Plautus Curculio
EN Lat Orig
Act 5
Cvrcvlio
Antiquom poëtam audivi scripsisse in tragoedia,
mulieres duas peiores esse quam unam. res itast.
verum mulierem peiorem quam haec amica est Phaedromi
non vidi aut audivi, neque pol dici nec fingi potest
595 peior quam haec est: quae ubi me habere hunc conspicatast anulum,
rogat unde habeam. quid id tu quaeris? quia mi quaesitost opus.
nego me dicere. ut eum eriperet, manum arripuit mordicus.
vix foras me abripui atque effugi. apage istanc canículam.
Phaedromvs
Quid properem?
Planesivm
Parasitum ne amiseris.
Phaedrome, propera.
600 magna res est.
Phaedromvs
600 Nulla est mihi, nam quam habui absumpsi celeriter.
Planesivm
Teneo.
Phaedromvs
Quid negotist?
Planesivm
Rogita unde istunc habeat anulum.
pater istum meus gestitavit
Cvrcvlio
At mea matertera.
Planesivm
Mater ei utendum dederat.
Cvrcvlio
Pateruois rusum tibi.
Planesivm
Nugas garris.
Cvrcvlio
Soleo, nam propter eas vivo facilius.
Planesivm
605 Quid nunc? obsecro, parentes ne meos mihi prohibeas.
Cvrcvlio
Quid ego? sub gemmane abstrusos habeo tuam matrem et patrem?
Planesivm
Libera ego sum nata.
Cvrcvlio
Et alii multi qui nunc serviunt.
Phaedromvs
Enim vero irascor.
Cvrcvlio
Dixi equidem tibi, unde ad me hic pervenerit.
quotiens dicendum est? elusi militem, inquam, in alea.
Therapontigonvs
610 Salvos sum, eccum quem quaerebam. quid agis, bone vir?
Cvrcvlio
610 Audio.
si vis tribus bolis, vel in chlamydem.
Therapontigonvs
Quin tu is in malam crucem
cum bolis, cum bulbis? redde mihi iam argentum aut virginem.
Cvrcvlio
Quod argentum, quas tu mihi tricas narras? quam tu virginem
me reposcis?
Therapontigonvs
Quam ab lenone ábduxti hodie, scelus viri.
Cvrcvlio
615 Nullam abduxi.
Therapontigonvs
615 Certe eccistam video.
Phaedromvs
615 Virgo haec libera est.
Therapontigonvs
Mean ancilla libera ut sit, quam ego numquam emisi manu?
Phaedromvs
Quis tibi hanc dedit mancipio? aut unde emisti? fac sciam.
Therapontigonvs
Ego quidem pro istac rem solvi áb trapezita meo.
quam ego pecuniam quadruplicem ábs te et lenone auferam.
Phaedromvs
620 Qui scis mercari furtivas atque ingenuas virgines,
ambula in ius.
Therapontigonvs
Non eo.
Phaedromvs
Licet te antestari?
Therapontigonvs
Non licet.
Phaedromvs
Iuppiter te, miles, perdat, intestatus vivito;
at ego, quem licet, te. accede huc.
Therapontigonvs
Servom antestari?
Cvrcvlio
Vide.
em ut scias me liberum esse. ergo ambula in ius.
Therapontigonvs
Em tibi.
Cvrcvlio
O cives, cives.
Therapontigonvs
Quid clamas?
Phaedromvs
Quid tibi istum tactio est?
Therapontigonvs
Quia mihi lubitum est.
Phaedromvs
Accede huc tu, ego illum tibi dedam, tace.
Planesivm
Phaedrome, obsecro serva me.
Phaedromvs
Tamquam me et genium meum.
miles, quaeso te ut mihi dicas unde illum habeas anulum,
630 quem parasitus hic te elusit.
Planesivm
630 Per tua genua te obsecro,
ut nos facias certiores.
Therapontigonvs
Quid istuc ad vos attinet?
quaeratis chlamydem et machaeram hanc unde ad me pervenerit.
Cvrcvlio
Vt fastidit gloriosus.
Therapontigonvs
Mitte istum, ego dicam omnia.
Cvrcvlio
Nihil est quod ille dicit.
Planesivm
Fac me certiorem, óbsecro.
Therapontigonvs
635 Ego dícam, surge. hanc rem ágite atque animum advórtite.
pater meus habuit PeriplanesPlanesium
is prius quam moritur mihi dedit tamquam suo,
ut aequom fuerat, filio.
Planesivm
Pro Iuppiter.
Therapontigonvs
Et istó me heredem fecit.
Planesivm
O Pietas mea,
640 serva me, quando ego te servavi sedulo.
frater mi, salve.
Therapontigonvs
Qui credam ego istuc? cedo,
si vera memoras, quae fuit mater tua?
Planesivm
Cleobula.
Therapontigonvs
Nutrix quae fuit?
Planesivm
Archestrata.
ea me spectatum tulerat per Dionysia.
postquam illo ventum est, iam, ut me collocaverat,
exoritur ventus turbo, spectacla ibi ruont,
ego pertimesco: tum ibi nescio quis arripit
timidam atque pavidam, nec vivam nec mortuam.
650 nec quo me pacto abstulerit possum dicere.
Therapontigonvs
Memini istanc turbam fieri. sed tu dic mihi,
ubi is est homó qui te surripuit?
Planesivm
Nescio.
verum hunc servavi semper mecum una anulum;
cum hoc olim perii.
Therapontigonvs
Cedo, ut inspiciam.
Cvrcvlio
Sanan es,
655 quae isti committas?
Planesivm
655 Sine modo.
Therapontigonvs
655 Pro Iuppiter,
hic est quem egó tibi misi natali die.
tam facile novi quam me. salve, mea soror.
Planesivm
Frater mi, salve.
Phaedromvs
Deos volo bene vortere
istam rem vobis.
Cvrcvlio
Et ego nobis omnibus:
660 tu ut hodie adveniens cenam des sororiam,
hic nuptialem cras dabit. promittimus.
Therapontigonvs
Tace .
Cvrcvlio
Non taceo, quando res vortit bene.
tu istanc desponde huic, miles. ego dotem dabo.
Therapontigonvs
Quid dotis?
Cvrcvlio
Egone? ut semper, dum vivat, me alat.
665 verum hercle dico.
Therapontigonvs
665 Me lubente feceris.
sed leno hic debet nobis triginta minas.
Phaedromvs
Quam ob rem istuc?
Therapontigonvs
Quia ille íta repromisit mihi:
si quisquam hanc liberali asseruisset manu,
sine controversia omne argentum reddere.
670 nunc eamus ad lenonem.
Cvrcvlio
670 Laudo.
Phaedromvs
670 Hoc prius volo,
meam rem ágere.
Therapontigonvs
Quid id est?
Phaedromvs
Vt mihi hanc despondeas.
Cvrcvlio
Quid cessas, miles, hanc huic uxorem dare?
Therapontigonvs
Si haec volt.
Planesivm
Mi frater, cupio.
Therapontigonvs
Fiat.
Cvrcvlio
Bene facis.
Phaedromvs
Spondesne, miles, mi hanc uxorem?
Therapontigonvs
Spondeo.
Cvrcvlio
675 Et ego hoc idem una spondeo.
Therapontigonvs
675 Lepide facis.
sed eccúm lenonem, incedit, thensaurum meum.
Cappadox
Argentariis male credi qui aiunt, nugas praedicant:
680 nam et bene et male credi dico; id adeo ego hodie expertus sum.
non male creditur qui numquam reddunt, sed prorsum perit.
vel ille, décem minas dum solvit, omnis mensas transiit.
postquam nil fit, clamore hominem posco: ille in ius me vocat;
pessume metui, ne mihi hodie ápud praetorem solveret.
685 verum amici compulerunt: reddit argentum domo.
nunc domum properare certumst.
Therapontigonvs
Heus tu, leno, te volo.
Phaedromvs
Et ego te volo.
Cappadox
At ego vos nolo ambos.
Therapontigonvs
Sta sis ilico,
atque argentum propere propera vomere.
Cappadox
Quid mecum est tibi?
aut tibi?
Therapontigonvs
Quía ego ex te hódie faciam pilum catapultarium
690 atque ita te nervo torquebo, ítidem ut catapultae solent.
Phaedromvs
Delicatum te hodie faciam, cum catello ut accubes,
ferreo ego dico.
Cappadox
At ego vos ambo in robusto carcere
ut pereatis.
Phaedromvs
Collum obstringe, abduce istum in malam crucem.
Therapontigonvs
Quidquid est, ipse ibit potius.
Cappadox
Pro deum atque hominum fidem,
695 hocine pacto indemnatum atque intestatum me abripi?
obsecro, Planesium, et te, Phaedrome, auxilium ut feras.
Planesivm
Frater, obsecro te, noli hunc condemnatum perdere.
bene et pudice me domi habuit.
Therapontigonvs
Haud voluntate id sua:
Aesculapio huic habeto, quom pudica es, gratiam;
700 nam si valuisset, iam pridem quoquo posset mitteret.
Phaedromvs
Animum advortite, ego si possum hoc inter vos componere.
mitte istunc. accede huc, leno. dicam meam sententiam,
siquidem voltis quod decrero facere.
Therapontigonvs
Tibi permittimus:
Cappadox
Dum quidem hercle ita iudices, ne quisquam a me argentum auferat.
Therapontigonvs
705 Quódne promisti?
Cappadox
705 Qui promisi?
Phaedromvs
705 Lingua.
Cappadox
705 Eadem nunc nego.
dicendi, non rem perdendi gratia haec nata est mihi.
Phaedromvs
Nihil agit, collum obstringe homini.
Cappadox
Iam iam faciam ut iusseris.
Therapontigonvs
Quando vir bonus es, responde quod rogo.
Cappadox
Roga quód lubet.
Therapontigonvs
Promistin, si liberali quisquam hanc assereret manu,
710 te omne argentum redditurum?
Cappadox
710 Non commemini dicere.
Therapontigonvs
Quid? negas?
Cappadox
Nego hercle vero. quo praesente? quo in loco?
Therapontigonvs
Me ipso praesente et Lycone tarpezita.
Cappadox
Non taces?
Therapontigonvs
Non taceo.
Cappadox
Non ego te flocci facio; ne me territes.
Therapontigonvs
Me ipso praesente et Lycone factum est.
Phaedromvs
Satis credo tibi.
715 nunc adeo, ut tu scire possis, leno, meam sententiam:
libera haec est, hic huius frater est, haec autem illius soror, †
haec mihi nubet: tu huic argentum redde. hoc iudicium meum est.
Therapontigonvs
Tu autem in nervo iam iacebis, nisi mi argentum redditur.
Cappadox
Hercle istam rem iudicasti perfidiose, Phaedrome.
720 et tibi oberit et te, miles, di deaeque perduint.
tu me sequere.
Therapontigonvs
Quo sequar te?
Cappadox
Ad trapezitam meum
ad praetorem. nam inde rem solvo omnibus quibus debeo.
Therapontigonvs
Ego te in nervom, haud ad praetorem hinc rapiam, ni argentum refers.
Cappadox
Ego te vehementer perire cupio, ne tu me nescias.
Therapontigonvs
725 Itane vero?
Cappadox
725 Ita hercle vero.
Therapontigonvs
725 Novi ego hos pugnos meos.
Cappadox
Quid tum?
Therapontigonvs
Quid tum, rogitas? hisce ego, si tu me irritaveris,
placidum te hodie reddam.
Cappadox
Age ergo, recipe áctutum.
Therapontigonvs
Licet.
Phaedromvs
Tu, miles, apud me cenabis. hodie fient nuptiae.
Therapontigonvs
Quae res bene vortat mi et vobis. spectatores, plaudite.
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Leo 1895
Leo, Weidmann, 1895 · 1895
The Editor

Friedrich Leo (1851–1914) was one of the greatest Latin scholars of the imperial German university system. Professor at Göttingen from 1889, he combined textual criticism with literary history to an unusual degree. His Geschichte der römischen Literatur (1913) was a landmark work, and his editions of Plautus (1895–1896) and Seneca's tragedies set new standards. Leo's Plautine scholarship was transformative: he was the first to systematically analyse Plautus's metrical practice, using it as a tool for detecting interpolations and establishing the text.

About This Edition

Leo's edition of Plautus, published by Weidmann in Berlin (2 vols., 1895–1896), represented a dramatic advance over previous editions. Leo was the first editor to take full account of the Ambrosian palimpsest (Codex Ambrosianus, 4th–5th century), the oldest witness to Plautus's text, which had been imperfectly read by earlier scholars. His text is characterised by rigorous metrical analysis and a willingness to identify passages he considered interpolated. W. M. Lindsay's OCT (1904–1905) drew heavily on Leo's work while sometimes differing on individual readings.

Tap any Latin word to look it up