Lysiteles
Multás res simítu in meó corde vórso,
multum ín cogitándo dolórem indipíscor:
225
egomét me coquo ét macero ét defetígo,
magíster mihi éxercitór animus núnc est.
sed hóc non liquét neque satís cogitátumst,
utrám potius hárum mihi ártem expetéssam,
utram aétati agúndae arbitrér firmiórem:
230
amórin med án rei opsequí potius pár sit,
utra ín parte plús sit volúptatis vítae
ad aetatem agundam.
de hac ré mihi satis haú liquet; nisi hóc sic faciam, opínor,
ut utrámque rem simul éxputem, iudéx sim reusque ad eám rem.
235
ita fáciam, ita placet; omniúm primum
Amóris artis eloquar quem ad modum expediant.
numquam Ámor quemquam nisi cúpidum hominem
postulát se in plagas conícere:
eos cúpit, eos consectátur;
súbdole blanditur ab re cónsulit,
blandíloquentulus, harpagó, mendax,
240
cuppés, avarus, élegans, despoliator,
240
latebrícolarum hominum córruptor,
blandus inops célatum indagátor.
nam quí amat quod amat quom éxtemplo
saviís sagittatis pérculsust,
ílico rés foras lábitur, líquitur.
dá mihi hoc, mél meum, sí me amas, si aúdes.
245
ibi ille cuculus: “ocelle mi, fiat:
ét istuc et si ámplius vís dari, dábitur.”
ibi ílla pendentém ferit: iam amplius orat;
nón satis id ést mali, ni ámplius étiam,
quód ecbibit, quód comest, quód facit súmpti.
250
nóx datur: dúcitur fámilia tóta,
véstiplica, unctor, auri custos, flabelliferae, sandaligerulae,
cantrices, cistellatrices, nuntii, renuntii,
raptóres panis et peni;
fit ípse, dum illis comis est, inóps amator.
255
haec égo quom ago cúm meo animo ét recolo,
ubi quí eget, quam preti sít parvi:
apagé te, Amor, nón places níl te utor;
quamquam íllud est dúlce, esse ét bibere,
Amór amara dát tamen, satis quod aegre sit:
260
fugit fórum, fugitat suos cógnatos,
fugat ípsus se ab suo cóntutu,
neque eúm sibi amicum vólunt dici.
millé modis, Amor, ignórandu'signorandus es,
procul abhibendu'sabhibendus es atque abstandu'sabstandus es,
265
nam qui ín amorem praecípitavit,
peiús perit quasi saxó saliat:
apagé te, Amor, tuas res tíbi habeto,
Amor, míhi amicus ne fúas umquam;
sunt támen quos miseros máleque habeas,
270
quos tíbi obnoxios fecísti.
certúmst ad frugem adplicáre animum,
quamquam íbi labos grandis cápitur.
boni síbi haec expetúnt, rem, fídem, honorem,
gloriam ét gratiam: hoc probis prétiumst.
275
eo míhi magis lubet cum próbis potius
275
quam cum ímprobis vivere vánidicis.
Philto
Quo illíc homo foras se pénetravit ex
aedíbus?
Lysiteles
Pater, adsum, imperá quidvis,
neque tíbi ero in mora neque látebrose
me abs tuó conspectu occúltabo.
Philto
280
Féceris pár tuis ceteris fáctis,
patrém tuom si pércoles per pietatem.
nólo ego cum ímprobis té viris, gnáte mi,
neque ín via, neque ín foro necúllum sermonem éxsequi
nóvi ego hoc saeculum móribus quíbus siet:
285
malús bonum malum ésse volt, ut sít sui similis;
turbánt, miscent morés mali: rapáx avarus ínvidus
sacrúm profanum, públicum privátum habent, hiúlca gens.
haec égo doleo, haec súnt quae me excruciánt, haec dies
noctésque tibi canto út caveas.
290
quod mánu non queunt tangére tantum fas hábent quo manus abstíneant,
cetéra: rape trahe, fuge láte—lacrumas
haec míhi quom video elíciunt,
quia ego ád hoc genus hominum dúravi.
quin príus me ad plures pénetravi?
295
nam hi móres maiorúm laudant, eosdém lutitant quos cónlaudant.
hisce égo de artibus gratiám facio, ne cólas neve imbuas íngenium.
meo módo et moribus vivito ántiquis,
quae ego tíbi praecipio, ea fácito.
nihil égo istos moror faeceós mores, turbidós, quibus boni dedécorant se.
300
haec tíbi si mea imperiá capesses, multá bona in pectore cónsident.
Lysiteles
Sémper ego usque ad hanc aetatem ab ineunte adulescentia
tuis servivi servitutem imperiis et praeceptis, pater.
pro ingenio ego me liberum esse ratus sum, pro imperio tuo
meum animum tibi servitutem servire aequom censui.
Philto
305
Quí homo cum animo inde ab ineunte aetate depugnat suo,
utrum itane esse mavelit ut eum animus aequom censeat,
an ita potius ut parentes eum esse et cognati velint:
si animus hominem pepulit, actumst: animo servit, non sibi;
si ipse animum pepulit, dum vivit victor victorum cluet.
310
tu si animum vicisti potius quam animus te, est quod gaudeas.
nimio satiust, ut opust té ita ésse, quam ut animo lubet:
qui animum vincunt, quam quos animus, semper probiores cluent.
Lysiteles
Istaec ego mi semper habui aetati integumentum meae;
ne penetrarem me usquam ubi esset damni conciliabulum
315
neu noctu irem obambulatum neu suom adimerem alteri
neu tibi aegritudinem, pater, párerem, parsi sedulo:
sarta tecta tua praecepta usque habui mea modestia.
Philto
Quid exprobras? bene quod fecisti tibi fecisti, non mihi;
mihi quidem aetas actast ferme: tua istuc refert maxime.
320
is probus est quem paenitet quam probus sit et frugi bonae;
qui ipsus sibi satis placet, nec probus est nec frugi bonae:
qui ipsus se contemnit, in eost indoles industriae.
bene facta bene factis aliis pertegito, ne perpluant.
Lysiteles
Ob eam rem haec, pater, autumavi, quia res quaedamst quam volo
325
ego me abs te exorare.
Philto
325
Quid id est? dare iam veniam gestio.
Lysiteles
Adulescenti hinc genere summo, amico atque aequali meo,
minus qui caute et cogitate suam rem tractavit, pater,
bene volo ego illi facere, si tu non nevis.
Philto
Nempe dé tuo?
Lysiteles
De meo: nam quod tuomst meumst, ómne meumst autem tuom.
Philto
330
Quid is? egetne?
Lysiteles
330
Eget.
Philto
330
Habuitne rem?
Lysiteles
330
Habuit.
Philto
330
Quí eam perdidit?
publicisne adfinis fuit an maritumis negotiis?
mercaturan, an venales habuit ubi rem perdidit?
Lysiteles
Nihil istorum.
Philto
Quid igitur?
Lysiteles
Per comitatem edepol, pater;
praeterea aliquantum animi causa in deliciis disperdidit.
Philto
335
Edepol hominem praemandatum ferme familiariter,
qui quidem núsquam per virtutem rem confregit, atque eget;
nil moror eum tíbi esse amicum cum eius modi virtutibus.
Lysiteles
Quia sine omni malitiast, tolerare eius égestatem volo.
Philto
De mendico male meretur qui ei dat quod edit aut bibat;
340
nam et illud quod dat perdit ét illi prodit vitam ad miseriam.
non eo haec díco, quin quae tu vis ego velim et faciam lubens:
sed ego hoc verbum quom illi quoidam dico, praemonstro tibi,
ut ita te aliorum miserescat, ne tis alios misereat.
Lysiteles
Deserere illum et deiuvare in rebus advorsis pudet.
Philto
345
Pol pudere quam pigere praestat, totidem litteris.
Lysiteles
Edepol, deum virtute dicam, pater, et maiorum et tua
multa bóna bene parta habemus, bene si amico feceris
ne pigeat fecisse, ut potius pudeat si non feceris.
Philto
De magnis divitiis si quid demas, plus fit an minus?
Lysiteles
350
Minus, pater; sed civi immuni scin quid cantari solet?
“quod habes né habeas et illúc quod non habes habeas, malum,
quandoquidem nec tibi bene esse pote pati neque alteri.”
Philto
Scio equidem istuc ita solere fieri; verum, gnate mi,
is est immunis, cui nihil est qui munus fungatur suom.
Lysiteles
355
Deum virtute habemus et qui nosmet utamur, pater,
et aliis qui comitati simus benevolentibus.
Philto
Non edepol tibi pernegare possum quicquam quod velis.
cuí egestatem tolerari vis? eloquere audacter patri.
Lysiteles
Lesbonico huic adulescenti, Charmidai filio,
360
qui illic habitat.
Philto
360
Quin comedit quod fuit, quod non fuit?
Lysiteles
Ne opprobra, pater; múlta eveniunt homini quae volt, quae nevolt.
Philto
Mentire edepol, gnate, atque id nunc facis haud consuetudine.
nam sapiens quidem pol ipsus fingit fortunam sibi:
eo non multa quae nevolt eveniunt, nisi fictor malust.
Lysiteles
365
Multa illi opera opust ficturae, qui se fictorem probum
vitae agundae esse expetit: sed hic admodum adulescentulust.
Philto
Non aetate, verum ingenio apiscitur sapientia;
sapienti aetas condimentum, sapiens aetati cibust.
agedum eloquere, quid dare illi nunc vis?
Lysiteles
Nil quicquam, pater;
370
tu modo ne me prohibeas accipere, si quid det mihi.
Philto
An eo egestatem ei tolerabis, si quid ab illo acceperis?
Lysiteles
Eo, pater.
Philto
Pol ego istam volo me rationem edoceas.
Lysiteles
Licet.
scin tu illum quo genere natus sit?
Philto
Scio, adprime probo.
Lysiteles
Soror illi est adulta virgo grandis: eam cupio, pater,
375
ducere uxorem sine dote.
Philto
375
Sine dote uxorem?
Lysiteles
375
Ita;
tua re salva hoc pacto ab illo summam inibis gratiam,
neque commodius ullo pacto ei poteris auxiliarier.
Philto
Egone indotatam te uxorem ut patiar?
Lysiteles
Patiundumst, pater;
et eo pacto addideris nostrae lepidam famam familiae.
Philto
380
Multa ego possum docta dicta et quamvis facunde loqui,
historiam veterem atque antiquam haec mea senectus sustinet;
verum ego quando te et amicitiam et gratiam in nostram domum
video adlicere, etsi adversatus tibi fui, istac iudico:
tibi permitto; posce, duce.
Lysiteles
Di te servassint mihi.
385
sed adde ad istam gratiam unum.
Philto
385
Quid id est autem unum?
Lysiteles
385
Eloquar.
tute ad eum adeas, tute concilies, tute poscas.
Philto
Eccere.
Lysiteles
Nimio citius transiges: firmum omne erit quod tu egeris.
gravius tuom erit unum verbum ad eam rem quam centum mea.
Philto
Ecce autem in benignitate hoc repperi, negotium.
390
dabitur opera.
Lysiteles
390
Lepidus vivis. haec sunt aedes, hic habet;
Lesbonico est nomen. age, rem cura. ego te opperiar domi.—
Philto
Non optuma haec sunt, neque ut ego aequom censeo;
verum meliora sunt quam quae deterruma.
sed hoc me únum consolatur atque animum meum,
395
quia qui nihil aliud nisi quod sibi soli placet
consulit advorsum filium, nugas agit:
miser ex animo fit, factius nihilo facit.
suae senectúti is acriorem hiemem parat,
quom illam importunam tempestatem conciet.
400
sed aperiuntur aedes quo ibam: commodum
ipse exit Lesbonicus cum servo foras.
Lesbonicvs
Minus quíndecim dies sunt, quom pro hisce aedibus
minas quadraginta accepisti a Callicle.
estne hoc quod dico, Stasime?
Stasimvs
Quom considero,
405
meminisse videor fieri.
Lesbonicvs
405
Quid factumst eo?
Stasimvs
Comessum, expotum; exussum: elotum in balineis,
piscator, pistor apstulit, lanii, coqui,
holitores, myropolae, aucupes: confit cito;
non hercle minus divorse distrahitur cito,
410
quam si tu obicias formicis papaverem.
Lesbonicvs
Minus hercle in istis rebus sumptumst sex minis.
Stasimvs
Quid quod dedisti scortis?
Lesbonicvs
Ibidem una traho.
Stasimvs
Quid quod égo defrudavi?
Lesbonicvs
Em, istaec ratio maxumast.
Stasimvs
Non tibi illud apparere, si sumas, potest;
415
nisi tu immortale rere esse argentum tibi.
Philto
Sero atque stulte, prius quod cautum oportuit,
postquam comedit rem, post rationem putat.
Lesbonicvs
Nequaquam argenti ratio comparet tamen.
Stasimvs
Ratio quidem hercle apparet: argentum οἴχεται.
420
minas quadraginta accepisti a Callicle,
et ille aédis mancipio abs te accepit?
Lesbonicvs
Admodum.
Philto
Pol opino adfinis noster aedis vendidit;
pater quom peregre veniet, in portast locus,
nisi forte in ventrem filio conrepserit.
Stasimvs
425
Trapezítae mille drachumarúm Olympico,
quas de ratione dehibuisti, redditae?
Lesbonicvs
Nempe quás spopondi.
Stasimvs
Immó quas dependi inquito
†qua sponsione pronuper tu exactus es
pro illo adulescente, quem tu esse aibas divitem.
Lesbonicvs
Factum.
Stasimvs
Vt quidem illud perierit.
Lesbonicvs
Factum id quoque est.
430
nam nunc eum vidi miserum et me eius miseritumst.
Stasimvs
Miseret te aliorum, tui nec miseret nec pudet.
Philto
Tempust adeundi.
Lesbonicvs
Éstne hic Philto qui advenit?
is herclest ipsus.
Stasimvs
Edepol né ego istum velim
meum fíeri servom cum suo peculio.
Philto
435
Erum atque servom plurumum Philto iubet
salvere, Lesbonicum et Stasimum.
Lesbonicvs
Di duint
tibi, Philto, quaequomque optes. quid agit filius?
Philto
Bene volt tibi.
Lesbonicvs
Edepol mutuom mecum facit.
Stasimvs
Nequam illud verbumst bene volt, nisi qui bene facit.
440
ego quoque volo esse liber: nequiquam volo;
hic postulet frugi esse: nugas postulet.
Philto
Meus gnátus me ad te misit, inter te atque nos
adfinitatem ut conciliarem et gratiam.
tuam vólt sororem ducere uxorem; et mihi
445
sententia eademst et volo.
Lesbonicvs
445
Hau nosco tuom:
bonis tuis rebus meas res inrides malas.
Philto
Homo ego sum, homo tu es: ita me amabit Iuppiter,
neque te derisum advenio neque dignum puto.
verum hoc quod dixi: meus me oravit filius,
450
ut tuam sororem poscerem uxorem sibi.
Lesbonicvs
Mearúm me rerum novisse aequomst ordinem.
cum vostra nostra non est aequa factio.
adfinitatem vobis aliam quaerite.
Stasimvs
Satin tu es sanus mentis aut animi tui,
455
qui condicionem hanc repudies? nam illum tibi
ferentárium esse amicum inventum intellego.
Lesbonicvs
Abin hínc dierecte?
Stasimvs
Si hercle ire occipiam, votes.
Lesbonicvs
Nisi quid me aliud vis, Philto, respondi tibi.
Philto
Benigniorem, Lesbonice, te mihi,
460
quam nunc experior esse, confido fore;
nam et stulte facere et stulte fabularier,
utrumque, Lesbonice, in aetate hau bonumst.
Stasimvs
Verum hercle hic dicit.
Lesbonicvs
Oculum ego ecfodiam tibi,
si verbum addideris.
Stasimvs
Hercle qui dicam tamen;
465
nam si sic non licebit, luscus dixero.
Philto
Ita tu nunc dicis, non esse aequiperabiles
vostras cum nostris factiones atque opes?
Lesbonicvs
Dico.
Philto
Quid? nunc si in aedem ad cenam veneris
atque ibi opulentus tibi par forte obvenerit
470
(adposita cena sit, popularem quam vocant),
si illi congestae sint epulae a cluentibus:
si quid tibi placeat quod illi congestum siet,
edisne an incenatus cum opulento accubes?
Lesbonicvs
Edim, nisi si ille votet.
Stasimvs
At pol ego etsi votet
475
edim, atque ambabus malis expletis vorem,
et quod illi placeat praeripiam potissimum,
neque illí concedam quicquam de vita mea.
verecundari neminem ápud mensam decet,
nam ibi de divinis atque humanis cernitur.
Philto
480
Rem fabulare.
Stasimvs
480
Non tibi dicam dolo:
decedam ego illi de via, de semita,
de honore populi; verum quod ad ventrem attinet,
non hercle hoc longe, nisi me pugnis vicerit.
cena hac annona est sine sacris hereditas.
Philto
485
Semper tu hoc facito, Lesbonice, cogites,
id optumum esse, tute uti sis optumus;
si id nequeas, saltem ut optumis sis proxumus.
nunc condicionem hanc, quam ego fero et quam abs te peto,
dare atque accipere, Lesbonice, te volo.
490
di divites sunt, deos decent opulentiae
et factiones, verum nos homunculi,
satillum animai qui quom extemplo emisimus,
aequo mendicus atque ille opulentissimus
censetur censu ad Acheruntem mortuos.
Stasimvs
495
Mirum quin tu illo tecum divitias feras.
ubi mortuos sis, ita sis ut nomen cluet.
Philto
Nunc ut scias hic factiones atque opes
non esse neque nos tuam neglegere gratiam,
sine dote posco tuam sororem filio.
500
quae res bene vortat—habeon pactam? quid taces?
Stasimvs
Pro di immortales, condicionem quoius modi.
Philto
Quin fabulare di bene vortant, spondeo?
Stasimvs
Eheú ubi usus nil erat dícto, spondeo
dicebat; nunc hic, quom opus est, non quit dicere.
Lesbonicvs
505
Quom adfinitate vostra me arbitramini
dignum, habeo vobis, Philto, magnam gratiam.
sed si haec res graviter cecidit stultitia mea,
Philto, est ager sub urbe hic nobis: eum dabo
dotem sorori; nam is de divitiis meis
510
solus superfit praeter vitam relicuos.
Philto
Profecto dotem nil moror.
Lesbonicvs
Certumst dare.
Stasimvs
Nostramne, ere, vis nutricem, quae nos educat,
abalienare a nobis? cave sis feceris.
quid edemus nosmet postea?
Lesbonicvs
Etiam tu taces?
515
tibi ego rationem reddam?
Stasimvs
515
Plane periimus,
nisi quid ego comminiscor. Philto, te volo.
Philto
Si quid vis, Stasime.
Stasimvs
Huc cóncede aliquantum.
Philto
Licet.
Stasimvs
Arcano tibi ego hoc dico, ne ille ex te sciat
neve alius quisquam.
Philto
Crede audacter quidlubet.
Stasimvs
520
Per deos atque homines dico, ne tu illunc agrum
tuom síris umquam fieri neque gnati tui.
ei rei argumenta dicam.
Philto
Audire edepol lubet.
Stasimvs
Primum omnium olim terra cum proscinditur,
in quinto quoque sulco moriuntur boves.
Philto
525
Apage, Acheruntis ostium in vostrost agro.
Stasimvs
Tum vinum prius quam coctumst pendet putidum.
Lesbonicvs
Consuadet homini, credo. etsi scelestus est,
at mi infidelis non est.
Stasimvs
Audi cetera.
post id, frumenti quom alibi messis maximast,
530
tribus tántis illi minus redit quam opseveris.
Philto
Em istic oportet opseri mores malos,
si in opserendo possint interfieri.
Stasimvs
Neque umquam quisquamst, quoius ille ager fuit,
quin pessume ei res vorterit: quoium fuit,
535
alii exulatum abierunt, alii emortui,
alii se suspendere. em nunc hic quoius est,
ut ad incitas redactust.
Philto
Apage a me istum agrum.
Stasimvs
Magis apage dicas, si omnia ex me audiveris.
nam fulguritae sunt alternae árbores;
540
sues moriuntur angina acerrume;
oves scabrae sunt, tam glabrae, em, quam haec est manus.
tum autem Surorum, genus quod patientissumumst
hominum, nemo extat qui ibi sex menses vixerit:
ita cuncti solstitiali morbo decidunt.
Philto
545
Credo ego istuc, Stasime, ita esse; sed Campans genus
multo Surorum iam antidit patientia.
sed istést ager profecto, ut te audivi loqui,
malos in quem omnes publice mitti decet,
sicut fortunatorum memorant insulas,
550
quo cuncti qui aetatem egerint caste suam
conveniant; contra istoc detrudi maleficos
aequom videtur, qui quidem istius sit modi.
Stasimvs
Hospitium est calamitatis: quid verbis opust?
quamvis malam rem quaeras, illic reperias.
Philto
555
At tu hercle et illi et alibi.
Stasimvs
555
Cave sis dixeris
me tibi dixisse hoc.
Philto
Dixisti arcano satis.
Stasimvs
Quin hic quidem cúpit illum ab se abalienarier,
si quem reperire possit cui os sublinat.
Philto
Meus quídem hercle numquam fiet.
Stasimvs
Si sapies quidem.
560
lepide hercle dé agro ego hunc senem deterrui;
nam qui vivamus nihil est, si illum amiserit.
Philto
Redeo ad te, Lesbonice.
Lesbonicvs
Dic sodes mihi,
quid hic est locutus tecum?
Philto
Quid censes? homost:
volt fieri liber, verum quod det non habet.
Lesbonicvs
565
Et ego esse locuples, verum nequiquam volo.
Stasimvs
Licitumst, si velles; nunc, quom nihil est, non licet.
Lesbonicvs
Quid tecum, Stasime?
Stasimvs
De istoc quod dixti modo:
si ante voluisses, esses; nunc sero cupis.
Philto
De dote mecum convenire nil potest:
570
quid tibi lubet tute agito cum nato meo.
nunc tuam sororem filio posco meo.
quae res bene vortat. quid nunc? etiam consulis?
Lesbonicvs
Quid istíc? quando ita vis: di bene vortant. spondeo.
Stasimvs
Numquam edepol quoiquam tam expectatus filius
575
natus quam illuc est spondeo natum mihi.
di fortunabunt vostra consilia.
Philto
Ita volo.
Lesbonicvs
Sed, Stasime, abi huc ad meam sororem ad Calliclem,
dic hoc negoti quo modo actumst.
Stasimvs
Ibitur.
Lesbonicvs
Et gratulator meae sorori.
Stasimvs
Scilicet.
Philto
580
I hac, Lesbonice, mecum, ut coram nuptiis
dies cónstituatur; eadem haec confirmabimus.—
Lesbonicvs
Tu ístuc cura quod iussi. ego iam hic ero.—
dic Callicli, me ut convenat.
Stasimvs
Quin tu i modo.
Lesbonicvs
De dote ut videat quid opus sit facto.
Stasimvs
I modo.
Lesbonicvs
585
Nam certumst sine dote haud dare.
Stasimvs
585
Quin tu i modo.
Lesbonicvs
Neque enim illi damno umquam esse patiar
Stasimvs
Abi modo.
Lesbonicvs
Meam néglegentiam.
Stasimvs
I modo.
Lesbonicvs
Nullo modo
aequom videtur quin quod peccarim
Stasimvs
I modo.
Lesbonicvs
Potissimum mi id obsit.
Stasimvs
I modo.
Lesbonicvs
O pater,
Stasimvs
590
I modo, i modo, i modo.
Lesbonicvs
590
enumquam aspiciam te?—
Stasimvs
tandem impetravi abiret. di vestram fidem,
edepol re gesta pessume gestam probe,
si quidem ager nobis salvos est; etsi admodum
in ambiguo est etiam nunc quid ea re fuat.
595
sed id si alienatur, actumst de collo meo,
gestandust peregre clupeus, galea, sarcina:
effugiet ex urbe, ubi erunt factae nuptiae,
ibít istac, aliquo, in maximam malam crucem,
latrocinatum, aut in Asiam aut in Ciliciam.
600
ibo huc quo mi imperatumst, etsi odi hanc domum,
postquam exturbavit hic nós ex nostris aedibus.—
Tap any Latin word to look it up