Saturae — Book I (Satires 1-5)

Semper ego auditor tantum? numquamne reponam

ultra Sauromatas fugere hinc libet et glacialem

Quamvis digressu veteris confusus amici

Ecce iterum Crispinus, et est mihi saepe vocandus

Si te propositi nondum pudet atque eadem est mens,

vexatus totiens rauci Theseide Cordi?

Oceanum, quotiens aliquid de moribus audent

laudo tamen, vacuis quod sedem figere Cumis

ad partes, monstrum nulla virtute redemptum

ut bona summa putes aliena vivere quadra;

inpune ergo mihi recitaverit ille togatas,

qui Curios simulant et Bacchanalia vivunt,

destinet atque unum civem donare Sibyllae.

a vitiis, aegrae solaque libidine fortes

si potes illa pati quae nec Sarmentus iniquas

hic elegos? inpune diem consumpserit ingens

indocti primum, quamquam plena omnia gypso

ianua Baiarum est et gratum litus amoeni

deliciae; viduas tantum aspernatus. adulter,

Caesaris ad mensas nec vilis Gabba tulisset,

5 Telephus aut summi plena iam margine libri

5 Chrysippi invenias; nam perfectissimus horum,

5 secessus, ego vel Prochytam praepono Suburae;

5 quid refert igitur, quantis iumenta fatiget

5 quamvis iurato metuam tibi credere testi.

scriptus et in tergo necdum finitus Orestes?

si quis Aristotelen similem vel Pittacon emit

nam quid tam miserum, tam solum vidimus, ut non

porticibus, quanta nemorum vectetur in umbra,

ventre nihil novi frugalius; hoc tamen ipsum

nota magis nulli domus est sua quam mihi lucus

et iubet archetypos pluteum servare Cleanthas.

deterius credas horrere incendia, lapsus

iugera quot vicina foro, quas emerit aedes?

defecisse puta, quod inani sufficit alvo:

Martis et Aeoliis vicinum rupibus antrum

frontis nulla fides; quis enim non vicus abundat

tectorum adsiduos ac mille pericula saevae

nemo malus felix, minime corruptor et idem

nulla crepido vacat? nusquam pons et tegetis pars

Vulcani. Quid agant venti, quas torqueat umbras

tristibus obscaenis? castigas turpia, cum sis

urbis et Augusto recitantes mense poetas?

incestus, cum quo nuper vittata iacebat

dimidia brevior? tantine iniuria cenae,

10 Aeacus, unde alius furtivae devehat aurum

10 inter Socraticos notissima fossa cinaedos?

10 Sed dum tota domus raeda componitur una,

10 sanguine adhuc vivo terram subitura sacerdos.

10 tam ieiuna fames, cum possit honestius illic

pelliculae, quantas iaculetur Monychus ornos,

hispida membra quidem et durae per bracchia saetae

substitit ad veteres arcus madidamque Capenam,

Sed nunc de factis levioribus, et tamen alter

et tremere et sordes farris mordere canini?

Frontonis platani convulsaque marmora clamant

promittunt atrocem animum, sed podice levi

hic, ubi nocturnae Numa constituebat amicae,

si fecisset idem, caderet sub iudice morum;

Primo fige loco, quod tu discumbere iussus

semper et adsiduo ruptae lectore columnae:

caeduntur tumidae medico ridente mariscae.

nunc sacri fontis nemus et delubra locantur

nam quod turpe bonis Titio Seioque, decebat

mercedem solidam veterum capis officiorum,

expectes eadem a summo minimoque poeta,

rarus sermo illis et magna libido tacendi

Iudaeis, quorum cophinus faenumque supellex

Crispinum: quid agas, cum dira et foedior omni

fructus amicitiae magnae cibus; inputat hunc rex,

15 et nos ergo manum ferulae subduximus, et nos

15 atque supercilio brevior coma. verius ergo

15 (omnis enim populo mercedem pendere iussa est

15 crimine persona est? mullum sex milibus emit,

15 et quamvis rarum tamen inputat. ergo duos post

consilium dedimus Sullae, privatus ut altum

et magis ingenue Peribomius; hunc ego fatis

arbor et eiectis mendicat silva Camenis).

aequantem sane paribus sestertia libris,

si libuit menses neglectum adhibere clientem,

dormiret; stulta est clementia, cum tot ubique

inputo, qui vultu morbum incessuque fatetur.

in vallem Egeriae descendimus et speluncas

ut perhibent qui de magnis maiora loquuntur,

tertia ne vacuo cessaret culcita lecto,

vatibus occurras, periturae parcere chartae.

horum simplicitas miserabilis, his furor ipse

dissimiles veris, quanto praesentius esset

consilium laudo artificis, si munere tanto

una simus, ait. votorum summa! quid ultra

cur tamen hoc potius libeat decurrere campo

dat veniam; sed peiores, qui talia verbis

numen aquis, viridi si margine clauderet undas

praecipuam in tabulis ceram senis abstulit orbi;

quaeris? habet Trebius propter quod rumpere somnum

20 per quem magnus equos Auruncae flexit alumnus,

20 Herculis invadunt et de virtute locuti

20 herba, nec ingentium violarent marmora tofum.

20 est ratio ulterior, magnae si misit amicae,

20 debeat et ligulas dimittere, sollicitus ne

si vacat ac placidi rationem admittitis, edam.

clunem agitant, ego te ceventem, Sexte, verebor?

Hic tunc Vmbricius quando artibus, inquit, ‘honestis

quae vehitur clauso latis specularibus antro,

tota salutatrix iam turba peregerit orbem,

Cum tener uxorem ducat spado, Mevia Tuscum

infamis Varillus ait quo deterior te?

nullus in urbe locus, nulla emolumenta laborum,

nil tale expectes: emit sibi. multa videmus

sideribus dubiis aut illo tempore quo se

figat aprum et nuda teneat venabula mamma,

loripedem rectus derideat, Aethiopem albus;

res hodie minor est here quam fuit atque eadem cras

quae miser et frugi non fecit Apicius; hoc tu,

frigida circumagunt pigri serraca Bootae.

patricios omnis opibus cum provocet unus

quis tulerit Gracchos de seditione querentes?

deteret exiguis aliquid, proponimus illuc

succinctus patria quondam, Crispine, papyro?

Qualis cena tamen! vinum quod sucida nolit

25 quo tondente gravis iuveni mihi barba sonabat,

25 quis caelum terris non misceat et mare caelo,

25 ire, fatigatas ubi Daedalus exuit alas,

25 hoc pretio squamas? potuit fortasse minoris

25 lana pati: de conviva Corybanta videbis.

cum pars Niliacae plebis, cum verna Canopi

si fur displiceat Verri, homicida Miloni,

dum nova canities, dum prima et recta senectus,

piscator quam piscis emi; provincia tanti

iurgia proludunt, sed mox et pocula torques

Crispinus Tyrias umero revocante lacernas

Clodius accuset moechos, Catilina Cethegum,

dum superest Lachesi quod torqueat et pedibus me

vendit agros, sed maiores Apulia vendit,

saucius et rubra deterges vulnera mappa,

ventilet aestivum digitis sudantibus aurum,

in tabulam Syllae si dicant discipuli tres?

porto meis nullo dextram subeunte bacillo.

qualis tunc epulas ipsum gluttisse putamus

inter vos quotiens libertorumque cohortem

nec sufferre queat maioris pondera gemmae,

qualis erat nuper tragico pollutus adulter

cedamus patria, vivant Artorius istic

induperatorem, cum tot sestertia, partem

pugna Saguntina fervet commissa lagona.

30 difficile est saturam non scribere, nam quis iniquae

30 concubitu, qui tunc leges revocabat amaras

30 et Catulus, maneant qui nigrum in candida vertunt,

30 exiguam et modicae sumptam de margine cenae,

30 ipse capillato diffusum consule potat,

tam patiens urbis, tam ferreus, ut teneat se,

omnibus atque ipsis Veneri Martique timendas,

quis facile est aedem conducere flumina portus,

purpureus magni ructarit scurra Palati,

calcatamque tenet bellis socialibus uvam,

causidici nova cum veniat lectica Mathonis

cum tot abortivis fecundam Iulia vulvam

siccandam eluviem, portandum ad busta cadaver,

iam princeps equitum, magna qui voce solebat

cardiaco numquam cyathum missurus amico;

plena ipso, post hunc magni delator amici

solveret et patruo similes effunderet offas.

et praebere caput domina venale sub hasta,

vendere municipes fracta de merce siluros?

cras bibet Albanis aliquid de montibus aut de

et cito rapturus de nobilitate comesa

nonne igitur iure ac merito vitia ultima fictos

quondam hi cornicines et municipalis harenae

incipe, Calliope, licet et considere, non est

Setinis, cuius patriam titulumque senectus

35 quod superest, quem Massa timet, quem munere palpat

35 contemnunt Scauros et castigata remordent?

35 perpetui comites notaeque per oppida buccae

35 cantandum, res vera agitur, narrate, puellae

35 delevit multa veteris fuligine testae,

Carus et a trepido Thymele summissa Latino?

Non tulit ex illis torvum Laronia quendam

munera nunc edunt et, verso pollice vulgus

Pierides; prosit mihi vos dixisse puellas.

quale coronati Thrasea Helvidiusque bibebant

cum te summoveant qui testamenta merentur

clamantem totiens ubi nunc, lex Iulia? dormis?

cum iubet, occidunt populariter; inde reversi

Cum iam semianimum laceraret Flavius orbem

Brutorum et Cassi natalibus. Ipse capaces

noctibus, in caelum quos evenit optima summi

atque ita subridens: ‘felicia tempora, quae te

conducunt foricas, et cur non omnia, cum sint

ultimus et calvo serviret Roma Neroni,

Heliadum crustas et inaequales berullo

nunc via processus, vetulae vesica beatae?

moribus opponunt. habeat iam Roma pudorem,

quales ex humili magna ad fastigia rerum

incidit Hadriaci spatium admirabile rhombi

Virro tenet phialas: tibi non committitur aurum,

40 unciolam Proculeius habet, sed Gillo deuncem,

40 tertius e caelo cecidit Cato. sed tamen unde

40 extollit quotiens voluit Fortuna iocari?

40 ante domum Veneris, quam Dorica sustinet Ancon,

40 vel si quando datur, custos adfixus ibidem,

partes quisque suas ad mensuram inguinis heres,

haec emis, hirsuto spirant opobalsama collo

Quid Romae faciam? mentiri nescio: librum,

implevitque sinus; nec enim minor haeserat illis

qui numeret gemmas, ungues observet acutos.

accipiat sane mercedem sanguinis, et sic

quae tibi? ne pudeat dominum monstrare tabernae,

si malus est, nequeo laudare et poscere; motus

quos operit glacies Maeotica ruptaque tandem

da veniam, praeclara illi laudatur iaspis;

palleat ut nudis pressit qui calcibus anguem

quod si vexantur leges ac iura, citari

astrorum ignoro; funus promittere patris

solibus effundit torrentis ad ostia Ponti

nam Virro, ut multi, gemmas ad pocula transfert

aut Lugudunensem rhetor dicturus ad aram.

ante omnes debet Scantinia: respice primum

nec volo nec possum; ranarum viscera numquam

desidia tardos et longo frigore pingues,

a digitis, quas in vaginae fronte solebat

45 Quid referam quanta siccum iecur ardeat ira,

45 et scrutare viros; faciunt nam plura, sed illos

45 inspexi; ferre ad nuptam quae mittit adulter,

45 destinat hoc monstrum cumbae Unique magister

45 ponere zelotypo iuvenis praelatus Iarbae.

cum populum gregibus comitum premit hic spoliator

defendit numerus iunctaeque umbone phalanges,

quae mandat, norunt alii; me nemo ministro

pontifici summo, quis enim proponere talem

tu Beneventani sutoris nomen habentem

pupilli prostantis et hic damnatus inani

magna inter molles concordia, non erit ullum

fur erit, atque ideo nulli comes exeo tamquam

aut emere auderet, cum plena et litora multo

siccabis calicem nasorum quattuor ac iam

iudicio? quid enim salvis infamia nummis?

exemplum in nostro tam detestabile sexu.

mancus et extinctae corpus non utile dextrae,

delatore forent? dispersi protinus algae

quassatum et rupto poscentem sulpura vitro.

exul ab octava Marius bibit et fruitur dis

Media non lambit Cluviam nec Flora Catullam:

quis nunc diligitur nisi conscius et cui fervens

inquisitores agerent cum remige nudo

Si stomachus domini fervet vinoque ciboque,

50 iratis, at tu victrix provincia ploras.

50 Hispo subit iuvenes et morbo pallet utroque.

50 aestuat occultis animus semperque tacendis?

50 non dubitaturi fugitivum dicere piscem

50 frigidior Geticis petitur decocta pruinis.

Haec ego non credam Venusina digna lucerna?

Numquid nos agimus causas, civilia iura

nil tibi se debere putat, nil conferet umquam,

depastumque diu vivaria Caesaris, inde

non eadem vobis poni modo vina querebar:

haec ego non agitem? sed quid magis Heracleas

novimus, aut ullo strepitu fora vestra movemus?

participem qui te secreti fecit honesti:

elapsum veterem ad dominum debere reverti,

vos aliam potatis aquam, tibi pocula cursor

aut Diomedeas aut mugitum labyrinthi

luctantur paucae, comedunt colyphia paucae:

carus erit Verri qui Verrem tempore quo vult

si quid Palfurio, si credimus Armillato,

Gaetulus dabit aut nigri manus ossea Mauri

et mare percussum puero fabrumque volantem,

vos lanam trahitis calathisque peracta refertis

accusare potest, tanti tibi non sit opaci

quidquid conspicuum pulchrumque est aequore toto,

et cui per mediam nolis occurrere noctem,

55 cum leno accipiat moechi bona, si capiendi

55 vellera, vos tenui praegnantem stamine fusum

55 omnis harena Tagi quodque in mare volvitur aurum,

55 res fisci est, ubicumque natat, donabitur ergo,

55 clivosae veheris dum per monumenta Latinae:

ius nullum uxori, doctus spectare lacunar,

Penelope melius, levius torquetis Arachne,

ut somno careas ponendaque praemia sumas

ne pereat. Iam letifero cedente pruinis

flos Asiae ante ipsum, pretio maiore paratus

doctus et ad calicem vigilanti stertere naso?

horrida quale facit residens in codice paelex,

tristis, et a magno semper timearis amico.

autumno, iam quartanam sperantibus aegris

quam fuit et Tulli census pugnacis et Anci

cum fas esse putet curam sperare cohortis

notum est cur solo tabulas inpleverit Hister

Quae nunc divitibus gens acceptissima nostris

stridebat deformis hiems praedamque recentem

et, ne te teneam, Romanorum omnia regum

qui bona donavit praesepibus et caret omni

liberto, dederit vivus cur multa puellae;

et quos praecipue fugiam, properabo fateri,

servabat, tamen hic properat, velut urgueat Auster,

frivola. quod cum ita sit, tu Gaetulum Ganymedem

60 maiorum censu, dum pervolat axe citato

60 dives erit magno quae dormit tertia lecto;

60 nec pudor opstabit. non possum ferre, Quirites,

60 utque lacus suberant, ubi quamquam diruta servat

60 respice, cum sities. nescit tot milibus emptus

Flaminiam puer Automedon? nam lora tenebat

tu nube atque tace: donant arcana cylindros.

Graecam urbem; quamvis quota portio faecis Achaei?

ignem Troianum et Vestam colit Alba minorem,

pauperibus miscere puer; set forma, set aetas

ipse, lacernatae cum se iactaret amicae.

de nobis post haec tristis sententia fertur?

iam pridem Syrus in Tiberim defluxit Orontes,

obstitit intranti miratrix turba parumper,

digna supercilio, quando ad te pervenit ille?

Nonne libet medio ceras inplere capaces

dat veniam corvis, vexat censura columbas.’

et linguam et mores et cum tibicine chordas

ut cessit, facili patuerunt cardine valvae;

quando rogatus adest calidae gelidaeque minister?

quadrivio, cum iam sexta cervice feratur

Fugerunt trepidi vera ac manifesta canentem

obliquas nec non gentilia tympana secum

exclusi spectant admissa obsonia patres.

quippe indignatur veteri parere clienti,

65 hinc atque inde patens ac nuda paene cathedra

65 Stoicidae; quid enim falsi Laronia? sed quid

65 vexit et ad circum iussas prostare puellas.

65 itur ad Atriden. tum Picens accipe, dixit,

65 quodque aliquid poscas et quod se stante recumbas.

et multum referens de Maecenate supino

non facient alii, cum tu multicia sumas,

ite, quibus grata est picta lupa barbara mitra!

‘privatis maiora focis, genialis agatur

maxima quaeque domus servis est plena superbis.

signator falsi, qui se lautum atque beatum

Cretice, et hanc vestem populo mirante perores

rusticus ille tuus sumit trechedipna, Quirine,

iste dies, propera stomachum laxare sagina,

ecce alius quanto porrexit murmure panem

exiguis tabulis et gemma fecerit uda?

in Proculas et Pollittas? est moecha Fabulla,

et ceromatico fert niceteria collo,

et tua servatum consume in saecula rhombum.

vix fractum, solidae iam mucida frusta farinae,

Occurrit matrona potens, quae molle Calenum

damnetur, si vis, etiam Carfinia: talem

hic alta Sicyone, ast hic Amydone relicta,

ipse capi voluit.’ quid apertius? et tamen illi

quae genuinum agitent, non admittentia morsum;

70 porrectura viro miscet sitiente rubetam

70 non sumet damnata togam. ‘sed Iulius ardet,

70 hic Andro, ille Samo, hic Trallibus aut Alabandis

70 surgebant cristae; nihil est quod credere de se

70 sed tener et niveus mollique siligine fictus

instituitque rudes melior Lucusta propinquas

aestuo.’ nudus agas: minus est insania turpis,

Esquilias dictumque petunt a vimine collem,

non possit cum laudatur dis aequa potestas.

servatur domino, dextram cohibere memento,

per famam et populum nigros efferre maritos,

en habitum quo te leges ac iura ferentem

viscera magnarum domuum dominique futuri,

sed derat pisci patinae mensura, vocantur

salva sit artoptae reverentia, finge tamen te

aude aliquid brevibus Gyaris et carcere dignum,

vulneribus crudis populus modo victor, et illud

ingenium velox, audacia perdita, sermo

ergo in consilium proceres, quos oderat ille,

inprobulum, superest illic qui ponere cogat:

si vis esse aliquid; probitas laudatur et alget.

montanum positis audiret vulgus aratris.

promptus et Isaeo torrentior: ede quid illum

in quorum facie miserae magnaeque sedebat

‘vis tu consuetis, audax conviva, canistris

75 criminibus debent hortos praetoria mensas,

75 quid non proclames, in corpore iudicis ista

75 esse putes? quemvis hominem secum attulit ad nos:

75 pallor amicitiae, primus clamante Liburno

75 impleri panisque tui novisse colorem?’

argentum vetus et stantem extra pocula caprum,

si videas? quaero an deceant multicia testem,

grammaticus rhetor geometres pictor aliptes

currite, iam sedit rapta properabat abolla

‘scilicet hoc fuerat, propter quod saepe relicta

quem patitur dormire nurus corruptor avarae,

acer et indomitus libertatisque magister,

augur schoenobates medicus magus: omnia novit

Pegasus, attonitae positus modo vilicus urbi.

coniuge per montem adversum gelidasque cucurri

quem sponsae turpes et praetextatus adulter?

Cretice, perluces. dedit hanc contagio labem

Graeculus esuriens; in caelum iusseris ibit.

anne aliud tum praefecti? quorum optimus atque

Esquilias, fremeret saeva cum grandine vernus

si natura negat, facit indignatio versum

et dabit in plures, sicut grex totus in agris

in summa non Maurus erat neque Sarmata nec Thrax

interpres legum sanctissimus omnia, quamquam

Iuppiter et multo stillaret paenula nimbo.’

80 qualemcumque potest, quales ego vel Cluvienus.

80 unius scabie cadit et porrigine porci

80 qui sumpsit pinnas, mediis sed natus Athenis.

80 temporibus diris, tractanda putabat inermi

80 Aspice quam longo distinguat pectore lancem

Ex quo Deucalion nimbis tollentibus aequor

uvaque conspecta livorem ducit ab uva.

Horum ego non fugiam conchylia? me prior ille

iustitia, venit et Crispi iucunda senectus,

quae fertur domino squilla, et quibus undique saepta

navigio montem ascendit sortesque poposcit,

Foedius hoc aliquid quandoque audebis amictu;

signabit fultusque toro meliore recumbet,

cuius erant mores qualis facundia, mite

asparagis qua despiciat convivia cauda,

paulatimque anima caluerunt mollia saxa

nemo repente fuit turpissimus, accipient te

advectus Romam quo pruna et cottona vento?

ingenium, maria ac terras populosque regenti

dum venit excelsi manibus sublata ministri.

et maribus nudas ostendit Pyrrha puellas,

paulatim qui longa domi redimicula sumunt

usque adeo nihil est, quod nostra infantia caelum

quis comes utilior, si clade et peste sub illa

set tibi dimidio constrictus cammarus ovo

85 quidquid agunt homines, votum timor ira voluptas

85 frontibus et toto posuere monilia collo,

85 hausit Aventini baca nutrita Sabina?

85 saevitiam damnare et honestum adferre liceret

85 ponitur exigua feralis cena patella.

gaudia discursus, nostri farrago libelli est.

atque bonam tenerae placant abdomine porcae

Quid quod adulandi gens prudentissima laudat

consilium? sed quid violentius aure tyranni,

ipse Venafrano piscem perfundit: at hic qui

et quando uberior vitiorum copia? quando

et magno cratere deam; sed more sinistro

sermonem indocti, faciem deformis amici,

cum quo de pluviis aut aestibus aut nimboso

pallidus adfertur misero tibi caulis olebit

maior avaritiae patuit sinus? alea quando

exagitata procul non intrat femina limen:

et longum invalidi collum cervicibus aequat

vere locuturi fatum pendebat amici?

lanternam; illud enim vestris datur alveolis quod

hos animos? neque enim loculis comitantibus itur

solis ara deae maribus patet, ite profanae,

Herculis Antaeum procul a tellure tenentis,

illa igitur numquam derexit bracchia contra

canna Micipsarum prora subvexit acuta,

90 ad casum tabulae, posita sed luditur arca.

90 clamatur, nullo gemit hic tibicina cornu.

90 miratur vocem angustam, qua deterius nec

90 torrentem, nec civis erat qui libera posset

90 propter quod Romae cum Boccare nemo lavatur,

proelia quanta illic dispensatore videbis

talia secreta coluerunt orgia taeda

ille sonat quo mordetur gallina marito?

verba animi proferre et vitam inpendere vero.

quod tutos etiam facit a serpentibus atris.

armigero! simplexne furor sestertia centum

Cecropiam soliti Baptae lassare Cotyton.

haec eadem licet et nobis laudare, sed illis

sic multas hiemes atque octogensima vidit

Mullus erit domini, quem misit Corsica vel quem

perdere et horrenti tunicam non reddere servo?

ille supercilium madida fuligine tinctum

creditur, an melior, cum Thaida sustinet aut cum

solstitia, his armis illa quoque tutus in aula.

Tauromenitanae rupes, quando omne peractum est

quis totidem erexit villas, quis fercula septem

obliqua producit acu pingitque trementis

uxorem comoedus agit vel Dorida nullo

Proximus eiusdem properabat Acilius aevi

et iam defecit nostrum mare, dum gula saevit,

95 secreto cenavit avus? nunc sportula primo

95 attolens oculos; vitreo bibit ille priapo,

95 cultam palliolo? mulier nempe ipsa videtur,

95 cum iuvene indigno quem mors tam saeva maneret

95 retibus adsiduis penitus scrutante macello

limine parva sedet turbae rapienda togatae;

reticulumque comis aura tum ingentibus implet

non persona, loqui; vacua et plana omnia dicas

et domini gladiis tam festinata; sed olim

proxima, nec patimur Tyrrhenum crescere piscem,

ille tamen faciem prius inspicit et trepidat ne

caerulea indutus scutulata aut galbina rasa,

infra ventriculum et tenui distantia rima.

prodigio par est in nobilitate senectus,

instruit ergo focum provincia, sumitur illinc

suppositus venias ac falso nomine poscas:

et per Iunonem domini iurante ministro;

nec tamen Antiochus nec erit mirabilis illic

unde fit ut malim fraterculus esse gigantis.

quod captator emat Laenas, Aurelia vendat.

agnitus accipies, iubet a praecone vocari

ille tenet speculum, pathici gestamen Othonis,

aut Stratocles aut cum molli Demetrius Haemo:

profuit ergo nihil misero, quod comminus ursos

Virroni muraena datur, quae maxima venit

100 ipsos Troiugenas, nam vexant limen et ipsi

100 Actoris Aurunci spolium, quo se ille videbat

100 natio comoeda est. rides, maiore cachinno

100 figebat Numidas Albana nudus harena

100 gurgite de Siculo; nam dum se continet Auster,

nobiscum, da praetori, da deinde tribuno.

armatum, cum iam tolli vexilla iuberet,

concutitur; flet, si lacrimas conspexit amici,

venator, quis enim iam non intellegat artes

dum sedet et siccat madidas in carcere pinnas,

sed libertinus prior est. prior inquit ‘ego adsum.

res memoranda novis annalibus atque recenti

nec dolet; igniculum brumae si tempore poscas,

patricias? quis priscum illud miratur acumen.

contemnunt mediam temeraria lina Charybdim.

cur timeam dubitemve locum defendere? quamvis

historia, speculum civilis sarcina belli;

accipit endromidem; si dixeris aestuo, sudat.

Brute, tuum? facile est barbato inponere regi.

vos anguilla manet longae cognata colubrae,

natus ad Euphraten, molles quod in aure fenestrae

nimirum summi ducis est occidere Galbam

non sumus ergo pares: melior, qui semper et omni

Nec melior vultu quamvis ignobilis ibat

aut glacie aspersus maculis Tiberinus, et ipse

105 arguerint, licet ipse negem, sed quinque tabernae

105 et curare cutem; summi constantia civis

105 nocte dieque potest aliena sumere vultum

105 Rubrius, offensae veteris reus atque tacendae,

105 vernula riparum, pinguis torrente cloaca.

quadringenta parant, quid confert purpura maior

Bebriacis campis spolium adfectare Palati,

a facie, iactare manus, laudare paratus,

et tamen inprobior saturam scribente cinaedo.

et solitus mediae cryptam penetrare Suburae.

optandum, si Laurenti custodit in agro

et pressum in faciem digitis extendere panem,

si bene ructavit, si rectum minxit amicus,

Montani quoque venter adest abdomine tardus,

Ipsi pauca velim, facilem si praebeat aurem.

conductas Corvinus oves, ego possideo plus

quod nec in Assyrio pharetrata Samiramis orbe,

si trulla inverso crepitum dedit aurea fundo.

et matutino sudans Crispinus amomo

‘nemo petit, modicis quae mittebantur amicis

Pallante et Licinis?’ expectent ergo tribuni,

maesta nec Actiaca fecit Cleopatra carina,

Praeterea sanctum nihil est neque ab inguine tutum,

quantum vix redolent duo funera, saevior illo

a Seneca, quae Piso bonus, quae Cotta solebat

110 vincant divitiae, sacro ne cedat honori

110 hic nullus verbis pudor aut reverentia mensae,

110 non matrona Laris, non filia virgo, neque ipse

110 Pompeius tenui iugulos aperire susurro,

110 largiri; namque et titulis et fascibus olim

nuper in hanc urbem pedibus qui venerat albis,

hic turpis Cybeles et fracta voce loquendi

sponsus levis adhuc, non filius ante pudicus;

et qui vulturibus servabat viscera Dacis

maior habebatur donandi gloria, solum

quandoquidem inter nos sanctissima divitiarum

libertas et crine senex fanaticus albo

horum si nihil est, aviam resupinat amici,

Fuscus marmorea meditatus proelia villa,

poscimus ut cenes civiliter, hoc face et esto,

maiestas, etsi funesta pecunia templo

sacrorum antistes, rarum ac memorabile magni

scire volunt secreta domus atque inde timeri.

et cum mortifero prudens Veiento Catullo,

esto, ut nunc multi, dives tibi, pauper amicis.’

nondum habitas, nullas nummorum ereximus aras,

gutturis exemplum conducendusque magister,

et quoniam coepit Graecorum mentio, transi

qui numquam visae flagrabat amore puellae,

Anseris ante ipsum magni iecur, anseribus par

115 ut colitur Pax atque Fides Victoria Virtus

115 quid tamen expectant, Phrygio quos tempus erat iam

115 gymnasia atque audi facinus maioris abollae.

115 grande et conspicuum nostro quoque tempore monstrum,

115 altilis, et flavi dignus ferro Meleagri

quaeque salutate crepitat Concordia nido.

more supervacuam cultris abrumpere carnem?

Stoicus occidit Baream delator amicum

caecus adulator, dirusque a ponte satelles

spumat aper. post hunc tradentur tubera, si ver

Sed cum summus honor finito conputet anno,

Quadringenta dedit Gracchus sestertia dotem

discipulumque senex, ripa nutritus in illa,

dignus Aricinos qui mendicaret ad axes

tunc erit et facient optata tonitrua cenas

sportula quid referat, quantum rationibus addat,

cornicini, sive hic recto cantaverat aere;

ad quam Gorgonei delapsa est pinna caballi.

blandaque devexae iactaret basia raedae.

maiores. tibi habe frumentum, Alledius inquit,

quid facient comites quibus hinc toga, calceus hinc est

signatae tabulae, dictum feliciter, ingens

non est Romano cuiquam locus hic, ubi regnat

nemo magis rhombum stupuit; nam plurima dixit

o Libye, disiunge boves, dum tubera mittas.

120 et panis fumusque domi? densissima centum

120 cena sedet, gremio iacuit nova nupta mariti.

120 Protogenes aliquis vel Diphilus aut Hermarchus,

120 in laevum conversus, at illi dextra iacebat

120 Structorem interea, nequa indignatio desit,

quadrantes lectica petit, sequiturque maritum

o proceres, censore opus est an haruspice nobis?

qui gentis vitio numquam partitur amicum,

belua, sic pugnas Cilicis laudabat et ictus

saltantem spectes et chironomunta volanti

languida vel praegnas et circumducitur uxor.

scilicet horreres maioraque monstra putares,

solus habet, nam cum facilem stillavit in aurem

et pegma et pueros inde ad velaria raptos.

cultello, donec peragat dictata magistri

hic petit absenti nota iam callidus arte

si mulier vitulum vel si bos ederet agnum?

exiguum de naturae patriaeque veneno,

Non cedit Veiento, set ut fanaticus oestro

omnia; nec minimo sane discrimine refert,

ostendens vacuam et clausam pro coniuge sellam

segmenta et longos habitus et flammea sumit

limine summoveor, perierunt tempora longi

percussus, Bellona, tuo divinat et ‘ingens

quo gestu lepores et quo gallina secetur.

125 Galla mea est inquit, ‘citius dimitte, moraris?

125 arcano qui sacra ferens nutantia loro

125 servitii; nusquam minor est iactura clientis.

125 omen habes,’ inquit, ‘magni clarique triumphi.

125 duceris planta velut ictus ab Hercule Cacus

profer, Galla, caput, noli vexare, quiescit.’

sudavit clupeis ancilibus. o pater urbis,

Quod porro officium, ne nobis blandiar, aut quod

regem aliquem capies, aut de temone Britanno

et ponere foris, si quid temptaveris umquam

Ipse dies pulchro distinguitur ordine rerum:

unde nefas tantum Latiis pastoribus? unde

pauperis hic meritum, si curet nocte togatus

excidet Arviragus. peregrina est belua, cernis

hiscere, tamquam habeas tria nomina, quando propinat

sportula, deinde forum iurisque peritus Apollo

haec tetigit, Gradive, tuos urtica nepotes?

currere, cum praetor lictorem impellat et ire

erectas in terga sudes?‘ hoc defuit unum

Virro tibi, sumitve tuis contacta labellis

atque triumphales, inter quas ausus habere

traditur ecce viro clarus genere atque opibus vir,

praecipitem iubeat dudum vigilantibus orbis,

Fabricio, patriam ut rhombi memoraret et annos.

pocula? quis vestrum temerarius usque adeo, quis

130 nescio quis titulos Aegyptius atque Arabarches,

130 nec galeam quassas, nec terram cuspide pulsas,

130 ne prior Albinam et Modiam collega salutet?

130 Quidnam igitur censes? conciditur? ‘absit ab illo

130 perditus, ut dicat regi bibe? plurima sunt quae

cuius ad effigiem non tantum meiere fas est.

nec quereris patri? vade ergo et cede severi

divitis hic servo claudit latus ingenuorum

dedecus hoc,’ Montanus ait, ‘testa alta paretur,

non audent homines perfusa dicere laena.

vestibulis abeunt veteres lassique clientes

iugeribus campi, quem neglegis. ‘Officium cras

filius; alter enim quantum in legione tribuni

quae tenui muro spatiosum colligat orbem,

quadringenta tibi si quis deus aut similis dis

votaque deponunt, quamquam longissima cenae

primo sole mihi peragendum in valle Quirini.’

accipiunt donat Calvinae vel Catienae,

debetur magnus patinae subitusque Prometheus,

et melior fatis donaret homuncio, quantus,

spes homini; caulis miseris atque ignis emendus.

quae causa officii? ‘quid quaeris? nubit amicus

ut semel aut iterum super illam palpitet; at tu,

argillam atque rotam citius properate; sed ex hoc

ex nihilo, quantus fieres Virronis amicus!

135 optima silvarum interea pelagique vorabit

135 nec multos adhibet.’ liceat modo vivere, fient,

135 cum tibi vestiti facies scorti placet, haeres

135 tempore iam, Caesar, figuli tua castra sequantur.’

135 ‘da Trebio, pone ad Trebium. vis, frater, ab ipsis

rex horum, vacuisque toris cantum ipse iacebit

fient ista palam, cupient et in acta referri,

et dubitas alta Chionen deducere sella,

vicit digna viro sententia, noverat ille

ilibus?’ o nummi, vobis hunc praestat honorem,

nam de tot pulchris et latis orbibus et tam

interea tormentum ingens nubentibus haeret

da testem Romae tam sanctum quam fuit hospes

luxuriam inperii veterem noctesque Neronis

vos estis fratres, dominus tamen et domini rex

antiquis una comedunt patrimonia mensa,

quod nequeant parere et partu retinere maritos,

numinis Idaei, procedat vel Numa vel qui

iam medias aliamque famem, cum pulmo Falerno

si vis tu fieri, nullus tibi parvolus aula

nullus iam parasitus erit. sed quis ferat istas

sed melius, quod nil animis in corpora iuris

servavit trepidam flagranti ex aede Minervam:

arderet, nulli maior fuit usus edendi

luserit Aeneas nec filia dulcior illo;

140 luxuriae sordes? quanta est gula quae sibi totos

140 natura indulget: steriles moriuntur, et illis

140 protinus ad censum, de moribus ultima fiet

140 tempestate mea; Circeis nata forent an

140 iucundum et carum sterilis facit uxor amicum.

ponit apros, animal propter convivia natum!

turgida non prodest condita pyxide Lyde,

quaestio. ‘quot pascit servos? quot possidet agri

Lucrinum ad saxum Rutupinove edita fundo

sed tua nunc Mycale pariat licet et pueros tres

poena tamen praesens, cum tu deponis amictus

nec prodest agili palmas praebere luperco.

iugera? quam multa magnaque paropside cenat?’

ostrea callebat primo deprendere morsu,

in gremium patris fundat semel, ipse loquaci

turgidus et crudum pavonem in balnea portas,

Vicit et hoc monstrum tunicati fuscina Gracchi,

quantum quisque sua nummorum servat in arca,

et semel aspecti litus dicebat echini.

gaudebit nido, viridem thoraca iubebit

hinc subitae mortes atque intestata senectus;

lustravitque fuga mediam gladiator harenam

tantum habet et fidei, iures licet et Samothracum

Surgitur et misso proceres exire iubentur

adferri minimasque nuces assemque rogatum,

145 it nova nec tristis per cunctas fabula cenas:

145 et Capitolinis generosior et Marcellis

145 et nostrorum aras, contemnere fulmina pauper

145 consilio, quos Albanam dux magnus in arcem

145 ad mensam quotiens parasitus venerit infans.

ducitur iratis plaudendum funus amicis.

et Catuli Paulique minoribus et Fabiis et

creditur atque deos dis ignoscentibus ipsis.

traxerat attonitos et festinare coactos

Vilibus ancipites fungi ponentur amicis,

Nil erit ulterius quod nostris moribus addat

omnibus ad podium spectantibus, his licet ipsum

Quid quod materiam praebet causasque iocorum

tamquam de Chattis aliquid torvisque Sygambris

boletus domino, set quales Claudius edit

posteritas, eadem facient cupientque minores,

admoveas cuius tunc munere retia misit.

omnibus hic idem, si foeda et scissa lacerna,

dicturus, tamquam ex diversis partibus orbis

ante illum uxoris, post quem nihil amplius edit.

omne in praecipiti vitium stetit, utere velis,

Esse aliquos manes et subterranea regna

si toga sordidula est et rupta calceus alter

anxia praecipiti venisset epistula pinna.

Virro sibi et reliquis Virronibus illa iubebit

150 totos pande sinus, dicas hic forsitan ‘unde

150 Cocytum et Stygio ranas in gurgite nigras,

150 pelle patet, vel si consuto vulnere crassum

150 Atque utinam his potius nugis tota illa dedisset

150 poma dari, quorum solo pascaris odore,

ingenium par materiae? unde illa priorum

atque una transire vadum tot milia cumba

atque recens linum ostendit non una cicatrix?

tempora saevitiae, claras quibus abstulit urbi

qualia perpetuus Phaeacum autumnus habebat,

scribendi quodcumque animo flagrante liberet

nec pueri credunt, nisi qui nondum aere lavantur.

nil habet infelix paupertas durius in se,

inlustresque animas impune et vindice nullo,

credere quae possis subrepta sororibus Afris:

simplicitas? “cuius non audeo dicere nomen?

sed tu vera puta: Curius quid sentit et ambo

quam quod ridiculos homines facit. exeat, inquit,

sed periit postquam cerdonibus esse timendus

tu scabie frueris mali, quod in aggere rodit

quid refert, dictis ignoscat Mucius an non?”’

Scipiadae, quid Fabricius manesque Camilli,

“si pudor est, et de pulvino surgat equestri

coeperat; hoc nocuit Lamiarum caede madenti.

qui tegitur parma et galea, metuensque flagelli

155 pone Tigellinum: taeda lucebis in illa

155 quid Cremerae legio et Cannis consumpta iuventus,

155 cuius res legi non sufficit, et sedeant hic

155 discit ab hirsuta iaculum torquere capella.

qua stantes ardent qui fixo gutture fumant,

tot bellorum animae, quotiens hinc talis ad illos

lenonum pueri quocumque ex fornice nati;

Forsitan inpensae Virronem parcere credas,

et latum media sulcum deducis harena.

umbra venit? cuperent lustrari, si qua darentur

hic plaudat nitidi praeconis filius inter

hoc agit ut doleas; nam quae comoedia, mimus

Qui dedit ergo tribus patruis aconita, vehatur

sulpura cum taedis et si foret umida laurus,

pinnirapi cultos iuvenes iuvenesque lanistae”:

quis melior plorante gula? ergo omnia fiunt,

pensilibus plumis atque illinc despiciat nos?

illic heu miseri traducimur. arma quidem ultra

sic libitum vano, qui nos distinxit, Othoni.

si nescis, ut per lacrimas effundere bilem

160 ‘cum veniet contra, digito compesce labellum:

160 litora Iuvernae promovimus et modo captas

160 quis gener hic placuit censu minor atque puellae

160 cogaris pressoque diu stridere molari.

accusator erit qui verbum dixerit hic est.

Orcadas ac minima contentos nocte Britannos;

sarcinulis impar? quis pauper scribitur heres?

tu tibi liber homo et regis conviva videris:

securus licet Aenean Rutulumque ferocem

sed quae nunc populi fiunt victoris in urbe,

quando in consilio est aedilibus? agmine facto

captum te nidore suae putat ille culinae;

committas, nulli gravis est percussus Achilles

non faciunt illi quos vicimus, et tamen unus

debuerant olim tenues migrasse Quirites.

nec male coniectat: quis enim tam nudus, ut illum

aut multum quaesitus Hylas urnamque secutus:

Armenius Zalaces cunctis narratur ephebis

Haut facile emergunt quorum virtutibus opstat

bis ferat, Etruscum puero si contigit aurum

165 ense velut stricto quotiens Lucilius ardens

165 mollior ardenti sese indulsisse tribuno.

165 res angusta domi, sed Romae durior illis

165 vel nodus tantum et signum de paupere loro?

infremuit, rubet auditor cui frigida mens est

aspice quid faciant commercia: venerat obses,

conatus: magno hospitium miserabile, magno

spes bene cenandi vos decipit: ‘ecce dabit iam

criminibus, tacita sudant praecordia culpa,

hic fiunt homines, nam si mora longior urbem

servorum ventres, et frugi cenula magno,

semesum leporem atque aliquid de clunibus apri,

inde ira et lacrimae. tecum prius ergo voluta

indulsit pueris, non umquam derit amator,

fictilibus cenare pudet, quod turpe negabis

ad nos iam veniet minor altilis.’ inde parato

haec animo ante tubas: galeatum sero duelli

mittentur bracae cultelli frena flagellum;

translatus subito ad Marsos mensamque Sabellam

intactoque omnes et stricto pane tacetis.

170 paenitet.’ experiar quid concedatur in illos,

170 sic praetextatos referunt Artaxata mores.

170 contentusque illic Veneto duroque cucullo.

170 ille sapit qui te sic utitur, omnia ferre

quorum Flaminia tegitur cinis atque Latina.

Pars magna Italiae est, si verum admittimus, in qua

si potes, et debes, pulsandum vertice raso

nemo togam sumit nisi mortuus, ipsa dierum

praebebis quandoque caput, nec dura timebis

festorum herboso colitur si quando theatro

flagra pati, his epulis et tali dignus amico.

maiestas tandemque redit ad pulpita notum

175 exodium, cum personae pallentis hiatum

in gremio matris formidat rusticus infans,

aequales habitus illic similesque videbis

orchestram et populum, clari velamen honoris

sufficiunt tunicae summis aedilibus albae,

180 hic ultra vires habitus nitor, hic aliquid plus

quam satis est interdum aliena sumitur arca.

commune id vitium est, hic vivimus ambitiosa

paupertate omnes, quid te moror? omnia Romae

cum pretio, quid das, ut Cossum aliquando salutes,

185 ut te respiciat clauso Veiento labello?

ille metit barbam, crinem hic deponit amati;

plena domus libis venalibus; accipe, et istud

fermentum tibi habe: praestare tributa clientes

cogimur et cultis augere peculia servis.

190 Quis timet aut timuit gelida Praeneste ruinam

aut positis nemorosa inter iuga Volsiniis aut

simplicibus Gabiis aut proni Tiburis arce?

nos urbem colimus tenui tibicine fultam

magna parte sui; nam sic labentibus obstat

195 vilicus et, veteris rimae cum texit hiatum,

securos pendente iubet dormire ruina,

vivendum est illic ubi nulla incendia, nulli

nocte metus, iam poscit aquam, iam frivola transfert

Vcalegon, tabulata tibi iam tertia fumant:

200 tu nescis; nam si gradibus trepidatur ab imis,

ultimus ardebit quem tegula sola tuetur

a pluvia, molles ubi reddunt ova columbae,

lectus erat Codro Procula minor, urceoli sex

ornamentum abaci nec non et parvulus infra

205 cantharus et recubans sub eodem marmore Chiron,

iamque vetus graecos servabat cista libellos

et divina opici rodebant carmina mures,

nil habuit Codrus, quis enim negat? et tamen illud

perdidit infelix totum nihil, ultimus autem

210 aerumnae est cumulus, quod nudum et frusta rogantem

nemo cibo, nemo hospitio tectoque iuvabit.

Si magna Asturici cecidit domus, horrida mater,

pullati proceres, differt vadimonia praetor,

tum gemimus casus urbis, tunc odimus ignem,

215 ardet adhuc, et iam accurrit qui marmora donet,

conferat inpensas; hic nuda et candida signa,

hic aliquid praeclarum Euphranoris et Polycliti,

hic Asianorum vetera ornamenta deorum,

hic libros dabit et forulos mediamque Minervam,

220 hic modium argenti, meliora ac plura reponit

Persicus, orborum lautissimus et merito iam

suspectus tamquam ipse suas incenderit aedes.

Si potes avelli circensibus, optima Sorae

aut Fabrateriae domus aut Frusinone paratur

225 quanti nunc tenebras unum conducis in annum.

hortulus hic puteusque brevis nec reste movendus

in tenuis plantas facili diffunditur haustu,

vive bidentis amans et culti vilicus horti,

unde epulum possis centum dare Pythagoreis.

230 est aliquid, quocumque loco, quocumque recessu

unius sese dominum fecisse lacertae.

Plurimus hic aeger moritur vigilando (set ipsum

languorem peperit cibus inperfectus et haerens

ardenti stomacho), nam quae meritoria somnum

235 admittunt? magnis opibus dormitur in urbe.

inde caput morbi, raedarum transitus arto

vicorum in flexu et stantis convicia mandrae

eripient somnum Druso vitulisque marinis.

si vocat officium, turba cedente vehetur

240 dives et ingenti curret super ora Liburna

atque obiter leget aut scribet vel dormiet intus;

namque facit somnum clausa lectica fenestra,

ante tamen veniet: nobis properantibus opstat

unda prior, magno populus premit agmine lumbos

245 qui sequitur; ferit hic cubito, ferit assere duro

alter, at hic tignum capiti incutit, ille metretam.

pinguia crura luto, planta mox undique magna

calcor, et in digito clavus mihi militis haeret.

Nonne vides quanto celebretur sportula fumo?

250 centum convivae, sequitur sua quemque culina.

Corbulo vix ferret tot vasa ingentia, tot res

inpositas capiti, quas recto vertice portat

servulus infelix et cursu ventilat ignem,

scinduntur tunicae sartae modo, longa coruscat

255 serraco veniente abies, atque altera pinum

plaustra vehunt; nutant alte populoque minantur.

nam si procubuit qui saxa Ligustica portat

axis et eversum fudit super agmina montem,

quid superest de corporibus? quis membra, quis ossa

260 invenit? obtritum vulgi perit omne cadaver

more animae, domus interea secura patellas

iam lavat et bucca foculum excitat et sonat unctis

striglibus et pleno componit lintea guto.

haec inter pueros varie properantur, at ille

265 iam sedet in ripa taetrumque novicius horret,

porthmea nec sperat caenosi gurgitis alnum

infelix nec habet quem porrigat ore trientem.

Respice nunc alia ac diversa pericula noctis:

quod spatium tectis sublimibus unde cerebrum

270 testa ferit, quotiens rimosa et curta fenestris

vasa cadant, quanto percussum pondere signent

et laedant silicem, possis ignavus haberi

et subiti casus inprovidus, ad cenam si

intestatus eas: adeo tot fata, quot illa

275 nocte patent vigiles te praetereunte fenestrae.

ergo optes votumque feras miserabile tecum,

ut sint contentae patulas defundere pelves.

Ebrius ac petulans, qui nullum forte cecidit,

dat poenas, noctem patitur lugentis amicum

280 Pelidae, cubat in faciem, mox deinde supinus;

ergo non aliter poterit dormire: quibusdam

somnum rixa facit, sed quamvis improbus annis

atque mero fervens, cavet hunc, quem coccina laena

vitari iubet et comitum longissimus ordo,

285 multum praeterea flammarum et aenea lampas;

me, quem luna solet deducere vel breve lumen

candelae, cuius dispenso et tempero filum,

contemnit, miserae cognosce prohoemia rixae,

si rixa est, ubi tu pulsas, ego vapulo tantum,

290 stat contra starique iubet: parere necesse est;

nam quid agas, cum te furiosus cogat et idem

fortior? unde venis?, exclamat, ‘cuius aceto,

cuius conche tumes? quis tecum sectile porrum

sutor et elixi vervecis labra comedit?

295 nil mihi respondes? aut dic aut accipe calcem.

ede ubi consistas; in qua te quaero proseucha?’

dicere si temptes aliquid tacitusve recedas,

tantumdem est: feriunt pariter, vadimonia deinde

irati faciunt, libertas pauperis haec est:

300 pulsatus rogat et pugnis concisus adorat

ut liceat paucis cum dentibus inde reverti.

Nec tamen haec tantum metuas, nam qui spoliet te

non derit clausis domibus, postquam omnis ubique

fixa catenatae siluit compago tabernae.

305 interdum et ferro subitus grassator agit rem;

armato quotiens tutae custode tenentur

et Pomptina palus et Gallinaria pinus,

sic inde huc omnes tamquam ad vivaria currunt

qua fornace graves, qua non incude catenae?

310 maximus in vinclis ferri modus, ut timeas ne

vomer deficiat, ne marrae et sarcula desint.

felices proavorum atavos, felicia dicas

saecula quae quondam sub regibus atque tribunis

viderunt uno contentam carcere Romam.

315 His alias poteram et pluris subnectere causas;

sed iumenta vocant et sol inclinat, eundum est;

nam mihi commota iam dudum mulio virga

adnuit. ergo vale nostri memor, et quotiens te

Roma tuo refici properantem reddet Aquino,

320 me quoque ad Helvinam Cererem vestramque Dianam

converte a Cumis, saturarum ego, ni pudet illas,

auditor gelidos veniam caligatus in agros.’