§4.1.573–4.4.702
Parasitvs
Parasitus ego sum hominis nequam atque improbi,
militis, qui amicam secum avexit ex Samo.
575
nunc me ire iussit ad eam et percontarier,
utrum aurum reddat anne eat secum semul.
tu dudum, puere, cum illac usque isti semul:
quae harum sunt aedes, pulta. adi actutum ad fores.
recede hinc dierecte. ut pulsat propudium!
580
comesse panem tris pedes latum potes,
fores pultare nescis. ecquis in aedibust?
heus, ecquis hic est? ecquis hoc aperit ostium?
ecquis éxit?
Pistoclervs
Quid istuc? quae istaec est pulsatio?
quae te mala crux agitat, quí ad istunc modum
585
alieno viris tuas extentes ostio?
fores paene exfregisti. quid nunc vis tibi?
Parasitvs
Adulescens, salve.
Pistoclervs
Salve. sed quem quaeritas?
Parasitvs
Bacchidem.
Pistoclervs
Vtram ergo?
Parasitvs
Nil scio nisi Bacchidem.
paucis: me misit miles ad eam Cleomachus,
590
vel ut ducentos Phílippos reddat aureos
vel ut hinc in Elatiam hodie eat secum semul.
Pistoclervs
Non it. negat se ituram. abi et renuntia.
alium illa amat, non illum. duc te ab aedibus.
Parasitvs
Nimis iracunde.
Pistoclervs
At scin quam iracundus siem?
595
ne tíbi hercle haud longe est os ab infortunio,
ita dentifrangibula haec meis manibus gestiunt.
Parasitvs
Cum ego huius verba interpretor, mihi cautiost,
ne nucifrangibula excussit ex malis meis.
tuo ego istaec igitur dicam illi periculo.
Pistoclervs
600
Quid ais tu?
Parasitvs
600
Ego istuc illi dicam.
Pistoclervs
600
Dic mihi,
quis tu es?
Parasitvs
Illius sum integumentum corporis.
Pistoclervs
Nequam esse oportet cui tu integumentum improbu'simprobus es.
Parasitvs
Sufflatus ille huc veniet.
Pistoclervs
Dirrumptum velim.
Parasitvs
Numquid vis?
Pistoclervs
Abeas. celeriter factost opus.
Parasitvs
605
Vale, dentifrangibule.—
Pistoclervs
605
Et tu, integumentum, vale.
in eum nunc haec res vénit locum, ut quid consili
dem meo sodali super amica nesciam,
qui iratus renumeravit omne aurum patri,
neque nummus ullust qui reddatur militi.
610
sed huc concedam, nam concrepuerunt fores.
Mnesilochus eccum maestus progreditur foras.
Mnesilochvs
Pétulans, protervo íracundo ánimo, indomito incógitato,
sine modo et modestia sum, sine bono iure atque honore,
incredibilis imposque animi, ínamabilis inlepidus vivo,
615
malevolente ingenio natus. postremo id mi est quod volo
615
ego esse áliis. credibile hóc est?
nequiór nemost neque indígnior quoi
di béne faciant neque quém quisquam
homo aút amet aut ádeat.
inimícos quam amícos aequómst med habére,
malós quam bonós par magís me iuváre.
620
ómnibus probris, quae ímprobis viris
dígna sunt, dígnior núllus est homo;
quí patri réddidi omne aúrum amans, mihi
quód fuit praé manu. súmne ego homo miser?
pérdidi mé simulque óperam Chrysali.
Pistoclervs
625
Consólandus hic mist, íbo ad eum.
Mnesíloche, quid fit?
Mnesilochvs
Périi.
Pistoclervs
Di mélius faciant.
Mnesilochvs
Périi.
Pistoclervs
Non táces, insipiens?
Mnesilochvs
Táceam?
Pistoclervs
Sanús satis non es.
Mnesilochvs
Périi.
múlta mala mi in péctore nunc ácria atque acérba eveniunt.
criminin me habuisse fídem? immérito tibi íratus fui.
Pistoclervs
630
Heia, bonum habe ánimum.
Mnesilochvs
630
Vnde habeam? mortuos pluris pretist
quam égo sum.
Pistoclervs
Militis parasitus venerat modo aurum petere hinc,
eum ego meis dictis malis his foribus atque hac platea abegi;
reppuli, reieci hominem.
Mnesilochvs
Quid mi id prodest? quom ipse veniet,
quid faciam? nil habeo miser. ille quidem hanc abducet, scio.
Pistoclervs
635
Si mihi sit, nón pollicear.
Mnesilochvs
635
Scio, dares, novi tuom.
sed nisi ames, non habeam tibi fidem tantam; eó quod amas tamen
nunc agitas sat tute tuarum rérum; sin libér sies
egone ut opem mi ferre posse pútem inopem te? non potest.
Pistoclervs
Tace modo: deus respiciet nos aliquis.
Mnesilochvs
Nugae. vale.
Pistoclervs
Mane.
Mnesilochvs
Quid est?
Pistoclervs
Tuam cópiam eccam Chrysalum video. tace.
Chrysalvs
640
Hunc hóminem decet auro éxpendi, huic décet statuam statui éx auro;
nam dúplex hodie facinús feci, duplicíbus spoliis sum adféctus.
érum maiorem méum ut ego hodie lúsi lepide, ut lúdificatust.
cállidum senem cállidis dolis
cómpuli et pérpuli, mi ómnia ut créderet.
645
núnc amanti ero fílio senis,
quícum égo bibo, quícum édo et amo,
régias cópias aúreasque óptuli,
út domo súmeret neú foris quaéreret.
nón mihi istí placent Pármenonés, Syri,
650
quí duas aut trís minas aúferunt eris.
néquius nil ést quam egens cónsili servós, nisi
hábet multipotens péctus:
úbicumque usús siet, péctore expromát suo.
nullús frugi esse pótest homo,
655
nisi qui ét bene et mále facere tenet.
ímprobis cum ímprobus sit, hárpaget fúribus,
fúretur quód queat,
vórsipellem frúgi cónvenit esse hominem,
péctus quoi sapít: bonus sít bonis, malus sít malis;
utcúmque res sit, ita ánimum hábeat.
séd lubet scíre quantum aúrum erus sibi
démpsit et quíd suo réddidit patri.
665
sí frugi est, Hérculem fécit ex patre:
décimam partem eí dedit, síbi novem abstulit.
séd quem quaero óptume eccum óbviam mihi est.
núm qui nummi éxciderúnt, ere, tibi,
quod síc terram optuére?
quid vós maestos tam trístesque esse cónspicor?
670
non plácet nec temere est étiam. quin mihi réspondetis?
Mnesilochvs
Chrýsale, occidi.
Chrysalvs
Fortassis tu auri dempsisti parum?
Mnesilochvs
Quam, malum, parum? immo vero nimio minus multo parum.
Chrysalvs
Quid igitur, stulte? an tu, quoniam occasio ad eam rem fuit
mea virtute parta, ut quantum velles tantum sumeres,
675
sic hoc digitulis duobus sumebas primoribus?
an nescibas quam eius modi hómini raro tempus se daret?
Mnesilochvs
Erras.
Chrysalvs
At quidem túte errasti, cum parum immersti ampliter.
Mnesilochvs
Pol tu quam nunc med accuses magis, si magis rem noveris.
occidi.
Chrysalvs
Animus iam istoc dicto plus praesagitur mali.
Mnesilochvs
680
Perii.
Chrysalvs
680
Quid ita?
Mnesilochvs
680
Quia patri omne cum ramento reddidi.
Chrysalvs
Reddidisti?
Mnesilochvs
Reddidi.
Chrysalvs
Omnene?
Mnesilochvs
Oppido.
Chrysalvs
Occisi sumus.
qui in mentem venit tibi istuc facinus facere tam malum?
Mnesilochvs
Bacchidem atque hunc suspicabar propter crimen, Chrysale,
mi male consuluisse: ob eam rem omne aurum iratus reddidi
685
meo patri.
Chrysalvs
685
Quid, ubi reddebas aurum, dixisti patri?
Mnesilochvs
Mé id aurum accepisse extemplo ab hospite Archidemide.
Chrysalvs
Em,
istoc dicto dédisti hodie ín cruciatum Chrysalum;
nam úbi me aspiciet, ad carnuficem rapiet continuo senex.
Mnesilochvs
Ego patrem exoravi.
Chrysalvs
Nempe ergo hoc ut faceret quod loquor?
Mnesilochvs
690
Immo tibi ne noceat neu quid ob eam rem suscenseat;
atque aegre impetravi. nunc hoc tibi curandumst, Chrysale.
Chrysalvs
Quid vis curem?
Mnesilochvs
Vt ad senem etiam álteram facias viam.
compara, fabricare finge quod lubet, conglutina,
ut senem hodie doctum docte fallas aurumque auferas.
Chrysalvs
695
Vix videtur fieri posse.
Mnesilochvs
695
Perge, ac facile ecfeceris.
Chrysalvs
Quam, malum, fácile, quem mendaci prendit manufesto modo?
quem si orem ut mihi nil credat, id non ausit credere.
Mnesilochvs
Immo si audias quae dicta dixit me adversum tibi.
Chrysalvs
Quid dixit?
Mnesilochvs
Si tu illum solem sibi solem esse diceres,
700
se illum lunam credere esse et noctem qui nunc est dies.
Chrysalvs
Emungam hercle hominem probe hodie, ne id nequiquam dixerit.
§4.4.702b–4.7.832b
Mnesilochvs
Nunc quid nos vis facere?
§4.4.702b–4.7.832b
Chrysalvs
Énim nil nisi ut ametis impero.
ceterum quantum lubet me poscitote aurum: ego dabo.
quid mihi refert Chrysalo esse nomen, nisi factis probo?
705
sed nunc quantillum usust auri tibi, Mnesiloche? dic mihi.
Mnesilochvs
Militi nummis ducentis iam usus est pro Bacchide.
Chrysalvs
Ego dabo.
Mnesilochvs
Tum nobis opus est sumptu.
Chrysalvs
Ah, placide volo
unum quidque agamus: hoc ubi egero, tum istuc agam.
de ducentis nummis primum intendam ballistam in senem;
710
ea ballista si pervortam turrim et propugnacula,
recta porta invadam extemplo in oppidum anticum et vetus:
si id capso, geritote amicis vostris aurum corbibus,
sicut animus sperat.
Pistoclervs
Apud test animus noster, Chrysale.
Chrysalvs
Nunc tu abi intro, Pistoclere, ad Bacchidem, atque ecfer cito
Pistoclervs
715
Quid?
Chrysalvs
715
Stilum, ceram et tabellas, linum.
Pistoclervs
715
Iam faxo hic erunt.—
Mnesilochvs
Quid nunc es facturus? id mihi dice.
Chrysalvs
Coctumst prandium?
vos duo eritis atque amica tua erit tecum tertia?
Mnesilochvs
Sicut dicis.
Chrysalvs
Pistoclero nulla amica est?
Mnesilochvs
Immo adest.
alteram ille amat sororem, ego alteram, ambas Bacchides.
Chrysalvs
720
Quid tu loquere?
Mnesilochvs
720
Hoc, ut futuri sumus.
Chrysalvs
720
Vbist biclinium
vobis stratum?
Mnesilochvs
Quid id exquaeris?
Chrysalvs
Res itast, dici volo.
nescis quid ego acturus sim nec facinus quantum exordiar.
Mnesilochvs
Cedo manum ac subsequere propius me ad fores. intro inspice.
Chrysalvs
Euax, nimis bellus átque ut esse maxume optabam locus.
Pistoclervs
Quae imperavisti. imperatum bene bonis factum ilicost.
Chrysalvs
Quid parasti?
Pistoclervs
Quae parari tu iussisti ómnia.
Chrysalvs
Cape stilum propere et tabellas tu has tibi.
Mnesilochvs
Quid postea?
Chrysalvs
Quod iubebo scribito istic. nam propterea te volo
730
scribere, ut pater cognoscat litteras quando legat.
scribe.
Mnesilochvs
Quid scribam?
Chrysalvs
Salutem tuo patri verbis tuis.
Pistoclervs
Quid si potius morbum mortem scribat? id erit rectius.
Chrysalvs
Ne interturba.
Mnesilochvs
Iam imperatum in cera inest.
Chrysalvs
Dic quem ad modum.
Mnesilochvs
Mnesilochus salutem dicit suo patri.
Chrysalvs
Adscribe hoc cito:
735
“Chrysalus mihi usque quaque loquitur nec recte, pater,
quia tibi aurum reddidi et quía non te fraudaverim.”
Pistoclervs
Mane dum scribit.
Chrysalvs
Celerem oportet esse amatoris manum.
Pistoclervs
Atque † idem hercle em perdundum magis quam ad scribundumst cito.
Mnesilochvs
Loquere. hoc scriptumst.
Chrysalvs
“Nunc, pater mi, proin tu ab eo ut caveas tibi,
740
sycophantias componit, aurum ut abs ted auferat;
et profecto se ablaturum dixit.” plane adscribito.
Mnesilochvs
Dic modo.
Chrysalvs
“Atque id pollicetur se daturum aurum mihi,
quod dem scortis quodque in lustris comedim congraecem, pater.
sed, pater, vide né tibi hodie verba det: quaeso cave.”
Mnesilochvs
745
Loquere porro.
Chrysalvs
745
Adscribe dum etiam.
Mnesilochvs
745
Loquere quid scribam modo.
Chrysalvs
“Sed, pater, quod promisisti mihi, te quaeso ut memineris,
ne illum verberes; verum apud te vinctum adservato domi.”
cedo tu ceram ac linum actutum. age obliga, obsigna cito.
Mnesilochvs
Obsecro, quid istís ad istunc usust conscriptis modum,
750
ut tibi ne quid credat atque ut vinctum te adservet domi?
Chrysalvs
Quia mi ita lubet. potin ut cures te atque ut ne parcas mihi?
mea fiducia ópus conduxi et meo periclo rem gero.
Mnesilochvs
Aequom dicis.
Chrysalvs
Cedo tabellas.
Mnesilochvs
Accipe.
Chrysalvs
Animum advortite.
Mnesiloche et tu, Pistoclere, iam facite in biclinio
755
cum amica sua uterque accubitum eatis, ita negotiumst,
atque ibidem ubi nunc sunt lecti strati potetis cito.
Pistoclervs
Numquid aliud?
Chrysalvs
Hoc, atque etiam: úbi erit accubitum semel,
ne quoquam exsurgatis, donec a me erit signum datum.
Pistoclervs
O imperatorem probum!
Chrysalvs
Iam bis bibisse oportuit.
Mnesilochvs
760
Fugimus.—
Chrysalvs
760
Vos vostrum curate officium, ego efficiam meum.
insánum magnum molior negotium,
metuoque ut hodie possiem emolirier.
sed nunc truculento mi atque saevo usus senest;
nam non conducit húic sycophantiae
765
senem tranquillum ésse ubi me aspexerit.
versabo ego illum hodie, si vivo, probe.
tam frictum ego illum reddam quam frictum est cicer.
adambulabo ad ostium, ut, quando exeat,
extemplo advenienti ei tabellas dem in manum.
Nicobvlvs
770
Nimium illaec res est magnae dividiae mihi,
supterfugisse sic mihi hodie Chrysalum.
Chrysalvs
Salvos sum, iratus est senex. nunc est mihi
adeundi ad hominem tempus.
Nicobvlvs
Quis loquitur prope?
atque hic quidem, opinor, Chrysalust.
Chrysalvs
Accessero.
Nicobvlvs
775
Bone serve, salve. quid fit? quam mox navigo
in Ephesum, ut aurum repetam ab Theotimo domum?
taces? per omnis deos adiuro, ut ni meum
gnatum tam amem atque ei facta cupiam quae is velit,
ut tua iam virgis latera lacerentur probe
ferratusque in pistrino aetatem conteras.
omnia rescivi scelera ex Mnesilocho tua.
Chrysalvs
Men criminatust? optimest: ego sum malus,
ego sum sacer, scelestus. specta rem modo;
785
ego verbum faciam nullum.
Nicobvlvs
785
Etiam, carnufex,
minitare?
Chrysalvs
Nosces tu illum actutum qualis sit.
nunc has tabellas ferre me iussit tibi.
orabat, quod istic esset scriptum ut fieret.
Nicobvlvs
Cedo.
Chrysalvs
Nosce signum.
Nicobvlvs
Novi. ubi ipse est?
Chrysalvs
Nescio.
790
nil iam me oportet scire. oblitus sum omnia.
scio me ésse servom. nescio etiam id quod scio.
nunc ab trasenna hic turdus lumbricum petit;
pendebit hodie pulcre, ita intendi tenus.
Nicobvlvs
Mane dum parumper; iam exeo ad te, Chrysale.—
Chrysalvs
795
Vt verba mihi dat, ut nescio quam rem gerat.
servos arcessit intus qui me vinciant.
bene navis agitatur, pulcre haec confertur ratis.
sed conticiscam, nam audio aperiri fores.
Nicobvlvs
Constringe tu illi, Artamo, actutum manus.
Chrysalvs
800
Quid feci?
Nicobvlvs
800
Impinge pugnum, si muttiverit.
quid hae locuntur litterae?
Chrysalvs
Quid me rogas?
ut ab illo accepi, ad te obsignatas attuli.
Nicobvlvs
Eho tu, loquitatusne es gnato meo
male per sermonem, quia mi id aurum reddidit,
805
et te dixisti id aurum ablaturum tamen
per sycophantiam?
Chrysalvs
Egone istuc dixi?
Nicobvlvs
Ita.
Chrysalvs
Quis homost qui dicat me dixisse istuc?
Nicobvlvs
Tace,
nullus homo dicit: hae tabellae te arguont,
quas tu attulisti. em hae te vinciri iubent.
Chrysalvs
810
Aha, Bellorophontem tuos me fecit filius:
egomet tabellas tetuli ut vincirer. sine.
Nicobvlvs
Propterea hoc facio, ut suadeas gnato meo
ut pergraecetur tecum, tervenefice.
Chrysalvs
O stulte, stulte, nescis nunc venire te;
815
atque in eopse adstas lapide, ut praeco praedicat.
Nicobvlvs
Responde: quis me vendit?
Chrysalvs
Quem di diligunt
adulescens moritur, dum valet sentit sapit.
hunc si ullus deus amaret, plus annis decem,
plus iam viginti mortuom esse oportuit:
820
terrai ódium ámbulat, iam nil sapit
nec sentit, tantist quantist fungus putidus.
Nicobvlvs
Tun terrae me odium esse autumas? abducite hunc
intro atque adstringite ad columnam fortiter.
numquam auferes hinc aurum.
Chrysalvs
Át qui iam dabis.
Nicobvlvs
825
Dabo?
Chrysalvs
825
Atque orabis me quidem ultro ut auferam,
cum illum rescisces criminatorem meum
quanto in periclo et quanta in pernicie siet.
tum libertatem Chrysalo largibere;
ego adeo numquam accipiam.
Nicobvlvs
Dic, scelerum caput,
830
dic, quo in periclo est meus Mnesilochus filius?
Chrysalvs
Sequere hac me, faxo iam scies.
Nicobvlvs
Quo gentium?
§4.7.832c–4.9.963
Chrysalvs
Tres unos passus.
§4.7.832c–4.9.963
Nicobvlvs
Vel decem.
§4.7.832c–4.9.963
Chrysalvs
Agedum tu, Artamo,
forem hanc pauxillum áperi; placide, ne crepa;
sat est. accede huc tu. viden convivium?
Nicobvlvs
835
Video exadvorsum Pistoclerum et Bacchidem.
Chrysalvs
Qui sunt in lecto illo altero?
Nicobvlvs
Interii miser.
Chrysalvs
Novistine hominem?
Nicobvlvs
Novi.
Chrysalvs
Dic sodes mihi,
bellan videtur specie mulier?
Nicobvlvs
Admodum.
Chrysalvs
Quid illám, meretricemne esse censes?
Nicobvlvs
Quippini?
Chrysalvs
840
Frustra es.
Nicobvlvs
840
Quis igitur obsecrost?
Chrysalvs
840
Inveneris.
ex me quidem hodie numquam fies certior.
Cleomachvs
Meamne híc Mnesilochus, Nicobuli filius,
per vim ut retineat mulierem? quae haec factiost?
Nicobvlvs
Quis illést?
Chrysalvs
Per tempus hic venit miles mihi.
Cleomachvs
845
Non me arbitratur militem, sed mulierem,
qui me meosque non queam defendere.
nam neque Bellona mi umquam neque Mars creduat,
ni illum exanimalem faxo, si convenero,
nive exheredem fecero vitae suae.
Nicobvlvs
850
Chrysale, quis ille est qui minitatur filio?
Chrysalvs
Vir hic ést illius mulieris quacum accubat.
Nicobvlvs
Quid, vir?
Chrysalvs
Vir, inquam.
Nicobvlvs
Nuptanest illa, obsecro?
Chrysalvs
Scies haúd multo post.
Nicobvlvs
Oppido interii miser.
Chrysalvs
Quid nunc? scelestus tibi videtur Chrysalus?
855
age nunc vincito me, auscultato filio.
dixin tibi ego illum invénturum te qualis sit?
Nicobvlvs
Quid nunc ego faciam?
Chrysalvs
Iube sis me exsolvi cito;
nam ní ego exsolvor, iam manufesto hominem opprimet.
Cleomachvs
Nihil est lucri quod me hodie facere mavelim,
860
quam illum cubantem cum illa opprimere, ambo ut necem.
Chrysalvs
Audin quae loquitur? quin tu me exsolvi iubes?
Nicobvlvs
Exsolvite istum. perii, pertimui miser.
Cleomachvs
Tum illam, quae corpus publicat volgo suom,
faxo se haud dicat nactam quem derideat.
Chrysalvs
865
Pacisci cum illo paulula pecunia
potes.
Nicobvlvs
Pacisce ergo, obsecro, quid tibi lubet,
dum ne manifesto hominem opprimat neve enicet.
Cleomachvs
Nunc nisi ducenti Philippi redduntur mihi,
iam illorum ego animam amborum exsorbebo oppido.
Nicobvlvs
870
Em illuc pacisce, si potes; perge obsecro,
pacisce quid vis.
Chrysalvs
Ibo et faciam sedulo.
quid clamas?
Cleomachvs
Vbi erus tuos est?
Chrysalvs
Nusquam. nescio.
vis tibi ducentos nummos iam promittier,
ut ne clamorem hic facias neu convicium?
Cleomachvs
875
Nihil est quod malim.
Chrysalvs
875
Atque ut tibi mala multa ingeram?
Cleomachvs
Tuo arbitratu.
Nicobvlvs
Vt subblanditur carnufex.
Chrysalvs
Pater hic Mnesilochi est; sequere, is promittet tibi.
tu aurum rogato; ceterum verbum sat est.
Nicobvlvs
Quid fít?
Chrysalvs
Ducentis Phílippis rem pepigi.
Nicobvlvs
Ah, salus
880
mea, servavisti me. quam mox dico dabo?
Chrysalvs
Roga hunc tu, tu promitte huic.
Nicobvlvs
Promitto, roga.
Cleomachvs
Ducentos nummos aureos Philippós probos
dabin?
Chrysalvs
Dabuntur inque. responde.
Nicobvlvs
Dabo.
Chrysalvs
Quid nunc, impure? numquid debetur tibi?
885
quid illí molestu'smolestus es? quid illum morte territas?
et ego te et ille mactámus infortunio.
si tibi est machaera, at nobis veruinast domi:
qua quidem te faciam, si tu me inritaveris,
confossiorem soricina nenia.
890
iam dudum hercle equidem sentio, suspicio
quae te sollicitet: eum esse cum illa muliere.
Cleomachvs
Immo est quoque.
Chrysalvs
Ita me Iuppiter Iuno Ceres
Minerva † Latona Spes Opis Virtus Venus
Castor Polluces Mars Mercurius Hercules
895
Summanus Sol Saturnus dique omnes ament,
ut ille cum illa neque cubat neque ambulat
neque osculatur neque illud quod dici solet.
Nicobvlvs
Vt iurat! servat me ille suis periuriis.
Cleomachvs
Vbi nunc Mnesilochus ergost?
Chrysalvs
Rus misit pater.
900
illa autem in arcem ábiit aedem visere
Minervae. nunc apertast. i, vise estne ibi.
Cleomachvs
Abeo ad forum igitur.
Chrysalvs
Vél hercle ín malam crucem.
Cleomachvs
Hodie exigam aurum hoc?
Chrysalvs
Exige, ac suspende te:
ne supplicare hunc censeas tibi, nihili homo.—
905
ille est amotus. sine me (per te, ere, opsecro
deos immortales) ire huc intro ad filium.
Nicobvlvs
Quid eo intro ibis?
Chrysalvs
Vt eum dictis plurumis
castigem, cum haec sic facta ad hunc faciat modum.
Nicobvlvs
Immo oro ut facias, Chrysale, et ted opsecro,
910
cave pársis in eum dicere.
Chrysalvs
910
Etiam me mones?
satin est si plura ex me audiet hodie mala,
quam audivit umquam Clinia ex Demetrio?—
Nicobvlvs
Lippi illic oculi servos est simillimus:
si non est, nolis esse neque desideres;
915
si est, abstinere quin attingas non queas.
nam ni illic hodie forte fortuna hic foret,
miles Mnesilochum cum uxore opprimeret sua
atque obtruncaret moechum manufestarium.
nunc quasi ducentis Phílippis emi filium,
920
quos dare promisi militi: quos non dabo
temere etiam prius quam filium convenero.
numquam edepol quicquam temere credam Chrysalo;
verum lubet etiam mi has perlegere denuo:
aequomst tabellis consignatis credere.—
Chrysalvs
925
Atrídae duo fratrés cluent fecísse facinus máxumum,
quom Priami patriam Pergamum divina moenitum manu
armis, equis, exercitu atque eximiis bellatoribus
mille cum numero navium decumo anno post subegerunt.
non pedibus termento fuit praeut égo erum expugnabo meum
930
sine classe sineque exercitu et tanto numero militum.
cepi expugnavi amanti erili filio aurum ab suo patre.
nunc prius quam húc senex venit, libet lámentari dum éxeat.
o Troia, o patria, o Pergamum, o Priame periisti senex,
qui misere male mulcabere quadringéntis Philippis aureis.
935
nam ego has tabellas obsignatas consignatas quas fero
non sunt tabellae, sed equos quem misere Achivi ligneum.
Epiust Pistoclerus: ab eo haec sumptae; Mnesilochus Sino est
relictus, ellum non in busto Achilli, sed in lecto accubat;
Bacchidem habet secum: ille olim hábuit ignem qui signum daret,
940
hunc ipsum exurit; ego sum Vlixes, cuius consilio haec gerunt.
tum quae hic sunt scriptae litterae, hoc in equo ínsunt milites
armati atque animati probe. ita res successit mi usque adhuc.
atque hic equos non in arcem, verum in arcam faciet impetum:
exitium excidium exlecebra fiet hic equos hodie auro senis.
945
nostro seni huic stolido, ei profecto nomen facio ego Ilio;
miles Menelaust, ego Agamemno, ídem Vlixes Lartius,
Mnesilochust Alexander, qui erit exitio rei patriae suae;
is Helenam avexit, cuia causa nunc facio obsidium Ilio.
nam illi ítidem Vlixem audivi, ut ego sum, fuisse et audacem et malum:
950
ín dolis ego prénsus sum, ille mendícans paene invéntus interiit,
dum íbi exquirit fata Iliorum; adsímiliter mi hodie óptigit.
vínctus sum, sed dólis me exemi: item se ílle servavít dolis.
Ílio tria fuísse audivi fáta quae illi fórent exitio:
signum ex arce si periisset; alterum etiamst Troili mors;
955
tertium, cum portae Phrygiae limen superum scinderetur:
paria item tria eis tribus sunt fata nostro huic Ilio.
nam dúdum primo ut díxeram nostró seni mendácium
et de hóspite et de auro ét de lembo, ibi sígnum ex arce iam abstuli.
iam dúo restabant fáta tunc, nec mágis id ceperam óppidum.
960
post ubi tabellas ad senem detuli, ibi occidi Troilum,
cum censuit Mnesilochum cum uxore esse dudum militis.
íbi vix me exsolvi: íd periclum adsímilo, Vlixem ut praédicant
cógnitum ab Helena esse proditum Hecubae; sed ut olim ille se
§4.9.964–4.10.1086
blanditiis exemit et persuasit sé ut amitteret,
965
ítem ego dolis me illo éxtuli e períclo et decepí senem.
post cúm magnifico mílite, urbes vérbis qui inermús capit,
conflixi atque hominem reppuli; dein pugnam conserui seni:
eum ego ádeo uno mendácio devíci, uno ictu extémpulo
cépi spolia. is núnc ducentos númmos Philippos míliti,
970
quos dáre se promisít, dabit.
nunc álteris etiam ducentis usus est, qui dispensentur
Ílio capto, ut sit mulsum qui triumphent milites.
sed Príamus hic multo illi praestat: non quinquaginta modo,
quadringéntos filios habet átque equidem omnis lectos sine probro:
975
eos égo hodie omnis contruncabo duóbus solis ictibus.
nunc Príamo nostro si ést quis emptor, cómptionalém senem
vendam ego, venalem quem habeo, extemplo ubi oppidum expugnavero.
sed Príamum adstantem eccum ánte portam vídeo. adibo atque adloquar.
Nicobvlvs
Quóianam vox própe me sonat?
Quid fit?
Chrysalvs
O Nicobule.
Nicobvlvs
980
quíd quod te misi, écquid egísti?
Chrysalvs
980
Rógas? congredere.
Nicobvlvs
980
Gradior.
Chrysalvs
Optumus sum oratór. ad lacrumas coégi hominem cástigando
maleque dictis, quae quidem quívi comminisci.
Nicobvlvs
Quid ait?
Chrysalvs
Verbum
nullum fecit: lacrumans tacitus auscultabat quae ego loquebar;
tacitus conscripsit tabellas, obsignatas mi has dedit.
985
tíbi me iussit dare, sed metuo, né idem cantent quod priores.
nosce signum. estne eius?
Nicobvlvs
Novi. libet perlegere has.
Chrysalvs
Perlege.
nunc súperum limen scínditur, nunc ádest exitium Ílio,
turbát equos lepide lígneus.
Nicobvlvs
Chrysále, ades, dum ego has pérlego.
Chrysalvs
Quid mé tibi adesse opus ést?
Nicobvlvs
Volo, ut quod iubeo facias
út scias quae hic scrípta sient.
Chrysalvs
Níl moror neque scíre volo.
Nicobvlvs
990
Támen ades.
Chrysalvs
990
Quid opúst?
Nicobvlvs
990
Taceas:
990
quód iubeo id faciás.
Chrysalvs
990
Adero.
Nicobvlvs
Eúge litterás minutas.
Chrysalvs
Quí quidem videát parum;
vérum, qui satis vídeat, grandes sátis sunt.
Nicobvlvs
Animum advórtito igitur.
Chrysalvs
Nólo inquam.
Nicobvlvs
At volo ínquam.
Chrysalvs
Quid opust?
Nicobvlvs
Át enim id quod te iúbeo facias.
Chrysalvs
Iústumst ut tuós tibi servos tuo árbitratu sérviat.
Nicobvlvs
995
Hoc áge sis nunciam.
Chrysalvs
995
Vbi lubet, recita: aúrium operam tíbi dico.
Nicobvlvs
Ceraé quidem haud parsit néque stilo;
sed quídquid est, pellégere certumst.
“Patér, ducentos Phílippos quaeso Chrýsalo
da, si esse salvom vis me aut vitalem tibi.”
malum quidem hercle magnum.
Chrysalvs
Tibi dico.
Nicobvlvs
Quid est?
Chrysalvs
1000
Non prius salutem scripsit?
Nicobvlvs
1000
Nusquam sentio.
Chrysalvs
Non dabis, si sapies; verum si das maxume,
ne ille alium gerulum quaerat, si sapiet, sibi:
nam ego non laturus sum, si iubeas maxume.
sat sic suspectus sum, cum careo noxia.
Nicobvlvs
1005
Ausculta porro, dum hoc quod scriptumst perlego.
Chrysalvs
Inde a principio iam inpudens epistula est.
Nicobvlvs
“Pudet prodire me ad te in conspectum, pater:
tantum flagitium te scire audivi meum,
quod cum peregrini cubui uxore militis.”
1010
pol haud derides; nam ducentis aureis
Philippís redemi vitam ex flagitio tuam.
Chrysalvs
Nihil est illorum quin ego illi dixerim.
Nicobvlvs
“Stulte fecisse fateor. sed quaeso, pater,
ne me, in stultitia si deliqui, deseras.
1015
ego animo cupido atque oculis indomitis fui;
persuasumst facere quoius me nunc facti pudet.”
prius té cavisse ergo quám pudere aequom fuit.
Chrysalvs
Eadem istaec verba dudum illi dixi omnia.
Nicobvlvs
“Quaeso ut sat habeas id, pater, quod Chrysalus
1020
me obiurigavit plurumis verbis malis,
et me meliorem fecit praeceptis suis,
ut te ei habere gratiam aequom sit bonam.”
Chrysalvs
Estne istuc istic scriptum?
Nicobvlvs
Em specta, tum scies.
Chrysalvs
Vt qui deliquit supplex est ultro omnibus.
Nicobvlvs
1025
“Nunc si me fas est obsecrare abs te, pater,
da mihi ducentos nummos Philippos, te obsecro.”
Chrysalvs
Ne unum quidem hercle, si sapis.
Nicobvlvs
Sine perlegam.
“ego ius iurandum verbis conceptis dedi,
daturum id me hodie mulieri ante vesperum,
1030
prius quam á me abiret. nunc, pater, ne perierem
cura atque abduce me hinc ab hac quantum potest,
quam propter tantum damni feci et flagiti.
cave tíbi ducenti nummi dividiae fuant;
sescenta tanta reddam, si vivo, tibi.
1035
vale atque haec cura”. quid nunc censes, Chrysale?
Chrysalvs
Nihil ego tibi hodie consili quicquam dabo,
neque ego haud committam ut, si quid peccatum siet,
fecisse dicas de mea sententia.
verum, ut ego opinor, sí ego in istoc sim loco,
1040
dem potius aurum quam illum corrumpi sinam.
duae condiciones sunt: utram tu áccipias vide:
vel ut aurum perdas vel ut amator perieret.
ego neque te iubeo neque veto, neque suadeo.
Nicobvlvs
Miseret me illius.
Chrysalvs
Tuos est, non mirum facis.
1045
si plus perdundum sit, periisse suaviust,
quam illud flagitium volgo dispalescere.
Nicobvlvs
Ne ille edepol Ephesi multo mavellem foret,
dum salvos esset, quam revenisset domum.
quid ego istic? quod perdundumst properem perdere.
1050
binos ducentos Philippos iam intus ecferam,
et militi quos dudum promisi miser
et istos. mane istic, iam exeo ad te, Chrysale.—
Chrysalvs
Fit vasta Troia, scindunt proceres Pergamum.
scivi ego iam dudum fore me exitio Pergamo.
1055
edepol qui me esse dicat cruciatu malo
dignum, ne ego cum íllo pignus haud ausim dare;
tantas turbellas facio. sed crepuit foris:
ecfertur praeda ex Troia. taceam nunciam.
Nicobvlvs
Cape hoc tibi aurum, Chrysale, i, fer filio.
1060
ego ad forum autem hinc ibo, ut solvam militi.
Chrysalvs
Non equidem accipiam. proin tu quaeras qui ferat.
nolo ego mihi credi.
Nicobvlvs
Cape vero, odiose facis.
Chrysalvs
Non equidem capiam.
Nicobvlvs
At quaeso.
Chrysalvs
Dico ut res se habet.
Nicobvlvs
Morare.
Chrysalvs
Nolo, inquam, aurum concredi mihi.
1065
vel da aliquem qui servet me.
Nicobvlvs
1065
Ohe, odiose facis.
Chrysalvs
Cedo, sí necesse est.
Nicobvlvs
Cura hoc. iam égo huc revenero.—
Chrysalvs
Curatum est—esse te senem miserrumum.
hoc est incepta efficere pulcre: bellule
mi evenit, ut ovans praeda onustus incederem;
1070
salute nostra atque urbe capta per dolum
domum reduco íntegrum omnem exercitum.
sed, spectatores, vos nunc ne miremini
quod non triumpho: pervolgatum est, nil moror;
verum tamen accipientur mulso milites.
1075
nunc hanc praedam omnem iam ad quaestorem deferam.—
Philoxenvs
Quam mágis in pectore meó foveo quas méus filius turbás turbet,
quam se ád vitam et quos ád mores praecípitem inscitus capéssat,
magis cúrae est magisque adfórmido, ne is péreat neu corrúmpatur.
scio, fúi ego illa aetate ét feci illa omnía, sed more modésto;
1080
neque plácitant mores quíbus video volgo ín gnatos essé parentes:
duxi, hábui scortum, pótavi, dedi, donavi, sed enim íd raro.
ego dáre me meo gnato ínstitui, ut animo óbsequium sumére possit;
aequom ésse puto, sed nimis nolo desídiae ei dare lúdum.
nunc Mnésilochum, quod mándavi,
viso écquid eum ad virtútem aut ad
1085
frugem ópera sua compúlerit, sic
ut eúm, si convenít, scio fe-cisse: eóst ingenio nátus.
Tap any Latin word to look it up