Plautus Trinummus
EN Lat Orig
Act 1
Megaronides
Amicum castigare ob meritam noxiam
immoene est facinus, verum in aetate utile
25 et conducibile. nám ego amicum hodie meum
concastigabo pro commerita noxia,
invitus, ni id me invitet ut faciam fides.
nam hic nimium morbus mores invasit bonos;
ita plerique omnes iam sunt intermortui.
30 sed dum illi aegrotant, interim mores mali
quasi herba inrigua succrevere uberrime:
eorúm licet iam metere messem maxumam,
neque quicquam hic nunc est vile nisi mores mali.
nimioque hic pluris pauciorum gratiam
35 faciunt pars hominum quam id quod prosint pluribus.
ita vincunt illud conducibile gratiae,
quae in rebus multis opstant odiosaeque sunt
remoramque faciunt rei privatae et publicae.
Callicles
Larem corona nostrum decorari volo.
40 uxor, venerare ut nobis haec habitatio
bona fausta felix fortunataque evenat
teque ut quam primum possim videam emortuam.
Megaronides
Hic ille ést, senecta aetate qui factust puer,
qui admisit in se culpam castigabilem.
45 adgrediar hominem.
Callicles
45 Quoia hic vox prope me sonat?
Megaronides
Tui benevolentis, ita es ut ego te volo,
sin aliter es, inimici atque irati tibi.
Callicles
O amice, salve, átque aequalis. ut vales,
Megaronides?
Megaronides
Et tu edepol salve, Callicles.
Callicles
50 Valen? valuistin?
Megaronides
50 Valeo, et valui rectius.
Callicles
Quid tua agit uxor? ut valet?
Megaronides
Plus quam ego volo.
Callicles
Bene hercle est illam tibi valere et vivere.
Megaronides
Credo hercle te gaudere, si quid mihi mali est.
Callicles
Omnibus amicis quod mihi est cupio esse idem.
Megaronides
55 Eho tu, tua uxor quid agit?
Callicles
55 Immortalis est,
vivit victuraque est.
Megaronides
Bene hercle nuntias,
deosque óro ut vitae tuae superstes suppetat.
Callicles
Dum quidem hercle tecum nupta sit, sane velim.
Megaronides
Vin commutemus, tuam ego ducam et tu meam?
60 faxo haud tantillum dederis verborum mihi.
Callicles
Namque enim tu, credo, me imprudentem obrepseris.
Megaronides
Ne tu hercle faxo haud nescias quam rem egeris.
Callicles
Habeas ut nanctu'snanctus es: nota mala res optumast.
nam ego nunc si ignotam capiam, quid agam nesciam.
Megaronides
65 Edepol proinde ut diu vivitur, bene vivitur.
sed hoc ánimum advorte atque aufer ridicularia;
nam ego dedita opera huc ad te advenio.
Callicles
Quid venis?
Megaronides
Malis te ut verbis multis multum obiurigem.
Callicles
Men?
Megaronides
Numquis est hic alius praeter me atque te?
Callicles
70 Nemost.
Megaronides
70 Quid tu igitur rogitas, tene obiurigem?
nisi tu me mihimet censes dicturum male.
nam si in te aegrotant artes antiquae tuae,
sin immutare vis ingenium moribus
aut si demutant mores ingenium tuom
neque eos antiquos servas, ast captas novos
75 omnibus amicis morbum tu incuties gravem,
ut te videre audireque aegroti sient.
Callicles
Qui in mentem venit tibi istaec dicta dicere?
Megaronides
Quia omnís bonos bonasque adcurare addecet,
suspicionem et culpam ut ab se segregent.
Callicles
80 Non potest utrumque fieri.
Megaronides
80 Quapropter?
Callicles
80 Rogas?
ne admittam culpam, ego meo sum promus pectori:
suspicio est in pectore alieno sita.
nam nunc ego si te surrupuisse suspicer
Iovi coronam de capite ex Capitolio,
85 qui in columine astat summo: si id non feceris
atque id tamen mihi lubeat suspicarier,
qui tu id prohibere me potes ne suspicer?
sed istúc negoti cupio scire quid siet.
Megaronides
Haben tu amicum aut familiarem quempiam,
90 quoi pectus sapiat?
Callicles
90 Edepol haud dicam dolo:
sunt quos scio esse amicos, sunt quos suspicor,
sunt quorum ingenia atque animos nequeo noscere,
ad amici partem an ad inimici pervenant;
sed tu ex amicis mi es certis certissimus.
95 si quid scis me fecisse inscite aut improbe,
si id me non accusas, tute ipse obiurgandus es.
Megaronides
Scio;
et, si alia huc causa ad te adveni, aequom postulas.
Callicles
Expecto si quid dicas.
Megaronides
Primumdum omnium,
male dictitatur tibi volgo in sermonibus:
100 turpilucricupidum te vocant cives tui;
tum autem sunt alii, qui te volturium vocant:
hostisne an civis comedis, parvi pendere.
haec cum audio in te dici, discrucior miser.
Callicles
Est atque non est mi in manu, Megaronides:
105 quin dicant, non est; merito ut ne dicant, id est.
Megaronides
Fuitne híc tibi amicus Charmides?
Callicles
Est et fuit.
id ita esse ut credas, rem tibi auctorem dabo.
nam postquam hic eius rem confregit filius
videtque ípse ad paupertatem protractum esse se
110 suamque filiam esse adultam virginem,
simul eius matrem suamque uxorem mortuam,
quoniam hinc iturust ipsus in Seleuciam,
mihi conmendavit virginem gnatam suam
et rem suam omnem et illúm corruptum filium.
115 haec, si mihi inimicus esset, credo haud crederet.
Megaronides
Quid tu, adulescentem, quem esse corruptum vides,
qui tuae mandatus est fide et fiduciae,
quin eum restituis, quin ad frugem conrigis?
ei rei óperam dare te fuerat aliquanto aequius,
120 si qui probiorem facere posses, non uti
in eandem tute accederes infamiam
malumque ut eius cum tuo mísceres malo.
Callicles
Quid feci?
Megaronides
Quod homo nequam.
Callicles
Non istuc meumst.
Megaronides
Emistin de adulescente has aedes (quid taces?)
125 ubi nunc tute habitas?
Callicles
125 Emi atque argentum dedi,
minas quadraginta, adulescenti ipsi in manum.
Megaronides
Dedistín argentum?
Callicles
Factum, neque facti piget.
Megaronides
Edepol fide adulescentem mandatum malae.
dedistíne hoc facto ei gladium, qui se occideret?
130 quid secus est aut quid interest dare te in manus
argentum amanti homini adulescenti, animi impoti,
qui exaedificaret suam incohatam ignaviam?
Callicles
Non ego illi argentum redderem?
Megaronides
Non redderes,
neque de illo quicquam neque emeres neque venderes,
135 nec qui deterior esset faceres copiam.
inconciliastin eum qui mandatust tibi,
ille quí mandavit, eum exturbasti ex aedibus?
edepol mandatum pulchre et curatum probe;
crede huic tutelam: suam melius rem gesserit.
Callicles
140 Subigis maledictis me tuis, Megaronides,
novo modo adeo, ut quod meae concreditumst
taciturnitati clam, fide et fiduciae,
ne enuntiarem quoiquam neu facerem palam,
ut mihi necesse sit iam id tibi concredere.
Megaronides
145 Mihi quod credideris sumes ubi posiveris.
Callicles
Circumspicedum te, ne quis adsit arbiter
nobis, et quaeso identidem circumspice.
Megaronides
Ausculto si quid dicas.
Callicles
Si taceas, loquar.
quoniam hinc est profecturus peregre Charmides,
150 thensaurum demonstravit mihi in hisce aedibus,
hic in conclavi quodamsed circumspice.
Megaronides
Nemost.
Callicles
Nummorum Philippeum ad tria milia.
id solus solum per amicitiam et per fidem
flens me obsecravit suo ne gnato crederem
155 neu quoiquam unde ad eum id posset permanascere.
nunc si ille huc salvos revenit, reddam suom sibi;
si quid eo fuerit, certe illius filiae,
quae mihi mandatast, habeo dotem únde dem,
ut eam in se dignam condicionem conlocem.
Megaronides
160 Pro di immortales, verbis paucis quam cito
alium fecisti me, alius ad te veneram.
sed ut occepisti, perge porro proloqui.
Callicles
Quid tibi ego dicam, qui illius sapientiam
et meam fidelitatem et celata omnia
165 paene ille ignavos funditus pessum dedit.
Megaronides
Quidum?
Callicles
Quia, ruri dum sum ego unos sex dies,
me apsente atque insciente, inconsultu meo,
aedis venalis hasce inscripsit litteris.
Megaronides
Adesurivit magis et ínhiavit acrius
170 lupus, observavit dum dormitarent canes:
gregem universum voluit totum avortere.
Callicles
Fecisset edepol, ni haec praesensisset canes.
sed nunc rogare ego vicissim te volo:
quid fuit officium meum me facere? face sciam;
175 utrum indicare me ei thensaurum aequom fuit,
adversum quam eius me opsecravisset pater,
an ego alium dominum paterer fieri hisce aedibus?
qui emisset, eius essetne ea pecunia?
emi egomet potius aedis, argentum dedi
180 thensauri causa, ut salvom amico traderem.
neque adeo hasce emi mihi nec usurae meae:
illi redemi rusum, a me argentum dedi.
haec sunt: si recte seu pervorse facta sunt,
ego me fecisse confiteor, Megaronides.
185 em mea malefacta, em meam aváritiam tibi;
hascine propter res maledicas famas ferunt.
Megaronides
παῦσαι, vicisti castigatorem tuom:
occlusti linguam, nihil est quod respondeam.
Callicles
Nunc ego te quaeso ut me opera et consilio iuves
190 communicesque hanc mecum meam provinciam.
Megaronides
Polliceor operam.
Callicles
Ergo ubi eris paulo post?
Megaronides
Domi.
Callicles
Numquid vis?
Megaronides
Cures tuam fidem.
Callicles
Fíet sedulo.
Megaronides
Sed quid ais?
Callicles
Quid vis?
Megaronides
Vbi nunc adulescens habet?
Callicles
Posticulum hoc recepit, quom aedis vendidit.
Megaronides
195 Istuc volebam scire. i sane nunciam.
sed quid ais? quid nunc virgo? nempe apud te ést?
Callicles
Itast,
iuxtaque eam cúro cum mea.
Megaronides
Recte facis.
Callicles
Numquid, prius quam abeo, me rogaturu'srogaturus es?—
Megaronides
Vale.
nihil est profecto stultius neque stolidius
200 neque mendaciloquius neque argutum magis,
neque confidentiloquius neque peiurius,
quam urbani assidui cives, quos scurras vocant.
atque egomet me adeo cum illis una ibidem traho,
qui illorum verbis falsis acceptor fui,
205 qui omnia se simulant scire neque quicquam sciunt.
quod quísque in animo habet aut habiturust sciunt,
sciunt íd quod in aurem rex reginae dixerit,
sciunt quod Iuno fabulatast cum Iove;
quae neque futura neque sunt, tamen illi sciunt.
210 falson an vero laudent, culpent quem velint,
non flocci faciunt, dum illud quod lubeat sciant.
omnes mortales hunc aiebant Calliclem
indignum civitate hac esse et vivere,
bonis qui hunc adulescentem evortisset suis.
215 ego de eórum verbis famigeratorum insciens
prosilui amicum castigatum innoxium.
quod si exquiratur usque ab stirpe auctoritas,
unde quídquid auditum dicant, nisi id appareat,
famigeratori res sit cum damno et malo,
220 hoc ita si fiat, publico fiat bono,
pauci sint faxim qui sciant quod nesciunt,
occlusioremque habeant stultiloquentiam.—
Tap any Latin word to look it up
An open-access project
Leo 1896
Leo, Weidmann, 1896 · 1896
The Editor

Friedrich Leo (1851–1914) was one of the greatest Latin scholars of the imperial German university system. Professor at Göttingen from 1889, he combined textual criticism with literary history to an unusual degree. His Geschichte der römischen Literatur (1913) was a landmark work, and his editions of Plautus (1895–1896) and Seneca's tragedies set new standards. Leo's Plautine scholarship was transformative: he was the first to systematically analyse Plautus's metrical practice, using it as a tool for detecting interpolations and establishing the text.

About This Edition

Leo's edition of Plautus, published by Weidmann in Berlin (2 vols., 1895–1896), represented a dramatic advance over previous editions. Leo was the first editor to take full account of the Ambrosian palimpsest (Codex Ambrosianus, 4th–5th century), the oldest witness to Plautus's text, which had been imperfectly read by earlier scholars. His text is characterised by rigorous metrical analysis and a willingness to identify passages he considered interpolated. W. M. Lindsay's OCT (1904–1905) drew heavily on Leo's work while sometimes differing on individual readings.

Tap any Latin word to look it up