negotium sapienter.
Acrotelevtivm
Alia cura.
Palaestrio
930
Age, Periplectomene, has nunciam duc intro; ego ad forum illum
conveniam atque illi hunc anulum dabo, atque praedicabo
a tua uxore mihi datum esse eamque illum deperire.
hanc ad nos, quom extemplo a foro veniemus, mittitote,
quasi clanculum ad eum missa sit.
Periplectomenvs
Faciemus. alia cura.
Palaestrio
935
Vos modo curate, ego illúm probe iam oneratum huc acciebo. —
Periplectomenvs
Bene ambula, bene rem geras. egone hoc si efficiam plane,
ut concubinam militis meus hospes habeat hodie
atque hinc Athenas avehat, si hodie hunc dolum dolamus,
quid tibi ego mittam muneris!
Acrotelevtivm
Datne ab se mulier operam?
Periplectomenvs
Lepidissume et compsissume.
Acrotelevtivm
Confido confuturum.
ubi facta erit conlatio nostrarum malitiarum,
haud vereor ne nos subdola perfidia pervincamur.
Periplectomenvs
Abeamus ergo intro, haec uti meditemur cogitate,
945
ut accurate et commode hoc quod agendumst exsequamur,
ne quid, ubi miles venerit, titubetur.
Acrotelevtivm
Tu morare. —
Tap any Latin word to look it up