Book 3
‘Missus in hanc venio timide liber exulis urbem:
Ergo erat in fatis Scythiam quoque visere nostris,
Haec mea si casu miraris epistula quare
O mihi care quidem semper, sed tempore duro
Usus amicitiae tecum mihi parvus, ut illam
Foedus amicitiae nec vis, carissime, nostrae,
VADE salutatum, subito perarata, Perillam,
Nunc ego Triptolemi cuperem consistere curru,
Hic quoque sunt igitur Graiae—quis crederet?—urbes
Siquis adhuc istic meminit Nasonis adempti,
Si quis es, insultes qui casibus, improbe, nostris,
Frigora iam Zephyri minuunt, annoque peracto
Ecce supervacuus—quid enim fuit utile gigni?—
Cultor et antistes doctorum sancte virorum,
da placidam fesso, lector amice, manum;
quaeque Lycaonio terra sub axe iacet;
alterius digitis scripta sit,
cognite, res postquam procubuere meae,
non aegre posses dissimulare, fuit,
nec, si forte velis, dissimulare potes,
littera, sermonis fida ministra mei.
misit in ignotam qui rude semen humum;
inter inhumanae nomina barbariae;
et superest sine me nomen in urbe meum,
meque reum dempto fine cruentus agas,
longior antiquis visa Maeotis hiems,
ad sua Natalis tempora noster adest,
quid facis, ingenio semper amice meo?
natus es e scopulis
neve reformida, ne sim tibi forte pudori:
nec vos, Pierides, nec stirps Letoïa, vestro
aeger eram. aeger in extremis ignoti partibus orbis,
usibus edocto si quicquam credis amico,
nec me complexus vinclis propioribus esses
donec enim licuit, nec te mihi carior alter,
aut illam invenies dulci cum matre sedentem,
nunc ego Medeae vellem frenare dracones,
huc quoque Mileto missi venere coloni,
suppositum stellis numquam tangentibus aequor
inpositamque sibi qui non bene pertulit Hellen,
dure, quid ad miseros veniebas exulis annos?
ecquid, ut incolumem quondam celebrare solebas,
nullus in hac charta versus amare docet.
docta sacerdoti turba tulistis opem.
incertusque meae paene salutis eram.
vive tibi et longe nomina magna fuge.
nave mea vento, forsan, eunte suo.
nec tibi me tota iunctior urbe fuit,
aut inter libros Pieridasque suas.
quos habuit fugiens arce, Corinthe, tua,
inque Getis Graias constituere domos.
me sciat In media vivere barbaria.
et pastus lacte ferino, et dicam silices pectus habere tuum.
tempora nocturnis aequa diurna facit,
debueras illis inposuisse modum.
nunc quoque, ne videar totus abesse, caves?
5
haec domini fortuna mei est, ut debeat illam
5
nec mihi, quod lusi vero sine crimine, prodest,
5
quem mihi nunc animum dira regione iacenti
5
vive tibi, quantumque potes praelustria vita .
5
ut cecidi cunctique metu fugere ruinam,
5
isque erat usque adeo populo testatus, ut esset
5
quidquid aget, cum te scient venisse, relinquet,
5
nunc ego iactandas optarem sumere pennas,
5
sed vetus huic nomen, positaque antiquius urbe,
5
Sauromatae cingunt, fera gens, Bessique Getaeque.
5
quis gradus ulterior, quo se tua porrigat ira,
5
iam violam puerique legunt hilaresque puellae,
5
si tibi cura mei, vel si pudor ullus inesset,
5
suscipis exceptis ecquid mea carmina solis
infelix nullis dissimulare iocis,
quodque magis vita Musa iocata mea est,
inter Sauromatas esse Getasque putes?
saevum praelustri fulmen ab arce venit,
versaque amicitiae terga dedere meae,
paene magis quam tu quamque ego notus, amor ;
nec mora, quid venias quidve, requiret, agam.
sive tuas, Perseu, Daedale, sive tuas :
constat ab Absyrti caede fuisse loco.
quam non ingenio nomina digna meo!
restat? quidve meis cernis abesse malis?
rustica quae nullo nata serente venit;
non ultra patriam me sequerere meam,
Artibus, artifici quae nocuere suo?
id quoque, quod viridi quondam male lusit in aevo,
plurima sed pelago terraque pericula passum
nec caelum patior, nec aquis adsuevimus istis,
nam quamquam soli possunt prodesse potentes,
ausus es igne Iovis percussum tangere corpus
quique est in caris animi tibi candor amicis—
vivere me dices, sed sic, ut vivere nolim,
ut tenera nostris cedente volatibus aura
nam rate, quae cura pugnacis facta Minervae
dum tamen aura tepet, medio defendimur Histro :
barbara me tellus et inhospita litora Ponti
prataque pubescunt variorum flore colorum,
quoque loco primum tibi sum male cognitus infans,
immo ita fac, quaeso, vatum studiose novorum,
heu nimium sero damnat et odit opus!
ustus ab assiduo frigore Pontus habet,
terraque nescio quo
non prosint potius, siquis obesse potest.
et deploratae limen adire domus:
cognita sunt ipsi, quem colis, ista viro.
nec mala tam longa nostra levata mora
aspicerem patriae dulce repente solum,
per non temptatas prima cucurrit aquas,
ille suis liquidus bella repellit aquis,
cumque suo Borea Maenalis Ursa videt.
indocilique loquax gutture vernat avis;
illo temptasses ultimus esse mihi,
quaque potes, retine corpus in urbe meum.
inspice quid portem: nihil hic nisi triste videbis,
quique fugax rerum securaque in otia natus,
non placet ipsa modo. non domus apta satis, non hic cibus utilis aegro,
effugit hibernas demissa antemna procellas,
idque recens praestas nec longo cognitus usu,
nil ita celabas, ut non ego conscius essem,
et tamen ad Musas, quamvis nocuere, reverti.
desertaeque domus vultus, memoresque sodales,
impia desertum fugiens Medea parentem
at cum tristis hiems squalentia protulit ora,
nulla mihi cum gente fera commercia linguae:
utque malae matris crimen deponat hirundo
inque relinquendo, quod idem fecere sodales,
est fuga dicta mihi, non est fuga dicta libellis,
10
carmine temporibus conveniente suis.
10
mollis et inpatiens ante laboris eram,
10
nullus, Apollinea qui levet arte malum,
10
lataque plus parvis vela timoris habent.
10
quod veterum misero vix duo tresve mihi.
10
pectoribusque dabas multa tegenda meis:
10
aptaque in alternos cogere verba pedes.
10
caraque praecipue coniugis ora meae.
10
dicitur his remos applicuisse vadis.
10
terraque marmoreo est candida facta gelu,
10
omnia solliciti sunt loca plena metus.
10
sub trabibus cunas tectaque parva facit :
10
tu quoque dixisses tristis in urbe vale.
10
qui domini poenam non meruere sui.
clauda quod alterno subsidunt carmina versu,
ultima nunc patior, nec me mare portubus orbum
non qui soletur, non qui labentia tarde
aspicis ut summa cortex levis innatet unda,
vidi ego confusos vultus visosque notavi,
cuique ego narrabam secreti quicquid habebam,
tu quoque dic ‘ studiis communibus ecquid inhaeres,
stulte, quid haec frustra votis puerilibus optas,
quem procul ut vidit tumulo speculator ab alto,
dum prohibet Boreas et nix habitare sub Arcto,
utque fugax avidis cervus deprensus ab ursis,
herbaque, quae latuit Cerealibus obruta sulcis,
quid tibi cum Ponto? num te quoque Caesaris ira
saepe per externas profugus pater exulat oras,
vel pedis hoc ratio, vel via longa facit;
perdere, diversae nec potuere viae,
tempora narrando fallat, amicus adest.
cum grave nexa simul retia mergat onus.
osque madens fletu pallidiusque meo,
excepto quod me perdidit, unus eras.
doctaque non patrio carmina more canis?
quae non ulla tibi fertque feretque dies?
hospes, ait, nosco, Colchide, vela, venit.
tum patet has gentes axe tremente premi.
cinctave montanis ut pavet agna lupis,
exit et expandit molle cacumen humo;
extremam gelidi misit in orbis humum?
urbe tamen natis exulis esse licet.
quod neque sum cedro flavus nec pumice levis,
suffecitque malis animus; nam corpus ab illo
lassus in extremis iaceo populisque locisque,
haec ego si monitor monitus prius ipse fuissem,
et lacrimas cernens in singula verba cadentes
id quoque si scisses, salvo fruerere sodali,
nam tibi cum fatis mores natura pudicos
si semel optandum est, Augusti numen adora,
dum trepidant Minyae, dum solvitur aggere funis,
nix iacet, et iactam ne sol pluviaeque resolvant,
sic ego belligeris a gentibus undique saeptus
quoque loco est vitis, de palmite gemma movetur:
scilicet expectas soliti tibi moris honorem,
Palladis exemplo de me sine matre creata
erubui domino cultior esse meo;
accepit vires vixque ferenda tulit.
et subit adfecto nunc mihi, quicquid abest.
in qua debebam forsitan urbe forem.
ore meo lacrimas, auribus illa bibi ;
consilioque forem sospes, amice, tuo.
et raras dotes ingeniumque dedit.
et, quem sensisti, rite precare deum.
dum sequitur celeres ancora tracta manus,
indurat Boreas perpetuamque facit.
terreor, hoste meum paene premente latus.
nam procul a Getico litore vitis abest;
pendeat ex umeris vestis ut alba meis,
carmina sunt; stirps haec progeniesque mea est.
15
littera suffusas quod habet maculosa lituras,
15
dum tamen et terris dubius laetabar et undis,
15
omnia cum subeant, vineis tamen omnia, coniunx,
15
dum tecum vixi, dum me levis aura ferebat,
15
brachiaque accepi presso pendentia collo,
15
sed mea me in poenam nimirum fata trahebant :
15
hoc ego Pegasidas deduxi primus ad undas,
15
ille tibi pennasque potest currusque volucres
15
conscia percussit meritorum pectora Colchis
15
ergo ubi delicuit nondum prior, altera venit,
15
utque sit exiguum poenae, quod coniuge cara,
15
quoque loco est arbor, turgescit in arbore ramus:
15
fumida cingatur florentibus ara coronis,
15
hanc tibi commendo, quae quo magis orba parente est,
laesit opus lacrimis ipse poeta suum.
fallebat curas aegraque corda labor!
et plus in nostro pectore parte
haec mea per placidas cumba cucurrit aquas,
et singultatis oscula mixta sonis.
omne bonae claudunt utilitatis iter.
ne male fecundae vena periret aquae;
tradere: det reditum, protinus ales eris.
ausa atque ausura multa nefanda manu;
et solet in multis bima manere locis
quod patria careo pignoribusque meis:
nam procul a Getieis finibus arbor abest,
micaque sollemni turis in igne sonet,
hoc tibi tutori sarcina maior erit.
siqua videbuntur casu non dicta Latine,
ut via finita est
tenes. te loquor absentem, te vox mea nominat unam;
qui cadit in plano—vix hoc tamen evenit ipsum—
sum quoque, care, tuis defensus viribus absens—
sive malum potui tamen hoc vitare cavendo,
primus id aspexi teneris in virginis annis,
si precer hoc—neque enim possum maiora rogare—
et, quamquam superest ingens audacia menti,
tantaque commoti vis est Aquilonis, ut altas
ut mala nulla feram nisi nudam Caesaris iram,
otia nunc istic, iunctisque ex ordine ludis
libaque dem proprie genitale notantia tempus,
tres mihi sunt nati contagia nostra secuti:
in qua scribebat, barbara terra fuit.
et opus requievit eundi, et poenae tellus est mihi tacta meae,
nulla venit sine te nox mihi, nulla dies.
sic cadit, ut tacta surgere possit humo;
scis carum veri nominis esse loco—
seu ratio fatum vincere nulla valet,
utque pater natae duxque comesque fui.
ne mea sint, timeo, vota modesta parum,
pallor in attonitae virginis ore fuit.
aequet humo turres tectaque rapta ferat.
nuda parum nobis Caesaris ira mali est?
cedunt verbosi garrula bella fori. lusus
concipiamque bonas ore favente preces.
cetera fac curae sit tibi turba palam.
dicite, lectores, si non grave, qua sit eundum,
nil nisi flere libet, nec nostro parcior imber
quin etiam sic me dicunt aliena locutum,
at miser Elpenor tecto delapsus ab alto
multaque praeterea manifesti signa favoris
tu tamen, o nobis usu iunctissime longo,
ergo si remanent ignes tibi pectoris idem,
forsitan hoc olim, cum iam satiaverit iram,
ergo uni prospexit venientia vela tenemur,
pellibus et sutis arcent mala frigora bracis,
et tamen est aliquis, qui vulnera cruda retractet,
equi nunc est, levibus nunc luditur armis,
non ita sum positus, nec sunt ea tempora nobis,
sunt quoque mutatae, ter quinque volumina, formae,
20
quasque petam sedes hospes in urbe liber.’
20
lumine, de verna quam nive manat aqua.
20
ut foret amenti nomen in ore tuum.
20
occurrit regi debilis umbra suo.
20
pectoribus teneo non abitura meis.
20
pars desiderii maxima paene mei,
20
sola tuum vates Lesbia vincet opus.
20
tum quoque sollicita mente rogandus erit.
20
et pater est aliqua fraude morandus ait.
20
oraque de toto corpore sola patent.
20
solvat et in mores ora diserta meos.
20
nunc pila, nunc celeri volvitur orbe trochus;
20
adventu possim laetus ut esse tuo.
20
carmina de domini funere rapta sui.
haec ubi sum furtim lingua titubante locutus,
Roma domusque subit desideriumque locorum,
si iam deficiam, suppressaque lingua palato
quid fuit, ut tutas agitaret Daedalus alas,
di tibi posse tuos tribuant defendere semper,
sis memor, et siquas fecit tibi gratia vires,
sed vereor, ne te mea nunc fortuna retardet,
quod minus interea est, instar mihi muneris ampli,
dum quid agat quaerit, dum versat in omnia vultus,
saepe sonant moti glacie pendente capilli,
in causa facili cuivis licet esse diserto,
nunc ubi perfusa est oleo labente iuventus,
funeris ara mihi, ferali cincta cupressu,
illud opus potuit, si non prius ipse perissem,
qui mihi monstraret, vix fuit unus, iter.
quicquid et amissa restat in urbe mei.
vix instillato restituenda mero,
Icarus inmensas nomine signet aquas?
quos in materia prosperiore iuves,
illas pro nobis experiare, rogo,
postque meos casus sit tibi pectus iners,
ex his me iubeat quolibet ire locis,
ad fratrem casu lumina flexa tulit.
et nitet inducto candida barba gelu;
et minimae vires frangere quassa valent,
defessos artus Virgine tinguit aqua.
convenit et structis flamma parata rogis.
certius a summa nomen habere manu:
‘di tibi dent, nostro quod non tribuere poetae,
ei mihi, quod totiens nostri pulsata sepulcri
nuntiet huc aliquis dominam venisse, resurgam,
nempe quod hic alte, demissius ille volabat;
si tamen interea, quid in his ego perditus oris
numinis ut laesi fiat mansuetior ira,
dum licuit, tua saepe mihi, tibi nostra legebam;
nec caelum nec aquae faciunt nec terra nec aurae;
cuius ut ornata est praesentia, vicimus inquit:
nudaque consistunt, formam servantia testae,
subruere est arces et stantia moenia virtus:
scaena viget studiisque favor distantibus ardet,
nec dare tura libet nil exorantia divos,
nunc incorrectum populi pervenit in ora,
molliter in patria vivere posse tua.
ianua, sed nullo tempore aperta fuit!
spesque tui nobis causa vigoris erit.
nam pennas ambo non habuere suas.
quod te credibile est quaerere quaeris, agam,
mutatoque minor sit mea poena loco,
saepe tui iudex, saepe magister eram:
ei mihi, perpetuus corpora languor habet!
hic mihi morte sua causa salutis erit.
vina, nec hausta meri, sed data frusta bibunt.
quamlibet ignavi praecipitata premunt.
proque tribus resonant terna theatra foris.
in tantis subeunt nec bona verba malis.
in populi quicquam si tamen ore mei est.
25
duc age! namque sequar, quamvis terraque marique
25
cur ego tot gladios fugi totiensque minata
25
ergo ego sum dubius vitae, tu forsitan istic
25
crede mihi, bene qui latuit bene vixit, et intra
25
spe trahor exigua, quam tu mihi demere noli,
25
idque ita, si nullum scelus est in pectore nostro,
25
aut ego praebebam factis modo versibus aures,
25
seu vitiant artus aegrae contagia mentis,
25
protinus ignari nec quicquam tale timentis
25
quid loquar, ut vincti concrescant frigore rivi,
25
non sum ego quod fueram, quid inanem proteris umbram
25
o quater, o quotiens
25
si tamen est aliquid nobis hac luce petendum,
25
hoc quoque nescio quid nostris appone libellis,
longinquo referam lassus ab orbe pedem.’
obruit infelix nulla procella caput?
iucundum nostri nescia tempus agis?
fortunam debet quisque manere suam.
tristia leniri numina posse dei.
principiumque mei criminis error habet.
aut, ubi cessares, causa ruboris eram.
sive mei causa est in regione mali,
innocuum rigido perforat ense latus,
deque lacu fragiles effodiantur aquae?
quid cinerem saxis bustaque nostra petis?
non est numerare, beatum, non interdicta cui licet urbe frui!
in loca ne redeas amplius ista, precor,
diverso missum quod tibi ab orbe venit.
paruit, et ducens haec sunt fora Caesaris, inquit,
di, quos experior nimium constanter iniquos,
non agis, adfirmo. liquet hoc, carissima, nobis,
non foret Eumedes orbus, si filius eius
seu temere expecto, sive id contingere fas est,
nec breve nec tutum, quo sint mea, dicere, casu
forsitan exemplo, quia me laesere libelli,
ut tetigi Pontum, vexant insomnia, vixque
atque ita divellit divulsaque membra per agros
ipse, papyrifero qui non angustior amne
Hector erat tunc cum bello certabat; at idem
at mihi sentitur nix verno sole soluta,
dum me terrarum pars paene novissima. Pontus,
quod quicumque leget, si quis leget aestimet ante,
‘haec est a sacris quae via nomen habet,
participes irae quos deus unus habet,
tempus agi sine me non nisi triste tibi.
stultus Achilleos non adamasset equos;
tu mihi, quod cupio, fas, precor, esse proba,
lumina funesti conscia facta mali;
tu quoque sis poenae fata secuta meae.
ossa tegit macies nec iuvat ora cibus;
dissipat in multis invenienda locis,
miscetur vasto multa per ora freto,
vinctus ad Haemonios non erat Hector equos,
quaeque lacu durae non fodiantur aquae .
Euxinus falso nomine dictus, habet.
compositum quo sit tempore quoque loco.
hic locus est Vestae, qui Pallada servat et ignem,
exstimulate, precor, cessantia fata meique
si tamen inplevit mea sors, quos debuit, annos,
nec natum in flamma vidisset, in arbore natas,
quaeque tibi linguae est facundia, confer in illud,
mensque reformidat, veluti sua vulnera, tempus
pone, Perilla, metum; tantummodo femina nulla
quique per autumnum percussis frigore primo
neu pater ignoret, scopulo proponit in alto
caeruleos ventis latices durantibus, Hister
me quoque, quem noras olim, non esse memento:
nec mare concrescit glacie, nec, ut ante, per Histrum
aequus erit scriptis, quorum cognoverit esse
30
haec fuit antiqui regia parva Numae.’
30
interitus clausas esse vetate fores!
30
et mihi vivendi tam cito finis adest,
30
cepisset genitor si Phaëthonta Merops.
30
ut doceas votum posse valere meum.
30
illud, et admonitu fit novus ipse pudor,
30
neve vir a scriptis discat amare tuis.
30
est color in follis, quae nova laesit hiems,
30
pallentesque manus sanguineumque caput.
30
congelat et tectis in mare serpit aquis;
30
ex illo superant haec simulacra viro.
30
stridula Sauromates plaustra bubulcus agit.
30
exilium tempus barbariamque locum:
inde petens dextram porta est ait ‘ista Palati,
quantum erat, o magni, morituro parcere, divi,
tu quoque formida nimium sublimia semper,
quo quisque est maior, magis est placabilis irae,
et quaecumque adeo possunt afferre pudorem,
ergo desidiae remove, doctissima, causas,
is mea membra tenet, nec viribus adlevor ullis,
ut genitor luctuque novo tardetur et, artus
quaque rates ierant, pedibus nunc itur, et undas
quid simulacra, ferox, dictis incessis amans?
incipient aliquae tamen huc adnare carinae,
inque tot adversis carmen mirabitur ullum
hic Stator, hoc primum condita Roma loco est.’
ut saltem patria contumularer humo?
propositique, precor, contrahe vela tui.
et faciles motus mens generosa capit,
illa tegi caeca condita nocte decet,
inque bonas artes et tua sacra redi.
et numquam queruli causa doloris abest.
dum legit extinctos, triste moretur iter.
frigore concretas ungula pulsat equi;
parce, precor, Manes sollicitare meos!
hospitaque in Ponti litore puppis erit.
ducere me tristi sustinuisse manu.
singula dum miror, video fulgentibus armis
vel poena in tempus mortis dilata fuisset,
nam pede inoffenso spatium decurrere vitae
corpora magnanimo satis est prostrasse leoni,
nil igitur referam nisi me peccasse, sed illo
ista decens facies longis vitiabitur annis,
nec melius valeo, quam corpore, mente, sed aegra est
inde Tomis dictus locus hic, quia fertur in illo
perque novos pontes, subter labentibus undis,
omnia vera puta mea crimina, nil sit in illis,
sedulus occurram nautae, dictaque salute,
ingenium fregere meum mala, cuius et ante
conspicuos postes tectaque digna deo.
vel praecepisset mors properata fugam.
dignus es et fato candidiore frui.
pugna suum finem, cum iacet hostis, habet:
praemia peccato nulla petita mihi,
rugaque in antiqua fronte senilis erit,
utraque pars aeque binaque damna fero.
membra soror fratris consecuisse sui.
ducunt Sarmatici barbara plaustra boves.
quod magis errorem quam scelus esse putes,
quid veniat, quaeram, quisve quibusve locis.
fons infecundus parvaque vena fuit.
35
et Iovis haec dixi domus est? quod ut esse putarem,
35
integer hanc potui nuper bene reddere lucem;
35
quae pro te ut voveam, miti pietate mereris
35
at lupus et turpes instant morientibus ursi
35
stultitiamque meum crimen debere vocari,
35
inicietque manum formae damnosa senectus,
35
haeret et ante oculos veluti spectabile corpus
35
vix equidem credar, sed, cum sint praemia falsi
35
pendimus en profugi——satia tua pectora poenas
35
ille quidem mirum ni de regione propinqua
35
sed quaecumque fuit, nullo exercente refugit,
augurium monti querna corona dabat,
exul ut occiderem, nunc mihi vita data est.
haesuraque fide tempus in omne mihi.
et quaecumque minor nobilitate fera.
nomina si facto reddere vera velis,
quae strepitum passu non faciente venit;
astat fortunae forma legenda meae:
nulla, ratam debet testis habere fidem:
exilioque graves exiliique loco.
non nisi vicinas tutus ararit aquas.
et longo periit arida facta situ.
cuius ut accepi dominum, non fallimur, inquam,
tam procul ignotis igitur moriemur in oris,
vidi ego te tali vultu mea fata gementem,
maius apud Troiam forti quid habemus Achille ?
quae si non ita sunt, alium, quo longius absim,
cumque aliquis dicet fuit haec formosa dolebis,
cumque locum moresque hominum cultusque sonumque
vidimus ingentem glacie consistere pontum,
carnifici fortuna potest mea flenda videri:
rarus ab Italia tantum mare navita transit,
non hic librorum, per quos inviter alarque,
et magni verum est hanc Iovis esse domum,
et fient ipso tristia fata loco,
qualem credibile est ore fuisse meo.
Dardanii lacrimas non tulit ille senis,
quaere; suburbana est hic mihi terra locus.
et speculum mendax esse querere tuum.
cernimus, et, qui sim qui fuerimque, subit,
lubricaque inmotas testa premebat aquas,
et tamen est uno iudice mersa parum.
litora rarus in haec portubus orba venit,
copia . pro libris arcus et arma sonant,
cur tamen opposita velatur ianua lauro,
nec mea consueto languescent corpora lecto,
nostra tuas vidi lacrimas super ora cadentes,
quae ducis Emathii fuerit clementia, Porus
sunt tibi opes modicae, cum sis dignissima magnis:
tantus amor necis est, querar ut cum Caesaris ira,
nec vidisse sat est; durum calcavimus aequor,
saevior es tristi Busiride, saevior illo,
sive tamen Graeca scierit, sive ille Latina
nullus in hac terra, recitem si carmina, cuius
40
cingit et augustas arbor opaca comas?
40
depositum nec me qui fleat, ullus erit;
40
tempore quas uno fidaque verba bibi.
40
Dareique docent funeris exequiae.
40
finge sed inmensis censibus esse pares,
40
quod non offensas vindicet ense suas.
40
undaque non udo sub pede summa fuit.
40
qui falsum lento terruit igne bovem,
40
voce loqui—certe gratior huius erit;
40
intellecturis auribus utar, adest;
num quia perpetuos meruit domus ista triumphos,
nec dominae lacrimis in nostra cadentibus ora
nunc quoque summotum studio defendis amicum,
neve hominum referam flexas ad mitius iras,
nempe dat id quodcumque libet fortuna rapitque,
at, quoniam semel est odio civiliter usus,
si tibi tale fretum quondam, Leandre, fuisset,
quique bovem Siculo fertur donasse tyranno,
fas quoque ab ore freti longaeque Propontidos undis
non quo secedam locus est. custodia muri
an quia Leucadio semper amata deo est?
accedent animae tempora parva mea;
et mala vix ulla parte levanda levas.
Iunonis gener est qui prius hostis erat.
Irus et est subito, qui modo Croesus erat.
mutato levior sit fuga nostra loco.
non foret augustae mors tua crimen aquae.
et dictis artes conciliasse suas:
huc aliquem certo vela dedisse Noto—
summovet infestos clausaque porta Getas.
ipsane quod festa est, an quod facit omnia festa?
nec mandata dabo, nec cum clamore supremo
vive sine invidia, mollesque inglorius annos
denique non possum nullam sperare salutem,
singula ne referam, nil non mortale tenemus
tum neque se pandi possunt delphines in auras
‘munere in hoc, rex, est usus, sed imagine maior,
quisquis is est, memori rumorem voce referre
saepe aliquod quaero verbum nomenque locumque,
quam tribuit terris, pacis an ista nota est?
labentes oculos condet amica manus;
exige, amicitias et tibi iunge pares,
cum poenae non sit causa cruenta meae.
pectoris exceptis ingentique bonis.
tollere; conantes dura coërcet hiems;
nec sola est operis forma probanda mei.
et fieri famae parsque gradusque potest.
nec quisquam est a quo certior esse queam.
45
utque viret semper laurus nec fronde caduca
45
sed sine funeribus caput hoc, sine honore sepulcri
45
Nasonisque tui, quod adhuc non exulat unum,
45
non mihi quaerenti pessumdare cuncta petitum
45
en ego, cum caream patria vobisque domoque,
45
et quamvis Boreas iactatis insonet alis,
45
aspicis a dextra latus hoc adapertile tauri?
45
is, precor, auditos possit narrare triumphos
45
dicere saepe aliquid conanti—turpe fateri!—
carpitur, aeternum sic habet illa decus?
indeploratum barbara terra teget!
nomen ama : Scythicus cetera Pontus habet.
Caesareum caput est, quod caput orbis erat;
raptaque sint, adimi quae potuere mihi,
fluctus in obsesso gurgite nullus erit;
hac tibi, quem perdes, coniciendus erit.
Caesaris et Latio reddita vota Iovi,
verba mihi desunt dedidicique loqui.
causa superpositae scripto est testata coronae:
ecquid, ubi audieris, tota turbabere mente,
Proxima sideribus tellus Erymanthidos Ursae
non aliquid dixive, elatave lingua loquendo est,
ingenio tamen ipse meo comitorque fruorque:
inclusaeque gelu stabunt in marmore puppes,
protinus inclusum lentis carbonibus ure:
teque, rebellatrix, tandem, Germania, magni
Threicio Scythicoque fere circumsonor ore,
servatos cives indicat huius ope.
et feries pavida pectora fida manu?
me tenet, adstricta terra perusta gelu.
lapsaque sunt nimio verba profana mero:
Caesar in hoc potuit iuris habere nihil,
nec poterit rigidas findere remus aquas.
mugiet, et veri vox erit illa bovis.
triste caput pedibus supposuisse ducis.
et videor Geticis scribere posse modis,
adice servatis unum, pater optime, civem,
ecquid, in has frustra tendens tua brachia partes,
Bosphoros et Tanais superant Scythiaeque paludes
inscia quod crimen viderunt lumina, plector,
quilibet hanc saevo vitam mihi finiat ense,
vidimus in glacie pisces haerere ligatos,
pro quibus inventis, ut munus munere penses,
haec mihi qui referet, quae non vidisse dolebo,
crede mihi, timeo ne sint inmixta Latinis
50
qui procul extremo pulsus in orbe latet,
50
clamabis miseri nomen inane viri?
50
vix satis et noti nomina pauca loci.
50
peccatumque oculos est habuisse meum.
50
me tamen extincto fama superstes erit,
50
sed pars ex illis tum quoque viva fuit.
50
da, precor, ingenio praemia digna meo.’
50
ille meae domui protinus hospes erit.
50
inque meis scriptis Pontica verba legas,
in quo poenarum, quas se meruisse fatetur,
parce tamen lacerare genas, nec scinde capillos:
ulterius nihil est nisi non habitabile frigus.
non equidem totam possum defendere culpam,
dumque suis victrix omnem de montibus orbem
sive igitur nimii Boreae vis saeva marinas,
dixerat, at Phalaris ‘poenae mirande repertor,
ei mihi, iamne domus Scythico Nasonis in orbe est?
qualemcumque igitur venia dignare libellum,
non facinus causam, sed suus error habet.
non tibi nunc primum, lux mea, raptus ero.
heu quam vicina est ultima terra mihi!
sed partem nostri criminis error habet,
prospiciet domitum Martia Roma, legar.
sive redundatas flumine cogit aquas,
ipse tuum praesens imbue ’ dixit opus.
iamque suum mihi dat pro Lare poena locum?
sortis et excusa condicione meae.
me miserum! vereorque locum vereorque potentem,
cum patriam amisi, tunc me periisse putato:
at longe patria est, longe carissima coniunx,
spes igitur superest facturum ut molliat ipse
tu quoque, quam studii maneat felicior usus,
protinus aequato siccis Aquilonibus Histro
'nec mora, monstratis crudeliter ignibus ustus
di facite ut Caesar non hic penetrale domumque,
et quatitur trepido littera nostra metu.
et prior et gravior mors fuit illa mihi.
quicquid et haec nobis post duo dulce fuit.
mutati poenam condicione loci.
effuge venturos, qua potes, usque rogos!’
invehitur celeri barbarus hostis equo;
exhibuit geminos ore gemente sonos.
hospitium poenae sed velit esse meae.
55
aspicis exsangui chartam pallere colore?
55
nunc, si forte potes—sed non potes, optima coniunx—
55
sic tamen haec adsunt, ut quae contingere non est
55
hos utinam nitidi Solis praenuntius ortus
55
hostis equo pollens longeque volante sagitta
55
quid mihi cum Siculis inter Scythiamque Getasque?
aspicis alternos intremuisse pedes?
finitis gaude tot mihi morte malis,
corpore: sunt animo cuncta videnda meo.
afferat admisso Lucifer albus equo!
vicinam late depopulatur humum.
ad te, quisquis is es, nostra querella redit,
quandocumque, precor, nostro placere parenti
quod potes, extenua forti mala corde ferendo,
ante oculos errant domus, urbsque et forma locorum,
diffugiunt alii, nullisque tuentibus agros
utque sitim nostro possis explere cruore,
isdem et sub dominis aspiciare domus!
ad quae iam pridem non rude pectus habes,
acceduntque suis singula facta locis,
incustoditae diripiuntur opes,
quantaque vis, avido gaudia corde feras,
inde tenore pari gradibus sublimia celsis
atque utinam pereant animae eum corpore nostrae,
coniugis ante oculos, sicut praesentis, imago est.
ruris opes parvae, pecus et stridentia plaustra,
tot mala sum fugiens tellure, tot aequore passus,
60
ducor ad intonsi candida templa dei,
60
effugiatque avidos pars mihi nulla rogos!
60
illa meos casus ingravat, illa levat;
60
et quas divitias incola pauper habet.
60
te quoque ut auditis posse dolere putem,
signa peregrinis ubi sunt alterna columnis,
nam si morte carens vacua volat altus in aura
ingravat hoc, quod abest; levat hoc, quod praestat amorem
pars agitur vinctis post tergum capta lacertis,
crede mihi, si sit nobis collatus Ulixes,
Belides et stricto barbarus ense pater,
spiritus, et Samii sunt rata dicta senis,
inpositumque sibi firma tuetur onus.
respiciens frustra rura Laremque suum:
Neptuni minor est quam Iovis ira fuit.
quaeque viri docto veteres cepere novique
inter Sarmaticas Romana vagabitur umbras,
vos quoque pectoribus nostris haeretis, amici,
pars cadit hamatis misere confixa sagittis .
ergo quicumque es, rescindere crimina noli,
pectore, lecturis inspicienda patente
perque feros manes hospita semper erit.
dicere quos cupio nomine quemque suo.
nam volucri ferro tinctile virus inest.
deque gravi duras vulnere tolle manus;
65
quaerebam fratres, exceptis scilicet illis,
65
ossa tamen facito parva referantur in urna :
65
sed timor officium cautus compescit, et ipsos
65
quae nequeunt secum ferre aut abducere, perdunt,
65
utque meae famam tenuent oblivia culpae,
quos suus optaret non genuisse pater.
sic ego non etiam mortuus exul ero.
in nostro poni carmine nolle puto.
et cremat insontes hostica flamma casas.
facta cicatricem ducere nostra sine;
quaerentem frustra custos e sedibus illis
non vetat hoc quisquam : fratrem Thebana peremptum
ante volebatis, gratique erat instar honoris,
tunc quoque, cum pax est, trepidant formidine belli,
humanaeque memor sortis, quae tollit eosdem
praepositus sancto iussit abire loco.
supposuit tumulo rege vetante soror,
versibus in nostris nomina vestra legi.
nec quisquam presso vomere sulcat humum,
et premit, incertas ipse verere vices.
altera templa peto, vicino iuncta theatro:
atque ea cum foliis et amomi pulvere misce,
quod quoniam est anceps, intra mea pectora quemque
aut videt aut metuit locus hic, quem non videt, hostem;
et quoniam, fieri quod numquam posse putavi,
70
haec quoque erant pedibus non adeunda meis.
70
inque suburbano condita pone solo;
70
adloquar, et nulli causa timoris ero.
70
cessat iners rigido terra relicta situ.
70
est tibi de rebus maxima cura meis,
nec me, quae doctis patuerunt prima libellis,
quosque legat versus oculo properante viator,
nec meus indicio latitantes versus amicos protrahit.
non hic pampinea dulcis latet uva sub umbra,
non est quod timeas . fortuna miserrima nostra est,
atria Libertas tangere passa sua est.
grandibus in tituli marmore caede notis:
occulte siquis amabat, amet.
nec cumulant altos fervida musta lacus.
omne trahit secum Caesaris ira malum.
in genus auctoris miseri fortuna redundat,
HIC . EGO . QVI. IACEO. TENERORVM. LVSOR. AMORVM.
scite tamen, quamvis longe regione remotus
poma negat regio, nec haberet Acontius in quo
quod magis ut liqueat, neve hoc ego fingere credar,
et patimur nati, quam tulit ipse, fugam.
INGENIO. PERUII. NASO . POETA. MEO
absim, vos animo semper adesse meo;
scriberet hic dominae verba legenda suae.
ipse velim poenas experiare meas.
75
forsitan et nobis olim minus asper et illi
75
AT. TIBI. QVI. TRANSIS . NE. SIT . GRAVE. QVISQVIS. AMASTI
75
et qua quisque potest, aliqua mala nostra levate,
75
aspiceres nudos sine fronde, sine arbore, campos .
evictus longo tempore Caesar erit.
DICERE. NASONIS . MOLLITER. OSSA . CVBENT
fidam proiecto neve negate manum.
heu loca felici non adeunda viro!
di, precor, atque adeo—neque enim mihi turba roganda est
hoc Satis in titulo est. etenim maiora libelli
prospera sic maneat vobis fortuna, nec umquam
ergo tam late pateat cum maximus orbis,
Caesar, ades voto, maxime dive, meo!
et diuturna magis Sunt monimenta mihi,
contacti simili sorte rogetis idem.
haec est in poenam terra reperta meam!
interea, quoniam statio mihi publica clausa est,
quos ego confido, quamvis nocuere, daturos
80
privato liceat delituisse loco.
80
nomen et auctori tempora longa suo.
vos quoque, si fas est, confusa pudore repulsae
tu tamen extincto feralia munera semper
sumite plebeiae carmina nostra manus.
deque tuis lacrimis umida serta dato.
quamvis in cineres corpus mutaverit ignis,
sentiet officium maesta favilla pium.
85
scribere plura libet : sed vox mihi fessa loquendo
dictandi vires siccaque lingua negat,
accipe supremo dictum mihi forsitan ore,
quod, tibi qui mittit, non habet ipse, vale.
—
Tap any Latin word to look it up