Charinvs
Duas res simul nunc agere decretumst mihi:
et argumentum et meos amores eloquar.
non ego item facio ut alios in comoediis
vi vidi amoris facere, qui aut nocti aut die
5
aut soli aut lunae miserias narrant suas:
quos pol ego credo húmanas querimonias
non tanti facere, quid velint quid non velint;
vobis narrabo potius meas nunc miserias.
graece haec vocatur Emporos Philemonis,
10
eadem Latine Mercator Macci Titi.
pater ad mercatum hinc me meus misit Rhodum;
biennium iam factum est, postquam abii domo.
ibi amare occepi forma eximia mulierem.
sed ea ut sim implicitus dicam, si operaest auribus
15
atque advortendum ad animum adest benignitas.
et hoc parum hercle more amatorum institi:
†per mea per conatus sum uos sumque inde exilico.
nam amorem haec cuncta vitia sectari solent,
cura aegritudo nimiaque elegantia,
20
haec non modo illum quí amat, sed quemque attigit
magno atque solido multat infortunio,
nec pol profecto quisquam sine grandi malo
praequam res patitur studuit elegantiae.
sed amori accedunt etiam haec, quae dixi minus:
25
insomnia, aerumna, error, terror et fuga,
ineptia stultitiaque adeo et temeritas,
incogitantia excors, immodestia,
petulantia et cupiditas, malevolentia,
inertia, aviditas, desidia, iniuria,
30
inopia, contumelia et dispendium,
multiloquium: parumlóquium hoc ideo fit quia,
quae nihil attingunt ad rem nec sunt usui,
tam amator profert saepe advorso tempore;
hoc pauciloquium rursum idcirco praedico,
35
quia nullus umquam amator adeost callide
facundus, quae in rem sint suam ut possit loqui.
nunc vos mi irasci ob multiloquium non decet:
eodém quo amorem Venus mi hoc legavit die.
illuc revorti certumst, conata eloquar.
40
principio ut ex ephebis aetate exii
atque animus studio amotus puerilist meus,
amare valide coepi hinc meretricem: ilico
res exulatum ad illam clám abibat patris.
leno importunus, dominus eius mulieris,
45
vi summa ut quicque poterat rapiebat domum.
obiurigare pater haec noctes et dies,
perfidiam, iniustitiam lenonum expromere;
lacerari valide suam rem, illius augerier.
summo haec clamore; interdum mussans conloqui:
50
abnuere, negitare adeo me natum suom.
conclamitare tota urbe et praedicere,
omnes tenerent mutuitanti credere.
amorem multos inlexe in dispendium:
intemperantem, non modestum, iniurium
55
trahere, exhaurire me quod quirem ab se domo;
ratione pessuma a me ea quae ipsus optuma
omnis labores invenisset perferens,
in amoribus diffunditari ac didier.
convicium tot me annos iam se pascere;
60
quod nisi puderet, ne luberet vivere.
sese extemplo ex ephebis postquam excesserit,
non, ut ego, amori neque desidiae in otio
operam dedisse, neque potestatem sibi
fuisse; adeo arte cohibitum esse se a patre:
65
multo opere immundo rustico se exercitum,
neque nisi quinto anno quoque †positum visere
urbem, atque extemplo inde, ut spectavisset peplum,
rus rusum confestim exigi solitum a patre.
ibi multo primum sese familiarium
70
laboravisse, quom haec pater sibi diceret:
tibi aras, tibi occas, tibi seris, tibi idem metis,
tibi denique iste pariet laetitiam labos.
postquam recesset vita patrio corpore,
agrum se vendidisse atque ea pecunia
75
navem, metretas quae trecentas tolleret,
parasse atque ea se mercis mercatum undique,
adeo dum, quae tum haberet, peperisset bona;
me idem decere, si ut deceret me forem.
ego mé ubi invisum meo patri esse intellego
atque odio me esse quoi placere aequom fuit,
amens amansque ut ánimum offirmo meum,
dico esse iturum me mercatum, si velit:
amorem missum facere me, dum illi obsequar.
85
agit grátias mi atque ingenium adlaudat meum;
sed mea promissa non neglexit persequi.
aedificat navem cercurum et mercis emit,
parata navi imponit, praeterea mihi
talentum argenti ipsus sua adnumerat manu;
90
servom una mittit, qui olim puero parvolo
mihi paedagogus fuerat, quasi uti mihi foret
custos. his sic confectis navem solvimus.
Rhodum venimus, ubi quas merces vexeram
omnis ut volui vendidi ex sententia.
95
lucrum ingens facio praeterquam mihi meus pater
dedit aestimatas merces: ita peculium
conficio grande. sed dum in portu illi ambulo,
hospes me quidam adgnovit, ad cenam vocat.
venio, decumbo acceptus hilare atque ampliter.
100
discubitum noctu ut imus, ecce ad me advenit
mulier, qua mulier alia nullast pulchrior;
ea nocte mecum illa hospitis iussu fuit.
vosmet videte quam mihi valde placuerit:
postridie hospitem adeo, oro ut vendat mihi,
105
dico eius pro méritis gratum me et munem fore.
quid verbis opus est? emi, átque advexi heri.
eam me ádvexisse nolo resciscat pater.
modo eam reliqui ad portum in navi et servolum.
sed quid currentem servom a portu conspicor,
110
quem navi abire vetui? timeo quid siet.
Acanthio
Ex súmmis opibus víribusque usque éxperire, nítere,
erus ut minor opera tua servetur: agedum, Acanthio,
abige abs te lassitudinem, cave pigritiae praeverteris.
simul enicat suspiritus (vix suffero hercle anhelitum),
115
simul autem plenis semitis qui adversum eunt: aspellito,
detrude, deturba in viám. haec disciplina hic pessumast:
cúrrenti properanti haud quisquam dignum habet decedere.
ita trés simitu res agendae sunt, quando unam occeperis:
et currendum et pugnandum et autem iurigandum est in via.
Charinvs
120
Quid illúc est quod ille tam expedite exquirit cursuram sibi?
curaest, negoti quid sit aut quid nuntiet.
Acanthio
Nugas ago.
quam restito, tam maxime res in periclo vortitur.
Charinvs
Mali nescio quid nuntiat.
Acanthio
Genua hunc cursorem deserunt;
perii, seditionem facit lien, óccupat praecordia,
125
perii, animam nequeo vertere, nimis nihili tibicen siem.
Charinvs
At tu edepol sume laciniam atque absterge sudorem tibi.
Acanthio
numquam edepol omnes balineae mi hanc lassitudinem eximent.
domin án foris dicam esse erum Charinum?
Charinvs
Ego animi pendeo.
quíd illud sit negoti lubet scire, ex hoc metu ut eximar.
Acanthio
130
Át etiam asto? at etiam cesso foribus facere hisce assulas?
áperite aliquis. ubi Charinus est erus? dómin est an foris?
num quísquam adire ad ostium dignum arbitratur?
Charinvs
Ecce me,
Acanthio, quem quaeris.
Acanthio
Nusquamst disciplina ignavior.
Charinvs
Quae té malae res ágitant?
Acanthio
Multae, ere, te átque me.
Charinvs
135
Quid ést negoti?
Acanthio
135
Périimus.
Charinvs
135
Principium id inimicis dato.
Acanthio
At tibi sortito id optigit.
Charinvs
Loquere íd negoti quidquid est.
Acanthio
Placide, volo adquiescere.
tua causa rupi ramites, iam dudum sputo sanguinem.
Charinvs
Resinam ex melle Aegyptiam vorato, salvom feceris.
Acanthio
140
At edepol tu calidam picem bibito, aegritudo abscesserit.
Charinvs
Hóminem ego iracundiorem quam te novi neminem.
Acanthio
At ego maledicentiorem quam te novi neminem.
Charinvs
Sin saluti quod tibi esse censeo, id consuadeo?
Acanthio
Apage istiusmodi salutem, cum cruciatu quae advenit.
Charinvs
145
Dic mihi, an boni quid usquamst, quod quisquam uti possiet
sine malo omni, aut ne laborem capias cum illo uti voles?
Acanthio
Nescio ego istaec: philosophari numquam didici neque scio.
ego bonum, malum quo accedit, mihi dari haud desidero.
Charinvs
Cedo tuam mihi dexteram, agedum, Acanthio.
Acanthio
Em dabitur, tene.
Charinvs
150
Vin tu te mihi obsequentem esse an nevis?
Acanthio
150
Opera licet
experiri, qui me rupi causa currendo tua,
ut quae scirem scire actutum tibi liceret.
Charinvs
Liberum
caput tibi faciam cis paucos mensis.
Acanthio
Palpo percutis.
Charinvs
Egon ausim tibi usquam quicquam facinus falsum proloqui?
quin iam prius quam sum elocutus, scis si mentiri volo.
Acanthio
Ah,
lassitudinem hercle verba tua mihi addunt, enicas.
Charinvs
Sicine mi obsequens es?
Acanthio
Quid vis faciam?
Charinvs
Tun? id quod volo.
Acanthio
Quid id est igitur quod vis?
Charinvs
Dicam.
Acanthio
Dice.
Charinvs
At énim placide volo.
Acanthio
160
Dormientis spectatores metuis ne ex somno excites?
Charinvs
Vae tibi.
Acanthio
Tibi equidem a portu adporto hoc—
Charinvs
Quid fers? dic mihi.
Acanthio
Vim metum, cruciatum curam, iurgiumque atque inopiam.
Charinvs
Perii, tu quidem thensaurum huc mi adportavisti mali.
nullus sum.
Acanthio
Immo es—
Charinvs
Scio iam, miserum dices tu.
Acanthio
Dixi ego tacens.
Charinvs
165
Quid istuc est mali?
Acanthio
165
Ne rogites, maxumum infortunium est.
Charinvs
Obsecro, dissolve iam me; nimis diu animi pendeo.
Acanthio
Placide, multa exquirere etiam prius volo quam vapulem.
Charinvs
Hercle vero vapulabis, nisi iam loquere aut hinc abis.
Acanthio
Hoc sis vide, ut palpatur. nullust, quando occepit, blandior.
Charinvs
170
Obsecro hercle oroque ut istuc quid sit actutum indices,
quandoquidem mihi supplicandum servolo video meo.
Acanthio
Tandem indignus videor?
Charinvs
Immo dignus.
Acanthio
Equidem credidi.
Charinvs
Obsecro, num navis periit?
Acanthio
Salvast navis, ne time.
Charinvs
Quid alia armamenta?
Acanthio
Salva et sana sunt.
Charinvs
Quin tu expedis
175
quid siet quod me per urbem currens quaerebas modo.
Acanthio
Tu quidem ex óre orationem mi eripis.
Charinvs
Taceo.
Acanthio
Tace.
credo, si boni quid ad te nuntiem, instes acriter,
qui nunc, quom malum audiendumst, flagitas me ut eloquar.
Charinvs
Obsecro hercle te, istuc ut tu mihi malum facias palam.
Acanthio
180
Eloquar, quandoquidem me oras. tuos pater—
Charinvs
180
Quid meus pater?
Acanthio
Tuam amicam—
Charinvs
Quid eam?
Acanthio
Vidit.
Charinvs
Vidit? vae misero mihi.
hoc quod te rogo responde.
Acanthio
Quin tu, si quid vis, roga.
Charinvs
Qui potuit videre?
Acanthio
Oculis.
Charinvs
Quo pacto?
Acanthio
Hiantibus.
Charinvs
In hinc dierectus? núgare in re capitali mea.
Acanthio
185
Qui, malum, ego nugor, si tibi quod me rogas respondeo?
Charinvs
Certen vidit?
Acanthio
Tam hercle certe quám ego te aut tu me vides.
Charinvs
Vbi eam vidit?
Acanthio
Intus intra navem, út prope astitit;
et cum ea confabulatust.
Charinvs
Perdidisti me, pater.
eho tu, eho tu, quin cavisti ne eam videret, verbero?
190
quin, sceleste, ábstrudebas, né eam conspiceret pater?
Acanthio
Quia negotiosi eramus nos nostris negotiis:
armamentis complicandis et componendis studuimus.
dum haec aguntur, lembo advehitur tuos pater pauxillulo,
neque quisquam hominem conspicatust, donec in navem subit.
Charinvs
195
Nequiquam, mare, subterfugi á tuis tempestatibus:
equidem me iam censebam esse in terra atque in tuto loco,
verum video med ad saxa ferri saevis fluctibus.
loquere porro, quid sit actum.
Acanthio
Postquam aspexit mulierem,
rogitare occepit cuia esset.
Charinvs
Quid respondit?
Acanthio
Ilico
occucurri atque interpello, matri te ancillam tuae
emisse illam.
Charinvs
Visun est tibi credere id?
Acanthio
Etiam rogas?
Charinvs
Illamne, obsecro?
Acanthio
sed scelestus subigitare occepit.
Mirum quin me subigitaret.
Charinvs
Edepol cor miserum meum,
205
quod guttatim contabescit, quasi in aquam indideris salem.
perii.
Acanthio
Em istuc unum verbum dixisti verissimum.
stultitia istaec est.
Charinvs
Quid faciam? credo, non credet pater,
si illam matri meae me emisse dicam; post autem mihi
scelus videtur, me parenti proloqui mendacium.
210
neque ille credet, neque credibile est forma eximia mulierem,
eam me emisse ancillam matri.
Acanthio
Non taces, stultissime?
credet hercle, nam credebat iam mihi.
Charinvs
Metuo miser,
ne patrem prehendat, ut sit gesta res, suspicio.
hoc quod te rogo responde quaeso.
Acanthio
Quaeso quid rogas?
Charinvs
215
Num esse amicam suspicari visus est?
Acanthio
215
Non visus est.
quin quicque ut dicebam mihi credebat.
Charinvs
Verum, ut tibi quidem
visus est.
Acanthio
Non, sed credebat.
Charinvs
Vae mihi misero, nullus sum.
sed quid ego hic in lamentando pereo, ad navem non eo?
sequere.
Acanthio
Si istac ibis, commodum obviam venies patri;
220
postea aspiciet te timidum esse atque exanimatum: ilico
retinebit, rogitabit unde illam emeris, quanti emeris:
timidum temptabit te.
Charinvs
Hac ibo potius. iam censes patrem
abiisse a portu?
Acanthio
Quin ea ego huc praecucurri gratia,
ne te opprimeret imprudentem atque electaret.
Charinvs
Optime.—
Tap any Latin word to look it up