Epistulae ex Ponto

1 2 3 4

Book 4

Accipe, Pompei, deductum carmen ab illo,

Quod legis, o vates magnorum maxime regum,

Conquerar, an taceam? ponam sine nomine crimen,

Nulla dies adeo est australibus umida nimbis,

Ite, leves elegi, doctas ad consulis aures,

Quam legis, ex illis tibi venit epistula, Brute,

Missus es Euxinas quoniam, Vestalis, ad undas,

Littera sera quidem, studiis exculte Suilii,

Unde licet, non unde iuvat, Graecine, salutem

Haec mihi Cimmerio bis tertia ducitur aestas

Gallio, crimen erit vix excusabile nobis,

Quo minus in nostris ponaris, amice, libellis,

O mihi non dubios inter memorande sodales,

Haec tibi mittuntur, quem sum modo carmine questus

Siquis adhuc usquam nostri non inmemor extat,

Invide, quid laceras Nasonis carmina rapti?

debitor est vitae qui tibi, Sexte, suae.

venit ab intonsis usque, Severe, Getis:

an notum qui sis omnibus esse velim?

non intermissis ut fluat imber aquis,

verbaque honorato ferte legenda viro.

Nasonem nolles in quibus esse locis,

ut positis reddas iura sub axe locis,

huc tua pervenit, sed mihi grata tamen,

mittit ab Euxinis hanc tibi Naso vadis,

litore pellitos inter agenda Getas.

carmine te nomen non habuisse meo.

nominis efficitur condicione tui.

qui quod es, id vere, Care, vocans, ave!

non aptum numeris nomen habere meis,

quidve relegatus Naso, requirit, agam .

non solet ingeniis summa nocere dies,

qui seu non prohibes a me tua nomina poni,

cuius adhuc nomen nostros tacuisse libellos,

nomine non utar, ne commendere querella,

nec sterilis locus ullus ita est, ut non sit in illo

longa via est, nec vos pedibus proceditis aequis,

sed tu quod nolles, voluit miserabile fatum, ei mihi!

aspicis en praesens, quali iaceamus in arvo,

qua, pia si possit superos lenire rogando

missaque di faciant Auroram occurrat ad illam,

ecquos tu silices, ecquod, carissime, ferrum

tu quoque enim, memini, caelesti cuspide facta

ast ego non alium prius hoc dignarer honore—

unde saluteris, color hic tibi protinus index

in quibus, excepto quod adhuc utcumque valemus,

Caesaribus vitam, Sexto debere salutem

famaque post cineres maior venit, et mihi nomen

accedet meritis haec quoque summa tuis:

si modo permittas dicere vera, pudet.

quaeraturque tibi carmine fama meo.

mixta fere duris utilis herba rubis.

tectaque brumali sub nive terra latet.

plus illud quam tua vota valet.

nec me testis eris falsa solere queri.

gratia, laturum te mihi dicis opem.

bis senos fasces quae tibi prima dabit:

duritiae confers, Albinovane, meae?

fovisti lacrimis vulnera nostra tuis.

est aliquis nostrum si modo carmen honor.

et structura mei carminis esse potest.

nil, me praeterea quod iuvet, invenies.

me sciat, a superis hic mihi primus erit.

tum quoque, cum vivis adnumerarer, erat;

5 sive trahis vultus, equidem peccasse fatebor,

5 orba tamen numeris cessavit epistula numquam

5 dum mea puppis erat valida fundata carina,

5 nil adeo fortuna gravis miserabile fecit,

5 cum gelidam Thracen et opertum nubibus Haemum

5 in Scythia nobis quinquennis Olympias acta est:

5 accedet voci per te non irrita nostrae,

5 ut iam nil praestes, animi sum factus amici

5 ut, quoniam sine me tanges Capitolia consul

5 gutta cavat lapidem, consumitur anulus usu,

5 atque utinam rapti iactura laesus amici

5 lex pedis officio fortunaque nominis obstat,

5 non quia mirifica est, sed quod non publica certe est:

5 ipsa quoque est invisa salus, suntque ultima vota

5 tempora nam miserae complectar ut omnia vitae,

5 cumque foret Marsus magnique Rabirius oris

delicti tamen est causa probanda mei.

ire per alternas officiosa vices,

qui mecum velles currere, primus eras.

ut minuant nulla gaudia parte malum.

et maris Ionii transieritis aquas,

iam tempus lustri transit in alterius.

Alpinis iuvenis regibus orte, fides,

debitor, et meritum velle iuvare voco.

et fiam turbae pars ego nulla tuae,

atteritur pressa vomer aduncus humo.

sensisses ultra, quod quererere, nihil!

quaque meos adeas est via nulla modos,

qualis enim cumque est, non latet esse meam.

quolibet ex istis scilicet ire locis.

a meritis eius pars mihi nulla vacat,

Iliacusque Macer sidereusque Pedo;

non potuit mea mens, quin esset grata, teneri.

carmina sola tibi memorem testantia curam

nunc, quia contraxit vultum Fortuna, recedis,

ecce domo patriaque carens oculisque meorum,

luce minus decima dominam venietis in urbem,

perstat enim fortuna tenax, votisque malignum

ipse vides certe glacie concrescere Pontum,

impetus iste tuus longum modo duret in aevum,

in domini subeat partes et praestet amici

tempus edax igitur praeter nos omnia perdit:

non ita dis placuit, qui te spoliare pudica

nam pudet in geminos ita nomen scindere versus,

ipse quoque, ut titulum chartae de fronte revellas,

nulla mihi cura est, terra quo mittar ab ista,

quae numero tot sunt, quot in horto fertilis arvi

et, qui Iunonem laesisset in Hercule, Carus,

sit precor officio non gravis ira pio.

non data sunt. quid enim, quae facis ipse, darem?

auxilio postquam scis opus esse tuo.

naufragus in Getici litoris actus aquas,

ut festinatum non faciatis iter.

opponit nostris insidiosa pedem.

ipse vides rigido stantia vina gelu;

neve malis pietas sit tua lassa meis.

officium iusso littera nostra die.

cessat duritia mors quoque victa mea.

coniuge crudeles non habuere nefas.

desinat ut prior hoc incipiatque minor.

quod sit opus, videor dicere posse, tuum.

hac quia, quam video, gratior omnis erit.

Punica sub lento cortice grana rubent,

Iunonis si iam non gener ille foret,

o, quotiens ego sum libris mihi visus in istis

quis mel Aristaeo, quis Baccho vina Falerna,

dissimulas etiam, nec me vis nosse videri,

qua tamen inveni vultum diffundere causa

protinus inde domus vobis Pompeia petatur:

certus eras pro me. Fabiae laus. Maxime, gentis,

ipse vides, onerata ferox ut ducat Iazyx

ius aliquod faciunt adfinia vincula nobis,

atque ego si fatis genitus melioribus essem

exemplum est animi nimium patientes Ulixes,

nuntia nam luctus mihi nuper epistula venit,

et pudeat. Si te, qua syllaba parte moratur,

quamlibet in multis positus noscere libellis,

in medias Syrtes, mediam mea vela Charybdin

Africa quot segetes, quot Tmolia terra racemos,

quique dedit Latio carmen regale Severus,

10 impius, in nullo quod legerere loco!

10 Triptolemo fruges, poma det Alcinoo?

10 quisque sit, audito nomine, Naso, rogas,

10 possim, fortunae nec meminisse meae.

10 non est Augusto iunctior ulla foro.

10 numen ad Augustum supplice voce loqui.

10 per medias Histri plaustra bubulcus aquas,

10 quae semper maneant inlabefacta precor.

10 et mea sincere curreret axe rota,

10 iactatus dubio per duo lustra mari .

10 lectaque cum lacrimis sunt tua damna meis.

10 artius adpellem Tuticanumque vocem.

10 perque observatas inveniere notas.

10 mittite, praesenti dum careamus humo.

10 quot Sicyon bacas, quot parit Hybla favos,

10 et cum subtili Priscus uterque Numa,

o, quotiens, alii cum vellem scribere, nomen

fertile pectus habes, interque Helicona colentes

ille ego sum, quamquam non vis audire, vetusta

nam mihi, cum fulva solus spatiarer harena,

siquis, ut in populo, qui sitis et unde requiret,

occidis ante preces, causamque ego, .Maxime, mortis

aspicis et mitti sub adunco toxica ferro,

nam tibi quae coniunx, eadem mihi filia paene est,

quo nunc nostra manus per scriptum fungitur, esset

tempora solliciti sed non tamen omnia fati

sed neque solari prudentem stultior ausim,

nec potes in versum Tuticani more venire,

proderit auctorem vires, quas Hercule dignas

Styx quoque, si quid ea est, bene commutabitur Histro,

confiteor: testere licet, signate Quirites!

quique vel imparibus numeris. Montane, vel aequis

rettulit in ceras inscia dextra tuum!

uberius nulli provenit ista seges.

paene puer puero iunctus amicitia:

visa est a tergo pinna dedisse sonum.

nomina decepta quaelibet aure ferat.

(nec fuero tanti) me reor esse tuae.

et telum causas mortis habere duas.

et quae te generum, me vocat illa virum,

lingua salutandi munere functa tui,

pertulit, et placidae saepe fuere morae,

verbaque doctorum nota referre tibi:.

fiat ut e longa syllaba prima brevis,

novimus atque illi, quem canis ipse, pares.

siquid et inferius quam Styga mundus habet,

nil opus est legum viribus, ipse loquor,

sufficis, et gemino carmine nomen habes,

ipse mihi placuit mendis in talibus error,

mittere ad hunc carmen, frondes erat addere silvis

ille ego, qui primus tua seria nosse solebam

respicio, nec erat corpus, quod cernere possem,

ut sit enim tutum, sicut reor esse, fateri,

iam timeo nostram cuiquam mandare salutem:

atque utinam pars haec tantum spectata fuisset,

ei mihi, si lectis vultum tu versibus istis

gratatusque darem cum dulcibus oscula verbis,

an grave sex annis pulchram fovisse Calypso

finitumque tuum, si non ratione, dolorem

aut producatur, quae nunc correptius exit,

et mea Musa potest, proprio deprensa colore,

gramina cultus ager, frigus minus odit hirundo,

inter opes et me, parvam rem, pone paternas:

et qui Penelopae rescribere iussit Ulixen

et vix invita facta litura manu est,

haec mihi cunctandi causa. Severe, fuit.

et tibi iucundis primus adesse iocis:

verba tamen sunt haec aure recepta mea:

verba minus certe ficta timoris habent.

ipsum morte tua concidit auxilium.

non etiam proprio cognita Marte tibi!

ducis et adfinem te pudet esse meum!

nec minus ille meus quam tuus esset honor.

aequoreaeque fuit concubuisse deae?

ipsa iam pridem suspicor esse mora.

et sit porrecta longa secunda mora.

insignis vitiis forsitan esse suis.

proxima Marticolis quam loca Naso Getis.

pars ego sum census quantulacumque tui.

errantem saevo per duo lustra mari,

15 "viderit! ad summam " dixi " licet ipse queratur!

15 nec tamen ingenium nobis respondet, ut ante,

15 ille ego convictor densoque domesticus usu,

15 ‘en ego laetarum venio tibi nuntia rerum

15 copia nec vobis nullo prohibente videndi

15 coeperat Augustus deceptae ignoscere culpae .

15 tenditur ad primum per densa pericula pilum,

15 at nihil hic dignum poteris reperire pudore

15 illa. confiteor, sic essem luce superbus,

15 excipit Hippotades, qui dat pro munere ventos,

15 dum tua pervenit, dum littera nostra recurrens

15 his ego si vitiis ausim corrumpere nomen,

15 tam mala Thersiten prohibebat forma latere,

15 talia suscensent propter mihi verba Tomitae,

15 quam tua Trinacria est regnataque terra Philippo,

15 quique suam Troesmin imperfectumque dierum

hanc pudet offensam non meruisse prius."

sed siccum sterni vomere litus aro.

ille ego iudiciis unica Musa tuis.

Fama, per inmensas aere lapsa vias.

consulis, ut limen contigeritis, erit.

spem nostram terras deseruitque simul,

contigit ex merito qui tibi nuper honor,

praeter fortunam, quae mihi caeca fuit.

ut caperet fastus vix domus ulla meos:

curvet ut inpulsos utilis aura sinus,

tot maria ac terras permeat, annus abit.

ridear et merito pectus habere neger.

quam pulchra Nireus conspiciendus erat.

iraque carminibus publica mota meis.

quam domus Augusto continuata foro,

deseruit celeri morte Sabinus opus,

da mihi, siquid ea est, hebetantem pectora Lethen.

scilicet ut limus venas excaecat in undis,

ille ego sum, qui nunc an vivam, perfide, nescis,

consule Pompeio, quo non tibi carior alter,

aut reget ille suos dicendo iura Quirites,

quale tamen potui, de caelite, Brute, recenti

sit licet hic titulus plenus tibi fructibus, ingens

seu genus excutias, equites ab origine prima

dumque latus sancti cingit tibi turba senatus,

nec bene cantantes labor est audire puellas:

temporis officium est solacia dicere certi,

haec mihi causa fuit dilati muneris huius,

nec te mirari, si sint vitiosa, decebit

ergo ego cessabo numquam per carmina laedi,

quam tua, rus oculis domini, Campania, gratum,

ingeniique sui dictus cognomine Largus,

oblitus potero non tamen esse tui.

laesaque suppresso fonte resistit aqua,

cura tibi de quo quaerere nulla fuit.

candidus et felix proximus annus erit.

conspicuum signis cum premet altus ebur:

vestra procul positus carmen in ora dedi.

ipsa tamen virtus ordine maior erit.

usque per innumeros inveniemur avos:

consulis ante pedes ire iuberer eques;

nec degustanti lotos amara fuit.

dum dolor in cursu est et petit aeger opem.

quod meus adiecto faenore reddet amor,

carmina, quae faciam paene poeta Getes.

plectar et incauto semper ab ingenio?

quaeque relicta tibi, Sexte, vel empta tenes:

Gallica qui Phrygium duxit in arva senem;

idque sinas oro, nec fastidita repellas

pectora sic mea sunt limo vitiata malorum,

sive fui numquam carus, simulasse fateris:

dixit, et ut laeto Pontum rumore replevit,

aut populi reditus positam componet ad hastam,

quae prosit pietas utinam mihi, sitque malorum

non negat hoc Hister, cuius tua dextera quondam

sive velis qui sint mores inquirere nostri,

et quamquam cuperem semper tibi proximus esse,

hos ego, qui patriae faciant oblivia, sucos

at cum longa dies sedavit vulnera mentis,

teque canam quacumque nota, tibi carmina mittam,

a! pudet, et Getico scripsi sermone libellum,

ergo ego, ne scribam, digitos incidere cunctor,

tam tuus en ego sum, cuius te munere tristi

quique canit domito Camerinus ab Hectore Troiam;

20 verba, nec officio crimen inesse putes,

20 et carmen vena pauperiore fluit.

20 seu non fingebas, inveniere levis.

20 ad gentes alias hinc dea vertit iter.

20 et minui magnae non sinet urbis opes .

20 iam modus et sacrae mitior ira domus,

20 puniceam Getico sanguine fecit aquam.

20 errorem misero detrahe, labe carent.

20 gauderem lateris non habuisse locum,

20 parte meae vitae, si modo dentur, emam.

20 intempestive qui movet illa, novat.

20 paene mihi puero cognite paene puer,

20 structaque sunt nostris barbara verba modis:

20 telaque adhuc demens, quae nocuere, sequor?

20 non potes in Ponto dicere habere nihil,

20 quique sua nomen Phyllide Tuscus habet;

et levis haec meritis referatur gratia tantis:

si quis in hac ipsum terra posuisset Homerum,

aut age, dic aliquam, quae te mutaverit, iram:

at mihi dilapsis inter nova gaudia curis

aut, ubi erunt patres in Iulia templa vocati,

te quoque idem liquido possum iurare precari,

non negat Aegisos, quae te subeunte recepta

tu modo si quid agi sperabis posse precando,

nec querulus, turba quamvis eliderer, essem:

nec tu contuleris urbem Laestrygonos umquam

adde quod (atque utinam verum tibi venerit omen .)

perque tot annorum seriem, quot habemus uterque,

et placui (gratare mihi) coepique poetae

ad veteres scopulos iterum devertor et illas,

atque utinam possis, et detur amicius arvum,

velivolique maris vates, cui credere posses

si minus, invito te quoque gratus ero.

esset, crede mihi, factus et ille Getes.

nam nisi iusta tua est, iusta querella mea est.

excidit asperitas huius iniqua loci.

de tanto dignis consule rebus aget .

o mihi non dubia cognite Brute nota.

sensit in ingenio nil opis esse loci.

quos colis, exora supplice voce deos.

sed foret a populo tum mihi dulce premi,

gentibus, obliqua quas obit Hister aqua.

coniugio felix iam potes esse novo.

non mihi, quam fratri frater, amate minus.

inter inhumanos nomen habere Getas.

in quibus offendit naufraga puppis, aquas?

remque tuam ponas in meliore loco!

carmina caeruleos composuisse deos

numquam pigra fuit nostris tua gratia rebus,

da veniam fasso, studiis quoque frena remisi,

quod te nunc crimen similem vetat esse priori?

ergo ubi, Iane biceps, longum reseraveris annum,

aut feret Augusto solitam natoque salutem,

nam cum praestiteris verum mihi semper amorem,

nam, dubium positu melius defensa manune,

di tibi sunt Caesar iuvenis, tua numina placa,

aspicerem gaudens, quantus foret agminis ordo,

nec vincet Cyclops saevum feritate Piacchen.

tu bonus hortator, tu duxque comesque fuisti,

materiam quaeris? laudes: de Caesare dixi.

sed nihil admisi, nulla est mea culpa, Tomitae,

quod quoniam in dis est, tempta lenire precando

quique acies Libycas Romanaque proelia dixit;

nec mihi munificas arca negavit opes.

ducitur et digitis littera rara meis.

an crimen, coepi quod miser esse, vocas?

pulsus et a sacro mense December erit,

deque parum noto consulet officio.

hic tamen adverso tempore crevit amor.

urbs erat in summo nubibus aequa iugo.

hac certe nulla est notior ara tibi.

densaque quam longum turba teneret iter,

qui quota terroris pars solet esse mei!

eum regerem tenera frena novella manu.

adiuta est novitas numine nostra dei.

quos ego, cum loca sim vestra perosus, amo.

numina, perpetua quae pietate colis.

et Marius scripti dexter in omne genus;

25 nunc quoque nil subitis clementia territa fatis

25 impetus ille sacer, qui vatum pectora nutrit,

25 si mihi rebus opem nullam factisque ferebas,

25 purpura Pompeium summi velabit honoris,

25 tempus ab his vacuum Caesar Germanicus omne

25 quique tuas pariter lacrimas nostrasque videret,

25 Sithonio regi ferus interceperat illam

25 non sinit illa sui vanas antistitis umquam

25 quoque magis noris, quam me vulgaria tangant,

25 Scylla feris trunco quod latret ab inguine monstris,

25 saepe ego correxi sub te censore libellos,

25 nam patris Augusti docui mortale fuisse

25 quilibet excutiat nostri monimenta laboris:

25 erroris nam tu vix est discernere nostri

25 Trinacriusque suae Perseidos auctor, et auctor

auxilium vitae fertque feretque meae.

qui prius in nobis esse solebat, abest,

venisset verbis charta notata tribus.

ne titulis quicquam debeat ille suis.

auferet . a magnis hunc colit ille deis.

passuros poenam crederet esse duos.

hostis et ereptas victor habebat opes,

esse preces: nostris hinc pete rebus opem.

spectarem, qualis purpura te tegeret.

Heniochae nautis plus nocuere rates,

saepe tibi admonitu facta litura meo est,

corpus, in aetherias numen abisse domos:

littera de vobis est mea questa nihil,

sis argumentum maius an auxilium.

Tantalidae reducis Tyndaridosque Lupus;

unde rogas forsan fiducia tanta futuri

vix venit ad partes, vix sumptae Musa tabellae

vix equidem credo, sed et insultare iacenti

cernere iam videor rumpi paene atria turba,

cum tamen a turba rerum requieverit harum,

lenem te miseris genuit natura, nec ulli

donec fluminea devecta Vitellius unda

quamlibet exigua si nos ea iuverit aura,

signa quoque in sella nossem formata curuli

nec potes infestis conferre Charybdin Achaeis,

dignam Maeoniis Phaeacida condere chartis

esse parem virtute patri, qui frena rogatus

frigus et incursus omni de parte timendos

nec dubitans oro: sed flumine saepe secundo

et qui Maeoniam Phaeacida vertit, et une

sit mihi? quod fecit, quisque tuetur opus.

inponit pigras paene coacta manus,

te mihi nec verbis parcere fama refert.

et populum laedi deficiente loco,

ad vos mansuetas porriget ille manus,

mitius ingenium, quam tibi, Brute, dedit:

intulit exposito milite signa Getis,

obruta de mediis cumba resurget aquis.

et totum Numidae sculptile dentis opus.

ter licet epotum ter vomat illa fretum,

cum te Pieriae perdocuere deae.

saepe recusati ceperit imperii:

et quod pulsetur murus ab hoste queror,

augetur remis cursus euntis aquae,

Pindaricae fidicen tu quoque, Rufe, lyrae;

ut Venus artificis labor est et gloria Coi,

parvaque, ne dicam scribendi nulla voluptas

quid facis, a! demens? cur, si Fortuna recedat,

templaque Tarpeiae primum tibi sedis adiri,

quidque parens ego vester agam fortasse requiret.

ut qui quid valeas ignoret Marte forensi,

at tibi, progenies alti fortissima Donni,

tunc ego tura feram rapidis sollemnia flammis,

at cum Tarpeias esses deductus in arces,

qui quamquam dextra regione licentius errant,

hic tenor, haec viridi concordia coepta iuventa

esse pudicarum te Vestam, Livia, matrum,

in loca, non homines, verissima crimina dixi.

et pudet et metuo semperque eademque precari,

Musaque Turrani tragicis innixa cothurnis;

30 aequoreo madidas quae premit imbre comas:

30 est mihi, nec numeris nectere verba iuvat,

30 naufragio lacrimas eripis ipse tuo?

30 et fieri faciles in tua vota deos,

30 talia vos illi reddere verba volo:

30 posse tuo peragi vix putet ore reos.

30 venit in adversos impetus ire viros.

30 et valeant quantum numina testis ero.

30 dum caderet iussu victima sacra tuo,

30 securum latus hoc non tamen esse sinunt,

30 venit ad albentis inlabefacta comas.

30 ambiguum nato dignior anne viro:

30 culpatis vestrum vos quoque saepe solum,

30 ne subeant animo taedia iusta tuo.

30 et tua cum socco Musa, Melisse, levi ;

arcis ut Actaeae vel eburna vel aerea custos

sive quod hinc fructus adeo non cepimus ullos,

haec dea non stabili, quam sit levis, orbe fatetur,

colla boves niveos certae praebere securi,

‘vivit adhuc vitamque tibi debere fatetur,

scilicet eiusdem est, quamvis pugnare videntur,

nec mora, conspicuus longe fulgentibus armis,

nec tibi de Pario statuam, Germanice, templum

me quoque secreto grates sibi magnus agentem

hic agri infrondes, hic spicula tincta venenis,

quae nisi te moveant, duro tibi pectora ferro

esse duos iuvenes, firma adiumenta parentis,

esset perpetuo sua quam vitabilis Ascra,

verum quid faciam? res inmoderata cupido est.

cum Varius Graccusque darent fera dicta tyrannis,

bellica Phidiaca stat dea facta manu:

principium nostri res sit ut ista mali:

quae summum dubio sub pede semper habet,

quos aluit campis herba Falisca suis:

quam prius a miti Caesare munus habet,

supplicibus facilem, sontibus esse trucem,

fortia ne possint facta latere caves,

marmore: carpsit opes illa ruina meas.

audisset media qui sedet aede deus;

hic freta vel pediti pervia reddit hiems,

esse vel invicto clausa adamante putem,

qui dederint animi pignora certa sui.

ansa est agricolae Musa docere senis:

da veniam vitio, mitis amice, meo.

Callimachi Proculus molle teneret iter,

vindicat ut Calamis laudem, quos fecit, equorum:

sive quod in tenebris numerosos ponere gestus,

quolibet est folio, quavis incertior aura:

cumque deos omnes, tunc hos inpensius, aequos

te sibi, cum fugeret, memori solet ore referre

cum tibi suscepta est legis vindicta severae,

ingentique .gradu contra ferrumque locumque

templa domus facient vobis urbesque beatae;

turaque mente magis plena quam lance dedissem,

ut, qua remus iter pulsis modo fecerat undis,

sed prius huic desint et bellum et frigora terrae,

haec ubi non patria perlegi scripta Camena,

et fuerat genitus terra,

scribere saepe aliud cupiens delabor eodem!

Tityron antiquas Passerque rediret ad herbas

ut similis verae vacca Myronis opus:

quodque legas nulli scribere carmen, idem est.

par illi levitas, improbe, sola tua est.

esse tibi cupias, cum Iove Caesar erunt.

barbariae tutas exhibuisse vias:

verba velut tinctu singula virus habent.

saxaque brumali grandine plura subis.

Naso suis opibus, carmine gratus erit.

ter quater imperii laetus honore tui.

siccus contempta nave viator eat.

invisus nobis quae duo Pontus habet,

venit et ad digitos ultima charta meos,

qui scripsit, in illa, intumuit vati nec tamen Ascra suo.

ipsa locum per se littera nostra rogat.

aptaque venanti Grattius arma daret,

35 sic ego pars rerum non ultima, Sexte, tuarum

35 excitat auditor studium, laudataque virtus

35 omnia sunt hominum tenui pendentia filo,

35 curia te excipiet, patresque e more vocati

35 sanguine Bistonium quod non tepefecerit ensem,

35 hostibus eveniat quam sis violentus in armis

35 nec te missa super iaculorum turba moratur,

35 parva quidem fateor pro magnis munera reddi,

35 hic ego praesentes inter numerarer amicos,

35 qui veniunt istinc, vix vos ea credere dicunt,

35 et tepidus Boreas et sit praefrigidus Auster,

35 et caput et plenas omnes movere pharetras,

35 quis patriam sollerte magis dilexit Ulixe?

35 seu tamen effectus habitura est gratia, seu me

35 Naïdas a Satyris caneret Fontanus amatas,

tutelaeque feror munus opusque tuae.

crescit, et inmensum gloria calcar habet.

et subito casu quae valuere, ruunt,

intendent aures ad tua verba suas.

effectum cura pectoris esse tui:

sentire et linguae tela subire tuae.

nec quae vipereo tela cruore madent.

cum pro concessa verba salute damus,

mitia ius urbis si modo fata darent,

quam miser est, qui fert asperiora fide!

et possit fatum mollius esse meum,

et longum Getico murmur in ore fuit.

hoc tamen asperitas indice docta loci est.

dura iubet gelido Parca sub axe mori,

clauderet imparibus verba Capella modis;

hic mea cui recitem nisi flavis scripta Corallis,

divitis audita est cui non opulentia Croesi?

hos ubi facundo tua vox hilaraverit ore,

addita praeterea vitae quoque multa tuendae

quae tibi tam tenui cura limantur, ut omnes

spicula cum pictis haerent in casside pinnis,

sed qui, quam potuit, dat maxima, gratus abunde est,

quaeque mihi sola capitur nunc mente voluptas,

crede tamen; nec te causas nescire sinemus,

quam tua sint lasso praecordia dura sodali.

atque aliquis scribas haec cum de Caesare, dixit

non loca, sed mores scriptis vexavit amaris

semper inoblita repetam tua munera mente,

cumque forent alii, quorum mihi cuncta referre

quasque alias gentes barbarus Hister habet?

nempe tamen vitam captus ab hoste tulit,

utque solet, tulerit prospera verba dies,

munera, ne proprias attenuaret opes.

istius ingenium corporis esse negent,

parsque fere scuti vulnere nulla vacat,

et finem pietas contigit illa suum.

tunc oculis etiam percipienda foret,

horrida Sarmaticum cur mare duret hiems,

hic cumulus nostris absit abestque malis.

Caesaris imperio restituendus eras.

Scepsius Ausonios, actaque Roma rea est:

et mea me tellus audiet esse tuum.

nomina longa mora est, carmina vulgus habet ;

sed quid solus agam, quaque infelicia perdam

ille Syracosia modo formidatus in urbe

egeris et meritas superis cum Caesare grates

pro quibus ut meritis referatur gratia, iurat

at si quem laedi Fortuna cernis iniqua,

nec corpus cunctos feliciter effugit ictus:

nec quae de parva pauper dis libat acerra

non ita caelitibus visum est, et forsitan aequis;

proxima sunt nobis plaustri praebentia formam

tu modo per superos, quorum certissimus ille est,

ille quidem dixit: sed me iam, Care, nivali

falsa tamen passa est aequa convicia mente,

audiet et caelo posita est quaecumque sub ullo

essent et iuvenes, quorum quod inedita cura est,

40 otia materia surripiamque diem?

40 vix humili duram reppulit arte famem,

40 (qui causam, facias cur ita saepe, dabit),

40 se fore mancipii tempus in omne tui.

40 mollior est animo femina nulla tuo.

40 sed minor est acri laudis amore dolor.

40 tura minus grandi quam data lance valent,

40 nam quid me poenae causa negata iuvet?

40 et quae praecipuum sidera frigus habent.

40 quo tuus assidue principe crevit honor,

40 sexta relegatum bruma sub axe videt.

40 obfuit auctori nec fera lingua suo.

40 (transit nostra feros si modo Musa Getas)

40 adpellandorum nil mihi iuris adest

nam quia nec vinum, nec me tenet alea fallax,

quid fuerat Magno maius? tamen ille rogavit

inde domum repetes toto comitante senatu,

nam prius umbrosa carituros arbore montes,

hoc ego praecipue sensi, cum magna meorum

talis apud Troiam Danais pro navibus Aiax

agnaque tam lactens quam gramine pasta Falisco

mente tamen, quae sola loco non exulat, utar,

hinc oritur Boreas oraeque domesticus huic est

effice constanti profugum pietate tuendo,

carmina nil prosunt, nocuerunt carmina quondam,

at malus interpres populi mihi concitat iram

teque meae causam servatoremque salutis,

(te tamen in turba non ausim. Cotta, silere,

per quae clam tacitum tempus abire solet,

summissa fugiens voce clientis opem.

officium populi vix capiente domo.

et freta velivolas non habitura rates,

notitiam pars est infitiata mei.

dicitur Hectoreas sustinuisse faces,

victima Tarpeios inficit icta focos,

praetextam fasces aspiciamque tuos.

et sumit vires a propiore loco.

ne sperata meam deserat aura ratem,

primaque tam miserae causa fuere fugae,

inque novum crimen carmina nostra vocat.

meque tuum libra norit et aere minus.

Pieridum lumen praesidiumque fori,

nec me, quod cuperem, si per fera bella liceret,

cuique viro totus terrarum paruit orbis,

me miserum, turba quod non ego cernar in illa,

fluminaque in fontes cursu reditura supino,

inmemor illorum, vestri non inmemor umquam,

ut propius ventum est admotaque dextera dextrae,

nec tamen officio vatum per carmina facto

haec modo te populo reddentem iura videbit,

at Notus, adverso tepidum qui spirat ab axe,

quid mandem, quaeris? peream, nisi dicere vix est;

at tu, per studii communia foedera sacri,

tam felix utinam quam pectore candidus essem!

maternos Cottas cui Messallasque paternos,

oblectat cultu terra novata suo,

nec poterunt istis lumina nostra frui!

gratia quam meriti possit abire tui.

qui mala solliciti nostra levatis, ero.

resque fero potuit comminus ense geri,

principibus res est aptior ulla viris.

et se secreto finget adesse tuis .

est procul et rarus languidiorque venit.

si modo, qui periit, ille perire potest.

per non vile tibi nomen amicitiae

extat adhuc nemo saucius ore meo.

Maxime, nobilitas ingeminata dedit)

45 quid, nisi Pierides, solacia frigida, restant,

45 ille Iugurthino clarus Cimbroque triumpho,

45 quod licet, absentem qua possum mente videbo:

45 haec ubi dixeritis, servet sua dona rogate,

45 et prius hic nimium nobis conterminus Hister

45 dicere difficile est quid Mars tuus egerit illic,

45 carmina vestrarum peragunt praeconia laudum,

45 nunc longi reditus hastae supponere lustri

45 adde quod hic clauso miscentur flumina Ponto,

45 nec quid agam invenio, nec quid nolimve velimve,

45 (sic capto Latiis Germanicus hoste catenis

45 adde quod Illyrica si iam pice nigrior essem,

45 dicere si fas est, claro mea nomine Musa

non bene de nobis quae meruere deae?

quo victrix totiens consule Roma fuit,

aspiciet vultus consulis illa sui,

sic fuerit vestrae causa peracta viae.’

in caput Euxino de mare vertet iter,

quotque neci dederis quosque quibusque modis.

neve sit actorum fama caduca cavent.

credet, et exacta cuncta locare fide:

vimque fretum multo perdit ab amne suam.

nec satis utilitas est mihi nota mea.

materiam vestris adferat ingeniis:

non mordenda mihi turba fidelis erat.

atque inter tantos quae legeretur erat.

at tu, cui bibitur felicius Aonius fons,

in caeno Marius iacuit cannaque palustri,

di faciant aliquo subeat tibi tempore nostrum

utque Thyesteae redeant si tempora mensae,

ense tuo factos calcabas victor acervos,

carmine fit vivax virtus, expersque sepulchri

nunc facere in medio facundum verba senatu,

huc Lycus, huc Sugaris Peniusque Hypanisque Calesque

crede mihi, miseros prudentia prima relinquit,

sic valeant pueri, votum commune deorum,

molliter a vobis mea sors excepta, Tomitae,

ergo summotum patria proscindere, Livor,

utiliter studium quod tibi cedit ama,

pertulit et tanto multa pudenda viro.

nomen, et "heu dicas " quid miser ille facit?

Solis ad Eoas currus agetur aquas,

inpositoque Getes sub pede multus erat.

notitiam serae posteritatis habet.

publica quaerentem quid petat utilitas:

influit et crebro vertice tortus Halys,

et sensus cum re consiliumque fugit,

quos laus formandos est tibi magna datos),

tam mites Graios indicat esse viros.

desine, neu cineres sparge, cruente, meos.

sacraque Musarum merito cole, quodque legamus,

ludit in humanis divina potentia rebus,

haec tua pertulerit si quis mihi verba, fatebor

quam quisquam vestrum, qui me doluistis ademptum,

pugnat ad exemplum primi minor ordine pili,

tabida consumit ferrum lapidemque vetustas,

nunc pro Caesaribus superis decernere grates,

Partheniusque rapax, et volvens saxa Cynapses

ipse, precor, quaeras, qua sim tibi parte iuvandus,

quanta potes, praebe nostrae momenta saluti

gens mea Pacligni regioque domestica Sulmo

omnia perdidimus: tantummodo vita relicta est,

50 huc aliquod curae mitte recentis opus.

50 et certam praesens vix habet hora fidem.

50 protinus exilium mollius esse meum.’

50 arguat ingratum non meminisse sui.

50 multaque fert miles vulnera, multa facit,

50 nullaque res maius tempore robur habet.

50 albave opimorum colla ferire boum.

50 labitur, et nullo tardior amne Tyras,

50 quoque viam facias ad mea vota vado.

50 quae nisi mutato nulla futura loco est.

50 non potuit nostris lenior esse malis.

50 praebeat ut sensum materiamque mali.

litus ad Euxinum si quis mihi diceret ‘ibis,

sed tantum virtus alios tua praeterit omnes,

scripta ferunt annos, scriptis Agamemnona nosti,

atque utinam, cum iam fueris potiora precatus,

et tu, femineae Thermodon cognite turmae,

quem vix incolumi cuiquam salvoque daretis,

quid iuvat extinctos ferrum demittere in artus?

et metues, arcu ne feriare Getae,’

ante citos quantum Pegasus ibit equos,

et quisquis contra vel simul arma tulit,

ut mihi placetur principis ira roges!

et quondam Graiis Phasi petite viris,

is datus a vobis est mihi nuper honor.

non habet in nobis iam nova plaga locum.

i, bibe dixissem ‘purgantes pectora sucos,

vincitur Aegisos, testataque tempus in omne

quis Thebas septemque duces sine carmine nosset,

surgat ad hanc vocem plena pius ignis ab ara,

cumque Borysthenio liquidissimus amne Dyrapses

solus adhuc ego sum vestris inmunis in oris,

quidquid et in tota nascitur Anticyra.’

sunt tua, Vestalis, carmine facta meo.

et quicquid post haec, quidquid et ante fuit .

detque bonum voto lucidus omen apex.

et tacite peragens lene Melanthus iter,

exceptis, siqui munera legis habent.

55 sum tamen haec passus: nec, si mortalia possem,

55 di quoque carminibus, si fas est dicere, fiunt,

55 interea, qua parte licet, ne cuncta queramur,

55 quique duas terras, Asiam Cadmique sororem,

55 tempora sacrata mea sunt velata corona,

et summi poteram tela cavere dei.

tantaque maiestas ore canentis eget.

hic quoque te festum consule tempus agam.

separat et cursus inter utramque facit,

publicus invito quam favor inposuit,

tu quoque fac timeas, et quae tibi laeta videntur

sic Chaos ex illa naturae mole prioris

altera laetitiae est nec cedens causa priori,

innumerique alii, quos inter maximus omnes

quam grata est igitur Latonae Delia tellus,

dum loqueris, fieri tristia posse puta.

digestum partes scimus habere suas:

successor tanti frater honoris erit.

cedere Danuvius se tibi, Nile, negat,

erranti tutum quae dedit una locum,

sic adfectantes caelestia regna Gigantes

nam tibi finitum summo, Graecine, Decembri

copia tot laticum, quas auget, adulterat undas,

tam mihi cara Tomis, patria quae sede fugatis

60 ad Styga nimbifero vindicis igne datos .

60 imperium Iam suscipit ille die.

60 nec patitur vires aequor habere suas.

60 tempus ad hoc nobis hospita fida manet,

sic victor laudem superatis Liber ab Indis,

quaeque est in vobis pietas, alterna feretis

quin etiam, stagno similis pigraeque paludi,

di modo fecissent, placidae spem posset habere

Alcides capta traxit ab Oechalia.

gaudia, tu fratris fascibus, ille tuis.

caeruleus vix est diluiturque color.

pacis, et a gelido longius axe foret.

et modo, Caesar, avum, quem virtus addidit astris,

sic tu bis fueris consul, bis consul et ille,

innatat unda freto dulcis, leviorque marina est,

sacrarunt aliqua carmina parte tuum.

inque domo binus conspicietur honor.

quae proprium mixto de sale pondus habet.

65 siquid adhuc igitur vivi, Germanice, nostro

65 qui quamquam est ingens, et nullum Martia summo

65 si roget haec aliquis cur sint narrata Pedoni,

restat in ingenio, serviet omne tibi.

altius imperium consule Roma videt,

quidve loqui certis iuverit ista modis,

non potes officium vatis contemnere vates:

multiplicat tamen hunc gravitas auctoris honorem,

detinui dicam curas tempusque fefelli.

iudicio pretium res habet ista tuo.

et maiestatem res data dantis habet,

hunc fructum praesens attulit hora mihi.

quod nisi te nomen tantum ad maiora vocasset,

iudiciis igitur liceat Flaccoque tibique

afuimus solito, dum scribimus ista, dolore,

70 gloria Pieridum summa futurus eras.

70 talibus Augusti tempus in omne frui.

70 in mediis nec nos sensimus esse Getis.

sed dare materiam nobis quam carmina maius:

quod tamen ab rerum cura propiore vacabit,

at tu, non dubito, cum Thesea carmine laudes,

nec tamen ex toto deserere illa potes.

vota precor votis addite vestra meis.

materiae titulos quin tueare tuae,

numeris modo bella geris, numeris modo verba coerces,

et si quem dabit aura sinum, laxate rudentes,

quemque refers, imitere virum, vetat ille profecto

quodque aliis opus est, hoc tibi lusus erit.

exeat e Stygiis ut mea navis aquis.

tranquilli comitem temporis esse fidem.

75 utque nec ad citharam nec ad arcum segnis Apollo est.

75 praefuit his, Graecine, locis modo Flaccus, et illo

75 qui quamquam est factis ingens et conditur a te

sed venit ad sacras nervus uterque manus,

ripa ferox Histri sub duce tuta fuit.

vir tanto quanto debuit ore cani,

sic tibi nec docti desunt nec principis artes,

hic tenuit Mysas gentes in pace fideli,

est tamen ex illo nobis imitabile quiddam,

mixta sed est animo cum Iove Musa tuo.

hic arcu fisos terruit ense Getas,

inque fide Theseus quilibet esse potest.

quae quoniam nec nos unda summovit ab illa,

hic raptam Troesmin celeri virtute recepit,

non tibi sunt hostes ferro clavaque domandi,

80 ungula Gorgonei quam cava fecit equi,

80 infecitque fero sanguine Danuvium.

80 per quos vix ulli pervius Isthmos erat:

prosit opemque ferat communia sacra tueri,

quaere loci faciem Scythicique incommoda caeli,

sed praestandus amor, res non operosa volenti.

atque isdem studiis inposuisse manum:

et quam vicino terrear hoste roga:

quis labor est puram non temerasse fidem?

litora pellitis nimium subiecta Corallis

sintne litae tenues serpentis felle sagittae,

haec tibi, qui perstas indeclinatus amico,

ut tandem saevos effugiamque Getas:

fiat an humanum victima dira caput .

non est quod lingua dicta querente putes.

85 clausaque si misero patria est, ut ponar in ullo,

85 mentiar, an coeat duratus frigore Pontus,

qui minus Ausonia distet ab urbe, loco,

et teneat glacies iugera multa freti,

unde tuas possim laudes celebrare recentes

haec ubi narrant, quae sit mea fama require,

magnaque quam minima facta referre mora.

quoque modo peragam tempora dura roga.

tangat ut hoc votum caelestia, care Suilli,

nec sumus hic odio, nec scilicet esse meremur,

90 numina, pro socero paene precare tuo.

90 nec cum fortuna mens quoque versa mea est.

illa quies animi, quam tu laudare solebas,

ille vetus solito perstat in ore pudor,

sic ego sum longe, sic hic, ubi barbarus hostis,

ut fera plus valeant legibus arma, facit,

95 rem queat ut nullam tot iam, Graecine, per annos

femina de nobis virve puerve queri.

hoc facit ut misero faveant adsintque Tomitae:

haec quoniam, tellus testificanda mihi est.

illi me, quia velle vident, discedere malunt:

100 respectu cupiunt hic tamen esse sui.

nec mihi credideris: extant decreta, quibus nos

laudat et inmunes publica cera facit,

conveniens miseris et quamquam gloria non est,

proxima dant nobis oppida munus idem.

105 nec pietas ignota mea est: videt hospita terra

in nostra sacrum Caesaris esse domo.

stant pariter natusque pius coniunxque sacerdos,

numina iam facto non leviora deo.

neu desit pars ulla domus, stat uterque nepotum,

110 hic aviae lateri proximus, ille patris.

his ego do totiens cum ture precantia verba,

Eoo quotiens surgit ab orbe dies.

tota, licet quaeras, hoc me non fingere dicet

officii testis Pontica terra mei.

115 Pontica me tellus, quantis hae possumus ara,

natalem ludis scit celebrare dei.

nec minus hospitibus pietas est cognita talis,

misit in has siquos longa Propontis aquas,

is quoque, quo laevus fuerat sub praeside Pontus,

120 audierit frater forsitan ista tuus.

fortuna est impar animo, talique libenter

exiguas carpo munere pauper opes.

nec vestris damus haec oculis, procul urbe remoti .

contenti tacita sed pietate sumus.

125 et tamen haec tangent aliquando Caesaris aures.

nil illi, toto quod fit in orbe, latet.

tu certe scis haec, superis ascite, videsque,

Caesar, ut est oculis subdita terra tuis.

tu nostras audis inter convexa Iocatus

130 sidera, sollicito quas damus ore, preces.

perveniant istuc et carmina forsitan illa,

quae de te misi caelite facta novo.

auguror his igitur flecti tua numina, nec tu

inmerito nomen mite Parentis habes.

Book 3 Contents