Plautus Amphitruo
EN Lat Orig
Act 5
Bromia
Spes átque opes vitaé meae iacént sepultae in pectore,
neque ullast confidentia iam in corde, quin amiserim;
1055 ita mihi videntur omnia, mare terra caelum, consequi,
iam ut opprimar, ut enicer. me miseram, quid agam nescio.
ita tanta mira in aedibus sunt facta. vae miserae mihi,
animo malest, aquam velim. corrupta sum atque absumpta sum.
caput dolet, neque audio, nec oculis prospicio satis,
1060 nec me miserior femina est neque ulla videatur magis.
ita erae meae hodie contigit. nam ubi parturit, deos síbi invocat,
strepitús, crepitus, sonitús, tonitrus: ut subito, ut propere, ut valide tonuit!
ubi quísque institerat, cóncidit crepitu. íbi nescio quis máxuma
vóce exclamat: “Alcumena, adest auxilium, ne time:
1065 et tibi et tuis propitius caeli cultor advenit.
exsúrgiteinquit qui terrore meo occidistis prae metu.
ut iácui, exsurgo. ardére censui aédis, ita tum cónfulgebant.
íbi me inclamat Álcumena; iam éa res me horrore ádficit,
erílis praevertít metus: accúrro, ut sciscam quíd velit.
1070 atque illam geminos filios pueros peperisse conspicor;
neque nostrum quisquam sensimus, quom peperit, neque providimus.
séd quid hoc? quis hic ést senex, qui ante aédis nostras síc iacet?
numnam húnc percussit Iúppiter?
credo édepol, nam, pro Iúppiter, sepúltust quasi sit mórtuos.
1075 ibo et cognoscam, quisquis est. Amphitruo híc quidem est érus meus.
Amphítruo.
Amphitrvo
Perii.
Bromia
Súrge.
Amphitrvo
Interii.
Bromia
Cédo manum.
Amphitrvo
Quis tenet?
Bromia
Tua Bromia ancilla.
Amphitrvo
Totus timeo, íta me increpuit Iuppiter.
nec secus est, quasi si ab Acherunte veniam. sed quid tu foras
egressa es?
Bromia
Eadem nos formido timidas terrore impulit
1080 in aedibus, tu ubi habitas. nimia mira vidi. vae mihi,
Amphitruo, íta mihi animus etiam nunc abest.
Amphitrvo
Agedum expedi:
scin me tuom esse erum Amphitruonem?
Vide etiam nunc.
Bromia
Scio.
Scio.
Amphitrvo
Haec sola sanam mentem gestat meorum familiarium.
Bromia
Immo omnes sani sunt profecto.
Amphitrvo
At me uxor insanum facit
1085 suis foedis factis.
Bromia
1085 At ego faciam, tu idem ut aliter praedices,
Ámphitruo, piam et pudicam ésse tuam uxorem ut scias.
de ea re signa atque argumenta paucis verbis eloquar.
omnium primum: Alcumena geminos peperit filios.
Amphitrvo
Ain tu, geminos?
Bromia
Geminos.
Amphitrvo
Di me servant.
Bromia
Sine me dicere,
1090 ut scias tibi tuaeque uxori deos esse omnis propitios.
Amphitrvo
Loquere.
Bromia
Postquam parturire hodie uxor occepit tua,
ubi utero exorti dolores, ut solent puerperae
invocat deos immortales, ut sibi auxilium ferant,
manibus puris, capite operto. íbi continuo contonat
1095 sonitu maxumo; aedes primo ruere rebamur tuas.
aedes totae confulgebant tuae, quasi essent aureae.
Amphitrvo
Quaeso absolvito hinc me extemplo, quando satis deluseris.
quid fit deinde?
Bromia
Dum haec aguntur, interea uxorem tuam
neque gementem neque plorantem nostrum quisquam audivimus;
1100 ita profecto sine dolore peperit.
Amphitrvo
1100 Iam istuc gaudeo,
utut erga me merita est.
Bromia
Mitte ista atque haec quae dicam accipe.
postquam peperit, pueros lavere iussit nos. occepimus.
sed puer ille quém ego lavi, ut magnust et multum valet!
neque eum quisquam colligare quivit incunabulis.
Amphitrvo
1105 Nimia mira memoras; si istaec vera sunt, divinitus
non metuo quin méae uxori latae suppetiae sient.
Bromia
Magis iam faxo mira dices. postquam in cunas conditust,
devolant angues iubati deorsum in impluvium duo
maximi: continuo extollunt ambo capita.
Amphitrvo
Ei mihi.
Bromia
1110 Ne pave. sed angues oculis omnis circumvisere.
postquam pueros conspicati, pergunt ad cunas citi.
ego cunas recessim rursum vorsum trahere et ducere,
metuens pueris, mihi formidans; tantoque angues acrius
persequi. postquam conspexit angues ille alter puer,
1115 citus e cunis exilit, facit recta in anguis impetum:
alterum altera prehendit eos manu perniciter.
Amphitrvo
Mira memoras, nimis formidolosum facinus praedicas;
nam mihi horror membra misero percipit dictis tuis.
quid fit deinde? porro loquere.
Bromia
Puer ambo angues enicat.
1120 dum haec aguntur, voce clara exclamat uxorem tuam
Amphitrvo
Quis homo?
Bromia
Summus imperator divom atque hominum Iuppiter.
is se dixit cum Alcumena clam consuetum cubitibus,
eumque filium suom esse qui illos angues vicerit;
alterum tuom esse dixit puerum.
Amphitrvo
Pol me haud paenitet,
1125 si licet boni dimidium mihi dividere cum Iove.
abi domum, iube vasa pura actutum adornari mihi,
ut Iovis supremi multis hostiis pacem expetam.
ego Teresiam coniectorem ádvocabo et consulam
quid faciundum censeat; simul hanc rem ut facta est eloquar.
1130 sed quid hoc? quam valide tonuit. di, obsecro vostram fidem.
Ivppiter
Bono ánimo es, adsum auxílio, Amphitruo, tíbi et tuis:
nihil est quod timeas. hariolos, haruspices
mitte omnes; quae futura et quae facta eloquar,
multo adeo melius quam illi, quom sum Iuppiter.
1135 primum omnium Alcumenae usuram corporis
cepi, et concubitu gravidam feci filio.
tu gravidam item fecisti, cúm in exercitum
profectu'sprofectus es: uno partu duos peperit simul.
eorum alter, nostro qui est susceptus semine,
1140 suis factis te immortali adficiet gloria.
tu cum Alcumena uxore antiquam in gratiam
redi: haud promeruit quam ob rem vitio vorteres;
mea vi subactast facere. ego in caelum migro.—
Amphitrvo
Fáciam ita ut iubés et te oro, prómissa ut servés tua.
1145 ibo ad uxorem intro, missum facio Teresiam senem.
nunc, spectatores, Iovis súmmi causa clare plaudite.
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Leo 1895
Leo, Weidmann, 1895 · 1895
The Editor

Friedrich Leo (1851–1914) was one of the greatest Latin scholars of the imperial German university system. Professor at Göttingen from 1889, he combined textual criticism with literary history to an unusual degree. His Geschichte der römischen Literatur (1913) was a landmark work, and his editions of Plautus (1895–1896) and Seneca's tragedies set new standards. Leo's Plautine scholarship was transformative: he was the first to systematically analyse Plautus's metrical practice, using it as a tool for detecting interpolations and establishing the text.

About This Edition

Leo's edition of Plautus, published by Weidmann in Berlin (2 vols., 1895–1896), represented a dramatic advance over previous editions. Leo was the first editor to take full account of the Ambrosian palimpsest (Codex Ambrosianus, 4th–5th century), the oldest witness to Plautus's text, which had been imperfectly read by earlier scholars. His text is characterised by rigorous metrical analysis and a willingness to identify passages he considered interpolated. W. M. Lindsay's OCT (1904–1905) drew heavily on Leo's work while sometimes differing on individual readings.

Tap any Latin word to look it up