Plautus Mercator
EN Lat Orig
Act 3
Lysimachvs
Amíce amico operam dedi: vicinus quod rogavit,
500 hoc emi mercimonium. mea es tu, sequere sane.
ne plora: nimis stulte facis, oculos corrumpis tales.
quin tibi quidem quod rideas magis est, quam ut lamentere.
Pasicompsa
Amabo ecastor, mi senex, eloquere
Lysimachvs
Exquire quidvis.
Pasicompsa
Cur emeris me.
Lysimachvs
Tene ego? ut quod imperetur facias,
505 item quod tu mihi si imperes, ego faciam.
Pasicompsa
505 Facere certumst
pro copia et sapientia quae te velle arbitrabor.
Lysimachvs
Laboriosi nil tibi quicquam operis imperabo.
Pasicompsa
Namque edepol equidem, mi senex, non didici baiolare
nec pecua ruri pascere nec pueros nutricare.
Lysimachvs
510 Bona si esse vis, bene erit tibi.
Pasicompsa
510 Tum pol ego perii misera.
Lysimachvs
Qui?
Pasicompsa
Quia illim unde huc advecta sum, malis bene esse solitumst.
Lysimachvs
Quasi dicas nullam mulierem bonam esse.
Pasicompsa
Haud equidem dico,
nec mos meust ut praedicem quod ego omnis scire credam.
Lysimachvs
Oratio edepol pluris est huius quam quanti haec emptast.
515 rogare hoc unum te volo.
Pasicompsa
515 Roganti respondebo.
Lysimachvs
Quid ais tu? quid nomen tibi dicam esse?
Pasicompsa
Pasicompsae.
Lysimachvs
Ex forma nomen inditumst. sed quid ais, Pasicompsa?
possin tu, si usus venerit, subtemen tenue nere?
Pasicompsa
Possum.
Lysimachvs
Si tenue scis, scio te uberius posse nere.
Pasicompsa
520 De lanificio neminem metuo, una aetate quae sit.
Lysimachvs
Bonam hercle te et frugi arbitror, matura iaminde aetate
quom scis facere officium tuom, mulier.
Pasicompsa
Pol docta didici.
operam accusari non sinam meam.
Lysimachvs
Em istaec hercle res est.
ovem tibi eccillam dabo, natam annos sexaginta,
525 peculiarem.
Pasicompsa
525 Mi senex, tam vetulam?
Lysimachvs
525 Generis graecist;
eam si curabis, perbonast, tondetur nimium scite.
Pasicompsa
Honoris causa quidquid est quod dabitur gratum habebo.
Lysimachvs
Nunc, mulier, ne tu frustra sis, mea non es, ne arbitrere.
Pasicompsa
Dic igitur quaeso, quoia sum?
Lysimachvs
Tuo ero redempta es rursum;
530 ego te redemi, ílle mecum oravit.
Pasicompsa
530 Animus rediit,
si mecum servatur fides.
Lysimachvs
Bono animo es, liberabit
ille te homo: ita edepol deperit, atque hodie primum vidit.
Pasicompsa
Ecastor iam bienniumst, quom mecum rem coëpit.
nunc, quando amicum te scio esse illius, indicabo.
Lysimachvs
535 Quid ais tu? iam bienniumst, quom tecum rém habet?
Pasicompsa
535 Certo;
et intér nos coniuravimus, ego cum illo et ille mecum:
ego cum viro et ílle cum muliere, nisi cum illo aut ille mecum,
neuter stupri causa caput limaret.
Lysimachvs
Di immortales,
etiam cum uxore non cubet?
Pasicompsa
Amabo, án maritust?
neque est neque erit.
Lysimachvs
Nolim quidem. homo hercle periuravit.
Pasicompsa
540 Nullum adulescentem plus amo.
Lysimachvs
540 Puer est ille quidem, stulta.
nam illi quidem hau sane diust quom dentes exciderunt.
Pasicompsa
Quid, dentes?
Lysimachvs
Nihil est. sequere sis. hunc me diem unum oravit
ut apud me praehiberem locum, ideo quia uxor rurist.—
Demipho
Tandem impetravi ut egomet me corrumperem:
545 emptast amica clam uxorem et clam filium.
certumst, antiqua recolam et servibo mihi.
decurso spatio breve quod vitae relicuomst
voluptáte, vino et amore delectavero.
nam hanc se bene habere aetatem nimiost aequius.
550 adulescens quom sis, tum quom est sanguis integer,
rei tuae quaerundae convenit operam dare;
demum igitur quom sis iam senex, tum in otium
te conloces, dum potes ames: id iam lucrumst
quod vivis. hoc ut dico, factis persequar.
555 interea tamen huc intro ad me invisam domum:
uxor me exspectat iam dudum esuriens domi;
iam iurgio enicabit, si intro rediero.
verum hercle postremo, utut est, non ibo tamen,
sed hunc vicinum prius conveniam quam domum
560 redeam; ut mihi aedis aliquas conducat volo,
ubi habitet istaec mulier. atque eccum it foras.
Lysimachvs
Adducam ego illum iam ad te, si convenero.
Demipho
Me dicit.
Lysimachvs
Quid ais, Demipho?
Demipho
Est mulier domi?
Lysimachvs
Quid censes?
Demipho
Quid si visam?
Lysimachvs
Quid properas? mane.
Demipho
565 Quid faciam?
Lysimachvs
565 Quod opust facto facito ut cogites.
Demipho
Quid cogitem? equidem hercle opus hoc facto existimo,
ut illo íntro eam.
Lysimachvs
Itane vero, vervex? intro eas?
Demipho
Quid aliud faciam?
Lysimachvs
Prius hoc ausculta, atque ades:
prius etiamst, quod te facere ego aequom censeo.
570 nam nunc si illuc intro ieris, amplecti voles,
confabulari atque osculari.
Demipho
Tu quidem
meum animum gestas: scis quid acturus siem.
Lysimachvs
Pervorse facies.
Demipho
Quodne ames
Lysimachvs
Tanto minus.
ieiunitatis plenus, anima foetida,
575 senex hircosus tu osculere mulierem?
utíne adveniens vomitum excutias mulieri?
scio pol te amare, quom istaec praemonstras mihi.
Demipho
Quid si igitur unum faciam hoc? si censes, coquom
aliquem arripiamus, prandium qui percoquat
580 apud te hic usque ad vesperum.
Lysimachvs
580 Em istuc censeo.
nunc tu sapienter loquere atque amatorie.
Demipho
Quid stamus? quin ergo imus atque obsonium
curamus, pulchre ut simus?
Lysimachvs
Equidem te sequor.
atque hercle invenies tu locum illi, si sapis:
585 nullum hercle praeter hunc diem illa apud med erit.
metuo ego uxórem, cras si rure redierit
ne illam hic offendat.
Demipho
Res parata est, sequere me.—
Charinvs
Súmne ego homo miser, qui nusquam bene queo quiescere?
si domi sum, foris est animus, sin foris sum, animus domist.
590 ita mi in pectore atque in corde facit amor incendium:
ni ex oculis lacrumae defendant, iam ardeat credo caput.
spem teneo, salutem amisi; redeat an non, nescio:
si opprimit pater quod dixit, exsulatum abiit salus;
sin sodalis quod promisit fecit, non abiit salus.
595 sed tamen dem si podagrosis pedibus esset Eutychus,
iam a portu rediisse potuit. id illi vitium maxumumst,
quod nimis tardus est advorsum mei animi sententiam.
sed in est, quem currentem video? ípsus est. ibo obviam.
nunc, quod restat, ei disperii: voltus neutiquam huius placet;
600 tristis incédit (pectus ardet, haereo), quassat caput.
Eutyche.
Evtychvs
Eu, Charine.
Charinvs
Prius quam recipias anhelitum,
uno verbo eloquere: ubi égo sum? hicine an apud mortuos?
Evtychvs
Neque apud mortuos neque hic es.
Charinvs
Salvos sum, immortalitas
mihi data est: hic emit illam, pulchre os sublevit patri.
605 impetrabilior qui vivat nullus est. dice, obsecro:
si neque hic neque Acherunti sum, úbi sum?
Evtychvs
Nusquam gentium.
Charinvs
Disperii, illaec interemit me modó oratio.
Evtychvs
Odiosast oratio, cum rém agas longinquom loqui.
Charinvs
Quidquid est, ad capita rerum perveni.
Evtychvs
Primum omnium:
610 periimus.
Charinvs
610 Quin tu illud potius nuntias quod nescio?
Evtychvs
Mulier alienata est abs te.
Charinvs
Eutyché, capital facis.
Evtychvs
Qui?
Charinvs
Quia aequalem et sodalem, liberum civem, enicas.
Evtychvs
Ne di sierint.
Charinvs
Demisisti gladium in iugulum: iam cadam.
Evtychvs
Quaeso hercle, animum ne desponde.
Charinvs
Nullust quem despondeam.
615 loquere porro aliam malam rem. cui est empta?
Evtychvs
615 Nescio.
iam addicta atque abducta erat, quom ad portum venio.
Charinvs
Vae mihi,
montis tu quidem mali in me ardentis iam dudum iacis.
perge, excrucia, carnufex, quandoquidem occepisti semel.
Evtychvs
Non tibi istuc mágis dividiaest, quam mihí hodie fuit.
Charinvs
620 Dic, quis emit?
Evtychvs
620 Nescio hercle.
Charinvs
620 Em istúcinest operam dare
bonum sodalem?
Evtychvs
Quid me facere vis?
Charinvs
Idem quod me vides,
ut pereas. quin percontatu'spercontatus es, hominis quae facies foret
qui illam emisset: eo si pacto posset indagarier
mulier? heu me miserum.
Evtychvs
Flere omitte, istuc quod nunc agis.
625 Quid ego feci?
Charinvs
625 Perdidisti me et fidem mecum tuam.
Evtychvs
Di sciunt culpam meam istanc non esse ullam.
Charinvs
Eugepae,
deos absentis testis memoras: quí ego istuc credam tibi?
Evtychvs
Quia tibi in manu est quod credas, ego quod dicam, id mi in manust.
Charinvs
De istac argutus es, ut par pari respondeas,
630 ad mandata claudus caecus mutus mancus debilis.
promittebas te os sublinere meo patri: egomet credidi
homini docto rem mandare, is lapidi mando maximo.
Evtychvs
Quid ego facerem?
Charinvs
Quid tu faceres? men rogas? requireres,
rogitares quis esset aut unde esset, qua prosapia,
635 civisne esset an peregrinus.
Evtychvs
635 Civem esse aibant Atticum.
Charinvs
Vbi habitaret invenires saltem, si nomen nequis.
Evtychvs
Nemo aiebat scire.
Charinvs
At saltem hóminis faciem exquireres.
Evtychvs
Feci.
Charinvs
Qua forma esse aiebant igitur?
Evtychvs
Ego dicam tibi:
canum, varum, ventriosum, bucculentum, breviculum,
640 subnigris oculis, oblongis malis, pansam aliquantulum.
Charinvs
Non hominem mihi, sed thensaurum nescio quem memoras mali.
numquid est quod dicas aliud de illo?
Evtychvs
Tantum, quod sciam.
Charinvs
Edepol ne ille oblongis malis mihi dedit magnum malum.
non possum durare, certumst exulatum hinc ire me.
645 sed quam capiam civitatem, cogito, potissimum:
Megares, Eretriam, Corinthum, Chalcidem, Cretam, Cyprum,
Sicyonem, Cnidum, Zacynthum, Lesbiam, Boeotiam.
Evtychvs
Cur istuc coeptas consilium?
Charinvs
Quia enim me adflictat amor.
Evtychvs
Quid tu ais? quid cum illuc, quo nunc ire paritas, veneris,
650 ibi amare forte occipias atque item eius sit inopia,
iam inde porro aufugies, deinde item illinc, item evenerit?
quis modus tibi exílio tandem eveniet, qui finis fugae?
quae patria aut domus tibi stabilis esse poterit? dic mihi.
cedo, si hac urbe abis, amorem te hic relicturum putas?
655 si id fore ita sat animo acceptum est, certum id, pro certo si habes,
quanto te satiust rus aliquo abire, ibi esse, ibi vivere
adeo dum illius te cupiditas atque amor missum facit?
Charinvs
Iam dixisti?
Evtychvs
Dixi.
Charinvs
Frustra dixti. hoc mihi certissumumst.
eo domum, patrem atque matrem ut meos salutem, postea
660 clam patrem patria hac effugiam, aut aliquid capiam consili.—
Evtychvs
Vt corripuit se repente atque abiit. heu misero mihi,
si ille abierit, mea factum omnes dicent esse ignavia.
certumst praeconum iubere iam quantum est conducier,
qui illam investigent, qui inveniant. post ad praetorem ilico
665 ibo, orabo, ut conquaestores det mi in vicis omnibus;
nam mihi nil relicti quicquam áliud iam esse intellego.—
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Leo 1895
Leo, Weidmann, 1895 · 1895
The Editor

Friedrich Leo (1851–1914) was one of the greatest Latin scholars of the imperial German university system. Professor at Göttingen from 1889, he combined textual criticism with literary history to an unusual degree. His Geschichte der römischen Literatur (1913) was a landmark work, and his editions of Plautus (1895–1896) and Seneca's tragedies set new standards. Leo's Plautine scholarship was transformative: he was the first to systematically analyse Plautus's metrical practice, using it as a tool for detecting interpolations and establishing the text.

About This Edition

Leo's edition of Plautus, published by Weidmann in Berlin (2 vols., 1895–1896), represented a dramatic advance over previous editions. Leo was the first editor to take full account of the Ambrosian palimpsest (Codex Ambrosianus, 4th–5th century), the oldest witness to Plautus's text, which had been imperfectly read by earlier scholars. His text is characterised by rigorous metrical analysis and a willingness to identify passages he considered interpolated. W. M. Lindsay's OCT (1904–1905) drew heavily on Leo's work while sometimes differing on individual readings.

Tap any Latin word to look it up