Epistulae ex Ponto

1 2 3 4

Book 3

Aequor Iasonio pulsatum remige primum,

Quam legis a nobis missam tibi. Cotta, salutem,

Si vacat exiguum profugo dare tempus amico,

Haec tibi non vanam portantia verba salutem

Quam legis, unde tibi mittatur epistula, quaeris?

Naso suo (posuit nomen quam paene!) sodali

Verba mihi desunt eadem tam saepe roganti,

Quae tibi quaerebam memorem testantia curam

Quod sit in his eadem sententia, Brute, libellis,

quaeque nec hoste fero nec nive, terra, cares,

missa sit ut vere pervenitque, precor.

o sidus Fabiae, Maxime, gentis, ades,

Naso Tomitana mittit ab urbe tuus,

hinc, ubi caeruleis iungitur Hister aquis,

mittit ab Euxinis hoc breve carmen aquis,

iamque pudet vanas fine carere preces.

dona Tomitanus mittere posset ager.

carmina nescio quem carpere nostra refers :

ecquod erit tempus quo vos ego Naso relinquam

namque meis sospes multum cruciatibus aufers,

dum tibi quae vidi refero, seu corporis umbra

utque suo faveas mandat, Rufine, Triumpho,

ut regio dicta est, succurrere debet et auctor,

at si cauta parum scripsisset dextra quis esses,

taedia consimili fieri de carmine vobis,

dignus es argento, fulvo quoque dignior auro,

nil nisi me terra fruar ut propiore rogare,

in minus hostili iussus abesse loco?

atque sit in nobis pars bona salva facis.

seu veri species seu fuit ille sopor.

in vestras venit si tamen ille manus.

laesus ab ingenio Naso poeta suo.

forsitan officio parta querella foret.

quidque petam cunctos edidicisse reor.

sed te, cum donas, ista iuvare solent.

et quam sim denso cinctus ab hoste loqui.

5 an mihi barbaria vivendum semper in ista,

5 cumque labent aliqui iactataque vela relinquant,

5 nox erat et bifores intrabat luna fenestras,

5 est opus exiguum vestrisque paratibus inpar:

5 qui tibi, quam mallet praesens adferre salutem,

5 cur tamen, hoc aliis tutum credentibus, unus,

5 nostraque quid portet iam nostis epistula, quamvis

5 nec tamen haec loca sunt ullo pretiosa metallo:

5 o, quam de multis vitium reprehenditur unum!

inque Tomitana condar oportet humo?

tu lacerae remanes ancora sola rati.

mense fere medio quanta nitere solet.

quale tamen cumque est, ut tueare, rogo.

mittit ab hirsutis, Maxime Cotta, Getis.

appellent ne te carmina nostra, rogas?

cera sit a vinclis non labefacta suis.

hostis ab agricola vix sinit illa fodi.

hoc peccat solum si mea Musa, bene est.

pace tua, si pax ulla est tua, Pontica tellus,

grata tua est igitur pietas, ignoscimus illis,

publica me requies curarum somnus habebat,

firma valent per se, nullumque Machaona quaerunt.

legimus, o iuvenis patrii non degener oris,

quanta sit in media clementia Caesaris ira,

ergo mutetur scripti sententia nostri,

purpura saepe tuos fulgens praetexit amictus.

ipse ego librorum video delicta meorum,

finitimus rapido quam terit hostis equo,

qui cum Fortuna terga dedere fugae,

fusaque erant toto languida membra toro,

ad medicam dubius confugit aeger opem.

dicta tibi pleno verba diserta foro.

si nescis, ex me certior esse potes.

ne totiens contra, quam rapit amnis, eam.

sed non Sarmatico tingitur illa mari.

cum sua plus iusto carmina quisque probet,

pace tua dixisse velim, tu pessima duro

cum feriant unum, non unum fulmina terrent,

cum subito pinnis agitatus inhorruit aer,

non opus est magnis placido lectore poetis:

quae quamquam lingua mihi sunt properante per horas

huic ego, quam patior, nil possem demere poenae,

quod bene de vobis speravi, ignoscite, amici:

vellera dura ferunt pecudes, et Palladis uti

auctor opus laudat: sic forsitan Agrius olim

10 pars es in exilio, tu mala nostra gravas.

10 iunctaque percusso turba pavere solet:

10 et gemuit parvo mota fenestra sono.

10 quamlibet invitum difficilemque tenent,

10 lecta satis multas, pauca fuisse queror.

10 si iudex meriti cogerer esse mei.

10 talia peccandi iam mihi finis erit.

10 arte Tomitanae non didicere nurus,

10 Thersiten facie dixerit esse bona.

tu neque ver sentis cinctum florente corona,

cumque dedit paries venturae signa ruinae,

territus in cubitum relevo mea membra sinistrum,

nos, quibus ingenium longi minuere labores,

plura sed haec feci relegendo saepe, nec umquam

non vetat ille sui quemquam meminisse sodalis,

nec gravis uxori dicar: quae scilicet in me

femina pro lana Cerealia munera frangit,

iudicium tamen hic nostrum non decipit error,

tu neque messorum corpora nuda vides.

sollicito vacuus fit locus ille metu.

pulsus et e trepido pectore somnus abit.

aut etiam nullum forsitan ante fuit,

non mihi, quam primo, grata fuere magis,

nec prohibet tibi me scribere teque mihi.

quam proba tam timida est experiensque parum.

suppositoque gravem vertice portat aquam.

nec, quicquid genui, protinus illud amo.

nec tibi pampineas autumnus porrigit uvas:

quis non e timidis aegri contagia vitat,

stabat Amor, vultu non quo prius esse solebat,

viribus infirmi, vestro candore valemus:

cumque nihil totiens lecta e dulcedine perdant,

nec scelus admittas, si consoleris amicum,

hoc quoque, Naso, feres: etenim peiora tulisti.

non hic pampineis amicitur vitibus ulmus,

cur igitur, si me videam delinquere, peccem,

cuncta sed inmodicum tempora frigus habet,

vicinum metuens ne trahat inde malum?

fulcra tenens laeva tristis acerna manu,

quem mihi si demas, omnia rapta putem.

viribus illa suis, non novitate, placent.

mollibus et verbis aspera fata leves.

iam tibi sentiri sarcina nulla potest.

nulla premunt ramos pondere poma suo.

et patiar scripto crimen inesse, rogas?

15 tu glacie freta vincta tenes, et in aequore piscis

15 me quoque amicorum nimio terrore metuque,

15 nec torquem collo, nec habens crinale capillo,

15 cunctaque cum mea sint propenso nixa favore,

15 felices quibus haec ipso cognoscere in actu

15 cur, dum tuta times, facis ut reverentia talis

15 ductus ab armento taurus detrectat aratrum,

15 tristia deformes pariunt absinthia campi,

15 non eadem ratio est sentire et demere morbos;

inclusus tecta saepe natavit aqua.

non odio, quidam destituere mei.

nec bene dispositas comptus, ut ante, comas,

praecipuum veniae ius habet ille liber.

et tam facundo contigit ore frui!

fiat in Angustos invidiosa deos?

subtrahit et duro colla novella iugo:

terraque de fructu quam sit amara docet.

sensus inest cunctis, tollitur arte malum,

nec tibi sunt fontes, laticis nisi paene marini,

non illis pietas, non officiosa voluntas

horrida pendebant molles super ora capilli,

spectatum vates alii scripsere triumphum;

nam, quamquam sapor est adlata dulcis in unda,

fulminis adflatos interdum vivere telis

nos, quibus adsuevit fatum crudeliter uti,

nil igitur tota Ponti regione sinistri,

saepe aliquod verbum cupiens mutare reliqui,

qui potus dubium sistat alatne sitim,

defuit: adversos extimuere deos.

et visa est oculis horrida pinna meis,

est aliquid memori visa notare manu.

gratius ex ipso fonte bibuntur aquae.

vidimus et refici, non prohibente Iove.

ad mala iam pridem non sumus ulla rudes,

quod mea sedulitas mittere posset, erat.

iudicium vires destituuntque meum.

rara, neque haec felix, in apertis eminet arvis

utque magis cauti possunt timidique videri,

qualis in aeriae tergo solet esse columbae,

nos ea vix avidam vulgo captata per aurem

et magis adducto pomum decerpere ramo

nec, quia Neptunus navem lacerarat Ulixis,

venimus in Geticos fines: moriamur in illis,

clausa tamen misi Scythica tibi tela pharetra:

saepe piget (quid enim dubitem tibi vera fateri)

20 arbor, et in terra est altera forma maris.

20 sic appellari non meruere mali.

20 tractatam multae quam tetigere manus.

20 scripsimus, atque oculi fama fuere mei.

20 quam de caelata sumere lance iuvat.

20 Leucothea nanti ferre negavit opem.

20 Parcaque ad extremum qua mea coepit eat.

20 hoste precor fiant illa cruenta tuo.

20 corrigere et longi ferre laboris onus.

non avis obloquitur, silvis nisi siqua remota

aut meus excusat caros ita candor amicos,

hunc simul agnovi, neque enim mihi notior alter,

scilicet adfectus similes, aut impetus idem

at nisi peccassem, nisi me mea Musa fugasset,

crede mihi, miseris caelestia numina parcunt,

spem iuvat amplecti—quae non iuvat inrita semper—

hos habet haec calamos, hos haec habet ora libellos,

scribentem iuvat ipse labor minuitque laborem,

aequoreas rauco gutture potat aquas,

utque habeant de me crimina nulla,

talibus adfata est libera lingua sonis:

rebus ab auditis conspicuisque venit!

quod legi, tua vox exhibuisset opus,

nec semper laesos et sine fine premunt.

et, fieri cupias siqua, futura putes:

haec viget in nostris. Maxime, Musa locis!

cumque suo crescens pectore fervet opus.

tristia per vacuos horrent absinthia campos,

favet, sint hi contenti venia, iactentque licebit

‘o puer, exilii decepto causa magistro,

nec nitor argenti, quem vos vidistis, et auri

utque fui solitus, sedissem forsitan unus

principe nec nostro deus est moderatior ullus:

proximus huic gradus est bene desperare salutem,

quae quamquam misisse pudet, quia parva videntur,

corrigere ut res est tanto magis ardua quanto

conveniensque suo messis amara loco.

purgari factum me quoque teste suum.

quem fuit utilius non docuisse mihi,

quod mihi defuerit, purpuraque illa, queror:

de centum iudex in tua verba viris,

Iustitia vires temperat ille suas.

seque semel vera scire perisse fide.

tu tamen haec, quaeso, consule missa boni.

magnus Aristarcho maior Homerus erat,

25 adde metus, et quod murus pulsatur ab hoste,

25 pars estis pauci melior, qui rebus in artis

25 huc quoque venisti, pax est ubi tempore nullo,

25 sed loca, sed gentes formatae mille figuris

25 maior et implesset praecordia nostra voluptas,

25 nuper eam Caesar facto de marmore templo,

25 curando fieri quaedam maiora videmus

25 sic animum lento curarum frigore laedit

tinctaque mortifera tabe sagitta madet,

ferre mihi nullam turpe putastis opem.

et coit adstrictis barbarus Hister aquis?

nutrissent carmen proeliaque ipsa meum,

cum traherer dictis adnueremque tuis.

iampridem posuit mentis in aede suae.

vulnera, quae melius non tetigisse fuit.

et cupidi cursus frena retentat equi.

quod procul haec regio est et ab omni devia cursu,

tunc igitur meriti morietur gratia vestri,

quae tibi causa viae, nisi uti mala nostra videres?

et regum vultus, certissima pignora mentis,

quem quoniam fatum patria vobisque relictis

Iuppiter in multos temeraria fulmina torquet,

mitius ille perit, subita qui mergitur unda,

atque ita di mites minuant mihi Caesaris iram,

nec pede quo quisquam nec rate tutus eat.

cum cinis absumpto corpore factus ero.

quae sunt, si nescis, invidiosa tibi.

iuvissent aliqua forsitan illud opus.

inter inhumanos maluit esse Getas,

qui poenam culpa non meruere pati.

quam sua qui tumidis brachia lassat aquis,

ossaque pacata nostra tegantur humo,

non igitur mirum, finem quaerentibus horum

fallor, et illa meae superabit tempora vitae,

tu mihi dictasti iuvenalia carmina primus:

plausibus ex ipsis populi laetoque favore

quod licet, ut videar tecum magis esse, legenda

obruent eum tot saevis deus aequoris undis,

cur ego concepi Scythicis me posse carere

ut mihi conanti nonnumquam intendere curas

30 altera si nobis usque rogatur humus.

30 si tamen a memori posteritate legar.

30 apposui senis te duce quinque pedes,

30 ingenium quodvis incaluisse potest:

30 saepe, precor, studii pignora mitte tui,

30 ex illis mergi pars quota digna fuit?

30 finibus et terra prosperiore frui?

30 fortunae species obstat acerba meae,

te magis est mirum non hoc evincere, coniunx,

corpora debentur maestis exsanguia bustis:

nec me Maeonio consurgere carmine nec me

tamque ego sumpsissem tali clamore vigorem,

exemploque meo, nisi dedignaris id ipsum,

cum pereant acie fortissima quaeque, vel ipso

cur aliquid de me speravi lenius umquam?

vixque mihi videor, faciam qui carmina, sanus,

inque meis lacrimas posse tenere malis,

effugiunt structos nomen honorque rogos.

dicere magnorum passus es acta ducum,

quam rudis audita miles ad arma tuba.

utere, quod nobis rectius ipse dares,

iudice delectus Martis iniquus erit.

an fortuna mihi sic mea nota fuit?

inque feris curem corrigere illa Getis.

quid facias, quaeris? quaeras hoc scilicet ipsum,

occidit et Theseus et qui comitavit Oresten:

forsitan exiguas, aliquas tamen, arcus et ignes

pectora sint nobis nivibus glacieque licebit

namque ego, qui perii iam pridem, Maxime, vobis,

at si forte velis in nos inquirere, nemo est

torqueor en gravius, repetitaque forma locorum

nil tamen e scriptis magis excusabile nostris,

invenies, vere si reperire voles.

sed tamen in laudes vivit uterque suas.

ingenii vires comminuere mei.

atque hoc, quem patior, frigidiora loco,

ingenio nitor non periisse meo.

qui se, quod patitur, commeruisse neget.

exilium renovat triste recensque facit.

quam sensus cunctis paene quod unus inest.

35 velle parum est: cupias, ut re potiaris, oportet,

35 vos etiam seri laudabunt saepe nepotes,

35 namque ego dum canto tua regna tuaeque parentis

35 illa ducis facies in curru stantis eburno

35 redde vicem, nec rara tui monimenta laboris

35 adde quod extinctos vel aqua vel Marte vel igni

35 est tamen utilius, studium cessare meorum,

35 laeta fere laetus cecini, cano tristia tristis.

et faciat somnos haec tibi cura breves,

claraque erit scriptis gloria vestra meis.

in nullum mea mens grande vacavit opus,

excuteret frigus sensibus omne meis.

accipiant nostrae, grata futura,

nulla potest iterum restituisse dies.

quam, quas admorint, non valuisse preces,

conveniens operi tempus utrumque suo est.

velle reor multos: quis enim mihi tam sit iniquus.

hic quoque Sauromatae iam vos novere Getaeque,

nec satis hoc fuerat, stulto quoque carmine feci,

his ego defectus dubiisque auctoribus usus

manus, dic tamen, o iuvenis studiorum plene meorum,

restituit multos aut poenae parte levavit

magna quidem res est, quam non audetis, amici:

quid nisi de vitio scribam regionis amarae,

optet ut exilium pace carere meum?

et tales animos barbara turba probat,

Artibus ut posses non rudis esse meis.

ad vestri venio iure favoris opem.

ecquid ab his ipsis admoneare mei.

Caesar: et in multis me, precor, esse velit,

sed si quis peteret, qui dare vellet, erat.

utque loco moriar commodiore precer?

pectore te toto cunctisque incumbere nervis

eumque ego de vestra nuper probitate referrem

pro quibus exilium misero est mihi reddita merces,

nec mihi nota ducum nec sunt mihi nota locorum

ecquid, ubi aut recitas factum modo carmen amicis,

at tu, cum tali populus sub principe simus,

dummodo non nobis hoc Caesaris ira negant,

eum totiens eadem dicam, vix audior ulli,

40 et niti pro me nocte dieque decet.

40 (nam didici Getice Sarmaticeque loqui),

40 id quoque in extremis et sine pace locis.

40 nomina, materiam non habuere manus.

40 aut, quod saepe soles, exigis ut recitent,

40 adloquio profugi credis inesse metum?

40 fortiter Euxinis inmoriemur aquis.

40 verbaque profectu dissimulata carent.

utque iuvent alii, tu debes vincere amicos,

forte senex quidam, coetu cum staret in illo,

at non Chionides Eumolpus in Orphea talis,

pars quota de tantis rebus, quam fama referre

quaeror, ut interdum tua mens, oblita quid absit,

forsitan haec domino Busiride iure timeres,

et tamen haec eadem cum sint, non scripsimus isdem,

uxor, et ad partis prima venire tuas.

reddidit ad nostros talia verba sonos :

in Phryga nec Satyrum talis Olympus erat,

aut aliquis nobis scribere posset, erat?

nescio quid certe sentit abesse sui,

aut solito clausos urere in aere viros,

unaque per plures vox mea temptat opem.

magna tibi imposita est nostris persona libellis:

‘nos quoque amicitiae nomen, bone, novimus hospes,

praemia nec Chiron ab Achille talia cepit,

quo magis, o lector, debes ignoscere, si quid

utque loqui multum de me praesente solebas,

desine mitem animum vano infamare timore,

an, ne bis sensum lector reperiret eundem,

coniugis exemplum diceris esse bonae.

quos procul a vobis Pontus et Hister habet.

Pythagoraeque ferunt non nocuisse Numam.

erratum est illic praeteritumve mihi.

nunc quoque Nasonis nomen in ore tuo est?

saeva quid in placidis saxa vereris aquis?

unus amicorum. Brute, rogandus eras ?

45 hanc cave degeneres, ut sint praeconia nostra

45 est locus in Scythia, Tauros dixere priores,

45 nomina neu referam longum collecta per aevum,

45 adde quod assidue domini meditata querellas

45 ipse quidem Getico peream violatus ab arcu

45 ipse ego quod primo scripsi sine nomine vobis,

45 non fuit hoc tanti, confesso ignoscite, docti:

vera, vide famae quod tuearis opus.

qui Getica longe non ita distat humo.

discipulo perii solus ab ipse meo.

ad laetum carmen vix mea versa lyra est.

(et sit periuri quam prope poena, vides)

vix excusari posse mihi videor,

vilior est operis fama salute mea.

ut nihil ipse querar, tacito me fama queretur,

hac ego sum terra (patriae nec paenitet) ortus:

dum damus arma tibi, dum te, lascive, docemus,

vix bona post tanto quaerenti verba subibant,

te nisi momentis video paene omnibus absens.

sed pavor attonito rationis ademerat usum,

denique materiam, quam quis sibi fluxerit ipse,

quae debet, fuerit ni tibi cura mei,

consortem Phoebi gens colit illa deam.

haec te discipulo dona magister habet,

et gaudere aliquid res mihi visa nova est.

gratia quod menti quolibet ire licet.

cesserat omne novis consiliumque malis,

arbitrio variat multa poeta suo.

exposuit memet populo Fortuna videndum,

templa manent hodie vastis innixa columnis,

scis tamen, et liquido iuratus dicere possis,

utque reformidant insuetum lumina solem,

hac ubi perveni nulli cernendus in urbem,

fortunamque meam metuens, non vindicis inani,

Musa mea est index nimium quoque vera malorum.

50 et plus notitiae, quam fuit ante, dedit.

50 perque quater denos itur in illa gradus,

50 non ine legitimos sollicitasse toros.

50 sic ad laetitiam mens mea segnis erat.

50 saepe loquor tecum, saepe loquente fruor.

50 terrebar titulo nominis ipse mei.

50 atque incorrupti pondera testis habet.

notior est factus Capaneus a fulminis ictu .

fama refert illic signum caeleste fuisse;

scripsimus haec illis, quarum nec vitta pudicos

est quoque cunctarum novitas carissima rerum,

tum mihi difficile est, quam sit bene, dicere, quamque

hactenus admonitus memori concede poëtae

nec liber ut fieret, sed uti sua cuique daretur

notus humo mersis Amphiaraus equis,

quoque minus dubites, stat basis orba dea;

contingit crines nec stola longa pedes,

gratiaque officio, quod mora tardat,

candida iudiciis illa sit hora meis.

ponat ut in chartis nemina cara suis.

littera, propositum curaque nostra fuit.

si minus errasset, notus minus esset Ulixes:

araque, quae fuerat natura candida saxi,

dic, precor, ecquando didicisti fallere nuptas,

abest, cetera certatim de magno scripta triumpho

tum me, siqua fides, caelesti sede receptum

turpe erit ambobus, longo mihi proximus usu

postmodo collectas utcumque sine ordine iunxi:

magna Philoctetae vulnere fama suo est.

decolor adfuso tincta cruore rubet.

et facere incertum per mea iussa genus?

iam pridem populi suspicor ore legi.

cum fortunatis suspicor esse deis.

si nulla libri parte legere mei.

hoc opus electum ne mihi forte putes.

55 si locus est aliquis tanta inter nomina parvis,

55 femina sacra facit taedae non nota iugali,

55 an sit ab his omnis rigide summota libellis,

55 illa bibit sitiens lector, mea pocula plenus:

55 rursus ubi huc redii, caelum superosque relinquo,

55 ne tamen iste metus somnos tibi rumpere possit,

55 da veniam scriptis, quorum non gloria nobis

nos quoque conspicuos nostra ruina facit,

quae superat Scythicas nobilitate nurus,

quam lex furtivos arcet habere viros?

illa recens pota est, nostra tepebit aqua.

a Styge nec longe Pontica distat humus,

non ultra, quam vis, officiosus ero,

causa, sed utilitas officiumque fuit.

nec te nesciri patitur mea pagina, qua non

sacrifici genus est, sic instituere parentes,

quid tamen hoc prodest, vetiti si lege severa

non ego cessavi, nec fecit inertia serum!

unde ego si fato nitor prohibente reverti,

teque tegam, qui sis, nisi cum permiseris ipse:

inferius Coa Bittide nomen habes,

advena virgineo caesus ut ense cadat.

credor adulterii composuisse notas?

ultima me vasti sustinet ora freti.

spem sine profectu. Maxime, tolle mihi.

cogetur nemo munus habere meum.

quicquid ages igitur, scaena spectabere magna,

regna Thoans habuit Maeotide clarus in ora,

at tu, sic habeas ferientes cuncta sagittas,

dum venit huc rumor properataque carmina fiunt

tu modo, quem poteras vel aperte tutus amare,

60 et pia non paucis testibus uxor eris.

60 nec fuit Euxinis notior alter aquis.

60 sic numquam rapido lampades igne vacent,

60 factaque eunt ad vos, annus abisse potest.

60 si res est anceps ista, latenter ama.

crede mihi, quotiens laudaris carmine nostro,

sceptra tenente illo liquidas fecisse per auras

sic regat imperium terrasque coerceat omnis

nec minimum refert, intacta rosaria primus,

qui legit has laudes, an mereare rogat,

nescioquam dicunt Iphigenian iter.

Caesar, ab Aenea qui tibi fratre tuus,

an sera carpas paene relicta manu.

utque favere reor plures virtutibus istis,

quam levibus ventis sub nube per aethera vectam

effice, sit nobis non inplacabilis ira,

quid mirum, lectis exhausto floribus horto,

sic tua non paucae carpere facta volent.

creditur his Phoebe deposuisse locis.

meque loco plecti commodiore velit.

si duce non facta est digna corona tuo ?

65 quarum tu praesta ne livor dicere possit

65 praefuerat templo multos ea rite per annos,

65 haec ego visus eram puero dixisse volucri,

65 deprecor hoc : vatum contra sua carmina ne quis

haec est pro miseri lenta salute viri.

invita peragens tristia sacra manu:

hos visus nobis ille dedisse sonos .

dicta putet! pro se Musa locuta mea est.

cumque ego deficiam, nec possim ducere currum,

cum duo velifera iuvenes venere carina

per mea tela, faces, et per mea tela, sagittas,

sunt mihi vobiscum communia sacra, poetae,

fac tu sustineas debile sola iugum.

presseruntque suo litora nostra pede.

per matrem iuro Caesareumque caput,

in vestro miseris si licet esse choro,

ad medicum specto venis fugientibus aeger:

par fuit his aetas et amor, quorum alter Orestes,

nil nisi concessum nos te didicisse magistro,

magnaque pars animae mecum vixistis, amici:

70 ultima pars animae dum mihi restat, ades;

70 alter erat Pylades :

70 Artibus et nullum crimen inesse tuis.

70 hac ego vos absens nunc quoque parte colo.

quodque ego praestarem, si te magis ipse valerem,

nomina fama tenet, protinus inmitem Triviae ducuntur ad aram,

utque hoc, sic utinam defendere cetera possem !

sint igitur vestro mea commendata favore

id mihi, cum valeas fortius ipsa, refer.

evincti geminas ad sua terga manus,

scis aliud, quod te laeserit, esse, magis,

carmina, non possum pro quibus ipse loqui,

exigit hoc socialis amor foedusque maritum:

spargit aqua captos lustrali Graia sacerdos,

quicquid id est (neque enim debet dolor ipse referri,

scripta placent a morte fere, quia laedere vivos

moribus hoc, coniunx, exigis ipsa tuis.

ambiat ut fulvas infula longa comas.

nec potes a culpa dicere abesse tua)

livor et iniusto carpere dente solet.

75 hoc domui debes, de qua censeris, ut illam

75 dumque parat sacrum, dum velat tempora vittis,

75 tu licet erroris sub imagine crimen obumbres,

75 si genus est mortis male vivere, terra moratur,

non magis officiis quam probitate colas,

dum tardae causas invenit ipsa morae,

non gravior merito iudicis ira fuit.

et desunt fatis sola sepulchra meis.

cuncta licet facias, nisi eris laudabilis uxor,

non ego crudelis, iuvenes, (ignoscite) dixit

ut tamen aspicerem consolarerque iacentem,

denique opus curae culpetur ut undique nostrae,

non poterit credi Marcia culta tibi.

sacra suo facio barbariora loco.

lapsa per inmensas est mea pinna vias.

officium nemo qui reprehendit erit.

nec sumus indigni: nec, si vis vera fateri,

ritus is est gentis, qua vos tamen urbe venitis?

haec loca tum primum vidi, cum matre rogante

ut desint vires, tamen est laudanda voluntas:

80 debetur meritis gratia nulla meis.

80 quodve parum fausta puppe petistis iter?'

80 Phasias est telis fixa puella meis.

80 hac ego contentos auguror esse deos.

redditur illa quidem grandi cum faenore nobis,

dixit, et audito patriae pia nomine virgo

quae nunc cur iterum post saecula longa revisam,

haec facit ut veniat pauper quoque gratus ad aras,

nec te, si cupiat, laedere rumor habet,

consortes urbis comperit esse suae.

tu facis, o castris miles amice meis.

et placeat caeso non minus agna bove.

sed tamen hoc factis adiunge prioribus unum,

alter ut e vobis inquit cadat hostia sacris,

pone metus igitur: mitescet Caesaris ira,

res quoque tanta fuit, quantae subsistere summo

pro nostris ut sis ambitiosa malis.

ad patrias sedes nuntius alter eat.

et veniet votis mollior hora tuis.

Aeneadum vati grande fuisset onus.

85 ut minus infesta iaceam regione labora,

85 ire iubet Pylades carum periturus Oresten;

85 neve moram timeas, tempus, quod quaerimus, instat,

85 ferre etiam molles elegi tam vasta triumphi

clauda nec officii pars erit ulla tui.

hic negat, inque vices pugnat uterque mori.

cunctaque laetitiae plena triumphus habet,

pondera disparibus non potuere rotis,

magna peto, sed non tamen invidiosa roganti:

extitit hoc unum, quo non convenerit illis:

dum domus et nati, dum mater Livia gaudet,

quo pede nunc utar, dubia est sententia nobis :

utque ea non teneas, tuta repulsa tua est.

cetera par concors et sine lite fuit.

dum gaudes, patriae magne ducisque pater,

alter enim de te, Rhene, triumphus adest,

nec mihi suscense, totiens, si carmine nostro,

dum peragunt pulchri iuvenes certamen amoris

dum sibi gratatur populus, totamque per urbem

inrita motorum non sunt praesagia vatum .

90 quod facis, ut facias, teque imitere, rogo.

90 ad fratrem scriptas exarat illa notas.

90 omnis odoratis ignibus ara calet,

90 danda Iovi laurus, dum prior illa viret.

fortibus adsuevit tubicen prodesse, suoque

ad fratrem mandata dabat, cuique illa dabantur

dum faciles aditus praebet venerabile templum,

nec mea verba legis, qui sum summotus ad Histrum.

dux bene pugnantis incitat ore viros.

(humanos casus aspice!) frater erat.

sperandum est nostras posse valere preces,

non bene pacatis flumina pota Getis:

nota tua est probitas testataque tempus in omne;

nec mora, de templo rapiunt simulacra Dianae,

dixit, et aut ille est tenues dilapsus in auras,

ista dei vox est, deus est in pectore nostro,

sit virtus etiam non probitate minor.

clamque per inmensas puppe feruntur aquas.

coeperunt sensus aut vigilare mei.

haec duce praedico vaticinorque deo.

95 non tibi Amazonia est pro me sumenda securis,

95 mirus amor iuvenum . quamvis abiere tot anni,

95 si dubitem, faveas quin his, o Maxime, dictis,

95 quid cessas currum pompamque parare triumphis,

aut excisa levi pelta gerenda manu.

in Scythia magnum nunc quoque nomen habent,’

Memnonio cycnos esse colore putem,

Livia? dant nullas iam tibi bella moras.

numen adorandum est, non ut mihi fiat amicum,

fabula narrata est postquam vulgaris ab illo,

sed neque mutatur nigra pice lacteus humor,

perfida damnatas Germania proicit hastas.

sed sit ut iratum, quam fuit ante, minus.

laudarunt omnes facta piamque fidem,

nec, quod erat candens, fit terebinthus ebur.

iam pondus dices omen habere meum.

gratia si nulla est, lacrimae tibi gratia fient.

scilicet hac etiam, qua nulla ferocior ora est,

conveniens animo genus est tibi, nobile namque

crede, brevique fides aderit, geminabit honorem

100 hac potes aut nulla parte movere deos.

100 nomen amicitiae barbara corda movet,

100 pectus et Herculeae simplicitatis habes,

100 filius, et iunctis, ut prius, ibit equis.

quae tibi ne desint, bene per mala nostra cavetur :

quid facere Ausonia geniti debetis in urbe,

livor, iners vitium, mores non exit in altos,

prome, quod inicias umeris victoribus, ostrum:

meque viro flendi copia dives adest;

cum tangant duros talia facta Getas?

utque latens ima vipera serpit humo.

ipsa potest solitum nosse corona caput:

utque meae res sunt, omni, puto, tempore flebis.

adde quod est animus semper tibi mitis, et altae

mens tua sublimis supra genus eminet ipsum,

scuta sed et galeae gemmis radientur et auro,

has fortuna tibi nostra ministrat opes.

indicium mores nobilitatis habent,

grandius ingenio nec tibi nomen inest.

stentque super vinctos trunca tropaea viros:

105 si mea mors redimenda tua, quod abominor, esset,

105 quos Volesus patrii cognoscat nominis auctor,

105 ergo alii noceant miseris optentque timeri,

105 oppida turritis cingantur eburnea muris,

Admeti coniunx, quam sequereris, erat.

quos Numa maternus non neget esse suos.

tinctaque mordaci spicula felle gerant:

fictaque res vero more putetur agi.

aemula Penelopes fieres, si fraude pudica

adiectique probent genetiva ad nomina Cottae,

at tua supplicibus domus est adsueta iuvandis,

squalidus inmissos fracta sub harundine crines

instantis velles fallere nupta procos.

si tu non esses, interitura domus,

in quorum numero me, precor, esse velis.’

Rhenus et infectas sanguine portet aquas,

si comes extincti Manes sequerere mariti,

digne vir hac serie, lapso succurrere amico

barbara iam capti poscunt insignia reges

110 esset dux facti Laodamia tui.

110 conveniens istis moribus esse puta.

110 textaque fortuna divitiora sua,

Iphias ante oculos tibi erat ponenda volenti

et quae praeterea virtus invicta tuorum

corpus in accensos mittere forte rogos.

saepe parata tibi, saepe paranda facit,

morte nihil opus est, nihil Icariotide tela.

di, quorum monitu sumus eventura locuti,

Caesaris est coniunx ore precanda tuo,

verba, precor, celeri nostra probate fide.

115 quae praestat virtute sua, ne prisca vetustas

laude pudicitiae saecula nostra premat:

quae Veneris formam, mores Iunonis habendo

sola est caelesti digna reperta toro.

quid trepidas et adire times? non impia Procne

120 filiave Aeëtae voce movenda tua est,

nec nurus Aegypti, nec saeva Agamemnonis uxor,

Scyllaque, quae Siculas inguine terret aquas,

Telegonive parens vertendis nata figuris,

nexaque nodosas angue Medusa comas,

125 femina sed princeps, in qua Fortuna videre

se probat et caecae crimina falsa tulit:

qua nihil in terris ad finem solis ab ortu

clarius excepto Caesare mundus habet,

eligito tempus captatum saepe rogandi,

130 exeat adversa ne tua navis aqua.

non semper sacras reddunt oracula sortis,

ipsaque non omni tempore fana patent,

cum status urbis erit, qualem nunc auguror esse,

et nullus populi contrahet ora dolor,

135 cum domus Augusti, Capitoli more colenda,

laeta, quod est et sit, plenaque pacis erit,

tum tibi di faciant adeundi copia fiat,

profectura aliquid tum tua verba putes.

siquid aget maius, differ tua coepta caveque

140 spem festinando praecipitare meam.

nec rursus iubeo dum sit vacuissima quaeras:

corporis ad curam vix vacat illa sui.

omnia ...........

per rerum turbam tu quoque oportet eas.

145 cum tibi contigerit vultum Iunonis adire,

fac sis personae, quam tueare, memor.

nec factum defende meum; mala causa silenda est.

nil nisi sollicitae sint tua verba preces,

tum lacrimis demenda mora est, summissaque terra

150 ad non mortalis brachia tende pedes.

tum pete nil aliud, saevo nisi ab hoste recedam;

hostem Fortunam sit satis esse mihi.

plura quidem subeunt, sed conturbata timore

haec quoque vix poteris voce tremente loqui.

155 suspicor hoc damno fore non tibi. sentiet illa

te maiestatem pertimuisse suam.

nec, tua si fletu scindentur verba, nocebit:

interdum lacrimae pondera vocis habent,

lux etiam coeptis facito bona talibus adsit

160 horaque conveniens auspiciumque favens.

sed prius imposito sanctis altaribus igni

tura fer ad magnos vinaque pura deos.

e quibus ante omnis Augustum numen adora

progeniemque piam participemque tori.

165 sint utinam mites solito tibi more tuasque

non duris lacrimas vultibus aspiciant.

Book 2 Contents Book 4