Saturae — Book III (Satires 7-9)

Et spes et ratio studiorum in Caesare tantum;

Stemmata quid faciunt? quid prodest, Pontice, longo

Scire velim, quare totiens mihi, Naevole, tristis

solus enim tristes hac tempestate Camenas

sanguine censeri, pictos ostendere vultus

occurras, fronte obducta ceu Marsya victus,

respexit, cum iam celebres notique poetae

maiorum et stantis in curribus Aemilianos

quid tibi cum vultu, qualem deprensus habebat

balneolum Gabiis, Romae conducere furnos

et Curios iam dimidios umerosque minorem

Ravola, dum Rhodopes uda terit inguina barba?

5 temptarent, nec foedum alii nec turpe putarent

5 Corvinum et Galbam auriculis nasoque carentem?

5 nos colaphum incutimus lambenti crustula servo.

praecones fieri, cum desertis Aganippes

quis fructus generis tabula iactare capaci

non erit hac facie miserabilior Crepereius

vallibus esuriens migraret in atria Clio;

Corvinum, posthac multa contingere virga

Pollio, qui triplicem usuram praestare paratus

nam si Pieria quadrans tibi nullus in umbra

fumosos equitum cum dictatore magistros,

circumit et fatuos non invenit, unde repente

ostendatur, ames nomen victumque Machaerae

si coram Lepidis male vivitur? effigies quo

tot rugae? certe modico contentus agebas

10 et vendas potius commissa quod auctio vendit

10 tot bellatorum, si luditur alea pernox

10 vernam equitem, conviva ioco mordente facetiis

stantibus, oenophorum tripedes armaria cistas,

ante Numantinos, si dormire incipis ortu

et salibus vehemens intra pomeria natis.

Alcitheon Pacti, Thebas et Terea Fausti.

Luciferi, quo signa duces et castra movebant?

omnia nunc contra: vultus gravis, horrida siccae

hoc satius quam si dicas sub iudice vidi

cur Allobrogicis et magna gaudeat ara

silva comae, nullus tota nitor in cute, qualem

quod non vidisti, faciant equites Asiani

natus in Herculeo Fabius lare, si cupidus, si

Bruttia praestabat calidi tibi fascia visci,

15 quamquam et Cappadoces faciant equitesque Bithyni,

15 vanus et Euganea quantumvis mollior agna,

15 sed fruticante pilo neglecta et squalida crura.

altera quos nudo traducit Gallia talo.

si tenerum attritus Catinensi pumice lumbum

quid macies aegri veteris, quem tempore longo

Nemo tamen studiis indignum ferre laborem

squalentis traducit avos, emptorque veneni

torret quarta dies olimque domestica febris?

cogetur posthac, nectit quicumque canoris

frangenda miseram funestat imagine gentem?

deprendas animi tormenta latentis in aegro

eloquium vocale modis laurumque momordit.

tota licet veteres exornent undique cerae

corpore, deprendas et gaudia; sumit utrumque

20 hoc agite, o iuvenes, circumspicit et stimulat vos

20 atria, nobilitas sola est atque unica virtus.

20 inde habitum facies, igitur flexisse videris

materiamque sibi ducis indulgentia quaerit,

Paulus vel Cossus vel Drusus moribus esto,

propositum et vitae contrarius ire priori.

si qua aliunde putas rerum expectanda tuarum

hos ante effigies maiorum pone tuorum,

nuper enim, ut repeto, fanum Isidis et Ganymedem

praesidia atque ideo croceae membrana tabellae

praecedant ipsas illi te consule virgas.

Pacis et advectae secreta Palatia matris

impletur, lignorum aliquid posce ocius et quae

prima mihi debes animi bona. sanctus haberi

et Cererem (nam quo non prostat femina templo?)

25 componis dona Veneris, Telesine, marito,

25 iustitiaeque tenax factis dictisque mereris?

25 notior Aufidio moechus celebrare solebas,

aut clude et positos tinea pertunde libellos,

agnosco procerem: salve Gaetulice, seu tu

quodque taces, ipsos etiam inclinare maritos.

frange miser calamum vigilataque proelia dele,

Silanus, quocumque alio de sanguine rarus

‘Utile et hoc multis vitae genus, at mihi nullum

qui facis in parva sublimia carmina cella,

civis et egregius patriae contingis ovanti,

inde operae pretium, pingues aliquando lacernas,

ut dignus venias hederis et imagine macra.

exclamare libet, populus quod clamat Osiri

munimenta togae, duri crassique coloris

30 spes nulla ulterior; didicit iam dives avarus

30 invento. quis enim generosum dixerit hunc qui

30 et male percussas textoris pectine Galli

tantum admirari, tantum laudare disertos,

indignus genere et praeclaro nomine tantum

accipimus, tenue argentum venaeque secundae,

ut pueri Iunonis avem. sed defluit aetas

insignis? nanum cuiusdam Atlanta vocamus,

fata regunt homines, fatum est et partibus illis

et pelagi patiens et cassidis atque ligonis.

Aethiopem Cycnum, pravam extortamque puellam

quas sinus abscondit, nam si tibi sidera cessant,

taedia tunc subeunt animos, tunc seque suamque

Europen; canibus pigris scabieque vetusta

nil faciet longi mensura incognita nervi,

35 Terpsichoren odit facunda et nuda senectus.

35 levibus et siccae lambentibus ora lucernae

35 quamvis te nudum spumanti Virro labello

Accipe nunc artes ne quid tibi conferat iste

nomen erit pardus tigris leo, si quid adhuc est

viderit et blandae adsidue densaeque tabellae

quem colis et Musarum et Apollinis aede relicta,

quod fremat in terris violentius; ergo cavebis

sollicitent, αὐτὸς γὰρ ἐφέλκεται ἄνδρα κίναιδος.

ipse facit versus, atque uni cedit Homero

et metues ne tu sic Creticus aut Camerinus.

quod tamen ulterius monstrum quam mollis avarus?

propter mille annos, et si dulcedine famae

His ego quem monui? tecum est mihi sermo, Rubelli

haec tribui, deinde illa dedi, mox plura tulisti;

40 succensus recites, maculosas commodat aedes;

40 Blande, tumes alto Drusorum stemmate, tamquam

40 computat, et cevet. ponatur calculus, adsint

haec longe ferrata domus servire iubetur,

feceris ipse aliquid propter quod nobilis esses,

cum tabula pueri; numera sestertia quinque

in qua sollicitas imitatur ianua portas,

ut te conciperet quae sanguine fulget Iuli,

omnibus in rebus: numerentur deinde labores,

scit dare libertos extrema in parte sedentis

non quae ventoso conducta sub aggere texit,

an facile et pronum est agere intra viscera penem

ordinis et magnas comitum disponere voces:

vos humiles, inquis, ‘volgi pars ultima nostri,

legitimum atque illic hesternae occurrere cenae?

45 nemo dabit regum quanti subsellia constant

45 quorum nemo queat patriam monstrare parentis;

45 servus erit minus ille miser qui foderit agrum,

et quae conducto pendent anabathra tigillo,

ast ego Cecropides.’ vivas et originis huius

quam dominum; sed tu sane tenerum et puerum te

quaeque reportandis posita est orchestra cathedris.

gaudia longa feras, tamen ima plebe Quiritem

et pulchrum et dignum cyatho caeloque putabas,

nos tamen hoc agimus tenuique in pulvere sulcos

facundum invenies: solet hic defendere causas

vos humili adseculae, vos indulgebitis umquam

ducimus et litus sterili versamus aratro,

nobilis indocti; veniet de plebe togata

cultori, iam nec morbo donare parati?

50 nam si discedas, laqueo tenet ambitiosi

50 qui iuris nodos et legum aenigmata solvat;

50 en cui tu viridem umbellam, cui sucina mittas

consuetudo mali, tenet insanabile multos

hinc petit Euphraten iuvenis domitique Batavi

grandia, natalis quotiens redit aut madidum ver

scribendi cacoethes et aegro in corde senescit.

custodes aquilas, armis industrius. at tu

incipit et strata positus longaque cathedra

Sed vatem egregium, cui non sit publica vena,

nil nisi Cecropides, truncoque simillimus Hermae:

munera femineis tractat secreta kalendis.

qui nil expositum soleat deducere nec qui

nullo quippe alio vineis discrimine quam quod

Dic, passer, cui tot montis, tot praedia servas

55 communi feriat carmen triviale moneta,

55 illi marmoreum caput est, tua vivit imago.

55 Apula, tot milvos intra tua pascua lassos?

hunc, qualem nequeo monstrare et sentio tantum,

Dic mihi, Teucrorum proles: animalia muta

te Trifolinus ager fecundis vitibus implet

anxietate carens animus facit, omnis acerbi

quis generosa putet nisi fortia? nempe volucrem

suspectumque iugum Cumis et Gaurus inanis—

inpatiens, cupidus silvarum aptusque bibendis

sic laudamus equum, facili cui plurima palma

nam quis plura linit victuro dolia musto?—

fontibus Aonidum. neque enim cantare sub antro

fervet et exultat rauco victoria circo;

quantum erat exhausti lumbos donare clientis

60 Pierio thyrsumque potest contingere maesta

60 nobilis hic, quocumque venit de gramine, cuius

60 iugeribus paucis? meliusne hic rusticus infans

paupertas atque aeris inops, quo nocte dieque

clara fuga ante alios et primus in aequore pulvis,

cum matre et casulis et conlusore catello

corpus eget: satur est cum dicit Horatius euhoe!

sed venale pecus Coryphaei posteritas et

cymbala pulsantis legatum fiet amici?

quis locus ingenio, nisi cum se carmine solo

Hirpini, si rara iugo victoria sedit;

improbus es cum poscis, ait. sed pensio clamat

vexant et dominis Cirrhae Nysaeque feruntur

nil ibi maiorum respectus, gratia nulla

posce; sed appellat puer unicus ut Polyphemi

65 pectora vestra duas non admittentia curas?

65 umbrarum; dominos pretiis mutare iubentur

65 lata acies per quam sollers evasit Vlixes;

magnae mentis opus, nec de lodice paranda

exiguis, trito ducunt epiraedia collo

alter emendus erit, namque hic non sufficit, ambo

attonitae, currus et equos faciesque deorum

segnipedes dignique molam versare nepotes,

pascendi. quid agam bruma spirante? quid, oro,

aspicere et qualis Rutulum confundat Erinys.

ergo ut miremur te, non tua, privum aliquid da,

quid dicam scapulis puerorum aquilone Decembri

nam si Vergilio puer et tolerabile desset

quod possim titulis incidere praeter honores

et pedibus? durate atque expectate cicadas?

70 hospitium, caderent omnes a crinibus hydri,

70 quos illis damus ac dedimus, quibus omnia debes.

70 Verum ut dissimili es, ut mittas cetera, quanto

surda nihil gemeret grave bucina: poscimus ut sit

Haec satis ad iuvenem quem nobis fama superbum

metiris pretio, quod ni tibi deditus essem

non minor antiquo Rubrenus Lappa cothurno,

tradit et inflatum plenumque Nerone propinquo;

devotusque cliens, uxor tua virgo maneret?

cuius et alveolos et laenam pignerat Atreus?

rarus enim ferme sensus communis in illa

scis certe quibus ista modis, quam saepe rogaris,

non habet infelix Numitor quod mittat amico:

fortuna, sed te censeri laude tuorum,

et quae pollicitus, fugientem saepe puellam

75 Quintillae quod donet habet, nec defuit illi

75 Pontice, noluerim sic ut nihil ipse futurae

75 amplexu rapui; tabulas quoque ruperat et iam

unde emeret multa pascendum carne leonem

laudis agas. miserum est aliorum incumbere famae,

signabat: tota vix hoc ego nocte redemi

iam domitum; constat leviori belua sumptu

ne conlapsa ruant subductis tecta columnis,

te plorante foris; testis mihi lectulus et tu,

nimirum et capiunt plus intestina poetae.

stratus humi palmes viduas desiderat ulmos.

ad quem pervenit lecti sonus et dominae vox.

Contentus fama iaceat Lucanus in hortis

esto bonus miles, tutor bonus, arbiter idem

instabile ac dirimi coeptum et iam paene solutum

80 marmoreis, et Serrano tenuique Saleio

80 integer; ambiguae si quando citabere testis

80 coniugium in multis domibus servavit adulter.

gloria quantalibet quid erit, si gloria tantum est?

incertaeque rei, Phalaris licet imperet ut sis

quo te circumagas? quae prima aut ultima ponas?

curritur ad vocem iucundam et carmen amicae

falsus et admoto dictet periuria tauro,

nullum ergo meritum est, ingrate ac perfide, nullum,

Thebaidos, laetam cum fecit Statius urbem

summum crede nefas animam praeferre pudori,

quod tibi filiolus vel filia nascitur ex me?

promisitque diem: tanta dulcedine captos

et propter vitam vivendi perdere causas,

tollis enim et libris actorum spargere gaudes

85 adficit ille animos tantaque libidine volgi

85 dignus morte perit, cenet licet ostrea centum

85 argumenta viri. foribus suspende coronas:

auditur; sed cum fregit subsellia versu,

Gaurana et Cosmi toto mergatur aeno.

iam pater es, dedimus quod famae opponere possis,

esurit, intactam Paridi nisi vendit Agauen.

Expectata diu tandem provincia cum te

iura parentis habes, propter me scribens heres,

ille et militiae multis largitur honorem,

rectorem accipiet, pone irae frena modumque,

legatum omne capis nec non et dulce caducum.

semenstri digitos vatum circumligat auro:

pone et avaritiae, miserere inopum sociorum:

commoda praeterea iungentur multa caducis,

90 quod non dant proceres, dabit histrio; tu Camerinos

90 ossa vides rerum vacuis exucta medullis;

90 si numerum, si tres implevero.’ Iusta doloris,

et Baream, tu nobilium magna atria curas?

respice quid moneant leges, quid curia mandet,

Naevole, causa tui; contra tamen ille quid adfert?

praefectos Pelopea facit, Philomela tribunos.

praemia quanta bonos maneant, quam fulmine iusto

‘neglegit atque alium bipedem sibi quaerit asellum,

haut tamen invideas vati quem pulpita pascunt:

et Capito et Numitor ruerint damnante senatu,

haec soli commissa tibi celare memento

quis tibi Maecenas, quis nunc erit aut Proculeius

piratae Cilicum, sed quid damnatio confert?

et tacitus nostras intra te fige querellas.

95 aut Fabius? quis Cotta iterum, quis Lentulus alter?

95 praeconem, Chaerippe, tuis circumspice pannis,

95 nam res mortifera est inimicus pumice levis;

tunc par ingenio pretium, tunc utile multis

cum Pansa eripiat quidquid tibi Natta reliquit

qui modo secretum commiserat, ardet et odit,

pallere et vinum toto nescire Decembri.

iamque tace; furor est post omnia perdere naulum.

tamquam prodiderim quidquid scio. sumere ferrum,

Vester porro labor fecundior, historiarum

Non idem gemitus olim neque vulnus erat par

fuste aperire caput, candelam adponere valvis

scriptores? perit hic plus temporis atque olei plus.

damnorum sociis florentibus et modo victis,

non dubitat, nec contemnas aut despicias quod

100 nullo quippe modo millensima pagina surgit

100 plena domus tunc omnis, et ingens stabat acervus

100 his opibus numquam cara est annona veneni.

omnibus et crescit multa damnosa papyro;

nummorum, Spartana chlamys, conchylia Coa,

ergo occulta teges ut curia Martis Athenis.’

sic ingens rerum numerus iubet atque operum lex.

et cum Parrhasii tabulis signisque Myronis

O Corydon, Corydon, secretum divitis ullum

quae tamen inde seges? terrae quis fructus apertae?

Phidiacum vivebat ebur, nec non Polycliti

esse putas? servi ut taceant, iumenta loquentur

quis dabit historico quantum daret acta legenti?

multus ubique labor, rarae sine Mentore mensae,

et canis et postes et marmora, claude fenestras,

105 Sed genus ignavum, quod lecto gaudet et umbra.

105 inde Dolabella atque hinc Antonius, inde

105 vela tegant rimas, iunge ostia, tollite lumen,

dic igitur quid causidicis civilia praestent

sacrilegus Verres referebant navibus altis

e medio fac eant omnes, prope nemo recumbat:

officia et magno comites in fasce libelli.

occulta spolia et plures de pace triumphos,

quod tamen ad cantum galli facit ille secundi,

ipsi magna sonant, sed tum cum creditor audit

nunc sociis iuga pauca boum, grex parvus equarum,

proximus ante diem caupo sciet, audiet et quae

praecipue, vel si tetigit latus acrior illo

et pater armenti capto eripietur agello,

finxerunt pariter libarius archimagiri

110 qui venit ad dubium grandi cum codice nomen.

110 ipsi deinde Lares, si quod spectabile signum,

110 carptores. quod enim dubitant componere crimen

tunc inmensa cavi spirant mendacia folles

si quis in aedicula deus unicus; haec etenim sunt

in dominos, quotiens rumoribus ulciscuntur

conspuiturque sinus: veram deprendere messem

pro summis, iam sunt haec maxima, despicias tu

baltea? nec derit qui te per compita quaerat

si libet, hinc centum patrimonia causidicorum,

forsitan inbellis Rhodios unctamque Corinthon;

nolentem et miseram vinosus inebriet aurem,

parte alia solum russati pone Lacertae.

despicias merito: quid resinata iuventus

illos ergo roges quidquid paulo ante petebas

115 consedere duces, surgis tu pallidus Aiax

115 cruraque totius facient tibi levia gentis?

115 a nobis, taceant illi. sed prodere malunt

dicturus dubia pro libertate bubulco

horrida vitanda est Hispania, Gallicus axis

arcanum, quam subrepti potare Falerni

iudice, rumpe miser tensum iecur, ut tibi lasso

Illyricumque latus; parce et messoribus illis

pro populo faciens quantum Saufeia bibebat,

Agantur virides, scalarum gloria, palmae.

qui saturant urbem circo scaenaeque vacantem;

vivendum recte cum propter plurima tum est his

quod vocis pretium? siccus petasunculus et vas

quanta autem inde feres tam dirae praemia culpae,

idcirco ut possis linguam contemnere servi.

120 pelamydum aut veteres, Maurorum epimenia, bulbi,

120 cum tenuis nuper Marius discinxerit Afros?

120 praecipue causis, ut linguas mancipiorum

aut vinum Tiberi devectum, quinque lagonae.

curandum in primis ne magna iniuria fiat

contemnas, nam lingua mali pars pessima servi;

si quater egisti, si contigit aureus unus,

fortibus et miseris, tollas licet omne quod usquam est

deterior tamen hic qui liber non erit illis,

inde cadunt partes ex foedere pragmaticorum.

auri atque argenti: scutum gladiumque relinques,

quorum animas et farre suo custodit et aere.

Aemilio dabitur quantum licet, et melius nos

et iaculum et galeam spoliatis arma supersunt.

‘Utile consilium modo, sed commune, dedisti,

125 egimus; huius enim stat currus aeneus, alti

125 Quod modo proposui, non est sententia: verum est,

125 nunc mihi quid suades post damnum temporis et spes

quadriiuges in vestibulis, atque ipse feroci

credite me vobis folium recitare Sibyllae,

deceptas? festinat enim decurrere velox

bellatore sedens curvatum hastile minatur

si tibi sancta cohors comitum, si nemo tribunal

flosculus angustae miseraeque brevissima vitae

eminus et statua meditatur proelia lusca.

vendit acersecomes, si nullum in coniuge crimen

portio; dum bibimus, dum serta unguenta puellas

sic Pedo conturbat, Matho deficit, exitus hic est

nec per conventus et cuncta per oppida curvis

poscimus, obrepit non intellecta senectus.’

130 Tongilii, magno cum rhinocerote lavari

130 unguibus ire parat nummos raptura Celaeno,

130 Ne trepida, numquam pathicus tibi derit amicus

qui solet et vexat lutulenta balnea turba,

tum licet a Pico numeres genus, altaque si te

stantibus et salvis his collibus: undique ad illos

perque forum iuvenes longo premit assere Maedos

nomina delectant, omnem Titanida pugnam

convenient et carpentis et navibus omnes

empturus pueros argentum murrina villas;

inter maiores ipsumque Promethea ponas,.

qui digito scalpunt uno caput, altera maior

spondet enim Tyrio stlattaria purpura filo.

de quocumque voles proavum tibi sumito libro.

spes superest; tu tantum erucis inprime dentem.

gratus eris; tu tantum erucis inprime dentem.

135 et tamen est illis hoc utile: purpura vendit

135 quod si praecipitem rapit ambitio atque libido,

135 ‘Haec exempla para felicibus, at mea Clotho

causidicum, vendunt amethystina; convenit illi

si frangis virgas sociorum in sanguine, si te

et Lachesis gaudent, si pascitur inguine venter,

et strepitu et facie maioris vivere census,

delectant hebetes lasso lictore secures,

o parvi nostrique Lares, quos ture minuto

sed finem inpensae non servat prodiga Roma.

incipit ipsorum contra te stare parentum

aut farre et tenui soleo exorare corona,

Fidimus eloquio? Ciceroni nemo ducentos

nobilitas claramque facem praeferre pudendis.

quando ego figam aliquid, quo sit mihi tuta senectus

140 nunc dederit nummos, nisi fulserit anulus ingens.

140 omne animi vitium tanto conspectus in se

140 a tegete et baculo? viginti milia faenus

respicit haec primum qui litigat, an tibi servi

crimen habet, quanto maior qui peccat habetur,

pigneribus positis, argenti vascula puri,

octo, decem comites, an post te sella, togati

quo mihi te solitum falsas signare tabellas

sed quae Fabricius censor notet, et duo fortes

ante pedes, ideo conducta Paulus agebat

in templis quae fecit avus statuamque parentis

de grege Moesorum. qui me cervice locata

sardonyche, atque ideo pluris quam Gallus agebat,

ante triumphalem? quo, si nocturnus adulter

securum iubeant clamoso insistere circo;

145 quam Basilus. rara in tenui facundia panno.

145 tempora Santonico velas adoperta cucullo?

145 sit mihi praeterea curvus caelator, et alter

quando licet Basilo flentem producere matrem?

Praeter maiorum cineres atque ossa volucri

qui multas facies pingit cito; sufficiunt haec,

quis bene dicentem Basilum ferat? accipiat te

carpento rapitur pinguis Lateranus, et ipse.

quando ego pauper ero; votum miserabile, nec spes

Gallia vel potius nutricula causidicorum

ipse rotam adstringit sufflamine mulio consul.

his saltem; nam cum pro me Fortuna vocatur,

Africa, si placuit mercedem ponere linguae.

nocte quidem, sed Luna videt, sed sidera testes

adfixit ceras illa de nave petitas,

150 Declamare doces? o ferrea pectora Vetti,

150 intendunt oculos, finitum tempus honoris

150 quae Siculos cantus effugit remige surdo.’

cum perimit saevos classis numerosa tyrannos.

cum fuerit, clara Lateranus luce flagellum

nam quaecumque sedens modo legerat, haec eadem stans,

sumet et occursum numquam trepidabit amici

perferet atque eadem cantabit versibus isdem;

iam senis ac virga prior annuet, atque maniplos

occidit miseros crambe repetita magistros,

solvet et infundet iumentis hordea lassis.

155 quis color et quod sit causae genus atque ubi summa

155 interea, dum lanatas robumque iuvencum

quaestio, quae veniant diversa e parte sagittae,

more Numae caedit, Iovis ante altaria iurat

nosse volunt omnes, mercedem solvere nemo

solam Eponam et facies olida ad praesepia pictas.

mercedem appellas? quid enim scio? culpa docentis

sed cum pervigiles placet instaurare popinas,

scilicet arguitur, quod laevae parte mamillae

obvius adsiduo Syrophoenix unctus amomo

160 nil salit Arcadico iuveni, cuius mihi sexta

160 currit, Idymaeae Syrophoenix incola portae,

quaque die miserum dirus caput Hannibal inplet,

hospitis adfectu dominum regemque salutat,

quidquid id est de quo deliberat, an petat urbem

et cum venali Cyane succincta lagona.

a Cannis, an post nimbos et fulmina cautus

Defensor culpae dicet mihi ‘fecimus et nos

circumagat madidas a tempestate cohortes.

haec iuvenes.’ esto, desisti nempe nec ultra

165 quantum vis stipulare et protinus accipe: quid do

165 fovisti errorem, breve sit quod turpiter audes;

ut totiens illum pater audiat? haec alii sex

quaedam cum prima resecentur crimina barba,

vel plures uno conclamant ore sophistae

indulge veniam pueris: Lateranus ad illos

et veras agitant lites raptore relicto;

thermarum calices inscriptaque lintea vadit

fusa venena silent, malus ingratusque maritus

maturus bello Armeniae Syriaeque tuendis

170 et quae iam veteres sanant mortaria caecos.

170 amnibus et Rheno atque Histro; praestare Neronem

Ergo sibi dabit ipse rudem, si nostra movebunt

securum valet haec aetas, mitte Ostia, Caesar,

consilia, et vitae diversum iter ingredietur

mitte, sed in magna legatum quaere popina;

ad pugnam qui rhetorica descendit ab umbra,

invenies aliquo cum percussore iacentem,

summula ne pereat qua vilis tessera venit

permixtum nautis et furibus ac fugitivis,

175 frumenti; quippe haec merces lautissima. tempta

175 inter carnifices et fabros sandapilarum

Chrysogonus quanti doceat vel Polio quanti

et resupinati cessantia tympana galli,

lautorum pueros: artem scindes Theodori

aequa ibi libertas, communia pocula, lectus

Balnea sescentis et pluris porticus in qua

non alius cuiquam, nec mensa remotior ulli.

gestetur dominus quotiens pluit—anne serenum

quid facias talem sortitus, Pontice, servum?

180 expectet spargatve luto iumenta recenti?

180 nempe in Lucanos aut Tusca ergastula mittas.

hic potius, namque hic mundae nitet ungula mulae.

at vos, Troiugenae, vobis ignoscitis, et quae

parte alia longis Numidarum fulta columnis

turpia cerdoni, Volesos Brutumque decebunt.

surgat et algentem rapiat cenatio solem,

Quid si numquam adeo foedis adeoque pudendis

qualiacumque domus, veniet qui fercula docte

utimur exemplis, ut non peiora supersint?

185 conponat, veniet qui pulmentaria condit.

185 consumptis opibus vocem, Damasippe, locasti

hos inter sumptus sestertia Quintiliano,

sipario, clamosum ageres ut Phasma Catulli.

ut multum, duo sufficient; res nulla minoris

Laureolum velox etiam bene Lentulus egit,

constabit patri quam filius. unde igitur tot

iudice me dignus vera cruce, nec tamen ipsi

Quintilianus habet saltus? exempla novorum

ignoscas populo; populi frons durior huius

190 fatorum transi: felix et pulcer et acer,

190 qui sedet et spectat triscurria patriciorum

felix et sapiens et nobilis et generosus

planipedes audit Fabios, ridere potest qui

adpositam nigrae lunam subtexit alutae;

Mamercorum alapas. quanti sua funera vendant

felix orator quoque maximus et iaculator,

quid refert? vendunt nullo cogente Nerone,

et si perfrixit, cantat bene. distat enim quae

nec dubitant celsi praetoris vendere ludis,

195 sidera te excipiant modo primos incipientem

195 finge tamen gladios inde atque hinc pulpita poni,

edere vagitus et adhuc a matre rubentem.

quid satius? mortem sic quisquam exhorruit, ut sit

si Fortuna volet, fies de rhetore consul;

zelotypus Thymeles, stupidi collega Corinthi?

si volet haec eadem, fiet de consule rhetor.

res haut mira tamen citharoedo principe mimus

Ventidius quid enim? quid Tullius? anne aliud quam

nobilis, haec ultra quid erit nisi ludus? et illic

200 sidus et occulti miranda potentia fati?

200 dedecus urbis habes, nec murmillonis in armis

servis regna dabunt, captivis fata triumphum.

nec clipeo Gracchum pugnantem aut falce supina;

felix ille tamen corvo quoque rarior albo.

damnat enim tales habitus, sed damnat et, odit;

paenituit multos vanae sterilisque cathedrae,

nec galea faciem abscondit; movet ecce tridentem.

sicut Thrasimachi probat exitus atque Secundi

postquam vibrata pendentia retia dextra

205 Carrinatis; et hunc inopem vidistis, Athenae,

205 nequiquam effudit, nudum ad spectacula voltum

nil praeter gelidas ausae conferre cicutas.

erigit et tota fugit agnoscendus harena.

di, maiorum umbris tenuem et sine pondere terram

credamus tunicae, de faucibus aurea cum se

spirantisque crocos et in urna perpetuum ver,

porrigat.et longo iactetur spira galero.

qui praeceptorem sancti voluere parentis

ergo ignominiam graviorem pertulit omni

210 esse loco. metuens virgae iam grandis Achilles

210 vulnere cum Graccho iussus pugnare secutor.

cantabat patriis in montibus et cui non tunc

Libera si dentur populo suffragia, quis tam

eliceret risum citharoedi cauda magistri;

perditus ut dubitet Senecam praeferre Neroni?

sed Rufum atque alios caedit sua quemque iuventus,

cuius supplicio non debuit una parari

Rufum, quem totiens Ciceronem Allobroga dixit.

simia nec serpens unus nec culleus unus.

215 Quis gremio Celadi doctique Palaemonis adfert

215 par Agamemnonidae crimen, sed causa facit rem

quantum grammaticus meruit labor? et tamen ex hoc

dissimilem: quippe ille deis auctoribus ultor

quodcumque est, minus est autem quam rhetoris aera,

patris erat caesi media inter pocula, sed nec

discipuli custos praemordet acoenonoetus

Electrae iugulo se polluit aut Spartam

et qui dispensat frangit sibi. cede, Palaemon,

sanguine coniugii, nullis aconita propinquis

220 et patere inde aliquid decrescere, non aliter quam

220 miscuit, in scaena numquam cantavit Orestes,

institor hibernae tegetis niveique cadurci,

Troica non scripsit, quid enim Verginius armis

dummodo non pereat mediae quod noctis ab hora

debuit ulcisci magis aut cum Vindice Galba,

sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet

quod Nero tam saeva crudaque tyrannide fecit?

qui docet obliquo lanam deducere ferro;

haec opera atque hae sunt generosi principis artes,

225 dummodo non pereat totidem olfecisse lucernas

225 gaudentis foedo peregrina ad pulpita cantu

quot stabant pueri, cum totus decolor esset

prostitui Graiaeque apium meruisse coronae,

Flaccus et haereret nigro fuligo Maroni.

maiorum effigies habeant insignia vocis,

Rara tamen merces quae cognitione tribuni

ante pedes Domiti longum tu pone Thyestae

non egeat. sed vos saevas inponite leges,

syrma vel Antigones vel personam Melanippes,

230 ut praeceptori verborum regula constet,

230 et de marmoreo citharam suspende colosso.

ut legat historias, auctores noverit omnes

Quid, Catilina, tuis natalibus atque Cethegi

tamquam ungues digitosque suos, ut forte rogatus

inveniet quisquam sublimius? arma tamen vos

dum petit aut thermas aut Phoebi balnea, dicat

nocturna et flammas domibus templisque paratis,

nutricem Anchisae, nomen patriamque novercae

ut bracatorum pueri Senonumque minores,

235 Anchemoli, dicat quot Acestes vixerit annis,

235 ausi quod liceat tunica punire molesta.

quot Siculi Phrygibus vini donaverit urnas;

sed vigilat consul vexillaque vestra coercet;

exigite ut mores teneros ceu pollice ducat,

hic novus Arpinas, ignobilis et modo Romae

ut si quis cera voltum facit; exigite ut sit

municipalis eques, galeatum ponit ubique

et pater ipsius coetus, ne turpia ludant,

praesidium attonitis et in omni monte laborat,

240 ne faciant vicibus; non est leve tot puerorum

240 tantum igitur muros intra toga contulit illi

observare manus oculosque in fine trementis,

nominis ac tituli, quantum sibi Leucade, quantum

‘haec,’ inquit, ‘cura, sed cum se verterit annus,

Thessaliae campis Octavius abstulit udo

accipe, victori populus quod postulat, aurum.’

caedibus adsiduis gladio; sed Roma parentem,

Roma patrem patriae Ciceronem libera dixit.

245 Arpinas alius Volscorum in monte solebat

poscere mercedes alieno lassus aratro,

nodosam post haec frangebat vertice vitem,

si lentus pigra muniret castra dolabra;

hic tamen et Cimbros et summa pericula rerum

250 excipit et solus trepidantem protegit urbem.

atque ideo, postquam ad Cimbros stragemque volabant

qui numquam attigerant maiora cadavera corvi,

nobilis ornatur lauro collega secunda.

Plebeiae Deciorum animae, plebeia fuerunt

255 nomina; pro totis legionibus hi tamen et pro

omnibus auxiliis atque omni pube Latina

sufficiunt dis infernis Terraeque parenti;

pluris enim Decii quam quae servantur ab illis.

Ancilla natus trabeam et diadema Quirini

260 et fasces meruit, regum ultimus ille bonorum.

prodita laxabant portarum claustra tyrannis

exulibus iuvenes ipsius consulis et quos

magnum aliquid dubia pro libertate deceret,

quod miraretur cum Coclite Mucius et quae

265 imperii fines Tiberinum virgo natavit:

occulta ad patres produxit crimina servus

matronis lugendus, at illos verbera iustis

adficiunt poenis et legum prima securis.

Malo pater tibi sit Thersites, dummodo tu sis

270 Aeacidae similis Vulcaniaque arma capessas,

quam te Thersitae similem producat Achilles,

et tamen, ut longe repetas longeque revolvas

nomen, ab infami gentem deducis asylo:

maiorum primus, quisquis fuit ille, tuorum

275 aut pastor fuit aut illud quod dicere nolo.