Epistulae ex Ponto

1 2 3 4

Ex Ponto

Book 1

Naso Tomitanae iam non novus incola terrae

Maxime, qui tanti mensuram nominis imples,

Hanc tibi Naso tuus mittit, Rufine, salutem,

Iam mihi deterior canis aspergitur aetas,

Ille tuos quondam non ultimus inter amicos,

Ecquid, ut audisti—nam te diversa tenebat

Littera pro verbis tibi, Messaline, salutem

A tibi dilecto missam Nasone salutem

Quae mihi de rapto tua venit epistula Celso,

Naso suo profugus mittit tibi, Flacce, salutem,

hoc tibi de Getico litore mittit opus.

et geminas animi nobilitate genus,

qui miser est, ulli si suus esse potest.

iamque meos vultus ruga senilis arat .

ut sua verba legas. Maxime, Naso rogat,

terra—meos casus, cor tibi triste fuit?

quam legis, a saevis attulit usque Getis,

accipe, pars animae magna, Severe, meae.

protinus est lacrimis umida facta meis;

mittere rem siquis, qua caret ipse, potest,

si vacat, hospitio peregrinos. Brute, libellos

qui nasci ut posses, quamvis cecidere trecenti,

reddita confusae nuper solacia menti

iam vigor et quasso languent in corpore vires,

in quibus ingenium desiste requirere nostrum,

dissimules metuasque licet, Graecine, fateri,

indicat auctorem locus? an, nisi nomine lecto,

neve roga quid agam. si persequar omnia, flebis;

quodque nefas dictu, fieri nec posse putavi,

longus enim curis vitiatum corpus amans

excipe, dumque aliquo, quolibet abde loco.

non omnes Fabios abstulit una dies,

auxilium nostris spemque tulere malis,

nec, iuveni lusus qui placuere, iuvant.

nescius exilii ne videare mei.

si bene te novi, triste fuisse liquet.

haec me Nasonem scribere verba latet?

summa satis nostri si tibi nota mali.

invitis oculis littera lecta tua est.

non patitur vires languor habere suas.

5 publica non audent intra monimenta venire,

5 forsitan haec a quo mittatur epistula quaeras,

5 utque Machaoniis Poeantius artibus heros

5 nec, si me subito videas, agnoscere possis,

5 cernis ut ignavum corrumpant otia corpus,

5 non cadit in mores feritas inamabilis istos,

5 ecquis in extremo positus iacet orbe tuorum,

5 vivimus assiduis expertes pacis in armis,

5 nec quicquam ad nostras pervenit acerbius aures,

5 nec dolor ullus adest, nec febribus uror anhelis,

ne suus hoc illis clauserit auctor iter.

quisque loquar tecum, certior esse velis,

lenito medicam vulnere sensit opem,

aetatis facta est tanta ruina meae.

ut capiant vitium, ni moveantur, aquae,

nec minus a studiis dissidet illa tuis.

me tamen excepto, qui precor esse tuus?

dura pharetrato bella movente Geta.

ut sumus in Ponto, perveniatque precor,

et peragit soliti vena tenoris iter.

a! quotiens dixi ‘certe nil turpe docetis:

ei mihi, quid faciam? vereor ne nomine lecto

sic ego mente iacens et acerbo saucius ictu

confiteor facere hoc annos, sed et altera causa est,

et mihi siquis erat ducendi carminis usus,

artibus ingenuis, quarum tibi maxima cura est,

di procul a cunctis, qui te venerantur amantque

deque tot expulsis sum miles in exule solus :

ante meos oculos tamquam praesentis imago

os hebes est positaeque movent fastidia mensae,

ite, patet castis versibus ille locus!

durus et aversa cetera mente legas.

admonitu coepi fortior esse tuo,

anxietas animi continuusque labor.

deficit estque minor factus inerte situ.

pectora mollescunt asperitasque fugit.

huius notitiam gentis habere velint,

tuta, neque invideo, cetera turba latet,

haeret, et extinctum vivere fingit amor.

et queror, invisi cum venit hora cibi.

non tamen accedunt, sed, ut aspicis ipse, latere

videris. audebo tibi me scripsisse fateri

et iam deficiens sic ad tua verba revixi,

nam mea per longos siquis mala digerat annos,

haec quoque, quae legitis, siquid mihi. Maxime, credis,

nec quisquam meliore fide complectitur illas,

nos satis est inter glaciem Scythicasque sagittas

quoque magis nostros venia dignere libellos,

saepe refert animus lusus gravitate carentes,

quod mare, quod tellus, adpone quod educat aër,

10 sub Lare privato tutius esse putant,

10 ut solet infuso vena redire mero.

10 crede mihi, Pylio Nestore maior ero.

10 scribimus invita vixque coacta manu.

10 qua sinit officium militiaeque labor.

10 vivere, si vita est mortis habenda genus,

10 haec in procinctu carmina facta leges,

10 seria cum liquida saepe peracta fide.

10 nil ibi, quod nobis esuriatur, erit.

quaeris ubi hos possis nullo componere laeso?

qui, cum me poena dignum graviore fuisse

non tamen exhibuit tantas facundia vires,

cernis ut in duris—et quid bove firmius?—arvis

non libet in talis animum contendere curas,

certe ego cum primum potui sentire quid essem

nos premat aut bello tellus, aut frigore caelum,

stat vetus urbs, ripae vicina binominis Histri,

nulla tamen subeunt mihi tempora densius illis,

nectar et ambrosiam, latices epulasque deorum,

qua steterant Artes, pars vacat illa tibi.

confitear, possum vix graviora pati.

ut mea sint dictis pectora sana tuis.

fortia taurorum corpora frangat opus.

nec venit ad duros Musa vocata Getas.

—nam fuit attoniti ‘mens mea nulla diu—

truxque Getes armis, grandine pugnet hiems .

moenibus et positu vix adeunda loci.

quae vellem vitae summa fuisse meae,

det mihi formosa nava Iuventa manu,

Quid veniant, novitate roges fortasse sub ipsa.

hostibus in mediis interque pericula versor,

ut multum demas nostrae de gurgite curae,

quae numquam vacuo solita est cessare novali,

ut tamen ipse vides, luctor deducere versum:

hoc quoque fortunam sensi, quod amicus abesses,

nos habeat regio nec pomo feta nec uvis,

Caspios Aegisos, de se si credimus ipsis,

cum domus ingenti subito mea lapsa ruina

non tamen exacuet torpens sapor ille palatum,

accipe, quodcumque est, dummodo non sit amor.

tamquam cum patria pax sit adempta mihi:

non minus exhausto quod superabit erit.

fructibus assiduis lassa senescit humus.

sed non fit fato mollior ille meo.

qui mihi praesidium grande futurus eras.

et cuius nullum cesset ab hoste latus.

condidit, et proprio nomine dixit opus.

concidit in domini procubuitque caput.

stabit et in stomacho pondus inerte diu.

15 invenies, quamvis non est miserabilis index,

15 qui, mortis saevo geminent ut vulnere causas,

15 tempore ducetur longo fortasse cicatrix :

15 occidet, ad Circi siquis certamina semper

15 cum relego, scripsisse pudet, quia plurima cerno

15 tecum tunc aberant aegrae solacia mentis,

15 cetera sit sospes cultorum turba tuorum,

15 hanc ferus, Odrysiis inopino Marte peremptis,

15 adfuit ille mihi, cum me pars magna reliquit,

15 haec ego non ausim, cum sint verissima, cuivis

non minus hoc illo triste, quod ante dedi.

omnia vipereo spicula felle linunt.

horrent admotas vulnera cruda manus.

non intermissis cursibus ibit equus,

me quoque, qui feci, iudice digna lini.

magnaque pars animi consiliique mei.

in quibus, ut populo, pars ego parva fui.

cepit et in regem sustulit arma Getes.

Maxime, fortunae nec fuit ipse comes,

scribere, delicias ne mala nostra vocet,

rebus idem, titulo differt; et epistula cui sit

his eques instructus perterrita moenia lustrat

non est in medico semper relevetur ut aeger:

firma sit illa licet, solvetur in aequore navis,

nec tamen emendo, labor hic quam scribere maior.

at nunc, quod superest, fer opem, precor, eminus unam,

me miserum, si tu verbis offenderis istis

ille memor magni generis, virtute quod auget,

illum ego non aliter flentem mea funera vidi,

scilicet is status est, ea rerum forma mearum,

non occultato nomine missa docet.

more lupi clausas circumeuntis oves:

interdum docta plus valet arte malum,

quae numquam liquidis sicca carebit aquis.

mensque pati durum sustinet aegra nihil,

adloquioque iuva pectora nostra tuo,

nosque negas ulla parte fuisse tuos!

protinus innumero milite cinctus adest.

ponendus quam si frater in igne foret.

deliciis etiam possit ut esse locus!

nec vos hoc vultis, sed nec prohibere potestis,

et semel intentus nervo levis arcus equino

cernis ut e molli sanguis pulmone remissus

me quoque debilitat series inmensa malorum,

scilicet incipiam lima mordacius uti,

quae, non mendaci si quicquam credis amico,

idque sit ut verum, mentito ignoscere debes:

nec prius abscessit, merita quam caede nocentum

haesit in amplexu consolatusque iacentem est,

delicias illi precor has contingere, siquis

20 Musaque ad invitos officiosa venit.

20 vincula semper habens inresoluta manet.

20 ad Stygias certo limite ducat aquas,

20 ante meum tempus cogit et esse senem,

20 et sub iudicium singula verba vocem?

20 stulta magis dici quam scelerata decet.

20 nil demit laudi gloria nostra tuae.

20 audaces animos contuderat populi.

20 cumque meis lacrimis miscuit usque suas.

20 ne mihi sit levior Caesaris ira timet.

quicquid id est, adiunge meis. nihil impedit ortos

tecta rigent fixis veluti velata sagittis,

afferat ipse licet sacras Epidaurius herbas,

otia corpus alunt, animus quoque pascitur illis:

torquet enim fortuna parum, nisi Lixus in Hebrum

nec breve nec tutum peccati quae sit origo

quis se Caesaribus notus non fingit amicum?

at tibi, rex aevo, detur, fortissime nostro,

o quotiens vitae custos invisus amarae

is quoque, qui gracili cibus est in corpore, somnus,

exule servatis legibus urbe frui.

portaque vix firma summovet arma sera.

sanabit nulla vulnera cordis ope.

immodicus contra carpit utrumque labor,

confluat, et frondes Alpibus addat Atho ?

scribere; tractari vulnera nostra timent.

da veniam lasso: tu mihi Caesar eras.

semper honorata sceptra tenere manu.

continuit promptas in mea fata manus!

non alit officio corpus inane suo.

quod metuas non est. Antoni scripta leguntur,

adde loci faciem nec fronde nec arbore tecti,

tollere nodosam nescit medicina podagram,

aspice, in has partis quod venerit Aesone natus,

parcendum est animo miserabile vulnus habenti.

qualicumque modo mihi sunt ea facta, rogare

nec tamen inrumpo quo non licet ire, satisque est

teque, quod et praestat quid enim tibi plenius optem .

o quotiens dixit " placabilis ira deorum est:

sed vigilo vigilantque mei sine fine dolores,

doctus et in promptu scrinia Brutus habet.

et quod iners hiemi continuatur hiems.

nec formidatis auxiliatur aquis.

quam laudem a sera posteritate ferat.

subducunt oneri colla perusta boves.

desine: non agites, siqua coire velis.

atria si nobis non patuisse negas.

Martia cum magno Caesare Roma probet.

vive nec ignosci tu tibi posse nega!

quorum materiam dat locus ipse mihi.

25 nec me nominibus furiosus confero tantis:

25 hic me pugnantem cum frigore cumque sagittis

25 cura quoque interdum nulla medicabilis arte est—

25 at labor illius nostro leviorque minorque est,

25 at, puto, fructus adest, iustissima causa laborum,

25 quicquid id est, ut non facinus, sic culpa vocanda est.

25 utque tibi fuerit mecum nihil amplius, uno

25 sed memor unde abii, queror, o iucunde sodalis,

25 vox tamen illa fuit celeberrima, " respice, quantum

25 vix igitur possis visos agnoscere vultus,

saeva deos contra non tamen arma tuli.

eumque meo fato quarta fatigat hiems,

aut, ut sit, longa est extenuanda mora.

si modo non verum nomina magna premunt,

et sata cum multo faenore reddit ager?

omnis an in magnos culpa deos scelus est?

nempe salutaris, quam prius, ore minus,

accedant nostris saeva quod arma malis,

debeat auxilium Maximus esse tibi.

quoque ierit quaeras qui fuit ante color,

denique Caesareo, quod non desiderat ipse,

fine carent lacrimae, nisi cum stupor obstitit illis:

cum bene firmarunt animum praecepta iacentem,

ille est in Pontum Pelia mittente profectus,

tempus ad hoc nobis, repetas licet omnia, nullum

spes igitur menti poenae, Graecine, levandae

nec tuus est genitor nos infitiatus amicos,

ut careo vobis. Stygias detrusus in oras,

Maximus incumbet, quaque est pietate, rogabit,

parvus in exiles sucus mihi pervenit artus,

non caret e nostris ullus honore liber,

et similis morti pectora torpor habet,

sumptaque sunt nobis pectoris arma tui,

qui vix Thessaliae fine timendus erat.

profuit—atque utinam non nocuisset!—opus.

non est ex toto nulla relicta meae.

hortator studii causaque faxque mei:

quattuor autumnos Pleias orta facit.

ne sit ad extremum Caesaris ira tenax;

membraque sunt cera pallidiora nova.

si dubitas de me, laudes admitte deorum,

felicem Nioben, quamvis tot funera vidit,

rursus amor patriae ratione valentior omni,

Caesaris ira mihi nocuit, quem solis ab ortu

cur igitur scribam, miraris? miror et ipse,

haec dea, cum fugerent sceleratas numina terras,

cui nos et lacrimas, supremum in funere munus,

nec tu credideris urbanae commoda vitae

cumque suis fratris vires adhibebit, et omnem,

non haec inmodico contraxi damna Lyaeo:

30 et carmen dempto nomine sume meum.

30 quae posuit sensum saxea facta malis!

30 quod tua fecerunt scripta, retexit opus.

30 solis ad occasus utraque terra tremit.

30 et tecum quaero saepe quid inde petam,

30 in dis invisa sola remansit humo.

30 et dedimus medio scripta canenda foro.

30 quaerere Nasonem, quaerit et illa tamen.

30 quo levius doleas, experietur opem.

30 scis mihi quam solae paene bibantur aquae,

adiuvat in bello pacatae ramus olivae :

vos quoque felices, quarum clamantia fratrem

sive pium vis hoc sive hoc muliebre vocari,

iunctior Haemonia est Ponto, quam Roma, Sinistro,

an populus vere sanos negat esse poetas,

haec facit ut vivat fossor quoque compede vinctus,

adde quod est frater, tanto tibi iunctus amore,

nam modo vos animo dulces reminiscor, amici,

haec mihi verba malae minuerunt taedia vitae.

non epulis oneror: quarum si tangar amore,

proderit auctorem pacis habere nihil?

cortice velavit populus ora novo!

confiteor misero molle cor esse mihi.

et brevius, quam nos, ille peregit iter.

sumque fides huius maxima vocis ego,

liberaque a ferro crura futura putet,

quantus in Atridis Tyndaridisque fuit:

nunc mihi cum cara coniuge nata subit :

quae tu ne fuerint, Maxime, vana cave.

est tamen in Geticis copia nulla locis,

eum foret Aeneae cervix subiecta parenti,

ille ego sum, lignum qui non admittar in ullum:

non dubia est Ithaci prudentia, sed tamen optat

ille habuit comites primos telluris Achivae :

qui, sterili totiens cum sim deceptus ab arvo,

haec facit ut, videat cum terras undique nullas,

is me nec comitem nec dedignatus amicum est :

aque domo rursus pulchrae loca vertor ad urbis,

huc quoque venturum mihi se iurare solebat

nec vires adimit Veneris damnosa voluptas:

dicitur ipsa viro flamma dedisse viam:

ille ego sum, frustra qui lapis esse velim.

fumum de patriis posse videre focis.

at nostram cuncti destituere fugam.

damnosa persto condere semen humo?

naufragus in mediis brachia iactet aquis.

si tamen haec illi non nocitura putas.

cunctaque mens oculis pervidet usa suis.

non nisi te longae ius sibi dante viae.

non solet in maestos illa venire toros.

35 fert liber Aeneaden, et non iter omne patebit?

35 ipsa Medusa oculis veniat licet obvia nostris,

35 nescio qua natale solum dulcedine cunctos

35 nos fragili ligno vastum sulcavimus aequor:

35 scilicet est cupidus studiorum quisque suorum,

35 saepe aliquem sollers medicorum cura reliquit,

35 si minus, hac quoque me mendacem parte fatebor:

35 nunc fora, nunc aedes, nunc marmore tecta theatra,

35 nam tua non alio coluit penetralia ritu,

35 unda locusque nocent et causa valentior istis,

at patriae pater hic, ipsius ille fuit.

amittet vires ipsa Medusa suas.

ducit et inmemores non sinit esse sui.

quae tulit Aesoniden, densa carina fuit.

tempus et adsueta ponere in arte iuvat,

nec spes huic vena deficiente cadit.

clausa mihi potius tota sit ista domus,

nunc subit aequata porticus omnis humo.

terrarum dominos quam colis ipse deos.

anxietas animi, quae mihi semper adest.

ecquis ita est audax, ut limine cogat abire

vivimus ut numquam sensu careamus amaro,

quid melius Roma? Scythico quid frigore peius?

nec mihi Tiphys erat rector, nec Agenore natus

saucius eiurat pugnam gladiator, et idem

carcere dicuntur clausi sperare salutem,

sed neque claudenda est, et nulla potentia vires

gramina nunc Campi pulchros spectantis in hortos,

crede mihi, multos habeas cum dignus amicos,

haec nisi tu pariter simili cum fratre levares,

iactantem Pharia tinnula sistra manu?

et gravior longa fit mea poena mora.

huc tamen ex illa barbarus urbe fugit,

quas fugerem docuit quas sequererque vias.

inmemor antiqui vulneris arma capit,

atque aliquis pendens in cruce vota facit.

praestanda ne quid peccet amicus, habet.

stagnaque et euripi Virgineusque liquor.

non fuit e multis quolibet ille minor,

vix mens tristitiae nostra tulisset onus.

ante deum Matrem cornu tibicen adunco

sic inconsumptum Tityi semperque renascens

cum bene sit clausae cavea Pandione natae,

illum tutata est cum Pallade regia Iuno:

nil sibi cum pelagi dicit fore naufragus undis,

haec dea quam multos laqueo sua colla ligantis

et tamen ut cuperem culpam quoque posse negari,

at, puto, sic urbis misero est erepta voluptas,

si modo non census nec clarum nomen avorum

vos estis fracto tellus non dura phaselo,

40 cum canit, exiguae quis stipis aera negat?

40 non perit, ut possit saepe perire, iecur.

40 nititur in silvas illa redire suas.

40 defendere meum numina nulla caput,

40 et ducit remos qua modo navit aqua.

40 non est proposita passa perire nece!’

40 sic facinus nemo nescit abesse mihi.

40 quolibet ut saltem rure frui liceat!

40 sed probitas magnos ingeniumque facit,

40 quamque negant multi, vos mihi fertis opem.

scimus ab imperio fieri nil tale Dianae :

at, puto, cum requies medicinaque publica curae

adsuetos tauri saltus, adsueta leones—

illum furtivae iuvere Cupidinis artes;

sic ego constanter studium non utile servo,

me quoque conantem gladio finire dolorem

quod nisi delicti pars excusabilis esset,

non meus amissos animus desiderat agros,

iure igitur lacrimas Celso libamus adempto.

ferte, precor, semper, quia semper egebimus illa,

unde tamen vivat, vaticinator habet,

somnus adest, solitis nox venit orba malis,

nec feritas illos impedit antra petunt.

quas a me vellem non didicisset Amor.

et repeto, nollem quas coluisse, deas.

arguit iniecta continuitque manu,

parva relegari poena futura fuit.

ruraque Paeligno conspicienda solo,

cum fugerem, vivo quas dedit ille mihi:

Caesaris offensum dum mihi numen erit.

ipsa movent animos superorum numina nostros,

somnia me terrent veros imitantia casus,

tu tamen exilii morsus e pectore nostro

ille domum rediit : nos his moriemur in arvis,

quid potius faciam? non sum, qui segnia ducam

quid que facis? lacrimis opus est, non sanguine dixit,

ipse sed hoc vidit, qui pervidet omnia. Caesar,

nec quos piniferis positos in collibus hortos

carmina iure damus raros testantia mores,

qui meritam nobis minuat, non finiat, iram,

turpe nec est tali credulitate capi.

et vigilant sensus in mea damna mei.

fomentis speras cedere posse tuis.

perstiterit laesi si gravis ira dei.

otia : mors nobis tempus habetur iners.

‘saepe per has flecti principis ira solet.

stultitiam dici crimina posse mea:

spectat Flaminiae Clodia iuncta viae.

ut tua venturi nomina, Celse, legant.

suppliciter vestros quisque rogate deos.

45 en ego pro sistro Phrygiique foramine buxi

45 aut ego Sarmaticas videor vitare sagittas,

45 effice vos ipsi ne tam mihi sitis amandi,

45 durius est igitur nostrum, fidissima coniunx,

45 nec iuvat in lucem nimio marcescere vino,

45 quamvis est igitur meritis indebita nostris,

45 quaque ego permisi, quaque est res passa, pepercit,

45 quos ego nescio cui colui, quibus ipse solebam

45 hoc est, quod possum Geticis tibi mittere ab arvis

gentis Iuleae nomina sancta fero.

aut dare captivas ad fera vincla manus,

talibus ut levius sit caruisse malum,

illo, quod subiit Aesone natus, opus.

nec tenet incertas alea blanda manus,

magna tamen spes est in bonitate dei.

usus et est modice fulminis igne sui.

ad sata fontanas, nec pudet, addere aquas:

hoc solum est istic quod licet esse meum.

vaticinor moneoque. locum date sacra ferenti!

aut ubi decipior melioris imagine somni,

at, puto, qua genitus fueram, tellure carenti

te quoque, quam iuvenem discedens urbe reliqui,

cum dedimus somno quas corpus postulat horas,

qui ne difficilis mihi sit, Graecine, precare,

nec vitam nec opes nec ademit posse reverti,

sunt ubi, si vivunt, nostra quoque consita quaedam,

funera non potui comitare nec ungere corpus,

non mihi, sed magno noscitur ille deo.

aspicio patriae tecta relicta meae.

in tamen humano contigit esse loco.

credibile est nostris insenuisse malis,

quo ponam vigilans tempora longa modo?

confer et in votum tu quoque verba meum.

si sua per vestras victa sit ira preces,

sed non et nostra poma legenda manu.

aque tuis toto dividor orbe rogis,

nec quia vel merui vel sensi principis iram,

et modo vobiscum, quos sum veneratus, amici,

orbis in extremi iaceo desertus harenis,

o, ego di faciant talem te cernere possim,

moris an oblitus patrii contendere discam

inque Tomitana iaceam tumulatus harena,

at graviter cecidi, quid enim mirabile, si quis

pro quibus amissis utinam contingere possit

qui potuit, quem tu pro numine vivus habebas,

50 a nobis ipsum nolle putate coli.

50 et modo cum cara coniuge multa loquor.

50 fert ubi perpetuas obruta terra nives.

50 caraque mutatis oscula ferre comis,

50 Sarmaticos arcus, et trahar arte loci?

50 si te non nobis ista vovere liquet.

50 a Iove percussus non leve vulnus habet?

50 hic saltem profugo glaeba colenda mihi!

50 praestitit officium Maximus omne tibi.

vidi ego linigerae numen violasse fatentem

sic ubi percepta est brevis et non vera voluptas,

non ager hic pomum, non dulces educat uvas,

amplectique meis corpus non pingue lacertis,

hoc quoque me studium prohibent adsumere vires,

nam prius incipient turris vitare columbae,

ipse suas etiam vires inhiberet Achilles,

ipse ego pendentis, liceat modo, rupe capellas,

ille tibi exequias et magni funus honoris

Isidis Isiacos ante sedere focos,

peior ab admonitu fit status iste boni.

non salices ripa, robora monte virent.

et gracile hoc fecit dicere cura mei,

mensque magis gracili corpore nostra valet,

antra ferae, pecudes gramina, mergus aquas,

missa gravis ictus Pelias hasta dabat,

ipse velim baculo pascere nixus oves;

fecit et in gelidos versit amoma sinus,

alter, ob huic similem privatus lumine culpam,

sive dies igitur caput hoc miserabile cernit,

neve fretum laudes terra magis, aequora semper

‘et narrare meos flenti flens ipse labores,

cum bene quaesieris quid agam, magis utile nil est

quam male se praestet veteri Graecinus amico,

iudicium nobis igitur cum vindicis adsit,

ipse ego, ne solitis insistant pectora curis,

diluit et lacrimis maerens unguenta profusis

clamabat media se meruisse via.

sive pruinosi Noctis aguntur equi,

ventorum rabie solibus orba tument.

sperato numquam conloquioque frui,

artibus his, quae nil utilitatis habent.

non ita sunt fatis omnia versa meis.’

non est cur tua me ianua nosse neget.

ducam ruricolas sub iuga curva boves,

ossaque vicina condita texit humo.

55 talia caelestes fieri praeconia gaudent,

55 sic mea perpetuis liquefiunt pectora curis,

55 quocumque aspicies, campi cultore carentes

55 turaque Caesaribus cum coniuge Caesare digna,

55 consequor ex illis casus oblivia nostri;

55 culta quidem, fateor, citra quam debuit, illa est;

55 et discam Getici quae norunt verba iuvenci,

55 qui quoniam extinctis, quae debet, praestat amicis,

ut sua quid valeant numina teste probent.

ignibus admotis ut nova cera solet,

vastaque, quae nemo vindicat, arva iacent.

dis veris, memori debita ferre manu!

hanc messem satis est si mea reddit humus,

sed fuit in fatis hoc quoque, credo, meis.

adsuetas illis adiciamque minas,

et nos extinctis adnumerare potest.

saepe levant poenas ereptaque lumina reddunt,

saepe precor mortem, mortem quoque deprecor idem,

hostis adest dextra laevaque a parte timendus,

Memnonis hanc utinam lenito principe mater

gloria vos acuat, vos, ut recitata probentur

nec tamen officium sensit domus altera nostrum

ipse manu capulum pressi moderatus aratri

eum bene peccati paenituisse vident.

ne mea Sarmaticum contegat ossa solum,

vicinoque metu terret utrumque latus,

quam primum roseo provocet ore diem!’

carmina, Pieriis invigilate choris,

sic: illic vestro sub Lare semper eram.

experiar mota spargere semen humo.

paenitet, o! si quid miserorum creditur ulli,

cum subit Augusti quae sit clementia, credo

altera Bistonias pars est sensura sarisas,

quod venit ex facili, satis est componere nobis,

quaeque tua est pietas, ut te non excolat ipsum,

nec dubitem longis purgare ligonibus herbas,

60 paenitet, et facto torqueor ipse meo.

60 mollia naufragiis litora posse dari.

60 altera Sarmatica spicula missa manu.

60 et nimis intenti causa laboris abest,

60 ius aliquod tecum fratris amicus habet.

60 et dare iam sitiens quas bibat hortus aquas,

cumque sit exilium, magis est mihi culpa dolori;

cum video quam sint mea fata tenacia, frangor,

i nunc et veterum nobis exempla virorum

cur ego sollicita poliam mea carmina cura?

quid quod, ut emeritis referenda est gratia semper,

unde sed hoc nobis, minimum quos inter et hostem

estque pati poenam, quam meruisse, minus,

spesque levis magno victa timore cadit,

qui forti casum mente tulere refer,

an verear ne non approbet illa Getes?

sic est fortunae promeruisse tuae?

discrimen murus clausaque porta facit?

ut mihi di faveant, quibus est manifestior ipse,

nec tamen ulterius quicquam sperove precorve,

et grave magnanimi robur mirare Rutili

forsitan audacter faciam, sed glorior Histrum

quod si permittis nobis suadere quid optes,

at tibi nascenti, quod toto pectore laetor,

poena potest demi, culpa perennis erit.

quam male mutato posse carere loco.

non usi reditus condicione dati.

ingenio nullum maius habere meo.

ut des quam reddas plura precare deos.

nerunt fatales fortia fila deae.

65 mors faciet certe, ne sim, cum venerit, exul:

65 aut hoc, aut nihil est, pro me temptare modeste

65 Smyrna virum tenuit, non Pontus et hostica tellus,

65 hoc, ubi vivendum est, satis est, si consequor arvo,

65 idque facis, quantumque licet meminisse, solebas

65 te modo Campus habet, densa modo porticus umbra

ut non peccarim mors quoque non faciet,

gratia quod salvo vestra pudore queat.

paene minus nullo Smyrna petenda loco.

inter inhumanos esse poeta Getas.

officii causae pluribus esse datis.

nunc, in quo ponis tempora rara, forum.

non igitur mirum, si mens mea tabida facta

suscipe, Romanae facundia, Maxime, linguae,

non doluit patria cynicus procul esse Sinopeus,

quo mihi diversum fama contendere in orbem?

quo libet in numero me, Messaline, repone,

Umbria nunc revocat, nec non Albana petentem

de nive manantis more liquescit aquae,

difficilis causae inite patrocinium.

legit enim sedes, Attica terra, tuas.

quem fortuna dedit. Roma sit ille locus.

sim modo pars vestrae non aliena domus :

Appia ferventi ducit in arva rota.

estur ut occulta vitiata teredine navis,

est mala, confiteor, sed te bona fiet agente,

arma Neoclides qui Persica contudit armis,

hoc mea contenta est infelix Musa theatro:

et mala Nasonem, quoniam meruisse videtur,

forsitan hic optes, ut iustam supprimat iram

70 aequorei scopulos ut cavat unda salis,

70 lenia pro misera fac modo verba fuga.

70 Argolica primam sensit in urbe fugam,

70 sic merui, magni sic voluere dei.

70 si non ferre doles, at meruisse dole.

70 Caesar, et hospitium sit tua villa meum.

roditur ut scabra positum robigine ferrum

nescit enim Caesar, quamvis deus omnia norit,

pulsus Aristides patria Lacedaemona fugit,

nec reor hinc istuc nostris iter esse libellis,

a! nimium est, quod, amice, petis: moderatius opta,

conditus ut tineae carpitur ore liber,

ultimus hic qua sit condicione locus,

inter quas dubium, quae prior esset, erat.

quo Boreas pinna deficiente venit, dividimur caelo,

et voti quaeso contrahe vela tui.

sic mea perpetuos curarum pectora morsus,

magna tenent illud numen molimina rerum:

caede puer facta Patroclus Opunta reliquit,

quaeque est procul urbe Quirini,

terra velim propior nullique obnoxia bello

fine quibus nullo conficiantur, habent.

haec est caelesti pectore cura minor.

Thessalicamque adiit hospes Achillis humum.

aspicit hirsutos comminus Ursa Getas.

detur . erit nostris pars bona dempta malis.

75 nec prius hi mentem stimuli quam vita relinquet,

75 nec vacat, in qua sint positi regione Tomitae,

75 exul ab Haemonia Pirenida cessit ad undam,

75 per tantum terrae, tot aquas vix credere possum

quique dolet, citius quam dolor ipse, cadet.

quaerere, finitimo vix loca nota Getae,

quo duce trabs Colcha sacra cucurrit aqua.

indicium studii transiluisse mei.

hoc mihi si superi, quorum sumus omnia, credent,

aut quid Sauromatae faciant, quid Iazyges acres

liquit Agenorides Sidonia moenia Cadmus,

finge legi, quodque est mirabile, finge placere:

forsitan exigua dignus habebor ope,

cultaque Oresteae Taurica terra deae,

poneret ut muros in meliore loco.

auctorem certe res iuvat ista nihil,

inque locum Scythico vacuum mutabor ab arcu.

quaeque aliae gentes, ubi frigore constitit Hister,

venit ad Adrastum Tydeus Calydone fugatus,

quid tibi, si calidae, prosit, laudere Syenae,

80 plus isto, duri, si precer, oris ero.’

80 dura meant celeri terga per amnis equo.

80 et Teucrum Veneri grata recepit humus.

80 aut ubi Taprobanen Indica tinguit aqua?

maxima pars hominum nec te, pulcherrima, curat,

quid referam veteres Romanae gentis, apud quos

altius ire libet? si te distantia longe

Roma, nec Ausonii militis arma timet,

exulibus tellus ultima Tibur erat?

Pleiadum laudent signa, quid inde feras?

dant illis animos arcus plenaeque pharetrae

persequar ut cunctos, nulli datus omnibus aevis

sed neque pervenio scriptis mediocribus istuc,

quamque libet longis cursibus aptus equus,

tam procul a patria est horridiorve locus.

famaque cum domino fugit ab urbe suo.

85 quodque sitim didicere diu tolerare famemque,

85 quo magis ignoscat sapientia vestra dolenti:

85 vosque, quibus perii, tunc cum mea fama sepulta est,

quodque sequens nullas hostis habebit aquas.

quae facit ex dictis, non ita multa, tuis.

nunc quoque de nostra morte tacere reor.

ira viri initis non me misisset in istam,

nec tamen infitior, si possint nostra coire

si satis haec illi nota fuisset humus.

vulnera, praeceptis posse coire tuis.

nec me nec quemquam Romanum gaudet ab hoste,

sed vereor ne me frustra servare labores,

90 meque minus, vitam cui dabat ipse, capi.

90 neu iuver admota perditus aeger ope.

noluit, ut poterat, minimo me perdere nutu.

nec loquor haec, quia sit maior prudentia nobis,

nil opus est ullis in mea fata Getis,

sed sum quam medico notior ipse mihi.

sed neque, cur morerer, quicquam mihi comperit actum,

ut tamen hoc ita sit, munus tua grande voluntas

et minus infestus, quam fuit, esse potest.

ad me pervenit consuliturque boni.

95 tunc quoque nil fecit nisi quod facere ipse coegi:

paene etiam merito parcior ira meo est.

di faciant igitur, quorum iustissimus ipse est,

alma nihil maius Caesare terra ferat,

utque fuit sub eo, sic sit sub Caesare terra,

100 perque manus huius tradita gentis eat.

at tu tam placido, quam nos quoque sensimus illum

iudice pro lacrimis ora resolve meis.

non petito ut bene sit, sed uti male tutius, utque

exilium saevo distet ab hoste meum,

105 quamque dedere mihi praesentia numina vitam,

non adimat stricto squalidus ense Getes:

denique, si moriar, subeam pacatius arvum,

ossa nec a Scythica nostra premantur humo,

nec male compositos, ut scilicet exule dignum,

110 Bistonii cineres ungula pulset equi,

et ne, si superest aliquis post funera sensus,

terreat et Manes Sarmatis umbra meos.

Caesaris haec animum poterant audita movere,

Maxime, movissent si tamen ante tuum.

115 vox, precor, Augustas pro me tua molliat aures,

auxilio trepidis quae solet esse reis,

adsuetaque tibi doctae dulcedine linguae

aequandi superis pectora flecte viri.

non tibi Theromedon crudusque rogabitur Atreus,

120 quique suis homines pabula fecit equis,

sed piger ad poenas princeps, ad praemia velox,

quique dolet, quotiens cogitur esse ferox,

qui vicit semper, victis ut parcere posset,

clausit et aeterna civica bella sera,

125 multa metu poenae, poena qui pauca coercet,

et iacit invita fulmina rara manu.

ergo tam placidas orator missus ad aures,

ut propior patriae sit fuga nostra roga.

ille ego sum, qui te colui, quem festa solebat

130 inter convivas mensa videre tuos:

ille ego, qui duxi vestros Hymenaeon ad ignes,

et cecini fausto carmina digna toro,

cuius te solitum memini laudare libellos,

exceptis domino qui nocuere suo,

135 cui tua nonnumquam miranti scripta legebas:

ille ego de vestra cui data nupta domo est.

hanc probat et primo dilectam semper ab aevo

est inter comites Marcia censa suas,

inque suis habuit matertera Caesaris ante:

140 quarum iudicio siqua probata, proba est.

ipsa sua melior fama, laudantibus istis,

Claudia divina non eguisset ope.

nos quoque praeteritos sine labe peregimus annos:

proxima pars vitae transilienda meae.

145 sed de me ut sileam, coniunx mea sarcina vestra est:

non potes hanc salva dissimulare fide,

confugit haec ad vos, vestras amplectitur aras

—iure venit cultos ad sibi quisque deos—

flensque rogat, precibus lenito Caesare vestris,

150 busta sui fiant ut propiora viri.

Contents Book 2