Plautus Casina
EN Lat Orig
Act 4
Pardalisca
Nec pol ego Nemeae credo neque ego Olympiae
760 neque usquam ludos tam festivos fieri
quam hic intus fiunt ludi ludificabiles
seni nóstro et nostro Olympioni vilico.
omnes festinant intus totis aedibus,
senex ín culina clamat, hortatur coquos:
765 quin agitis hodie? quin datis, si quid datis?
properate, cenam iam esse coctam oportuit.”
vilicus is autem cum corona, candide
vestitus, lautus exornatusque ambulat.
illae autem armigerum in cubiculo exornant duae,
770 quem dent pro Casina nuptum nostro vilico.
sed nimium lepide dissimulant, quasi nil sciant
fore huius quod futurumst; digne autem coqui
nimis lépide ei rei dant operam, ne cenet senex,
aulas pervortunt, ignem restingunt aqua:
775 illarum oratu faciunt; illae autem senem
cupiunt extrudere incenatum ex aedibus,
ut ipsae solae ventres distendant suos.
novi ego illas ambestrices: corbitam cibi
comesse possunt. sed aperitur ostium.
Lysidamvs
780 Si sapitis, uxor, vos tamen cenabitis,
cena ubi erit cocta; égo ruri cenavero.
nam novom maritum ét novam nuptam volo
rus prosequi, novi hominum mores maleficos,
ne quis eam abripiat. facite vostro animo volup.
785 sed properate istum atque istam actutum emittere,
tandem utveniamus luci; égo cras hic ero.
cras habuero, uxor, ego tamen convivium.
Pardalisca
Fit quod futurum dixi: incenatum senem
foras extrudunt mulieres.
Lysidamvs
Quid tu hic agis?
Pardalisca
790 Ego eo quo me ipsa misit.
Lysidamvs
790 Veron?
Pardalisca
790 Serio.
Lysidamvs
Quid hic speculare?
Abi:
Pardalisca
Nil equidem speculor.
Lysidamvs
tu hic cunctas, intus alii festinant.
Pardalisca
Eo.—
Lysidamvs
Abi hinc sis ergo, pessumarum pessuma.
iamne abiit illaec? dicere hic quidvis licet.
795 qui amat, tamen hercle, si esurit, nullum esurit.
sed eccúm progreditur cum corona et lampade
meus socius, compar, commaritus vilicus.
Olympio
Áge tibicen, dum íllam educunt húc novam nuptám foras,
suavi cantu concelebra omnem hanc plateam hymenaeo.
800 hymen hymenaee o hymen.
Lysidamvs
Quid agis, mea salus?
Olympio
Esurio hercle, atque adeo hau salubriter.
Lysidamvs
At ego amó.
Olympio
At ego hercle nihili facio. tibi amor pro cibost,
mihi ieiunitate iam dudum intestina murmurant.
Lysidamvs
Nam quid illaéc nunc tam diu intus remorantur remeligines?
805 quasi ob industriam, quanto ego plus propero, procedit minus.
Olympio
Quid si etiam suffundam hymenaeum, si qui citius prodeant?
Lysidamvs
Censeo, et ego te adiutabo in nuptiis communibus.
Lysidamvs Olympio
Hymen hymenaee o hymen.
Lysidamvs
Perii hercle ego miser, dirumpi hymenaeum cantando licet:
810 illo morbo quo dirumpi cupio, non est copia.
Olympio
Edepol ne tu, equos esses, esses indomabilis.
Lysidamvs
Quo argumento?
Olympio
Nimis tenax es.
Lysidamvs
Num me expertu'sexpertus esuspiam?
Olympio
Di melius faciant. sed crepuit ostium, exitur foras.
Lysidamvs
Di hercle me cupiunt servatum. iam oboluit Casinus procul.
Pardalisca
815 Sensim supera tolle limen pedes, mea nova nupta;
sospes iter incipe hoc, uti viro tuo
sémper sis superstes,
tuaque út potior polléntia sit vincásque virum victríxque sies,
tua vóx superet tuomque imperium: vir te vestiat, tu virum despolies.
820 noctúque et diu ut viro súbdola sis,
ópsecro, memento.
Olympio
Malo máxumo suo hercle ílico, ubi tántillum peccássit.
Lysidamvs
Tace.
Olympio
Nón taceo.
Lysidamvs
Quae rés?
Olympio
Mala malaé male monstrat.
Lysidamvs
Faciés tu hanc rém mi ex paráta imparátam.
id quaérunt volúnt, haec ut ínfecta fáciant.
Pardalisca
Age Olýmpio, quando vís, uxorem
830 áccipe hanc ab nobis.
Olympio
Date érgo, datúrae si umquam éstis hodie.
Lysidamvs
Abíte intro.
Pardalisca
Amábo, integrae átque imperítae huic
impército.
Olympio
Futurum est.
Pardalisca
Valéte.
Olympio
Ite iám.
Lysidamvs
Ite.
Pardalisca
Iám valete.
Lysidamvs
835 Iamne ábscessit úxor?
Olympio
835 Domíst, ne time.
Lysidamvs
835 Eúax,
nunc pól demum ego sum líber.
meúm corculúm, melculúm, verculum.
Olympio
Heús tu,
malo, sapies, cavébis;
meást haec.
Lysidamvs
Sció, sed meus fructus est prior.
Olympio
840 Tene hánc lampadem.
Lysidamvs
840 Ímmo ego hánc tenebo.
Venus múltipotens, bona múlta mihi
dedísti, huius cúm copiám mihi dedísti.
Olympio
O
corpúsculum malaculum,
mea uxórcula. quae res?
Lysidamvs
845 Quid est?
Olympio
845 Ínstitit plantam
quasi lúca bos.
Lysidamvs
Tacé sis,
nebula haúd est mollis aeque atque huius pectus est.
Olympio
Edepol papillam bellulamei misero mihi.
Lysidamvs
Quid est?
Olympio
Péctus mi icit non cubito, verum ariete.
Lysidamvs
850 Quid tu ergo hanc, quaeso, tractas tam dura manu?
at mihi, qui belle hanc tracto, non bellum facit.
Olympio
Vah.
Lysidamvs
Quid negotist?
Olympio
Opsecro, ut valentulast,
paene exposivit cubito.
Lysidamvs
Cubitum ergo ire volt.
Olympio
Quin imus ergo?
Lysidamvs
I, belle belliatula.—
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Leo 1895
Leo, Weidmann, 1895 · 1895
The Editor

Friedrich Leo (1851–1914) was one of the greatest Latin scholars of the imperial German university system. Professor at Göttingen from 1889, he combined textual criticism with literary history to an unusual degree. His Geschichte der römischen Literatur (1913) was a landmark work, and his editions of Plautus (1895–1896) and Seneca's tragedies set new standards. Leo's Plautine scholarship was transformative: he was the first to systematically analyse Plautus's metrical practice, using it as a tool for detecting interpolations and establishing the text.

About This Edition

Leo's edition of Plautus, published by Weidmann in Berlin (2 vols., 1895–1896), represented a dramatic advance over previous editions. Leo was the first editor to take full account of the Ambrosian palimpsest (Codex Ambrosianus, 4th–5th century), the oldest witness to Plautus's text, which had been imperfectly read by earlier scholars. His text is characterised by rigorous metrical analysis and a willingness to identify passages he considered interpolated. W. M. Lindsay's OCT (1904–1905) drew heavily on Leo's work while sometimes differing on individual readings.

Tap any Latin word to look it up