Evnomia
120
Velím te arbitrári med haéc verba, fráter,
meai fidei tuaique rei
causa facere, ut aequom est germanam sororem.
quamquam haud falsa sum nos odiosas haberi;
nam multum loquaces merito omnes habemur,
125
nec mutam profecto repertam ullam esse
aut hodie dicunt mulierem aut ullo in saeclo.
verum hoc, frater, unum tamen cogitato,
tibi proximam me mihique esse item te;
ita aequom est quod in rem esse utrique arbitremur
130
et mihi te et tibi me consulere et monere;
neque óccultum id habéri neque pér metúm mussári,
quin participem pariter ego te et tu me ut facias.
eo núnc ego secreto ted huc foras seduxi,
ut tuam rém ego tecum hic loquerer familiarem.
Megadorvs
135
Da mi, optuma femina, manum.
Evnomia
Vbi ea est? quis ea est nam optuma?
Megadorvs
Tu.
Si négas, nego.
Evnomia
Túne ais?
Decet te équidem vera próloqui;
nam optúma nullá potest eligi:
140
alia ália peior, fráter, est.
Megadorvs
140
Idem ego árbitror,
néc tibi advorsari certum est de istac ré umquam, soror.
Evnomia
Dá mihí óperam amabó.
Megadorvs
Tuast, útere atque
ímpera, si quíd vis.
Evnomia
Íd quod in rém tuam óptumum esse árbitror,
145
téd id monitum advénto.
Megadorvs
Soror, móre tuo facis.
Evnomia
Fáctum volo.
Megadorvs
Quid ést id, sorór?
Evnomia
Quod tibí sempitérnum
salútare sit: liberís procreándis
(ita dí faxint) volo te úxorem
150
domum dúcere.
Megadorvs
150
Ei occidí.
Evnomia
150
Quid ita?
Megadorvs
Quia míhi misero cerebrum éxcutiunt
tua dícta, soror: lapidés loqueris.
Evnomia
Heia, hoc face quod te iubet soror.
Megadorvs
Si lubeat, faciam.
Evnomia
In rem hoc tuam est.
Megadorvs
Vt quidem emoriar prius quam ducam.
155
sed hís legibús si quam dáre vis dúcam:
quae crás veniat, peréndie forás feratur;
his legibús dare vís? cedo: nuptiás adorna.
Evnomia
Cum máxima possúm tibi, fratér, dare dote;
sed ést grandiór natu: média est múlieris aetas.
160
eam sí iubes, fratér, tibi me póscere, poscam.
Megadorvs
Núm non vis me intérrogare te?
Evnomia
Ímmo, si quid vís, roga.
Megadorvs
Post mediam aetatem qui media ducit uxorem domum,
si eam senex anum praegnatem fortuito fecerit,
quid dubitas, quin sit paratum nomen puero Postumus?
165
nunc ego istúm, soror, laborem demam et deminuam tibi.
ego virtute deum et maiorum nostrum dives sum satis.
istas magnas factiones, animos, dotes dapsiles,
clámores, impéria, eburata véhicla, pallas, púrpuram,
nil moror quae in servitutem sumptibus redigunt viros.
Evnomia
170
Dic mihi, quaeso, quis ea est, quam vis ducere uxorem?
Megadorvs
170
Eloquar.
nostin hunc senem Euclionem ex proximo pauperculum?
Evnomia
Novi, hominem haud malum mecastor.
Megadorvs
Eius cupio filiam
virginem mihi desponderi. verba ne facias, soror.
scio quid dictura es: hanc esse pauperem. haec pauper placet.
Evnomia
175
Di bene vortant.
Megadorvs
175
Idem ego spero.
Evnomia
175
Quid me? num quid vis?
Megadorvs
175
Vale.
Evnomia
Et tu, frater.—
Megadorvs
Ego conveniam Eúclionem, si domi est.
sed eccum video. nescio unde sese homo recipit domum.
Evclio
Praesagibat mi animus frustra me ire, quom exibam domo;
itaque abibam invitus; nam neque quisquam curialium
180
venit neque magister quem dividere argentum oportuit.
nunc domum properare propero, nam egomet sum hic, animus domi est.
Megadorvs
Salvos atque fortunatus, Euclio, semper sies.
Evclio
Di te ament, Megadore.
Megadorvs
Quid tu? recten atque ut vis vales?
Evclio
Non temerarium est, ubi dives blande appellat pauperem.
185
iam illic homo aurum scit me habere, eo me salutat blandius.
Megadorvs
Ain tu te valere?
Evclio
Pol ego haud perbene a pecunia.
Megadorvs
Pol si est animus aequos tibi, sat hábes qui bene vitam colas.
Evclio
Anus hercle huic indicium fecit de auro, perspicue palam est,
cui ego iam linguam praecidam atque oculos effodiam domi.
Megadorvs
190
Quid tu solus tecum loquere?
Evclio
190
Meam pauperiem conqueror.
virginem habeo grandem, dote cassam atque inlocabilem,
neque eam queo locare cuiquam.
Megadorvs
Tace, bonum habe animum, Euclio.
dabitur, adiuvabere a me. dic, si quid opust, impera.
Evclio
Nunc petit, cum pollicetur; inhiat aurum ut devoret.
195
altera manu fert lapidem, panem ostentat altera.
nemini credo qui large blandust dives pauperi:
ubi manum inicit benigne, ibi onerat aliqua zamia.
ego istos novi polypos, qui ubi quidquid tetigerunt tenent.
Megadorvs
Da mi operam parumper. paucis, Euclio, est quod te volo
200
de communi re appellare mea et tua.
Evclio
200
Ei misero mihi,
aurum mi intus harpagatum est. nunc hic eam rem volt, scio,
mecum adire ad pactionem. verum intervisam domum.
Megadorvs
Quo abis?
Evclio
Iam ad te revortar: nunc est quod visam domum.—
Megadorvs
Credo edepol, ubi mentionem ego fecero de filia,
205
mi ut despondeat, sese a me derideri rebitur;
neque illo quisquam est alter hodie ex paupertate parcior.
Evclio
Di me servant, salva res est. salvom est si quid non perit.
nimis malé timui. prius quam íntro redii, exanimatus fui.
redeo ad te, Megadore, si quid me vis.
Megadorvs
Habeo gratiam.
210
quaeso, quod te percontabor, ne id te pigeat proloqui.
Evclio
Dum quidem né quid perconteris quod non lubeat proloqui.
Megadorvs
Dic mihi, quali me arbitrare genere prognatum?
Evclio
Bono.
Bona.
Megadorvs
Quid fide?
Quid factis?
Evclio
Neque malis neque improbis.
Megadorvs
Aetatem meam scís?
Evclio
Scio esse grandem, item ut pecuniam.
Megadorvs
215
Certe edepol equidem te civem sine mala omni malitia
semper sum arbitratus et nunc arbitror.
Evclio
Aurum huic olet.
quid nunc me vis?
Megadorvs
Quoniam tu me et ego te qualis sis scio,
quae res recte vortat mihique tibique tuaeque filiae,
filiam tuám mi uxorem posco. promitte hoc fore.
Evclio
220
Heia, Megadore, haud decorum facinus tuis factis facis,
ut inopem atque innoxium abs te atque abs tuis me inrideas.
nam de te neque re neque verbis merui ut faceres quod facis.
Megadorvs
Neque edepol ego te derisum venio neque derideo,
neque dignum arbitror.
Evclio
Cur igitur poscis meam gnatam tibi?
Megadorvs
225
Vt propter me tibi sit melius mihique propter te et tuos.
Evclio
Venit hoc mihi, Megadóre, in mentem, ted esse hominem divitem,
factiosum, me autem esse hominem pauperum pauperrimum;
nunc si filiam locassim meam tibi, in mentem venit
te bovem esse et me esse asellum: ubi tecum coniunctus siem,
230
ubi onus nequeam ferre pariter, iaceam ego asinus in luto,
tu me bos magis haud respicias, gnatus quasi numquam siem.
et te utar iniquiore ét meus me ordo inrideat,
neutrubi habeam stabile stabulum, si quid divorti fuat:
asini me mordicibus scindant, boves incursent cornibus.
235
hoc magnum est periclum, ab asinis ad boves transcendere.
Megadorvs
Quam ad probos propinquitate proxime te adiunxeris,
tam optumum est. tu condicionem hanc accipe, ausculta mihi,
atque eam desponde mi.
Evclio
At nihil est dotis quod dem.
Megadorvs
Ne duas.
dum modó morata recte veniat, dotata est satis.
Evclio
240
Eo dico, ne me thensauros repperisse censeas.
Megadorvs
Novi, ne doceas. desponde.
Evclio
Fiat. sed pro Iuppiter,
num égo disperii?
Megadorvs
Quíd tibi est?
Evclio
Quid crepuit quasi ferrum modo?—
Megadorvs
Hic apud me hortúm confodere iussi. sed ubi hic est homo?
abiit neque me certiorem fecit. fastidit mei,
quia videt me suam amicitiam velle: more hominum facit;
nam si opulentus it petitum pauperioris gratiam,
pauper metuit congrediri, per metum male rem gerit.
idem, quando occasio illaec periit, post sero cupit.
Evclio
250
Si hercle ego te non elinguandam dedero usque ab radicibus,
impero auctorque ego sum, ut tu me cuivis castrandum loces.
Megadorvs
Video hercle ego te me arbitrari, Eúclio, hominem idoneum,
quem senecta aetate ludos facias, haud merito meo.
Evclio
Neque edepol, Megadore, facio, neque, si cupiam, copia est.
Megadorvs
255
Quid nunc? etiam mihi despondes filiam?
Evclio
255
Illis legibus,
cum illa dote quam tibi dixi.
Megadorvs
Sponden ergo?
Evclio
Spondeo.
Megadorvs
Di bene vertant.
Evclio
Ita di faxint. illud facito ut memineris,
convenisse ut ne quid dotis mea ad te afferret filia.
Megadorvs
Memini.
Evclio
At scio quo vos soleatis pacto perplexarier:
260
pactum non pactum est, non pactum pactum est, quod vobis lubet.
Megadorvs
Nulla controversia mihi tecum erit. sed nuptias
num quae causa est quin faciamus hodie?
Evclio
Immo edepol optuma.
Megadorvs
Ibo igitur, parabo. numquid me vis?
Evclio
Istuc. ei et vale.
Megadorvs
Heus, Pythodice, sequere propere me ad macellum strenue.—
Evclio
265
Illic hinc abiit. di immortales, obsecro, aurum quid valet.
credo ego illúm iam inaudivisse mi esse thensaurum domi.
id inhiat, ea affinitatem hanc obstinavit gratia.
ubi tu es, quae deblateravisti iam vicinis omnibus,
meae me filiae daturum dotem? heus, Staphyla, te voco.
270
ecquid audis? vascula intus pure propera atque elue:
filiam despondi ego: hodie huic nuptum Megadoro dabo.
Staphyla
Di bene vortant. verum ecastor non potest, subitum est nimis.
Evclio
Tace atque abi. curata fac sint cum a foro redeam domum;
atque aedis occlude; iám ego hic adero.—
Staphyla
Quid ego nunc agam?
275
nunc nobis prope adest exitium, mi atque erili filiae,
nunc probrum atque partitudo prope adest ut fiat palam;
quod celatum atque occultatum est usque adhuc, nunc non potest.
ibo intro, ut erus quae imperavit facta, cum veniat, sient.
nam ecastor malum maerore metuo ne mixtum bibam.—
Pythodicvs
280
Postquam óbsonavit erus et conduxit coquos
tibicinasque hasce apud forum, edixit mihi
ut dispertirem obsonium hic bifariam.
Anthrax
Me quidem hercle, dicam tibi palam, non divides;
si quo tu totum me ire vis, operam dabo.
Congrio
285
Bellum et pudicum vero prostibulum popli.
post si quis vellet, te haud non velles dividi.
Pythodicvs
Atque ego istuc, Anthrax, alio vorsum dixeram,
non istuc quo tu insimulas. sed erus nuptias
meus hodie faciet.
Anthrax
Cuius ducit filiam?
Pythodicvs
290
Vicini huius Euclionis senis e proximo.
ei adeo obsoni hinc iussit dimidium dari,
cocum alterum itidemque alteram tibicinam.
Anthrax
Nempe huc dimidium dicis, dimidium domum?
Pythodicvs
Nempe sícut dicis.
Anthrax
Quíd? hic non poterat de suo
295
senex óbsonari filiai nuptiis?
Pythodicvs
Vah.
Anthrax
Quid negotist?
Pythodicvs
Quid negoti sit rogas?
pumex non aeque est aridus atque hic est senex.
Anthrax
Ain tandem?
Pythodicvs
Ita esse ut dixi. tute existuma:
suam rem periisse seque eradicarier.
300
quin divom atque hominum clamat continuo fidem,
de suo tigillo fumus si qua exit foras.
quin cum it dormitum, follem obstringit ob gulam.
Anthrax
Cur?
Pythodicvs
Ne quid animae forte amittat dormiens.
Anthrax
Etiamne obturat inferiorem gutturem,
305
ne quid animai forte amittat dormiens?
Pythodicvs
Haec mihi te ut tibi med aequom est, credo, credere.
Anthrax
Immo equidem credo.
Pythodicvs
At scin etiam quo modo?
aquam hercle plorat, cum lavat, profundere.
Anthrax
Censen talentum magnum exorari pote
310
ab istóc sene ut det, qui fiamus liberi?
Pythodicvs
Famem hercle utendam si roges, numquam dabit.
quin ipsi pridem tonsor unguis dempserat:
collegit, omnia abstulit praesegmina.
Anthrax
Edepol mortalem parce parcum praedicas.
Pythodicvs
315
Censen vero esse parcum et misere vivere?
pulmentum pridem éi eripuit miluos:
homo ad praetorem plorabundus devenit;
infit ibi postulare plorans, eiulans,
ut sibi liceret miluom vadarier.
320
sescenta sunt quae memorem, si sit otium.
sed uter vestrorum est celerior? memora mihi.
Anthrax
Ego, et multo melior.
Pythodicvs
Cocum ego, non furem rogo.
Anthrax
Cocum ergo dico.
Pythodicvs
Quid tu ais?
Congrio
Sic sum ut vides.
Anthrax
Cocus ille nundinalest, in nonum diem
325
solet ire coctum.
Congrio
325
Tun, trium litterarum homo,
me vituperas? fur.
Anthrax
Etiam fur, trifurcifer.
Pythodicvs
Tace nunciam tu, atque agnum hinc uter est pinguior
cape atque abi intro ad nos.
Tu, Congrio,
quem illic reliquit agnum, eum sume atque abi
Anthrax
Licet.—
Pythodicvs
intro illuc, et vos illum sequimini.
330
vos ceteri ite huc ad nos.
Congrio
330
Hercle iniuria
dispertivisti: pinguiorem agnum isti habent.
Pythodicvs
At nunc tibi dabitur pinguior tibicina.
i sane cum illo, Phrugia. tu autem, Eleusium,
huc intro abi ad nos.
Congrio
O Pythodice subdole,
335
hucine detrusti me ad senem parcissimum?
ubi si quid poscam, usque ad ravim poscam prius
quam quicquam detur.
Pythodicvs
Stultus et sine gratia es.
† tibi recte facere, quando quod facias perit.
Congrio
Qui vero?
Pythodicvs
Rogitas? iam principio in aedibus
340
turba istic nulla tibi erit: siquid uti voles,
domo abs te adferto, ne operam perdas poscere.
hic autem apud nos magna turba ac familia est,
supellex, aurum, vestis, vasa argentea:
ibi si perierit quippiam (quod te scio
345
facile abstinere posse, si nihil obviam est),
dicant: coqui abstulerunt, comprehendite,
vincite, verberate, in puteum condite.
horum tibi istic nihil eveniet: quippe qui
ubi quid subripias nihil est. sequere hac me.
Congrio
Sequor.
Pythodicvs
350
Heus, Staphyla, prodi atque ostium aperi.
Staphyla
350
Qui vocat?
Pythodicvs
Pythodicus.
Staphyla
Quid vis?
Pythodicvs
Hos ut accipias coquos
tibicinamque obsoniumque in nuptias.
Megadorus iussit Euclioni haec mittere.
Staphyla
Cererin, Pythodice, has sunt facturi nuptias?
Pythodicvs
355
Qui?
Staphyla
355
Quia temeti nihil allatum intellego.
Pythodicvs
At iam afferetur, si a foro ipsus redierit.
Staphyla
Ligna hic apud nos nulla sunt.
Congrio
Sunt asseres?
Staphyla
Sunt pol.
Congrio
Sunt igitur ligna, ne quaeras foris.
Staphyla
Quid, impurate? quamquam Volcano studes,
360
cenaene causa aut tuae mercedis gratia
nos nostras aedis postulas comburere?
Congrio
Haud postulo.
Pythodicvs
Duc istos intro.
Staphyla
Sequimini.—
Pythodicvs
Curate. ego intervisam quid faciant coqui;
quos pol ut ego hodie servem, cura maxuma est.
365
nisi unum hoc faciam, ut in puteo cenam coquant:
inde cóctam sursum subducemus corbulis.
si aútem deorsum comedent, si quid coxerint,
superi incenati sunt et cenati inferi.
sed verba hic facio, quasi negoti nil siet,
370
rapacidarum ubi tantum sit in aedibus.
Evclio
Volui animum tandem confirmare hodie meum,
ut bene me haberem filiai nuptiis.
venio ad macellum, rogito pisces: indicant
caros; agninam caram, caram bubulam,
375
vitulinam, cetum, porcinam: cara omnia.
atque eo fuerunt cariora, aes non erat.
abeo íratus illinc, quoniam nihil est qui emam.
ita illís impuris omnibus adii manum.
deinde egomet mecum cogitare intervias
380
occepi: festo die si quid prodegeris,
profesto egere liceat, nisi peperceris.
postquam hanc rationem ventri cordique edidi,
accessit animus ad meam sententiam,
quam minimo sumptu filiam ut nuptum darem.
385
nunc tusculum emi hoc et coronas floreas:
haec imponentur in foco nostro Lari,
ut fortunatas faciat gnatae nuptias.
sed quid ego apertas aedis nostras conspicor?
et strepitust intus. numnam ego compilor miser?
Congrio
390
Aulam maiorem, si pote, ex vicinia
pete: haec est parva, capere non quit.
Evclio
Ei mihi,
perii hercle. aúrum rapitur, aula quaeritur.
nímirum occidor, nisi ego intro huc propere propero currere.
Apollo, quaeso, subveni mi atque adiuva,
395
confige ságittis fures thensaurarios,
si cui in re tali iam subvenisti antidhac.
sed cesso prius quam prorsus perii currere?
Anthrax
Dromo, desquama piscis. tu, Machaerio,
congrum, murenam exdorsua quantum potest.
400
ego hinc artoptam ex proximo utendam peto
a Congrione. tu istum gallum, si sapis,
glabriorem reddes mihi quam volsus ludiust.
sed quid hoc clamoris oritur hinc ex proximo?
coqui hercle, credo, faciunt officium suom.
405
fugiam intro, ne quid turbae hic itidem fuat.
Tap any Latin word to look it up