Epistulae ex Ponto

1 2 3 4

Book 2

Huc quoque Caesarei pervenit fama triumphi,

Ille domus vestrae primis venerator ab annis,

Maxime, qui claris nomen virtutibus aequas,

Accipe conloquium gelido Nasonis ab Histro,

Condita disparibus numeris ego Naso Salano

Carmine Graecinum, qui praesens voce solebat,

Esse salutatum vult te mea littera primum

Redditus est nobis Caesar cum Caesare nuper,

Regia progenies, cui nobilitatis origo

Ecquid ab impressae cognoscis imagine cerae

Hoc tibi, Rufe, brevi properatum tempore mittit

languida quo fessi vix venit aura Noti.

pulsus ad Euxini Naso sinistra freti,

nec sinis ingenium nobilitate premi,

Attice, iudicio non dubitande meo.

praeposita misi verba salute meo.

tristis ab Euxinis Naso salutat aquis.

a male pacatis, Attice, missa Getis.

quos mihi misisti, Maxime Cotta, deos;

nomen in Eumolpi pervenit usque, Coty,

haec tibi Nasonem scribere verba. Macer?

Naso, parum faustae conditor Artis, opus,

nil fore dulce mihi Scythica regione putavi:

mittit ab indomitis hanc, Messaline, salutem,

culte mihi—quid enim status hic a funere differt

ecquid adhuc remanes memor infelicis amici,

quae rata sit, cupio, rebusque ut comprobet omen,

exulis haec vox est: praebet mihi littera linguam,

proxima subsequitur, quid agas, audire voluntas,

utque tuum munus numerum, quem debet, haberet,

fama loquax vestras si iam pervenit ad auris,

auctorisque sui si non est anulus index,

ut, quamquam longe toto sumus orbe remoti,

iam minus hic odio est, quam fuit ante, locus.

quam solitus praesens est tibi ferre. Getis.

supremum vitae tempus adusque meae,

deserit an partis languida cura suas?

te precor a salvo possit, amice, legi.

et si non liceat scribere, mutus ero.

et si, quidquid agis, sit tibi cura mei.

est ibi Caesaribus Livia iuncta suis.

me tibi finitimi parte iacere soli,

cognitane est nostra littera facta manu?

scire tamen possis nos meminisse tui.

5 tandem aliquid pulsa curarum nube serenum

5 ei mihi, si lecto vultus tibi nomine non est

5 rem facis, amictum non aversatus amicum,

5 non ita di mihi sunt tristes, ut credere possim

5 candor, in hoc aevo res intermortua paene,

5 corripis, ut debes, stulti peccata sodalis,

5 nec dubito quin sit, sed me timor ipse malorum

5 argentum felix omnique beatius auro,

5 supplicis exaudi, iuvenum mitissime, vocem,

5 an tibi notitiam mora temporis eripit horum,

5 nominis ante mei venient oblivia nobis,

vidi, fortunae verba dedique meae.

qui fuit, et dubitas cetera perlegere!

qua non est aevo rarior ulla tuo.

fasque putem iam te non meminisse mei.

exigit ut faciam talia vota tuus.

et mala me meritis ferre minora doces.

saepe supervacuos cogit habere metus,

quod, fuerit pretium cum rude, numen habet.

quamque potes, profugo (nam potes) adfer opem.

nec repetunt oculi signa vetusta tui?

pectore quam pietas sit tua pulsa meo:

nolit ut ulla mihi contingere gaudia Caesar,

perlege, nec mecum pariter mea verba relega:

turpe quidem dictu, sed, si modo vera fatemur,

ante oculos nostros posita est tua semper imago,

nam fuerim quamvis modico tibi iunctus ab usu.

vera facis, sed sera meae convicia culpae:

da veniam, quaeso, nimioque ignosce timori.

non mihi divitias dando maiora dedisses,

me fortuna tibi—de qua quod non queror, hoc est—

sis licet oblitus pariter gemmaeque manusque,

et prius hanc animam vacuas reddemus in auras,

velle potest cuivis haec tamen una dari.

urbe licet vestra versibus esse meis.

vulgus amicitias utilitate probat,

et videor vultus mente videre tuos.

diceris exiliis indoluisse meis,

aspera confesso verba remitte reo.

tranquillas etiam naufragus horret aquas.

caelitibus missis nostra sub ora tribus,

tradidit, hoc uno non inimica mihi.

exciderit tantum ne tibi cura mei.

quam fiat meriti gratia vana tui.

di quoque, ut a cunctis hilari pietate colantur,

non ego concepi, si Pelion Ossa tulisset,

cura, quid expediat, prius est, quam quid sit honestum,

seria multa mihi tecum conlata recordor,

missaque ab Euxino legeres cum carmina Ponto,

cum poteram recto transire Ceraunia velo,

qui semel est laesus fallaci piscis ab hamo,

est aliquid spectare deos et adesse putare,

excipe naufragium non duro litore nostrum,

quam tu vel longi debes convictibus aevi,

grande voco lacrimas meritum, quibus ora rigabas

10 tristitiam poni per sua festa iubent.

10 clara mea tangi sidera posse manu,

10 et cum fortuna statque caditque fides.

10 nec data iucundis tempora pauca iocis,

10 illa tuus iuvit qualiacumque favor;

10 ut fera vitarem saxa, monendus eram.

10 omnibus unca cibis aera subesse putat.

10 et quasi cum vero numine posse loqui.

10 ne fuerit terra tutior unda tua.

10 vel mea quod coniunx non aliena tibi est,

10 cum mea concreto sicca dolore forent:

denique, quod certus furor est audere fateri,

nec nos Enceladi dementia castra secuti

nec facile invenias multis in milibus unum,

saepe citae longis visae sermonibus horae,

optastique brevem solvi mihi Caesaris iram,

nunc mihi naufragio quid prodest discere facto,

saepe canem longe visum fugit agna lupumque

quantum ad te, redii, nec me tenet ultima tellus,

regia, crede mihi, res est succurrere lapsis,

vel studiis, quibus es, quam nos, sapientius usus,

grande voco meritum maestae solacia mentis,

hac ego laetitia, si vetet ipse, fruar.

in rerum dominos movimus arma deos,

virtutem pretium qui putet esse sui.

saepe fuit brevior quam mea verba dies.

quod tamen optari, si sciat, ipse sinat,

qua mea debuerit currere cumba via?

credit, et ipsa suam nescia vitat opem.

utque prius, media sospes in urbe moror.

convenit et tanto, quantus es ipse, viro.

utque decet, nulla factus es Arte nocens.

cum pariter nobis illa tibique dares,

Iuppiter utilibus quotiens iuvat imbribus agros,

nec, quod Tydidae temeraria dextera fecit,

ipse decor, recte facti si praemia desint,

saepe tuas venit factum modo carmen ad auris

moribus ista tuis tam mitia vota dedisti,

brachia da lasso potius prendenda natanti,

membra reformidant mollem quoque saucia tactum,

Caesareos video vultus, velut ante videbam :

fortunam decet hoc istam: quae maxima cum sit,

tu canis aeterno quicquid restabat Homero,

sponte quidem per seque mea est laudabilis uxor,

mixta tenax segeti crescere lappa solet.

numina sunt telis ulla petita meis.

non movet, et gratis paenitet esse probum.

et nova iudicio subdita Musa tuo est.

nec minus idcirco sunt ea grata mihi.

nec pigeat mento supposuisse manum.

vanaque sollicitis incutit umbra metum.

vix huius voti spes fuit ulla mihi;

esse potest animo vix tamen aequa tuo.

ne careant summa Troica bella manu.

admonitu melior fit tamen illa tuo.

15 nos quoque frugiferum sentimus inutilis herba

15 est mea culpa gravis, sed quae me perdere solum

15 nil nisi quod prodest carum est: sed detrahe menti

15 quod tu laudaras, populo placuisse putabam.

15 quoque magis moveare malis, doctissime, nostris,

15 idque facis, faciasque precor . sic mater et uxor,

15 sic ego Fortunae telis confixus iniquis

15 utque salutabam numen caeleste, saluto.

15 conspicitur numquam meliore potentia causa,

15 Naso parum prudens, artem dum tradit amandi,

15 namque quod Hermionae Castor fuit, Hector Iuli,

numen, et invita saepe iuvamur ope.

ausa sit, et nullum maius adorta nefas.

spem fructus avidae, nemo petendus erit.

hoc pretium curae dulce regentis erat.

credibile est fieri condicione loci,

sic tibi sint fratres totaque salva domus,

pectore concipio nil nisi triste meo.

quod reduci tribuas, nil, puto, maius habes,

quam quotiens vanas non sinit esse preces,

doctrinae pretium triste magister habet,

hoc ego te laetor coniugis esse meae.

gaudia Caesareae mentis pro parte virili

nil nisi non sapiens possum timidusque vocari:

at reditus iam quisque suos amat, et sibi quid sit

utque meus lima rasus liber esset amici,

vix hac invenies totum, mihi crede, per orbem,

quodque soles animo semper, quod voce precari,

iam mihi fata liquet coeptos servantia cursus

quid nostris oculis nisi sola Palatia desunt?

hoc nitor iste tui generis desiderat, hoc est

sunt tamen inter se communia sacra poetis,

quae ne dissimilis tibi sit probitate laborat,

sunt mea: privati nil habet illa domus,

haec duo sunt animi nomina vera mei.

utile, sollicitis supputat articulis.

non semel admonitu facta litura tuo est.

quae minus Augusta pace fruatur humus,

omnia Caesaribus sic tua facta probes.

per sibi consuetas semper itura vias :

qui locus ablato Caesare vilis erit.

a superis ortae nobilitatis opus.

diversum quamvis quisque sequamur iter :

seque tui vita sanguinis esse probat,

gratia, Fama, tibi, per quam spectata triumphi

esse quidem fateor meritam post Caesaris iram

illud amicitiae quondam venerabile numen

nos fora viderunt pariter, nos porticus omnis,

tu tamen hic structos inter fera proelia versus

turpe erit in miseris veteri tibi rebus amico

observare deos, ne quid mihi cedat amice,

hunc ego eum spectem, videor mihi cernere Romam;

hoc tibi et Eumolpus, generis clarissimus auctor,

quorum te memorem, quamquam procul absumus, esse

ergo quod fuerat stimulis factura sine ullis,

20 incluso mediis est mihi pompa Getis.

20 difficilem precibus te quoque iure meis;

20 prostat et in quaestu pro meretrice sedet,

20 nos via, nos iunctis curva theatra locis,

20 et legis et lectos ore favente probas,

20 auxilium nulla parte tulisse tuum,

20 verbaque Fortunae vix puto posse dari.

20 nam patriae faciem sustinet ille suae.

20 et prior Eumolpo suadet Erichthonius.

20 suspicor, et casus velle levare meos.

20 plenius auctorem te quoque nancta facit,

indice te didici, nuper visenda coisse

quaeque tua est pietas in totum nomen Iuli,

quo magis admiror, non, ut torrentibus undis,

denique tantus amor nobis, carissime, semper,

ingenioque meo, vena quod paupere manat,

turpe referre pedem, nec passu stare tenaci,

est illi curae me perdere, quaeque solebat

fallor an irati mihi sunt in imagine vultus,

hoc tecum commune deo est, quod uterque rogati

te duce magnificas Asiae perspeximus urbes:

acer et ad palmae per se cursurus honores,

innumeras gentes ad ducis Ora Sui!

te laedi, cum quis laeditur inde, putas,

communis vitii te quoque labe trahi,

quantus in Aeacide Nestorideque fuit.

plaudis, et e rivo flumina magna facis,

turpe laborantem deseruisse ratem,

esse levis, constans et bene certa nocet,

torvaque nescio quid forma minantis habet?

supplicibus vestris ferre soletis opem.

Trinacris est oculis te duce visa meis.

si tamen horteris, fortius ibit equus,

quaeque capit vastis inmensum moenibus orbem,

sed licet arma feras et vulnera saeva mineris,

diligitur nemo, nisi cui fortuna secunda est:

non ego, si biberes securae pocula Lethes,

grata quidem sunt haec animo suffragia nostro,

turpe sequi casum et fortunae cedere amicum,

crede mihi, si sum veri tibi cognitus oris

parce, vir inmenso maior virtutibus orbe,

numquid erit, quare solito dignemur honore

vidimus Aetnaea caelum splendescere flamma,

adde quod absentis cura mandata fideli

hospitiis Romam vix habuisse locum.

non tamen efficies ut timeare mihi.

quae, simul intonuit, proxima quaeque fugat.

excidere haec credam pectore posse tuo.

vix sibi cum miseros posse placere putes,

et, nisi sit felix, esse negare suum.

(nec planis nostris casibus esse puter ),

iustaque vindictae supprime lora tuae.

numina, si demas velle iuvare deos?

subpositus monti quam vomit ore Gigans,

perficis, et nullum ferre gravaris onus.

25 tu mihi narrasti, cum multis lucibus ante

25 puppis Achaemeniden Graium Troiana recepit,

25 en ego, non paucis quondam munitus amicis,

25 longa dies citius brumali sidere, noxque

25 dum tamen in rebus temptamus carmina parvis,

25 non ita vixerunt Strophio atque Agamemnone nati,

25 Cinyphiae segetis citius numerabis aristas,

25 parce, precor, saecli decus indelebile nostri,

25 Iuppiter oranti surdas si praebeat auris,

25 Hennaeosque lacus et olentis stagna Palici,

25 o, referant grates, quoniam non possumus ipsi,

fuderit assiduas nubilus Auster aquas,

profuit et Myso Pelias hasta duci.

dum flavit velis aura secunda meis,

tardior hiberna solstitialis erit,

materiae gracili sufficit ingenium,

non haec Aegidae Pirithoique fides:

altaque quam multis floreat Hybla thymis,

terrarum dominum quem tua cura facit.

victima pro templo cur cadat icta Iovis?

quaque suis Cyanen miscet Anapus aquis.

di tibi! qui referent, si pia facta vident;

numine caelesti solem fulsisse serenum,

confugit interdum templi violator ad aram,

ut fera nimboso tumuerunt aequora vento,

nec Babylon aestum, nec frigora Pontus habebit,

nuper, ut huc magni pervenit fama triumphi,

quos prior est mirata, sequens mirabitur aetas,

et quot aves motis nitantur in aere pinnis,

per patriae nomen, quae te tibi carior ipso est,

si pacem nullam pontus mihi praestet eunti,

nec procul hinc nymphe, quae, dum fugit Elidis amnem,

sufficiatque diu corpus quoque moribus istis,

cum populi vultu conveniente die,

nec petere offensi numinis horret opem.

in mediis lacera nave relinquor aquis,

calthaque Paestanas vincet odore rosas,

ausus sum tantae sumere molis opus.

in quorum plausus tota theatra sonant,

quotque natent pisces aequore, certus eris,

per numquam surdos in tua vota deos,

irrita Neptuno cur ego tura feram?

tecta sub aequorea nunc quoque currit aqua.

maxima Fundani gloria, Rufe, soli.

atque ita victorem cum magnae vocis honore

dixerit hoc aliquis tutum non esse. fatemur.

cumque alii nolint etiam me nosse videri,

quam tibi nostrarum veniant oblivia rerum.

obruit audentem rerum gravitasque nitorque,

tu quoque per durum servato tempus amico

quam tibi nostrorum statuatur summa laborum,

perque tori sociam, quae par tibi sola reperta est,

vana laborantis si fallat vota coloni,

hic mihi labentis pars anni magna peracta est.

30 bellica laudatis dona dedisse viris,

30 sed non per placidas it mea puppis aquas,

30 vix duo proiecto tresve tulistis opem.

30 non ita pars fati candida nulla mei est.

30 nec potui coepti pondera ferre mei.

30 dignus es in tantis nomen habere viris,

30 quos ego sum terra, quos ego passus aqua.

30 et cui maiestas non onerosa tua est,

30 accipiat gravidae cur suis exta Ceres?

30 eheu, quam dispar est locus ille Getis!

claraque sumpturum pictas insignia vestes

tuta petant alii: fortuna miserrima tuta est,

quorum tu princeps, neque enim comes esse, sed auctor,

ne tamen haec dici possit fiducia mendax

illic, quam laudes, erit officiosa voluntas:

dignus es, et, quoniam laudem pietate mereris,

nulla Getis toto gens est truculentior orbe;

perque tibi similem virtutis imagine natum,

nec dabit intonso iugulum caper hostia Baccho,

et quota pars haec sunt rerum, quas vidimus ambo

tura prius sanctis inposuisse focis,

nam timor eventus deterioris abest,

nec petere exemplum, sed dare dignus eras.

stultaque credulitas nostra fuisse, cave,

cetera materia debilitata iacent,

non erit officii gratia surda tui.

sed tamen hi nostris ingemuere malis,

moribus adgnosci qui tuus esse potest,

musta sub adducto si pede nulla fluent.

te mihi iucundas efficiente vias!

iustitiamque sui caste placasse parentis,

qui rapitur spumante salo, sua brachia tendens

te, nihil exactos nisi nos peccasse fatentem,

constantique fide veterem tutare sodalem,

qui si forte liber vestras pervenit ad auris,

crede mihi, nostrum si non mortale futurum est

quae tibi si memori coner perscribere versu.

perque tuos, vel avo dignos, vel patre nepotes,

Caesar ut imperii moderetur frena precamur,

seu rate caeruleas picta sulcavimus undas,

illo quae templum pectore semper habet,

porrigit ad spinas duraque saxa manus,

sponte sua probitas officiumque iuvat.

qua licet et quantum non onerosus ero.

tutelam mando sentiat ille tuam.

carmen, in ore frequens posteritatis eris.

Uias est fati longa futura mei.

qui veniunt magno per tua iussa gradu,

tam bene quod patriae consulit ille suae.

esseda nos agili sive tulere rota,

35 quaque ierit felix adiectum plausibus omen,

35 accipitremque timens pennis trepidantibus ales

35 iudice te mercede caret per seque petenda est

35 hoc tibi facturo, vel si non ipse rogarem,

35 fac modo permaneas lasso, Graecine, fidelis,

35 non igitur vereor quo te rear esse verendum,

35 parte leva minima nostras et contrahe poenas,

35 utilitas igitur magnos hominesque deosque

35 saepe brevis nobis vicibus via visa loquendi,

saxaque roratis erubuisse rosis;

audet ad humanos fessa venire sinus,

externis virtus incomitata bonis,

accedat cumulus gratia nostra levis,

duret et in longas impetus iste moras,

cuius amor nobis pignora mille dedit,

daque, procul Scythico qui sit ab hoste, locum.

efficit, auxiliis quoque favente suis.

pluraque, si numeres, verba fuere gradu,

protinus argento versos imitantia muros

nec se vicino dubitat committere tecto,

turpe putas abigi, quia sit miserandus, amicum,

non ego laudandus, sed sunt tua pectora, lacte

quae tu cum praestes, remo tamen utor in aura,

sed quia res timida est omnis miser, et quia longo est

et tua, si fas est, a Caesare proxime Caesar,

tu quoque fac prosis intra tua castra iacenti,

saepe dies sermone minor fuit, inque loquendum

barbara cum pictis oppida lata viris,

quae fugit infestos territa cerva canes,

quodque sit infelix, desinere esse tuum.

et non calcata candidiora nive:

nec nocet admisso subdere calcar equo.

tempore laetitiae ianua clausa meae.

numina sint precibus non inimica meis.

o Coty, progenies digna parente tuo.

tarda per aestivos defuit hora dies.

fluminaque et montes et in altis proelia silvis,

da, precor, accessum lacrimis, mitissime, nostris,

mitius est lasso digitum supponere mento,

mirarisque alios, cum sis mirabilis ipse,

iam dolor in morem venit meus, utque Caducis

sic fera quam primum pavido Germania vultu

conveniens homini est hominem servare voluptas,

est aliquid casus pariter timuisse marinos,

40 armaque cum telis in strue mixta sua,

40 nec rigidam timidis vocibus obde forem,

40 mergere quam liquidis ora natantis aquis.

40 nec lateant artes eloquiumque tuum.

40 percussu crebro saxa cavantur aquis,

40 ante triumphantis serva feratur equos:

40 et melius nulla quaeritur arte favor.

40 iunctaque ad aequoreos vota tulisse deos.

deque tropaeorum, quod sol incendent, auro

verbaque nostra favens Romana ad numina perfer,

cerne quid Aeacides post mortem praestet amico:

te iuvenum princeps, cui dat Germania nomen,

sic ego continuo Fortunae vulneror ictu,

sic pater in Pylios, Cumaeos mater in annos

quis non Antiphaten Laestrygona devovet? aut quis

et modo res egisse simul, modo rursus ab illis,

aurea Romani tecta fuisse fori,

non tibi Tarpeio culta Tonante minus,

instar et hanc vitam mortis habere puta.

participem studii Caesar habere solet.

vixque habet in nobis iam nova plaga locum.

vivant, et possis filius esse diu.

munifici mores improbat Alcinoi?

quorum non pudeat, posse referre iocos,

totque tulisse duces captivis addita collis

mandatique mei legatus suscipe causam:

Pirithoum Theseus Stygias comitavit ad undas:

tu comes antiquus, tu primis iunctus ab annis

nec magis assiduo vomer tenuatur ab usu,

tu quoque, conveniens ingenti nupta marito,

non tibi Cassandreus pater est gentisve Pheraeae,

haec tibi cum subeant, absim licet, omnibus annis

vincula, paene hostis quot satis esse fuit.

nulla meo quamvis nomine causa bona est.

a Stygia quantum mors mea distat aqua?

ingenio mores aequiperante places.

nec magis est curvis Appia trita rotis,

accipe non dura supplicis aure preces.

quive repertorem torruit arte sua:

ante tuos oculos, ut modo visus, ero.

45 maxima pars horum vitam veniamque tulerunt,

45 iam prope depositum, certe iam frigidus aeger,

45 adfuit insano iuvenis Phoceus Orestae:

45 te dicente prius fit protinus impetus illi:

45 pectora quam mea sunt sene calcata malorum,

45 sic tibi vir sospes, sic sint cum prole nepotes,

45 sed quam Marte ferox et vinci nescius armis,

45 ipse quidem certe cum sim sub cardine mundi,

in quibus et belli summa caputque Bato.

servatus per te, si modo servor, ero.

et mea non minimum culpa furoris habet,

teque habet elicias qui sua verba tuis.

et nihil inveni, quod mihi ferret opem.

cumque bonis nuribus quod peperere nurus,

tam numquam, facta pace, cruoris amans,

qui semper liquidis altior extat aquis,

cur ego posse negem minui mihi numinis iram,

nunc tua pro lassis nitatur gratia rebus,

tu quoque magnorum laudes admitte virorum,

cum tu desisti mortaliaque ora quierunt

artibus ingenuis quaesita est gloria multis:

sic, quem dira tibi rapuit Germania Drusum,

adde quod ingenuas didicisse fideliter artes

te tamen intueor quo solo pectore possum,

cum videam mitis hostibus esse deos?

principis aeterni quam tibi praestat amor.

ut facis, et lapso quam potes affer opem.

tectaque non longa continuere mora,

infelix perii dotibus ipse meis.

pars fuerit partus sola caduca tui.

emollit mores nec sinit esse feros,

et tecum gelido saepe sub axe loquor,

pertulit hic idem nobis, Germanice, rumor,

nunc tibi et eloquii nitor ille domesticus adsit,

si bene te novi, si, qui prius esse solebas,

surgit Iuleo iuvenis cognomine dignus,

vita prior vitio caret et sine labe peracta est :

sic tibi mature fraterni funeris ultor

nec regum quisquam magis est instructus ab illis,

hic es, et ignoras, et ades celeberrimus absens,

50 oppida sub titulo nominis isse tui.

50 quo poteras trepidis utilis esse reis.

50 nunc quoque es, atque animi non cecidere tui,

50 qualis ab Eois Lucifer ortus aquis.

50 auxilii misero nil tulit illa mihi.

50 purpureus niveis filius instet equis.

50 mitibus aut studiis tempora plura dedit.

50 inque Getas media iussus ab urbe venis.

atque ea te contra nec muri mole nec armis

vivit enim in vobis facundi lingua parentis,

quo Fortuna magis saevit, magis ipse resistis,

dumque silens adstat, status est vultusque diserti,

culpa gravis precibus donatur saepe suorum:

adnuite o! timidis, mitissima numina, votis.

carmina testantur, quae, si tua nomina demas,

redde vicem, et, quoniam regio felicior ista est,

nec satis ingenio tuta fuisse loci.

et res heredem repperit illa suum.

utque decet, ne te vicerit illa, caves;

spemque decens doctae vocis amictus habet,

omnis pro nobis gratia muta fuit.

praesentis aliquid prosit habere deos.

Threicium iuvenem composuisse negem;

istic me memori pectore semper habe.

di tibi dent annos, a te nam cetera sumes,

hanc ego, non ut me defendere temptet, adoro;

et bene uti pugnes, bene pugnans efficit hostis.

mox, ubi pulsa mora est atque os caeleste solutum,

adiuvat in duris aliquos praesentia rebus:

Caesaris adventu tuta gladiator harena

neve sub hoc tractu vates foret unicus Orpheus,

sint modo virtuti tempora longa tuae.

non est confessi causa tuenda rei.

sic eadem prodest causa nocetque mihi.

hoc superos iures more solere loqui,

obruit hoc absens vasta procella caput.

exit, et auxilium non leve vultus habet.

Bistonis ingenio terra superba tuo est.

55 quod precor, eveniet : sunt quiddam oracula vatum:

55 num tamen excuses erroris origine factum,

55 scilicet indignum, iuvenis carissime, ducis

55 atque "haec est " dicas "facundia principe digna

55 quis non horruerit tacitam quoque Caesaris iram?

55 nos quoque vestra iuvat quod, qua licet, ora videmus,

55 utque tibi est animus, cum res ita postulat, arma

nam deus optanti prospera signa dedit,

an nihil expediat tale movere, vide.

te fieri comitem stantis in orbe deae.

"eloquio tantum nobilitatis inest.

addita sunt poenis aspera verba meis.

intrata est superis quod domus una tribus,

sumere et hostili tingere caede manum,

te quoque victorem Tarpeias scandere in arces

vulneris id genus est quod, cum sanabile non sit,

firmus es, et quoniam non sunt ea, qualia velles,

huic tu cum placeas et vertice sidera tangas,

fit fuga temporibus levior . proiectus in aequor

felices illi, qui non simulacra, sed ipsos,

atque ut es excusso iaculum torquere lacerto

laeta coronatis Roma videbit equis;

non contrectari tutius esse puto.

vela regis quassae qualiacumque ratis,

scripta tamen profugi vatis habenda putas,

Arcturum subii Pleiadumque minas,

quique deum coram corpora vera vident,

collaque velocis flectere doctus equi,

maturosque pater nati spectabit honores,

lingua, sile! non est ultra narrabile quicquam.

quaeque ita concussa est, ut iam casura putetur,

scilicet ingeniis aliqua est concordia iunctis,

saepe solent hiemen placidam sentire carinae:

quod quoniam nobis invidit inutile fatum,

tempora sic data sunt studiis ubi iusta paternis,

60 gaudia percipiens, quae dedit ipse suis.

60 posse velim cineres obruere ipse meos.

60 restat adhuc umeris fulta ruina tuis.

60 et servat studii foedera quisque sui:

60 non Ithacae puppi saevior unda fuit.

60 quos dedit ars, vultus effigiemque colo.

60 atque suis numeris forte quievit opus,

iam nunc haec a me, iuvenum belloque togaque

sic igitur, quasi me nullus deceperit error,

ira quidem primo fuerat tua iusta, nec ipso

rusticus agricolam, miles fera bella gerentem,

recta fides comitum poterat mala nostra levare:

sic homines novere deos, quos arduus aether

ne tua marcescant per inertis otia somnos,

maxime, dicta tibi vaticinante nota.

verba fac, ut vita, quam dedit ipse, fruar;

lenior, offensus qui mihi iure fuit.

rectorem dubiae navita puppis amat.

ditata est spoliis perfida turba meis.

occulit, et colitur pro Iove forma Iovis,

lucida Plena tendis in astra via.

hunc quoque carminibus referam fortasse triumphum,

cumque serenus erit vultusque remiserit illos,

quique dolor pectus tetigisset Caesaris alti,

tu quoque Pieridum studio, studiose, teneris,

mitius exilium faciunt loca: tristior ista

denique, quae mecum est et erit sine fine, cavete,

haec quoque res aliquid tecum mihi foederis affert:

sufficiet nostris si modo vita malis,

qui secum terras imperiumque movent,

illum iurabas protinus esse tuum.

ingenioque faves, ingeniose, meo.

terra sub ambobus non iacet ulla polis.

ne sit in inviso vestra figura loco.

eiusdem sacri cultor uterque sumus.

65 imbuero Scythicas si non prius ipse sagittas,

65 exiguam ne me praedam sinat esse Getarum,

65 ut tamen audita est nostrae tibi cladis origo,

65 distat opus nostrum, sed fontibus exit ab isdem :

65 est aliquid patriis vicinum finibus esse:

65 nam caput e nostra citius cervice recedet,

65 ad vatem vates orantia brachia tendo,

abstuleritque ferox hoc caput ense Getes.

detque solum miserae mite, precare, fugae,

diceris erratis ingemuisse meis.

artis et ingenuae cultor uterque sumus,

ultima me tellus, ultimus orbis habet.

et patiar fossis lumen abire genis,

terra sit exiliis ut tua fida meis.

quae si me salvo dabitur tua laurea templis,

tempus adest aptum precibus, valet ille videtque

tum tua me primum solari littera coepit

thyrsus abest a te, gustata est laurea nobis,

praestat et exulibus pacem tua laurea. Caesar:

quam caream raptis, o publica numina, vobis:

non ego caede nocens in Ponti litora veni,

omina bis dices vera fuisse mea.

quas fecit vires. Roma, valere tuas.

et laesum flecti spem dare posse deum.

sed tamen ambobus debet inesse calor:

Pontica finitimo terra sub hoste iacet.

vos eritis nostrae portus et ara fugae.

mixtave sunt nostra dira venena manu:

incolumis coniunx sua pulvinaria servat;

movit amicitiae tum te constantia longae,

utque meis numeris tua dat facundia nervos,

tempus in agrorum cultu consumere dulce est:

vos ego complectar, Geticis si cingar ab armis,

nec mea subiecta convicta est gemma tabella

70 promovet Ausonium filius imperium;

70 ante tuos ortus quae mihi coepta fuit,

70 sic venit a nobis in tua verba nitor.

70 non patitur verti barbarus hostis humum.

70 utque meas aquilas, ut mea signa sequar,

70 mendacem linis imposuisse notam.

praeterit ipse suos animo Germanicus annos,

et quod eras aliis factus, mihi natus amicus,

iure igitur studio confinia carmina vestro

temperie caeli corpusque animusque iuvatur:

aut ego me fallo nimiaque cupidine ludor,

nec quicquam, quod lege vetor committere, feci:

nec vigor est Drusi nobilitate minor,

quodque tibi in cunis oscula prima dedi.

et commilitii sacra tuenda putas.

frigore perpetuo Sarmatis ora riget.

aut spes exilii commodioris adest.

est tamen his gravior noxa fatenda mihi.

adde nurus neptesque pias natosque nepotum

quod, cum vestra domus teneris mihi semper ab annis

pro quibus ut maneat, de quo censeris, amicus,

est in aqua dulci non invidiosa voluptas:

nam minus et minus est facies in imagine tristis,

neve roges, quae sit, stultam conscripsimus Artem;

ceteraque Augustae membra valere domus;

culta sit, esse vetus me tibi cogit onus.

comprecor ad vitae tempora summa tuae.

aequoreo bibitur cum sale mixta palus.

visaque sunt dictis adnuere ora meis.

innocuas nobis haec vetat esse manus.

75 adde triumphatos modo Paeonas, adde quieti

75 me tuus ille pater, Latiae facundia linguae,

75 succedatque suis orbis moderator habenis:

75 omnia deficiunt. animus tamen omnia vincit:

75 vera precor fiant timidae praesagia mentis,

75 ecquid praeterea peccarim, quaerere noli,

subdita montanae brachia Dalmatiae.

quae non inferior nobilitate fuit,

quod mecum populi vota precantur idem.

ille etiam vires corpus habere facit,

iustaque quamvis est, sit minor ira dei.

ut lateat sola culpa sub Arte mea.

nec dedignata est abiectis Illyris armis

primus ut auderem committere carmina famae

sustineas ut onus, nitendum vertice pleno est,

quicquid id est, habuit moderatam vindicis iram,

Caesareum famulo vertice ferre pedem,

impulit: ingenii dux fuit ille mei.

aut, flecti nervos si patiere,

qui nisi natalem nil mihi dempsit humum,

ipse super currum placido spectabilis ore

nec quo sit primum nobis a tempore cultus

cades, spes quoque posse mora mitescere principis iram,

hac quoniam careo, tua nunc vicinia praestet,

80 tempora Phoebea virgine nexa tulit.

80 contendo fratrem posse referre tuum.

80 vivere ne nolim deficiamque, cavet,

80 inviso possim tutus ut esse loco.

quem pia vobiscum proles comitavit euntem,

te tamen ante omnis ita sum conplexus, ut unus

nec vos parva datis pauci solacia nobis,

digna parente suo nominibusque datis,

quolibet in casu gratia nostra fores,

quorum spectata est per mala nostra fides,

fratribus adsimiles, quos proxima templa tenentis

ultima me tecum vidit maestisque cadentes

coepta tene, quaeso, neque in aequore desere navem,

divus ab excelsa Iulius aede videt.

excepit lacrimas Aethalis Ilva genis:

meque simul serva iudiciumque tuum.

85 his Messalinus, quibus omnia cedere debent,

85 cum tibi quaerenti, num verus nuntius esset,

primum laetitiae non negat esse locum,

attulerat culpae quem mala fama meae,

quicquid ab his superest, venit in certamen amoris:

inter confessum dubie dubieque negantem

hac hominum nulli parte secundus erit.

haerebam, pavidas dante timore notas,

hanc colet ante diem qua, quae decreta merenti,

exemploque nivis, quam mollit aquaticus Auster,

90 venit honoratis laurea digna comis.

90 gutta per attonitas ibat oborta genas.

felices, quibus, o, licuit spectare triumphos

haec igitur referens et quod mea crimina primi

et ducis ore deos aequiperante frui!

erroris venia posse latere vides,

at mihi Sauromatae pro Caesaris ore videndi

respicis antiquum lassis in rebus amicum,

terraque pacis inops undaque vincta gelu.

fomentisque iuvas vulnera nostra tuis.

95 si tamen haec audis et vox mea pervenit istuc,

95 pro quibus optandi si nobis copia fiat,

sit tua mutando gratia blanda loco.

tam bene promerito commoda mille precer.

hoc pater ille tuus primo mihi cultus ab aevo,

sed si sola mihi dentur tua vota, precabor

siquid habet sensus umbra diserta, petit.

ut tibi sit salvo Caesare salva parens.

hoc petit et frater, quamvis fortasse veretur

haec ego, cum faceres altaria pinguia ture,

100 servandi noceat ne tibi cura mei.

100 te solitum memini prima rogare deos.

tota domus rogat hoc, nec tu potes ipse negare

et nos in turbae parte fuisse tuae.

ingenii certe, quo nos male sensimus usos,

Artibus exceptis, saepe probator eras.

105 nec mea, si tantum peccata novissima demas,

esse potest domui vita pudenda tuae.

sic igitur vestrae vigeant penetralia gentis,

curaque sit superis Caesaribusque tui .

mite, sed iratum merito mihi, numen adora,

110 eximat ut Scythici me feritate loci.

difficile est, fateor, sed tendit in ardua virtus,

et talis meriti gratia maior erit.

nec tamen Aetnaeus vasto Polyphemus in antro

accipiet voces Antiphatesve tuas,

115 sed placidus facilisque parens veniaeque paratus,

et qui fulmineo saepe sine igne tonat,

qui cum triste aliquid statuit, fit tristis et ipse,

cuique fere poenam sumere poena sua est.

victa tamen vitio est huius clementia nostro,

120 venit et ad vires ira coacta suas.

qui quoniam patria toto sumus orbe remoti,

nec licet ante ipsos procubuisse deos,

quos colis, ad superos haec fer mandata sacerdos,

adde sed et proprias ad mea verba preces.

125 sic tamen haec tempta, si non nocitura putabis.

ignosces. timeo naufragus omne fretum.

Book 1 Contents Book 3