Book 1
Parve—nec invideo—sine me, liber, ibis in urbem,
Di maris et caeli—quid enim nisi vota supersunt?—
Cum subit illius tristissima noctis imago,
Tinguitur oceano custos Erymanthidos ursae,
O mihi post nullos umquam memorande sodales,
Nec tantum Clario est Lyde dilecta poetae,
Siquis habes nostris similes in imagine vultus,
In caput alta suum labentur ab aequore retro
Detur inoffenso vitae tibi tangere metam,
Est mihi sitque, precor, flavae tutela Minervae,
Littera quaecumque est toto tibi lecta libello,
ei mihi, quod domino non licet ire tuo!
solvere quassatae parcite membra ratis,
qua mihi supremum tempus in urbe fuit,
aequoreasque suo sidere turbat aquas.
et cui praecipue sors mea visa sua est,
nec tantum Coo Bittis amata suo est,
deme meis hederas, Bacchica serta, comis.
flumina, conversis Solque recurret equis:
qui legis hoc nobis non inimicus opus.
navis et a picta casside nomen habet.
est mihi sollicito tempore facta viae.
vade, sed incultus, qualem decet exulis esse
neve, precor, magni subscribite Caesaris irae!
cum repeto noctem, qua tot mihi cara reliqui,
nos tamen Ionium non nostra findimus aequor
attonitum qui me, memini, carissime, primus
pectoribus quantum tu nostris, uxor, inhaeres,
ista decent laetos felicia signa poetas :
terra feret stellas, caelum findetur aratro,
atque utinam pro te possent mea vota valere,
sive opus est velis, minimam bene currit ad auram,
aut haec me, gelido tremerem cum mense Decembri,
infelix habitum temporis huius habe.
saepe premente deo fert deus alter opem.
labitur ex oculis nunc quoque gutta meis.
sponte, sed audaces cogimur esse metu.
ausus es adloquio sustinuisse tuo,
digna minus misero, non meliore viro.
temporibus non est apta corona meis.
unda dabit flammas, et dabit ignis aquas,
quae pro me duros non tetigere deos!
sive opus est remo, remige carpit iter.
scribentem mediis Hadria vidit aquis,
5
nec te purpureo velent vaccinia fuco—
5
Mulciber in Troiam, pro Troia stabat Apollo;
5
iam prope lux aderat, qua me discedere Caesar
5
me miserum! quantis increscunt aequora ventis,
5
qui mihi consilium vivendi mite dedisti,
5
te mea supposita veluti trabe fulta ruina est:
5
hoc tibi dissimula, senti tamen, optime, dici,
5
omnia naturae praepostera legibus ibunt,
5
donec eris sospes, multos numerabis amicos :
5
nec comites volucri contenta est vincere cursu,
5
aut, postquam bimarem cursu superavimus Isthmon,
non est conveniens luctibus ille color—
aequa Venus Teucris, Pallas iniqua fuit.
finibus extremae iusserat Ausoniae,
erutaque ex imis fervet harena fretis!
cum foret in misero pectore mortis amor,
siquid adhuc ego sum, muneris omne
in digito qui me fersque refersque tuo,
parsque suum mundi nulla tenebit iter,
tempora si fuerint nubila, solus eris.
occupat egressas quamlibet ante rates,
alteraque est nostrae sumpta carina fugae,
nec titulus minio, nec cedro charta notetur,
oderat Aenean propior Saturnia Turno;
nec spatium nec mens fuerat satis apta parandi:
monte nec inferior prorae puppique recurvae
scis bene, cui dicam, positis pro nomine signis,
tui est. tu facis, ut spolium non sim, nec nuder ab illis,
effigiemque meam fulvo complexus in auro
omnia iam fient, fieri quae posse negabam,
aspicis, ut veniant ad candida tecta columbae,
et pariter fluctus fert ac salientia longe
quod facerem versus inter fera murmura ponti,
candida nec nigra cornua fronte geras.
ille tamen Veneris numine tutus erat.
torpuerant longa pectora nostra mora.
insilit et pictos verberat unda deos.
officium nec te fallit, amice, tuum.
naufragii tabulas qui petiere mei.
cara relegati, quae potes, ora vides.
et nihil est, de quo non sit habenda fides.
accipiat nullas sordida turris aves.
aequora, nec saevis victa madescit aquis,
Cycladas Aegaeas obstipuisse puto.
felices ornent haec instrumenta libellos;
saepe ferox cautum petiit Neptunus Ulixen;
non mihi servorum, comites non cura legendi,
pinea texta sonant, pulsi stridore rudentes,
haec mihi semper erunt imis infixa medullis,
utque rapax stimulante fame cupidusque cruoris
quae quotiens spectas, subeat tibi dicere forsan
haec ego vaticinor, quia sum deceptus ab illo,
horrea formicae tendunt ad inania numquam:
illa, Corinthiacis primum mihi cognita Cenchreis,
ipse ego nunc miror tantis animique marisque
10
fortunae memorem te decet esse meae.
10
eripuit patruo saepe Minerva suo.
10
non aptae profugo vestis opisve fuit.
10
ingemit et nostris ipsa carina malis.
10
perpetuusque animae debitor huius ero,
10
incustoditum captat ovile lupus,
10
‘quam procul a nobis Naso sodalis abest!
10
laturum misero quem mihi rebar opem.
10
nullus ad amissas ibit amicus opes.
10
fida manet trepidae duxque comesque fugae,
10
fluctibus ingenium non cecidisse meum.
nec fragili geminae poliantur pumice frontes,
et nobis aliquod, quamvis distamus ab illis,
non apter stupui, quam qui Iovis ignibus ictus
navita confessus gelidum pallore timorem,
spiritus et vacuas prius hic tenuandus in auras
aut ut edax vultur corpus circumspicit ecquod
grata tua est pietas, sed carmina maior imago
tantane te, fallax, cepere oblivia nostri,
utque comes radios per solis euntibus umbra est,
perque tot eventus et iniquis concita ventis
seu stupor huic studio sive est insania nomen,
hirsutus sparsis ut videare comis,
quis vetat irato numen adesse deo?
vivit et est vitae nescius ipse suae.
iam sequitur victus, non regit arte ratem,
ibit, et in tepido deseret ossa rogo,
sub nulla positum cernere possit humo,
sunt mea, quae mando qualiacumque legas,
afflictumque fuit tantus adire timor,
cum latet hic pressus nubibus, illa fugit,
aequora Palladio numine tuta fuit.
omnis ab hac cura cura levata mea est,
neve liturarum pudeat; qui viderit illas,
verba miser frustra non proficientia perdo.
ut tamen hanc animi nubem dolor ipse removit,
utque parum validus non proficientia rector
quam subeant animo meritorum oblivia nostro,
sic mea nescio quis, rebus male fidus acerbis
carmina mutatas hominum dicentia formas,
ut neque respiceres nec solarere iacentem,
mobile sic sequitur Fortunae lumina vulgus:
nunc quoque tuta, precor, vasti secet ostia Ponti,
saepe ego nimbosis dubius iactabar ab Haedis,
de lacrimis factas sentiet esse meis.
ipsa graves spargunt ora loquentis aquae,
et tandem sensus convaluere mei,
cervicis rigidae frena remittit equo.
et longa pietas excidat ista die.
in bona venturus, si paterere, fuit.
infelix domini quod fuga rupit opus.
dure, nec exequias prosequerere meas?
quae simul inducta nocte teguntur, abit.
quasque petit, Getici litoris intret aquas.
saepe minax Steropes sidere pontus erat,
15
vade, liber, verbisque meis loca grata saluta:
15
terribilisque Notus iactat mea dicta, precesque
15
adloquor extremum maestos abiturus amicos,
15
sic non quo voluit, sed quo rapit impetus undae,
15
di tibi sint faciles, tibi di nullius egentem
15
hunc tua per fortis virtus summovit amicos,
15
haec ego discedens, sicut bene multa meorum,
15
illud amicitiae sanctum et venerabile nomen
15
haec precor ut semper possint tibi falsa videri;
15
quae simul Aeoliae mare me deduxit in Helles,
15
fuscabatque diem custos Atlantidos Ursae,
contingam certe quo licet illa pede.
ad quos mittuntur, non sinit ire deos.
qui modo de multis unus et alter erant,
aurigam video vela dedisse rati.
fortunam praestant dissimilemque meae.
nulla quibus reddi gratia digna potest,
ipse mea posui maestus in igne manu.
re tibi pro vili sub pedibusque iacet?
sunt tamen eventu vera fatenda meo.
et longum tenui limite fecit iter,
aut Hyadas seris hauserat Auster aquis,
siquis, ut in populo, nostri non inmemor illi,
ergo idem venti, ne causa laedar in una,
uxor amans flentem flens acrius ipsa tenebat,
quod nisi mutatas emiserit Aeolus auras,
si tamen haec navis vento ferretur amico,
ergo quam misero, tam vero teste probans,
utque cremasse suum fertur sub stipite natum
quid fuit, ingenti prostratum mole sodalem
dum stetimus, turbae quantum satis esset, habebat
fleximus in laevum cursus, et ab Hectoris urbe
saepe maris pars intus erat, tamen ipse trementi
siquis, qui, quid agam, forte requirat, erit,
velaque nescio quo votaque nostra ferunt,
imbre per indignas usque cadente genas,
in loca iam nobis non adeunda ferar.
ignoraretur forsitan ista fides.
hic aliquod pondus si modo testis habet.
Thestias et melior matre fuisse soror,
visere et adloquiis parte levare tuis,
nota quidem, sed non ambitiosa domus,
venimus ad portus, Imbria terra, tuos.
carmina ducebam qualiacumque manu.
vivere me dices, salvum tamen esse negabis;
me miserum, quanti montes volvuntur aquarum!
nata procul Libycis aberat diversa sub oris,
nam procul Illyriis laeva de parte relictis
Thesea Pirithous non tam sensisset amicum,
nec probitate tua prior est aut Hectoris uxor,
sic ego non meritos mecum peritura libellos
inque meos si non lacrimam demittere casus,
at simul impulsa est, omnes timuere ruinam,
inde, levi vento Zerynthia litora nacta,
nunc quoque contenti stridunt Aquilone rudentes,
20
id quoque, quod vivam, munus habere dei.
20
iam iam tacturos sidera summa putes,
20
nec poterat fati certior esse mei.
20
interdicta mihi cernitur Italia.
20
si non infernas vivus adisset aquas,
20
aut comes extincto Laodamia viro.
20
imposui rapidis viscera nostra rogis:
20
pauca tamen ficto verba dolore pati,
20
cautaque communi terga dedere fugae.
20
Threïciam tetigit fessa carina Samon.
20
inque modum tumuli concava surgit aqua.
atque ita tu tacitus—quaerenti plura legendus —
quantae diducto subsidunt ‘aequore valles!
quocumque aspiceres, luctus gemitusque sonabant,
desinat in vetitas quaeso contendere terras,
ut foret exemplum veri Phoceus amoris,
tu si Maeonium vatem sortita fuisses,
vel quod eram Musas, ut crimina nostra, perosus,
idque, quod ignoti faciunt, vel dicere saltem,
saeva neque admiror metuunt si fulmina, quorum
saltus ab hac contra brevis est Tempyra petenti:
ipse gubernator tollens ad sidera palmas
ne, quae non opus est, forte loquare, cave!
iam iam tacturas Tartara nigra putes,
formaque non taciti funeris intus erat.
et mecum magno pareat aura deo.
fecerunt furiae, tristis Oresta, tuae.
Penelopes esset fama secunda tuae:
vel quod adhuc crescens et rude carmen erat.
et vocem populi publicaque ora sequi,—
ignibus adflari proxima quaeque solent,
hac dominum tenus est illa secuta suum.
exposcit votis, inmemor artis, opem.
protinus admonitus repetet mea crimina lector,
quocumque aspicio, nihil est, nisi pontus et aer,
femina virque meo, pueri quoque funere maerent,
dum loquor, et timeo pariter cupioque repelli,
si non Euryalus Rutulos cecidisset in hostes,
sive tibi hoc debes, nullo pia facta magistro,
quae quoniam non sunt penitus sublata, sed extant—
denique lugubres vultus numquamque videndos
sed tamen in duris remanentem rebus amicum
nam mihi Bistonios placuit pede carpere campos:
quocumque aspexi, nihil est nisi mortis imago,
et peragar populi publicus ore reus.
fluctibus hic tumidus, nubibus ille minax.
inque domo lacrimas angulus omnis habet.
increpuit quantis viribus unda latus!
Hyrtacidae Nisi gloria nulla foret.
cumque nova mores sunt tibi luce dati,
pluribus exemplis scripta fuisse reor—
cernere supremo dum licuitque die,
quamlibet inviso Caesar in hoste probat,
Hellespontiacas illa relegit aquas
quam dubia timeo mente timensque precor.
25
tu cave defendas, quamvis mordebere dictis;
25
inter utrumque fremunt inmani murmure venti.
25
si licet exemplis in parvis grandibus uti,
25
parcite caerulei, vos parcite numina ponti,
25
scilicet ut fulvum spectatur in ignibus aurum,
25
femina seu princeps omnes tibi culta per annos
25
nunc precor ut vivant et non ignava legentem
25
dicendumque semel toto non amplius aevo
25
nec solet irasci—neque enim moderatior alter—
25
Dardaniamque petit, auctoris nomen habentem,
25
attigero portum, portu terrebor ab ipso:
causa patrocinio non bona maior erit.
nescit, cui domino pareat, unda maris.
haec facies Troiae, cum caperetur, erat.
infestumque mihi sit satis esse Iovem,
tempore sic duro est inspicienda fides,
te docet exemplum coniugis esse bonae,
otia delectent admoneantque mei.
accipere, et parili reddere voce vale ?
cum quis in adversis, siquid amavit, amat.
et te ruricola, Lampsace, tuta deo,
plus habet infesta terra timoris aqua.
invenies aliquem, qui me suspiret ademptum,
nam modo purpureo vires capit Eurus ab ortu,
iamque quiescebant voces hominumque canumque,
vos animam saevae fessam subducite morti,
dum iuvat et vultu ridet Fortuna sereno,
adsimilemque sui longa adsuetudine fecit,
nec tamen illa legi poterunt patienter ab ullo,
at fecere alii nullo mihi foedere iuncti,
de comite Argolici postquam cognovit Orestis,
quodque per angustas vectae male virginis undas
nam simul insidiis hominum pelagique laboro,
carmina nec siccis perlegat ista genis,
nunc Zephyrus sero vespere missus adest,
Lunaque nocturnos alta regebat equos.
si modo, qui periit, non periisse potest.
indelibatas cuncta sequuntur opes:
grandia si parvis adsimulare licet,
nesciet his summam siquis abesse manum,
et lacrimas animi signa dedere sui.
narratur Pyladen ipse probasse Thoas.
Seston Abydena separat urbe fretum,
et faciunt geminos ensis et unda metus,
et tacitus secum, ne quis malus audiat, optet,
nunc sicca gelidus Boreas bacchatur ab Arcto,
hanc ego suspiciens et ad hanc Capitolia cernens,
at simul intonuit, fugiunt, nec noscitur ulli,
ei mihi, non magnas quod habent mea carmina vires,
ablatum mediis opus est incudibus illud,
quid, nisi convictu causisque valentibus essem
quae fuit Actoridae cum magno semper Achille,
inque Propontiacis haerentem Cyzicon oris,
ille meo vereor ne speret sanguine praedam,
30
sit mea lenito Caesare poena levis.
30
nunc Notus adversa proelia fronte gerit.
30
quae nostro frustra iuncta fuere Lari,
30
agminibus comitum qui modo cinctus erat.
30
nostraque sunt meritis ora minora tuis!—
30
defuit et scriptis ultima lima meis.
30
temporis et longi iunctus amore tibi?
30
laudari solita est Hectoris ore fides.
30
Cyzicon, Haemoniae nobile gentis opus,
30
haec titulum nostrae mortis habere velit.
nos quoque, quisquis erit, ne sit miser ille, precamur,
rector in incerto est nec quid fugiatve petatve
numina vicinis habitantia sedibus, inquam,
atque haec, exemplis quondam collecta priorum,
siquid et in nobis vivi fuit ante vigoris,
et veniam pro laude peto, laudatus abunde,
quid, nisi tot lusus et tot mea seria nosses,
quod pius ad Manes Theseus comes iret amico,
quaeque tenent Ponti Byzantia litora fauces:
barbara pars laeva est avidaeque adsueta rapinae,
placatos miseris qui volet esse deos,
invenit: ambiguis ars stupet ipsa malis,
‘iamque oculis numquam templa videnda meis,
nunc mihi sunt propriis cognita vera malis,
extinctum longis occidit omne malis!—
non fastiditus si tibi, lector, ero.
tot nossem lusus seriaque ipse tua?
Tartareum dicunt indoluisse deum.
hic locus est gemini ianua vasta maris.
quam cruor et caedes bellaque semper habent,
quaeque volet, rata sint, ablataque principis ira
scilicet occidimus, nec spes est ulla salutis,
dique relinquendi, quos urbs habet alta Quirini,
vix duo tresve mihi de tot superestis amici :
prima locum sanctas heroidas inter haberes,
hos quoque sex versus, in prima fronte libelli
quid, si dumtaxat Romae mihi cognitus esses,
Euryali Nisique fide tibi, fume, relata
haec, precor, evincat, propulsaque fortibus Austris
cumque sit hibernis agitatum fluctibus aequor,
sedibus in patriis det mihi posse mori.
dumque loquor, vultus obruit unda meos.
este salutati tempus in omne mihi.
cetera Fortunae, non mea turba fuit.
prima bonis animi conspicerere tui.
si praeponendos esse putabis, habe.’
ascitus totiens in genus omne loci?
credibile est lacrimis inmaduisse genas
transeat instabilis strenua Cyaneas
pectora sunt ipso turbidiora mari.
35
ut peragas mandata, liber, culpabere forsan
35
opprimet hanc animam fluctus, frustraque precanti
35
et quamquam sero clipeum post vulnera sumo,
35
quo magis, o pauci, rebus succurrite laesis,
35
quantumcumque tamen praeconia nostra valebunt,
35
orba parente suo quicumque volumina tangis,
35
cunctane in aequoreos abierunt irrita ventos?
35
est etiam miseris pietas, et in hoste probatur,
35
Thyniacosque sinus, et ab his per Apollinis urbem arta
35
quo magis his debes ignoscere, candide lector,
ingeniique minor laude ferere mei.
ore necaturas accipiemus aquas,
attamen hanc odiis exonerate fugam,
et date naufragio litora tuta meo,
carminibus vives tempus in omne meis.
his saltem vestra detur in urbe locus.
cunctane Lethaeis mersa feruntur aquis?
ei mihi, quam paucos haec mea dicta movent!
sub Anchiali moenia tendat iter.
si spe sunt, ut sunt, inferiora tua.
iudicis officium est ut res, ita tempora rerum
at pia nil aliud quam me dolet exule coniunx:
caelestique viro, quis me deceperit error,
neve metu falso nimium trepidate, timentes,
quoque magis faveas, haec non sunt edita ab ipso,
non ego te genitum placida reor
is status, haec rerum nunc est fortuna mearum,
inde Mesembriacos portus et Odeson et arces
non haec in nostris, ut quondam, scripsimus hortis,
quaerere, quaesito tempore tutus eris.
hoc unum nostri scitque gemitque mali.
dicite, pro culpa ne scelus esse putet,
hac offendatur ne pietate deus!
sed quasi de domini funere rapta sui.
urbe Quirini, urbe meo quae iam non adeunda pede est, haec habet ora sinistri,
debeat ut lacrimis nullus adesse modus,
praetereat dictas nomine, Bacche, tuo,
nec, consuete, meum, lectule, corpus habes,
carmina proveniunt animo deducta sereno;
nescit in inmenso iactari corpora ponto,
ut quod vos scitis, poenae quoque sentiat auctor.
saepe fidem adversis etiam laudavit in armis,
quicquid in his igitur vitii rude carmen habebit,
sed scopulis, Ponti quos haec habet
at mea sunt, proprio quamvis maestissima casu,
et quos Alcathoi memorant e moenibus ortos
iactor in indomito brumali luce profundo
40
nubila sunt subitis tempora nostra malis,
40
nescit agi ventis, nescit adesse necem.
40
placato possum non miser esse deo.’
40
inque suis amat hanc Caesar, in hoste probat,
40
emendaturus, si licuisset, eram.
40
inque feris Scythiae Sarmaticisque iugis:
40
pectora processu facta serena tuo.
40
sedibus his profugos constituisse Larem,
40
ipsaque caeruleis charta feritur aquis.
carmina secessum scribentis et otia quaerunt;
o bene, quod non sum mecum conscendere passus,
hac prece adoravi superos ego, pluribus uxor,
causa mea est melior, qui non contraria fovi
et tua sunt silicis circum praecordia venae,
hoc eventurum iam tum, carissime, vidi,
a quibus adveniat Miletida sospes ad urbem,
improba pugnat hiems indignaturque quod ausim
me mare, me venti, me fera iactat hiems.
ne mihi mors misero bis patienda foret!
singultu medios impediente sonos,
arma, sed hanc merui simplicitate fugam.
et rigidum ferri semina pectus habet,
ferret adhuc istam cum minus aura ratem,
offensi quo me detulit ira dei.
scribere se rigidas incutiente minas,
carminibus metus omnis obest ; perditus ensem
at nunc, ut peream, quoniam caret illa periclo,
illa etiam ante Lares passis adstrata capillis
invigiles igitur nostris pro casibus, oro,
quaeque tibi quondam tenero ducenda palato
sive aliquod morum seu vitae labe carentis
haec si contigerint, meritae cadet agna Minervae:
vincat hiems hominem! sed eodem tempore, quaeso,
haesurum iugulo iam puto iamque meo.
dimidia certe parte superstes ero.
contigit extinctos ore tremente focos,
deminui siqua numinis ira potest.
plena dedit nutrix ubera, tigris erat:
est pretium, nemo pluris emendus erat:
non facit ad nostras hostia maior opes.
ipse modum statuam carminis, illa sui.
45
haec quoque quod facio, iudex mirabitur aequus,
45
ei mihi, quam celeri micuerunt nubila flamma!
45
multaque in adversos effudit verba Penates
45
scire meos casus siquis desiderat omnes,
45
aut mala nostra minus quam nunc aliena putares,
45
sive per ingenuas aliquis caput extulit artes—
45
vos quoque, Tyndaridae, quos haec colit insula, fratres,
scriptaque cum venia qualiacumque leget.
quantus ab aetherio personat axe fragor!
pro deplorato non valitura viro.
plus, quam quod fieri res sinit, ille petit.
duritiaeque mihi non agerere reus.
quaelibet eloquio fit bona causa tuo.
mite precor duplici numen adesse viae!
da mihi Maeoniden et tot circumice casus,
nec levius tabulae laterum feriuntur ab undis,
iamque morae spatium nox praecipitata negabat,
tot mala sum passus, quot in aethere sidera lucent
sed quoniam accedit fatalibus hoc quoque damnis,
his ego commotus dixi tibi protinus ipsi
altera namque parat Symplegadas ire per artas,
ingenium tantis excidet omne malis.
quam grave balistae moenia pulsat onus.
versaque ab axe suo Parrhasis Arctos erat.
parvaque quot siccus corpora pulvis habet;
ut careant numeris tempora prima suis,
scaena manet dotes grandis, amice, tuas.
scindere Bistonias altera puppis aquas.
denique securus famae, liber, ire memento,
qui venit hic fluctus, fluctus supereminet omnes:
quid facerem? blando patriae retinebar amore,
multaque credibili tulimus maiora ratamque,
effice, peccati ne sim memor huius, et illo
haec mihi non ovium fibrae tonitrusve sinistri,
vos facite ut ventos, loca cum diversa petamus,
50
nec tibi sit lecto displicuisse pudor.
50
posterior nono est undecimoque prior.
50
ultima sed iussae nox erat illa fugae.
50
quamvis acciderint, non habitura fidem.
50
officium laudem, quo queror, ore tuum.
50
linguave servatae pennave dixit avis:
50
illa suos habeat, nec minus illa suos.
non ita se nobis praebet Fortuna secundam,
nec letum timeo; genus est miserabile leti.
a! quotiens aliquo dixi properante quid urgues?
pars etiam quaedam mecum moriatur oportet,
augurium ratio est et coniectura futuri:
ut tibi sit ratio laudis habenda tuae.
demite naufragium, mors mihi munus erit.
vel quo festinas ire, vel unde, vide.
meque velim possit dissimulante tegi.
hac divinavi notitiamque tuli.
donec eram sospes, tituli tangebar amore,
est aliquid, fatove suo ferrove cadentem
a! quotiens certam me sum mentitus habere
si vox infragilis, pectus mihi firmius aere,
quae quoniam vera est, tota tibi mente mihique
quaerendique mihi nominis ardor erat.
in solida moriens ponere corpus humo,
horam, propositae quae foret apta viae.
pluraque cum linguis pluribus ora forent,
gratulor, ingenium non latuisse tuum.
55
carmina nunc si non studiumque, quod obfuit, odi,
55
et mandare suis aliqua et sperare sepulcrum
55
ter limen tetigi, ter sum revocatus, et ipse
55
non tamen idcirco complecterer omnia verbis,
55
at nostrum tenebris utinam latuisset in imis!
sit satis; ingenio sic fuga parta meo.
et non aequoreis piscibus esse cibum,
indulgens animo pes mihi tardus erat.
materia vires exsuperante meas.
expediit studio lumen abesse meo.
tu tamen i pro me, tu, cui licet, aspice Romam,
fingite me dignum tali nece, non ego solus
saepe vale dicto rursus sum multa locutus,
pro duce Neritio docti mala nostra poetae
utque tibi prosunt artes, facunde, severae,
di facerent, possem nunc meus esse liber!
hic vehor. inmeritos cur mea poena trahit?
et quasi discedens oscula summa dedi.
scribite . Neritio nam mala plura tuli.
dissimiles illis sic nocuere mihi.
nec te, quod venias magnam peregrinus in urbem,
pro superi viridesque dei, quibus aequora curae,
saepe eadem mandata dedi meque ipse fefelli,
ille brevi spatio multis erravit in annis
vita tamen tibi nota mea est. scis artibus illis
60
ignotum populo posse venire puta.
60
utraque iam vestras sistite turba minas,
60
respiciens oculis pignora cara meis.
60
inter Dulichias Iliacasque domos:
60
auctoris mores abstinuisse sui .
ut titulo careas, ipso noscere colore
quamque dedit vitam mitissima Caesaris ira,
denique quid propero? Scythia est, quo mittimur, inquam,
nos freta sideribus totis distantia mensos
scis vetus hoc iuveni lusum mihi carmen, et istos
dissimulare velis, te liquet esse meum,
hanc sinite infelix in loca iussa feram,
‘Roma relinquenda est. utraque iusta mora est.
sors tulit in Geticos Sarmaticosque sinus,
ut non laudandos, sic tamen esse iocos.
clam tamen intrato, ne te mea carmina laedant;
si quantam merui, poena me perdere vultis,
uxor in aeternum vivo mihi viva negatur,
ille habuit fidamque manum sociosque fideles:
ergo ut defendi nullo mea posse colore,
non sunt ut quondam plena favoris erant.
culpa mea est ipso iudice morte minor.
et domus et fidae dulcia membra domus,
me profugum comites deseruere mei.
sic excusari crimina posse puto.
65
siquis erit, qui te, quia sis meus, esse legendum
65
mittere me Stygias si iam voluisset in undas
65
quosque ego dilexi fraterno more sodales,
65
ille suam laetus patriam victorque petebat:
65
qua potes, excusa, nec amici desere causam:
non putet, e gremio reiciatque suo,
Caesar, in hoc vestra non eguisset ope.
o mihi Thesea pectora iuncta fide!
a patria fugi victus et exul ego.
qua bene coepisti, sic bene semper eas.
inspice dic ‘ titulum, non sum praeceptor amoris;
est illi nostri non invidiosa cruoris
dum licet, amplectar: numquam fortasse licebit
nec mihi Dulichium domus est Ithaceve Samosve,
quas meruit, poenas iam dedit illud opus.
copia; quodque dedit, cum volet, ipse feret,
amplius, in lucro est quae datur hora mihi.’
poena quibus non est grandis abesse locis,
forsitan expectes, an in alta Palatia missum
vos modo, quos certe nullo, puto, crimine laesi,
nec mora, sermonis verba inperfecta relinquo,
sed quae de septem totum circumspicit orbem
70
scandere te iubeam Caesareamque domum.
70
contenti nostris iam, precor, este malis!
70
complectens animo proxima quaeque meo.
70
montibus, imperii Roma deumque locus,
ignoscant augusta mihi loca dique locorum!
nec tamen, ut cuncti miserum servare velitis,
dum loquor et flemus, caelo nitidissimus alto,
illi corpus erat durum patiensque laborum:
venit in hoc illa fulmen ab arce caput.
quod periit, salvum iam caput esse potest,
stella gravis nobis. Lucifer ortus erat.
invalidae vires ingenuaeque mihi.
esse quidem memini mitissima sedibus illis
ut mare considat ventisque ferentibus utar,
dividor haud aliter, quam si mea membra relinquam,
ille erat assidue saevis agitatus in armis :
numina, sed timeo qui nocuere deos.
ut mihi parcatis, non minus exul ero.
et pars abrumpi corpore visa suo est.
adsuetus studiis mollibus ipse fui.
75
terretur minimo pennae stridore columba,
75
non ego divitias avidus sine fine parandi
75
sic doluit Mettus tunc cum in contraria versos
75
me deus oppressit, nullo mala nostra levante:
unguibus, accipiter, saucia facta tuis.
latum mutandis mercibus aequor aro,
ultores habuit proditionis equos.
bellatrix illi diva ferebat opem.
nec procul a stabulis audet discedere, siqua
nec peto, quas quondam petii studiosus, Athenas,
tum vero exoritur clamor gemitusque meorum,
cumque minor Iove sit tumidis qui regnat in undis,
excussa est avidi dentibus agna lupi.
oppida non Asiae, non loca visa prius,
et feriunt maestae pectora nuda manus.
illum Neptuni, me Iovis ira premit,
vitaret caelum Phaethon, si viveret, et quos
non ut Alexandri claram delatus ad urbem
tum vero coniunx umeris abeuntis inhaerens
adde, quod illius pars maxima ficta laborum,
80
optarat stulte, tangere nollet equos.
80
delicias videam, Nile iocose, tuas.
80
miscuit haec lacrimis tristia verba meis;
80
ponitur in nostris fabula nulla malis.
me quoque, quae sensi, fateor Iovis arma timere :
quod faciles opto ventos,—quis credere posset ?—
non potes avelli. simul hinc, simul ibimus, inquit,
denique quaesitas tetigit tamen ille Penates,
me reor infesto, cum tonat, igne peti.
Sarmatis est tellus, quam mea vela petunt,
‘te sequar et coniunx exulis exul ero.
quaeque diu petiit, contigit arva tamen:
quicumque Argolica de classe Capherea fugit,
obligor, ut tangam laevi fera litora Ponti;
et mihi facta via est, et me capit ultima tellus :
at mihi perpetuo patria tellure carendum est,
semper ab Euboicis vela retorsit aquis;
quodque sit a patria tam fuga tarda, queror.
accedam profugae sarcina parva rati.
ni fuerit laesi mollior ira dei.
85
et mea cumba semel vasta percussa procella
85
nescio quo videam positos ut in orbe Tomitas,
85
te iubet e patria discedere Caesaris ira,
illum, quo laesa est, horret adire locum,
exilem facio per mea vota viam.
me pietas, pietas haec mihi Caesar erit.’
ergo cave, liber, et timida circumspice mente,
seu me diligitis, tantos conpescite fluctus,
talia temptabat, sicut temptaverat ante,
ut satis a media sit tibi plebe legi.
pronaque sint nostrae numina vestra rati;
vixque dedit victas utilitate manus.
dum petit infirmis nimium sublimia pennis
seu magis odistis, iussae Ine advertite terrae:
egredior, sive illud erat sine funere ferri,
90
Icarus, aequoreas nomine fecit aquas.
90
supplicii pars est in regione mei.
90
squalidus inmissis hirta per ora comis,
difficile est tamen hinc, remis utaris an aura,
ferte—quid hic facio?—rapidi mea corpora venti!
illa dolore amens tenebris narratur obortis
dicere: consilium resque locusque dabunt,
Ausonios fines cur mea vela volunt?
semianimis media procubuisse domo,
si poteris vacuo tradi, si cuncta videbis
noluit hoc Caesar, quid, quem fugat ille, tenetis?
utque resurrexit foedatis pulvere turpi
mitia, si vires fregerit ira suas,
aspiciat vultus Pontica terra meos.
crinibus et gelida membra levavit humo,
95
siquis erit, qui te dubitantem et adire timentem
95
et iubet et merui; nec, quae damnaverit ille,
95
se modo, desertos modo complorasse Penates,
tradat, et ante tamen pauca loquatur, adi.
crimina defendi fasque piumque puto.
nomen et erepti saepe vocasse viri,
luce bona dominoque tuo felicior ipso
si tamen acta deos numquam mortalia fallunt,
nec gemuisse minus, quam si nataeque meumque
pervenias illuc et mala nostra leves.
a culpa facinus scitis abesse mea.
vidisset structas corpus habere rogos,
namque ea vel nemo, vel qui mihi vulnera fecit
immo ita si scitis, si me meus abstulit error,
et voluisse mori, monendo ponere sensus,
100
solus Achilleo tollere more potest.
100
stultaque mens nobis, non scelerata fuit,
100
respectuque tamen non periisse mei.
tantum ne noceas, dum vis prodesse, videto—
quod licet et minimis, domui si favimus illi,
vivat, et absentem, quoniam sic fata tulerunt, vivat ut auxilio sublevet usque suo.
nam spes est animi nostra timore minor—
si satis Augusti publica iussa mihi,
quaeque quiescebat, ne mota resaeviat ira
hoc duce si dixi felicia saecula, proque
et poenae tu sis altera causa, cave!
Caesare tura piis Caesaribusque dedi,—
105
cum tamen in nostrum fueris penetrale receptus,
105
si fuit hic animus nobis, ita parcite divi!
contigerisque tuam, scrinia curva, domum,
si minus, alta cadens obruat unda caput!
aspicies illic positos ex ordine fratres,
fallor, an incipiunt gravidae vanescere nubes,
quos studium cunctos evigilavit idem.
victaque mutati frangitur unda maris?
cetera turba palam titulos ostendet apertos,
non casu, vos sed sub condicione vocati,
110
et sua detecta nomina fronte geret;
110
fallere quos non est, hanc mihi fertis opem.’
tres procul obscura latitantes parte videbis,—
sic quoque, quod nemo nescit, amare docent.
hos tu vel fugias, vel, si satis oris habebis,
Oedipodas facito Telegonosque voces.
115
deque tribus, moneo, si qua est tibi cura parentis,
ne quemquam, quamvis ipse docebit, ames.
sunt quoque mutatae, ter quinque volumina, formae,
nuper ab exequiis carmina rapta meis.
his mando dicas, inter mutata referri
120
fortunae vultum corpora posse meae.
namque ea dissimilis subito est effecta priori,
flendaque nunc, aliquo tempore laeta fuit.
plura quidem mandare tibi, si quaeris, habebam,
sed vereor tardae causa fuisse morae ;
125
et si quae subeunt, tecum, liber, omnia ferres,
sarcina laturo magna futurus eras.
longa via est, propera! nobis habitabitur orbis
ultimus, a terra terra remota mea.’
—
Tap any Latin word to look it up