Argonautica — C. Valeri Flacci Argonauticon Liber Septimus.

Te quoque Thessalico iam serus ab hospite vesper

dividit et iam te tua gaudia, virgo, relinquunt,

noxque ruit soli veniens non mitis amanti.

ergo ubi cunctatis extremo in limine plantis

5 contigit aegra toros et mens incensa tenebris,

vertere tunc varios per longa insomnia questus

nec pereat quo scire malo, tandemque fateri

ausa sibi paulum, medio sic fata dolore est:

'nunc ego quo casu vel quo sic pervigil usque

10 ipsa volens errore trahor? non haec mihi certe

nox erat ante tuos, iuvenis fortissime, vultus.

quos ego cur iterum demens iterumque recordor

tam magno discreta mari? quid in hospite solo

mens mihi? cognati potius iam vellera Phrixi

15 accipiat, quae sola petit quaeque una laborum

causa viro. nam quando domos has ille reviset?

aut meus Aesonias quando pater ibit ad urbes?

felices, mediis qui se dare fluctibus ausi

nec tantas timuere vias talemque secuti

20 hunc qui deinde virum: sed sic quoque talis abito.'

tum iactata toro totumque experta cubile

ecce videt tenui candescere limen eoo;

nec minus insomnem lux orta refecit amantem,

quam cum languentes levis erigit imber aristas

25 grataque iam fessis descendunt flamina remis.

At sua longarum Minyas iam cura viarum

admonet, inque ipso nequiquam tempore regem

laetitiae meritique petunt. quem passus Iason

vota prius captasque deis accendere praedas

30 prominet atque oculos longe tenet, aurea si iam

pellis et oblatis clarescant atria villis.

Ille autem iam iam vultus vocesque parantem

ante petit rumpitque moras inque ipsa morantis

prosilit ora viri talique effunditur ira:

35 'orbe satos alio, sua litora regnaque habentes,

quis furor has mediis tot fluctibus egit in oras.

quisve mei vos tantus amor? tu prima malorum

causa mihi, tu, Phrixe gener. non te aequore mersum

quo soror, ut felix nullos nunc nomine Graios

40 nossem ego. quis regum Pelias, quis Thessalus aut quae

Graecia, quodnam hominum cerno genus, aut ubi cautes

Cyaneae? venit Scythicas en hospes in oras.

quinquaginta Asiam (pudet heu) penetrarit Iason

exulibus? meque ante alios sic spreverit una,

45 una ratis, spolium ut vivo de rege reportet?

ipsum offerre meos, ipsum iam pandere lucos

imperet et nullo dignetur vincere bello?

cur age non templis sacrata avellere dona

omnibus atque ipsas gremiis abducere natas,

50 praedo, libet? vobisne domos, vobisne parentes

esse putem, ratis infandis quos sola rapinis

saevaque pascit hiems et quos, credamus ut ipsis,

rex suus inlisit pelago vetuitque reverti?

scilicet Aeoliae pecudis poteretur ut auro.

55 ante meus caesa descendet Caucasus umbra

ac prior Haemonias repetet super aequora praedas,

aut ego cum vittis statui feralibus Hellen

si tamen his aliter perstas non cedere terris,

teque pudor cassi reditus movet, ac latet una

60 nescio quid plus puppe viris, baud ipse morabor

quae petitis; modo nostra prior tu perfice iussa.

Martius ante urbem longis iacet horridus annis

campus et ardentes ac me quoque vomere presso,

me quoque cunctantes interdum agnoscere tauri.

65 his magis atque magis rabiem nunc nostra senectus

luxuriemque dedit, solitoque superbior ignis

ore fremit. succede meae, fortissime, laudi

et nostros recole, hospes, agros. nec semina derunt,

quae prius ipse dabam, et messes, quas solus obibam.

70 consiliis nox una satis, tecumque retracta

cumque tuis haec iussa deis, ac siquid in isto est

robore, praedicti venies in rura laboris.

ipse incertus adhuc, tenebris te protinus illis

involvi flammisque velim, durare parumper

75 an magis, everso iacias dum semina campo,

ac tibi Cadmei dum dentibus exeat hydri

miles et armata florescant pube novales.'

Filia prima trucis vocem mirata tyranni

haesit et ad iuvenem pallentia rettulit ora

80 contremuitque metu, ne nescius audeat hospes

seque miser ne posse putet. perstrinxerat horror

ipsum etiam et maesta stabat defixus in ira.

non ita Tyrrhenus stupet Ioniusque magister,

qui iam te, Tiberine, tuens clarumque serena

85 arce pharon, praeceps subito nusquam ostia, nusquam

Ausoniam videt et saevas accedere Syrtes.

tum tamen, infando quae det responsa tyranno,

colligit et tandem obtutu consurgit ab alto.

'non' ait 'hos reditus, non hanc, Aeeta, dedisti

90 spem Minyis, cum prima tuis pro moenibus arma

induimus. quo versa fides? quos vestra volutant

iussa dolos? alium hic Pelian, alia aequora cerno.

quin agite hoc omnes odiisque urgete tyranni

imperiisque caput; numquam mihi dextera nec spes

95 defuerit; mos iussa pati nec cedere duris.

unum oro, seu me illa suis seges obruet hastis,

hauriet adverso seu crastinus ignis hiatu,

nuntius hinc saevas Peliae mittatur ad aures,

hic periisse viros, et me, si vestra fuisset

100 ulla fides, reducem patriae potuisse referri'.

Talibus attonitos dictis natamque patremque

linquit et infida praeceps prorumpit ab aula.

at trepida et medios inter deserta parentes

virgo silet nec fixa solo servare parumper

105 lumina nee potuit maestos non flectere vultus

respexitque fores et adhuc invenit euntem,

visus et heu miserae tunc pulchrior hospes amanti

discedens: tales umeros, ea terga relinquit.

illa domum atque ipsos paulum procedere postes

110 optat et ardentes tenet intra limina gressus.

qualis ubi extremas Io vaga sentit harenas

fertque refertque pedem, tumido quam cogit Erinys

ire maria Phariaeque vocant trans aequora matres:

circuit haut aliter foribusque impendet apertis,

115 an melior Minyas revocet pater; oraque quaerens

hospitis aut solo maeret defecta cubili

aut venit in carae gremium refugitque sororis

atque loqui conata silet, rursusque recedens

quaerit, ut Aeaeis hospes consederit oris

120 Phrixus, ut aligeri Circen rapuere dracones.

tum comitum visu fruitur miseranda suarum

implerique nequit subitoque parentibus haeret

blandior et patriae circumfert oscula dextrae.

sic adsueta toris et mensae dulcis erili

125 aegra nova iam peste canis rabieque futura

ante fugam totos lustrat queribunda penates.

tandem etiam molli semet sic increpat ira:

'pergis', ait 'demens, teque illius angit imago

curaque, qui profuga forsan tenet alta carina

130 quique meum patrias referet nec nomen ad urbes.

quid me autem sic ille movet, superetne labores

an cadat et tanto turbetur Graecia luctu?

saltem, fata virum si iam suprema ferebant,

iussus ad ignotos potius foret ire tyrannos

135 o utinam et tandem non hac moreretur in urbe.

namque et sidereo nostri de sanguine Phrixi

dicitur, et caram vidi indoluisse sororem,

seque ait has iussis actum miser ire per undas.

at redeat quocumque modo meque ista precari

140 nesciat atque meum non oderit ille parentem.'

dixerat haec stratoque graves proiecerat artus,

si veniat miserata quies, cum saevior ipse

turbat agitque sopor: supplex hinc sternitur hospes,

hinc pater. illa nova rumpit formidine somnos

145 erigiturque toro; famulas carosque penates

agnoscit, modo Thessalicas raptata per urbes:

turbidus ut poenis caecisque pavoribus ensem

corripit et saevae ferit agmina matris Orestes:

ipsum angues, ipsum horrisoni quatit ira flagelli,

150 atque iterum infestae se fervere caede Lacaenae

credit agens, falsaque redit de strage dearum

fessus et in miserae conlabitur ora sororis.

His ubi nequiquam nutantem Colchida curis

Iuno videt necdum extremo parere furori,

155 non iam mentitae vultum vocemque resumit

Chalciopes. quando ardor hebet leviorque pudori

mensque obnixa malo, tenues sublimis in auras

tollitur et fulvo Venerem vestigat Olympo.

'sum memor, ut †tecum† mecum partita laborem;

160 illa nimis sed dura manet conversaque in iram

et furias dolet ac me nunc decepta reliquit.

i, precor, atque istum quo me frustratur amorem

vince, precor, patriis ut tandem evadere tectis

audeat atque meum casu defendere ab omni

165 Aesoniden: vis illa sacro, quo freta, veneno.

illum etiam totis adstantem noctibus anguem,

qui nemus omne suum quique aurea (respice porro)

vellera tot spiris circum, tot ductibus implet,

fallat et in somnos ingenti solvat ab orno.

170 haec tibi: nam Furiis atque ipsi cetera mando.'

Tum Venus aligerum mater sic fatur Amorum:

'nec tibi, cum primos adgressa es flectere sensus

virginis ignotaque animum contingere cura,

defuimus, data continuo quin cingula soli

175 nostra tibi, quis mota loco labefactaque cessit.

haut satis est, sed me ipsa opus, et cunctantia poscunt

pectora me dubiusque pudor: iam foedera faxo

Aesonii petat ipsa viri metuatque morari.

tu face luciferae citus ad delubra Dianae

180 deveniat, sacras solita est ubi fundere taedas

Colchis et aequali dominam lustrare caterva.

nec te nunc Hecates subeat metus, aut mea forte

impediat ne coepta time; quin audeat opto:

continuo transibit amor, cantuque trilingui

185 ipsam flammiferos cogam compescere tauros.'

amplexuque petit; volucrem tunc aspicit Irin

festinamque iubet monitis parere Diones

et iuvenem Aesonium praedicto sistere luco.

protinus hinc Iris Minyas, Cytherea petivit

190 Colchida; Caucaseis speculatrix Iuno resedit

rupibus, attonitos Aeaea in moenia vultus

speque metuque tenens et adhuc ignara futuri.

Vix primas occulta Venus prospexerat arces,

virginis ecce novus mentem perstringere languor

195 incipit; ingeminant commotis questibus aestus.

ergo iterum sensus varios super hospite volvens

maeret et absenti nequiquam talia fatur:

'si tibi Thessalicis, nunc si tua forte venenis

mater et heu, siqua est, posset succurrere coniunx.

200 quidve tuos virgo possim nisi flere labores?

hoc satis ipse ...........

ei mihi, ne casus etiam spectare supremos

atque iterum durae cogar comes ire sorori.

et nunc ille sua non quemquam sorte moveri,

non ullum meminisse putat, cumque omnibus odit

205 me quoque. siquando fuerit tamen ulla potestas,

illum ego, qui diris cinis ultimus haeserit arvis,

ossaque, quis tauri saevusque pepercerit ignis,

componam sedemque dabo. fas tunc mihi manes

dilexisse viri tumuloque has reddere curas.'

210 Dixerat. ecce toro Venus improvisa resedit,

sicut erat mutata deam mentitaque pictis

vestibus et magica Circen Titanida virga.

ipsa, velut lenti fallatur imagine somni,

sic oculos incerta tenet magnique sororem

215 paulatim putat esse patris. tum flebile gaudens

prosiluit saevaeque ultro tulit oscula divae

ac prior: 'o tandem, vix tandem reddita Circe

dura tuis, quae te biiugis serpentibus egit

hinc fuga? quaeve fuit patriis mora gratior oris?

220 ante et Thessalicae Phasin petiere carinae

perque tot infelix frustra vada venit Iason,

quam patriae te movit amor.' tum cetera rumpit

occurritque Venus: 'tu nunc mihi causa viarum

sola, tuae venio iam pridem ignava iuventae.

225 cetera parce queri neu me meliora secutam

argue; quippe etiam repetentur munera divum.

omnibus hunc potius communem animantibus orbem,

communes et crede deos. patriam inde vocato,

qua redit itque dies, nec nos, o nata, malignus

230 cluserit hoc uno semper sub frigore mensis.

fas mihi non habiles, fas et tibi linquere Colchos.

et nunc Ausonii coniunx ego regia Pici,

nec mihi flammiferis horrent ibi pascua tauris,

meque vides Tusci dominam maris. at tibi quinam

235 Sauromatae, miseranda, proci? cui vadis Hibero

(ei mihi) vel saevo coniunx non una Gelono?'

Ilia deae contra iamdudum spernere voces.

'non ita me immemorem magnae Perseidos' inquit

'cernis, ut infelix thalamos ego cogar in illos.

240 i, precor, atque illum pro me dimitte timorem.

sed magis his miseram, quando potes, eripe curis,

unde metus aestusque mihi, quaeque aspera, mater,

perpetior durae iamdudum incendia mentis.

nulla quies animo, nullus sopor arida ...

245 quaere malis nostris requiem mentemque repone,

redde diem noctemque mihi, da prendere vestes

somniferas ipsaque oculos componere virga.

tu quoque nil, mater, prodes mihi; fortior ante

sola fui. tristes thalamos infestaque cerno

250 omnia, vipereos ipsi tibi surgere crines.'

talia verba dabat conlapsaque flebat iniquae

in Veneris Medea sinus pestemque latentem

ossibus atque imi monstrabat pectoris ignem.

Occupat amplexu Venus et furialia figit

255 oscula permixtumque odiis inspirat amorem;

dumque illam variis maerentem vocibus ambit

inque alio sermone tenet, quin hoc' ait 'audi

atque attolle genas', lacrimisque haec infit obortis:

'cum levis a superis ad te modo laberer auris,

260 forte ratem primo †figientem† litore cerno,

qualem nostra suo numquam dimittere portu

vellet, adhuc omnes quae detinet insula nautas.

unus ibi ante alios qui tum mihi pulchrior omnis

visus erat (longeque ducem mirabar et ipsa)

265 advolat atque unam comitum ratus esse tuarum

"per tibi siquis" ait "morituri protinus horror

et quem non meritis videas occurrere monstris,

haec precor, haec dominae referas ad virginis aurem,

tu fletus ostende meos; illi has ego voces,

270 qua datur, basque manus, ut possum, a litore tendo.

ipsae, quas mecum per mille pericula traxi,

defecere deae; spes et via sola salutis,

quam dederit, si forte dabit. ne vota repellat,

ne mea; totque animas, qualis nec viderit ultra,

275 dic, precor, auxilio iuvet atque haec nomina servet.

si Pelopis duros prior Hippodamia labores

expediit totque ora simul vulgata procorum

respiciens tandem patrios exhorruit axes,

si dedit ipsa neci fratrem Minoia virgo,

280 cur non hospitibus fas sit succurrere dignis

te quoque et Aeaeos iubeas mitescere campos?

occidat aeterna tandem Cadmeia morte

iam seges et viso fumantes hospite tauri.

ei mihi, quod nullas hic possum exsolvere grates.

285 at tamen hoc saeva corpus de morte receptum,

hanc animam sciat esse suam. miserebitur ergo?

die, ait, an potius" — strictumque ruebat in ensem.

promisi; ne falle, precor. cumque ipsa moverer

adloquio casuque viri, te passa rogari

290 sum potius; tu laude nova, tu supplice digno

dignior es; sat fama meis iam parta venenis.'

Torserat illa gravi iamdudum lumina vultu

vix animos dextramque tenens, quin ipsa loquentis

iret in ora deae: tanta pudor aestuat ira

295 verba cavens; horror molles invaserat annos.

iamque toro trepidas infelix obruit aures

nec quo ferre fugam nec quo se vertere posset

prensa videt; rupta condi tellure premique

iamdudum cupit ac diras evadere voces.

300 Illa sequi iubet et portis exspectat in ipsis.

saevus Echionia ceu Penthea Bacchus in aula

deserit infectis per roscida cornua vittis,

cum tenet ille deum pudibundaque tegmina matris

tympanaque et mollem subito miser accipit hastam:

305 haud aliter deserta pavet perque omnia circum

fert oculos tectisque negat procedere virgo.

contra saevus amor, contra periturus Iason

urget et auditae crescunt in pectore voces.

heu quid agat? videt externo se prodere patrem

310 dura viro, famam scelerum iamque ipsa suorum

prospicit et questu superos questuque fatigat

Tartara; pulsat humum manibusque immurmurat uncis

noctis eram Ditemque ciens, succurrere tandem

morte velint ipsumque simul demittere leto,

315 quem propter furit; absentem saevissima poscit

nunc Pelian, tanta iuvenem qui perderet ira;

saepe suas misero promittere destinat artes

denegat atque una potius decernit in hora

ac neque tam turpi cessuram semper amori

320 proclamat neque opem ignoto viresque daturam,

atque toro proiecta manet, cum visa vocari

rursus et impulso sonuerunt cardine postes.

Ergo ubi nescio quo penitus se numine vinci

sentit et abscisum quidquid pudor ante monebat,

325 tum thalami penetrale petit, quae maxima norat

auxilia Haemoniae quaerens pro rege carinae.

utque procul magicis spirantia tecta venenis

et saevae patuere fores oblataque contra

omnia, quae ponto, quae manibus emit imis

330 et quae sanguineo lunae destrinxit ab ore,

'tunc sequeris' ait 'quidquam aut patiere pudendum,

cum tibi tot mortes scelerisque brevissima tanti

effugia?' haec dicens, qua non velocior ulla

pestis erat toto nequiquam lumine lustrat

335 cunctaturque super morituraque colligit iras.

o nimium iucunda dies, quam cara sub ipsa

morte magis: stetit et sese mirata furentem est.

'occidis heu; primo potes hoc durare sub aevo?

nec tu lucis' ait 'nec videris ulla iuventae

340 gaudia, non dulces fratris pubescere malas?

hunc quoque, quicumque est, crudelis, Iasona nescis

morte perire tua, qui te nunc invocat unam,

qui rogat et nostro quem prima in litore vidi?

cur tibi fallaces placuit coniungere dextras

345 tunc, pater, atque istis iuvenem non perdere monstris

protinus? ipsa etiam, fateor, tunc ipsa volebam.

testor cara tuas, Circe Titania, voces,

te ducente sequor, tua me, grandaeva, fatigant

consilia et monitis cedo minor.' haec ubi fata,

350 rursus ad Haemonii iuvenis curamque metumque

vertitur, hunc solum propter seu vivere gaudens

sive mori, quodcumque velit. maiora precatur

carmina, maiores Hecaten immittere vires

nunc sibi, nec notis stabat contenta venenis.

355 cingitur inde sinus et, qua sibi fida magis vis

nulla, Prometheae florem de sanguine fibrae

Cauaseum promit nutritaque gramina poenis,

quae sacer ille nives inter tristesque pruinas

durat alitque cruor, cum viscere vultur adeso

360 tollitur e scopulis et rostro inrorat aperto.

idem nec longi languesct finibus aevi

immortale virens, idem stat fulmina contra

sanguis et in mediiis florescunt ignibus herbae.

prima Hecate Stygiis duratam fontibus harpen

365 intulit et validas scopulis effodit aristas;

mox famulae monstrata seges, quae lampade Phoebes

sub decima iuga feta metit saevitque per omnes

relliquias saniemque dei; gemit inritus ille

Colchidos ora tuens; totos tunc contrahit artus

370 †monte† dolor cunctaeque tremunt sub falce catenae.

Talibus infelix contra sua regna venenis

induitur noctique tremens infertur opacae.

dat dextram blandisque pavens Venus oscula miscet

adloquiis iunctoque trahit per moenia passu.

375 qualis adhuc teneros supremum pallida fetus

mater ab excelso produxit in aera nido

hortaturque sequi brevibusque insurgere pennis;

illos caerulei primus ferit horror Olympi,

iamque redire rogant adsuetaque quaeritur arbor:

380 haud aliter caecae per moenia deficit urbis

incedens horretque domos Medea silentes.

hic iterum extremae nequiquam in limine portae

substitit atque iterum fetus animique soluti,

respexitque deam paulumque his vocibus haesit:

385 'ipse rogat certe meque ipse implorat Iason?

nullane culpa subest? labes non ulla pudoris,

nullus amor, nec turpe viro servire precanti?'

illa nihil contra vocesque abrumpit inanes.

et iam iam magico per opaca silentia Colchis

390 coeperat ire sono, montanaque condere vultus

numina cumque suis averti collibus amnes.

iam stabulis gregibusque pavor strepitusque sepulcris

inciderat; stupet ipsa gravi nox tardior umbra;

iamque tremens longe sequitur Venus; utque sub altas

395 pervenere trabes divaeque triformis in umbram,

hic subito ante oculos nondum speratus Iason

emicuit viditque prior conterrita virgo,

atque hinc se profugam volucris Thaumantias alis

sustulit, inde Venus dextrae dilapsa tenenti.

400 obvius ut sera cum se sub nocte magistris

impingit pecorique pavor, qualesve profundum

per chaos occurrunt caecae sine vocibus umbrae,

haut secus in mediis noctis nemorisque tenebris

inciderant ambo attoniti iuxtaque subibant,

405 abietibus tacitis aut immotis cyparissis

adsimiles, rapidus nondum quas miscuit auster.

Ergo ut erat vultu defixus uterque silenti

noxque suum peragebat iter, iam iam ora levare

Aesoniden farique cupit Medea priorem.

410 quam simul effusis pavitantem fletibus

flagrantesque genas vidit miserumque pudorem,

has tandem voces dedit et solatus amantem est:

'fersne aliquam spem lucis?' ait, 'miserata laborem

nempe venis? an et ipsa mea laetabere morte?

415 ne, precor, infando similem te, virgo, parenti

gesseris, haut tales decet inclementia vultus.

hascine nunc grates, haec exspectata laborum

dona dari decuit? sic te sub teste remitti

fas mihi, virgo, †tuum† iustas da vocibus aures:

420 die, pater ille tuus tantis me opponere monstris

quid meritum aut tales voluit cur pendere poenas?

an iacet externa quod nunc mihi cuspide Canthus,

quodque meus vestris cecidit pro moenibus Iphis

aut Scythiae tanta inde manus? iussisset abire

425 perfidus atque suis extemplo cedere regnis.

spem mihi promissam per quae discrimina rursus

et reddat qua lege, vides. occumbere tandem

possumus, idque sedet, quam non quaecumque subire

patris iussa tui; numquam sine vellere abibo

430 hinc ego, degenerem nee me tu prima videbis.

Haec ait. illa tremens, ut supplicis aspicit ora

conticuisse viri iamque et sua verba reposci,

nec quibus incipiat demens videt, ordine nec quo,

quove tenus, prima cupiens effundere voce

435 omnia, sed nec prima pudor dat verba timenti;

haeret et attollens vix tandem lumina fatur:

'quid, precor, in nostras venisti, Thessale, terras?

unde mei spes ulla tibi? tantosque petisti

cur non ipse tua fretus virtute labores?

440 nempe, ego si patriis timuissem excedere tectis,

occideras, nempe hanc animam cras saeva manebant

funera. Iuno ubi nunc, ubi nunc Tritonia virgo,

sola tibi quoniam tantis in casibus adsum

externae regina domus? miraris et ipse,

445 credo, nec agnoscunt hae nunc Aeetida silvae.

sed fatis sum victa tuis; cape munera supplex

non mea; teque iterum Pelias si perdere quaeret

inque alios casus, alias si mittet ad urbes,

heu formae ne crede tuae.' Titania iamque

450 gramina Perseasque sinu depromere vires

coeperat hisque iterum compellat Iasona dictis:

'si tamen aut superis aliquam spem ponis in istis

aut tua praesenti virtus te educere leto,

si te forte potest, etiam nunc deprecor, hospes,

455 me sine et insontem misero dimitte parenti.

dixerat: extemplo (neque enim matura ruebant

sidera et extremum suffecerat axe Booten)

cum gemitu et multo iuveni medicamina fletu

non secus ac patriam pariter famamque decusque

460 obicit. ille manu subit et vim corripit omnem.

Inde ubi facta nocens et non revocabilis umquam

cessit ab ore pudor propiorque implevit Erinys,

carmina nunc totos volvit figitque per artus

Aesonidae et totum septeno murmure fertur

465 per clipeum atque viro graviorem reddidit hastam,

iamque sui tauris languent absentibus ignes.

'nunc age et has' inquit 'cristas galeamque resume,

quam modo funerea tenuit Discordia dextra.

hanc iace per medias, cum verteris aequora, messes;

470 protinus in sese conversa furoribus ibit

cuncta phalanx, atque ipse fremens mirabitur et me

respiciet fortasse pater.' sic deinde locuta

iam magis atque magis mentem super alta ferebat

aequora, pandentes Minyas iam vela videbat

475 se sine. tum vero extremo percussa dolore

arripit Aesoniden dextra ac summissa profatur:

'sis memor, oro, mei, contra memor ipsa manebo,

crede, tui. quantum hinc aberis, die quaeso, profundi?

quod caeli spectabo latus? sed te quoque tangat

480 cura mei quocumque loco, quoscumque per annos;

atque hunc te meminisse velis et nostra fateri

munera, servatum pudeat nec virginis arte.

ei mihi, cur nulli stringunt tua lumina fletus?

an me mox merita morituram patris ab ira

485 dissimulas? te regna tuae felicia gentis,

te coniunx natique manent; ego prodita abibo;

nec queror et pro te lucem quoque laeta relinquam.'

protinus hospes ad haec (tacitis nam cantibus illum

flexerat et simili iamdudum adflarat amore)

490 'tune' ait 'Aesoniden quicquam te velle relicta

credis et ulla pati sine te loca? redde tyranno

me potius, recipe ingratos atque exue cantus.

quis mihi lucis amor? patriam cur amplius optem,

si non et genitor te primam amplectitur Aeson,

495 teque tuo longe fulgentem vellere gaudens

spectat et ad primos procumbit Graecia fluctus?

respice ad has voces et iam, precor, adnue, coniunx.

per te, quae superis divisque potentior imis,

perque haec, virgo, tuo redeuntia sidera nutu

500 atque per has nostri iuro discriminis horas:

umquam ego si meriti sim noctis et immemor huius,

si te sceptra, domum, si te liquisse parentes,

senseris et me tum non haec promissa tuentem,

tum me non tauros iuvet evasisse ferosque

505 terrigenas, tum me tectis tua turbet in ipsis

flamma tuaeque artes; nullus succurrere contra

ingrato queat, et si quid tum saevius istis,

adicias meque in medio terrore relinquas.'

audiit atque simul meritis periuria poenis

510 despondet questus semper Furor ultus amantum.

Haec ubi dicta, tamen perstant defixus uterque,

et nunc ora levant audaci laeta iuventa,

ora simul totiens dulcis rapientia visus,

nunc deicit vultus aeger pudor, et mora dictis

515 redditur, ac rursus conterret Iasona virgo:

'accipe, perdomitis quae deinde pericula tauris

et quis in Aeolio maneat te vellere custos;

nondum cuncta tibi, fateor, promissa peregi.

saevior ingenti Mavortis in arbore restat,

520 crede, labor, quem — tanta utinam fiducia nostri

sit mihi nocturnaeque Hecates— nostrique vigoris '

dixerat, utque virum doceat, quae monstra supersint,

protinus immensis recubantem anfractibus anguem

turbat et Haemonii subito ducis obicit umbram.

525 ille, quod haud alias, stetit et trepidantia torsit

sibila, seque metu postquam sua vellera circum

sustulit atque omnis spiris exhorruit arbor,

incipit inde sequi et vacuo furit ore per auras.

'quis fragor hic? quaenam tantae, die virgo, ruinae?'

530 exclamat stricto Aesonides stans frigidus ense.

illa trahit ridens tandemque ait angue represso:

'hunc tibi postremum nostri parat ira parentis,

heu miser, heu tantis iterum mihi care periclis.

o utinam nullo te sim visura labore

535 ipsam caeruleis squalentem nexibus ornum

ipsaque pervigilis calcantem lumina monstri:

contingat bis deinde mori.' sic fata profugit

seque sub extremis in moenia rettulit umbris.

Et iam puniceo regem spes vana sub ortu

540 extulerat, quantis nox una diremerit undis

Aesoniden, liberne fretis iam vultus apertis

utque prius totum sileat mare. dumque ea longe

explorare †quaeat†, contra venit Arcas Echion

dicta ferens, iam Circaeis Mavortis in agris

545 stare virum: daret aeripedes in proelia tauros.

et 'vocor en ultro' dixit, 'spesque addidit alas.

vos mihi nunc primum in flammas invertite, tauri,

aequora, nunc totos aperite et volvite flatus.

exeat Haemonio messis memoranda colono,

550 tuque tuum patri in Graium da, nata, draconem.

ipsius aspectu pereant in velleris, ipsa

terga mihi diros servent infecta cruores.'

fatur et effusis pandi iubet aequora tauris.

pars et Echionii subeunt immania dentis

555 semina, pars diri portant grave robur aratri.

at sua magnanimum contra Pagasaea iuventus

prosequitur stipatque ducem; tum maxima quisque

dicta dedit saevisque procul discessit in agris.

fixerat ille gradus totoque ex agmine solus

560 stabat, ut extremis desertus ab orbibus aclis,

quem iam lassa dies austrique ardentis harenae,

aut quem Riphaeas exstantem rursus ad arces

nix et caerulei Boreae ferus abstulit horror,

cum subito attoniti longissima Phasidis unda

565 Caucaseaeque trabes omnisque Aeetia tellus

fulsit et ardentes stabula effudere tenebras.

ac velut ex una siquando nube corusci

ira Iovis torsit geminos mortalibus ignes,

aut duo cum pariter ruperunt vincula venti

570 dantque fugam: sic tunc claustris evasit uterque

taurus et immani proflavit turbine flammas

arduus atque atro volvens incendia fluctu.

horruit Argoae legio ratis, horruit audax

qui modo virgineis servari cantibus Idas

575 flebat et invito prospexit Colchida vultu.

non tulit ipse moras seseque immisit Iason;

diversos postquam ire videt, galeamque minantem

quassat et errantem dextra ciet obvius ignem.

cunctatus paulum subito furit. aequora non sic

in scopulos irata ruunt eademque recedunt

fracta retro. bis fulmineis se flatibus infert

obnubitque virum, sed non incendia Colchis

585 adspirare sinit, clipeoque inliditur ignis

frigidus, et viso pallescit flamma veneno.

inicit Aesonides dextram adque ardentia mittit

cornua, dein totis propendens viribus haeret.

ille virum atque ipsam tunc te, Medea, recusans

590 concutit et tota nitentem carminis ira

portat iners; tandem gravius mugire recedens

incipit et fesso victus descendere cornu.

respicit hinc socios immania vincula poscens

Aesonides, iamque ora premit trahiturque trahitque

595 obnixusque genu superat cogitque trementes

sub iuga aena toros. alium dehinc turbida Colchis

exarmat lentumque offert timideque minantem,

iamque propinquanti noctem implicat; ille fatiscens

in caput inque umeros ipsa vi molis et irae

600 proruit. invadit totusque incumbit Iason

desuper atque suis detixum flatibus urget,

utque dedit vinclis validoque obstrinxit aratro,

suscitat ipse genu saevaque agit insuper hasta,

non secus a medio quam si telluris hiatu

605 terga recentis equi primumque invasit habenis

murmur et in summa Lapithes apparuit Ossa.

Ille velut campos Libyes ac pinguia Nili

fertilis arva secet, plena sic semina dextra

spargere gaudet agris oneratque novalia bello

610 Martius hic primum ter vomere fusus ab ipso

clangor et ex omni sonuertnt cornua sulco;

bellatrix tunc gleba quati pariterque creari

armarique phalanx totisque insurgere campis.

cessit et ad socios paulum se rettulit heros

615 opperiens, ubi prima sibi daret agmina tellus.

at vero ut summis iam rura recedere cristis

vidit et infesta vibrantes casside terras,

advolat atque, imo tellus qua proxima collo

necdum umeri videre diem, prior ense sequaci

620 aequat humo truncos; rutilum thoraca sequenti

aut primas a matre manus premit obvius ante,

nec magis aut illis aut illis milibus ultra

sufficit, ad dirae quam cum Tirynthius hydrae

agmina Palladios defessus respicit ignes.

625 ergo iterum ad socias convertere Colchidos artes

et galeae nexus ac vincula dissipat imae,

cunctaturque tamen totique occurrere bello

ipse cupit; spes nulla datur, sic undique densant

terrigenae iam signa duces, clamorque tubaeque.

630 iamque omnes videre virum, iamque omnia contra

tela micant. tum vero amens discrimine tanto,

quam modo Tartareo galeamn Medea veneno

in medios torsit; conversae protinus hastae.

635 qualis ubi attonitos maestae Phrygas annua Matris

ira vel exsectos lacerat Bellona comatos,

haud secus accensas subito Medea cohortes

implicat et miseros agit in sua proelia fratres:

omnis ibi Aesoniden sterni putat, omnibus ira

640 talis erat. stupet Aeetes ultroque furentes

ipse viros revocare cupit, sed cuncta iacebant

agmina, nec quisquam primus ruit aut super ullus

linquitur, atque hausit subito sua funera tellus.

Protinus in fluvium fumantibus evolat armis

645 Aesonides, qualis Getico de pulvere Mavors

intrat equis uritque gravem sudoribus Hebrum,

aut niger ex antris rutilique a fulminis aestu

cum furit et Siculo respirat in aequore Cyclops.

redditus hic tandem sociosque amplexus ovantes

650 haud iam mendacem promissa reposcere regem

dignatur; nec, si ipse sibi terga ingerat ultro

qui pepigit, velit in pacem dextramque reverti

amplius; ambo truces, ambo abscessere minantes.