Argonautica — C. Valeri Flacci Argonauticon Liber Quintus.

Altera lux haud laeta viris emersit Olympo:

Argolicus morbis fatisque rapacibus Idmon

labitur extremi sibi tum non inscius aevi.

at memor Aesonides nimium iam vera locuti

5 Phincos hinc alios rapto pavet Idmone luctus.

tunc comiti pia iusta tulit caelataque multa

arte Dolionii donat velamina regis,

hospes humum sedemque Lycus. flens arma revellit

Idmonis e celsa Mopsus rate; robora caedunt

10 pars silvis portantque arae, pars auguris alba

fronde caput vittisque ligant, positumque feretro

congemuere; dies simul et suns admonet omnes.

Ecce inter lacrimas interque extrema virorum

munera, quem cursus penes imperiumque carinae,

15 Tiphyn agit violenta lues, cunctique pavore

attoniti fundunt maestas ad sidera voces:

'arquipotens adverte, precor, nunc denique Apollo;

hoc, pater, hoc nobis refove caput, ulla laboris

si nostri te cura movet, qui cardine summo

20 vertitur atque omnis manibus nunc pendet ab unis.'

dicta dabant ventis nec debita fata movebant.

qualem praecipiti gravidum iam sorte parentem

natorum flet parva manus trepidique precantur,

duret ut invalidis et adhuc genitoris egenis,

25 haut aliter socii supremo in tempore Tiphyn

ante alios superesse volunt. mors frigida contra

urget, et ille recens oculis intervolat Idmon.

exanimum frustra Minyae clamore morantur

avellique negant; vix membra rigentia tandem

30 imposuere rogo lacrimasque et munera flammis

vana ferunt; crescit donis feralis acervus.

ut vero amplexus fessi rupere supremos

et rapidae sonuere faces, tunc ipsa cremari

visa ratis medioque viros deponere ponto.

35 non tulit Aesonides geminis flagrantia cernens

corpora cara rogis, sed pectore ductor ab imo

talia voce gemit: 'quid tantum infensa repente

numina? quas nostri poenas meruere labores?

bina (nefas) tuto pariter mihi funera surgunt

40 litore. magna adeo comitum numerosaque pubes?

aut socios rapit atra dies aut ipse relinquo

sontibus impulsus Furiis. ubi Tiphys? ubi Idmon

fata canens? ubi monstriferae par ille novercae?

te sine, Thespiade, nos ulla movebimus ultra

45 aequora? nec summa speculantem puppe videbo

Pleiadumque globos et agentes noctibus Arctos?

cui Minyas caramque ratem, cui sidera tradis?

carpere securas quis iam iubet Aesona noctes?

hoc labor, hoc dulci totiens fraudata sopore

50 lumina et admotis nimium mens anxia Colchis

profuit? heu quantum Phasis, quantum Aea recessit.

nunc quoque, si tenui superant in imagine curae,

adsis umbra, precor, venturi praescia caeli

rectoremque tuae moneas ratis.' haec ubi fatus,

55 sola virum flammis vidit labentibus ossa.

'quod tamen externis unum solamen in oris

restat' ait, 'caras humus haec non dividat umbras

ossaque nec tumulo nec separe contegat urna,

sed simul, ut iunctis venistis in aequora fatis.'

60 haud mora: reliquias socii defletaque miscent

nomina; tum vivo frondens e caespite tellus

aggeritur, cineremque Lyco conmmendat Iason.

Maesti omnes dubiique, ratem fidissima cuius

dextra regat. simul Ancaeus sollersque petebat

65 Nauplius. Erginum fato vocat ipsa monenti

quercus, et ad tonsas victi rediere magistri.

ac velut ille gregis cessit cui regia taurus

fertur ovans, omnis honos, hunc omnis in unum

transit amor: primo laetus sic tempore rector

70 ingreditur cursus; etenim dat candida certam

nox Helicen. iam prora fretum commoverat et iam

puppe sedens dimiserat ancora terras.

Inde premente noto tristes Acherusidos oras

praeterit et festa vulgatum nocte Lyaei

75 Callichoron; nec vana fides: his Bacchus in undis

abluit eoo rorantes sanguine thyrsos.

ilium post acies rubrique novissima claustra

aequoris hic resides thiasos, hic aera moventem

udaque pampinea nectentem cornua vitta

80 nunc etiam meministis, aquae, Boeotia qualem

Thyias et infelix cuperet vidisse Cithaeron.

Fama per extremos quin iam volat improba manes

interea et magnis natorum laudibus implet

addita iamque fretis repetens freta iamque patentes

85 Cyaneas. ardent avidos attollere vultus,

quos pietas vel tangit adhuc quos aemula virtus.

fata immota manent; unum, qui litore in illo

conditus, ad carae mittunt spectacula turbae.

it Sthenelus. qualem Mavortia vidit Amazon

90 cumque suis comitem Alcides ut condidit armis,

talis ab aequorei consurgens aggere busti

emicuit; fulsere undae, sol magnus ut orbem

tolleret aut nubem quateret polus. atque ea vixdum

visa viris atra nox protinus abstulit umbra.

95 ille dolens altum repetit chaos. omina Mopsus

dum stupet, in prima tumulum procul aspicit acta,

obnubensque caput cineri dat vina vocato.

carmina quin etiam visos placantia manes

Odrysius dux rite movet mixtoque sonantem

100 percutit ore lyram nomenque relinquit harenis.

Altius hinc ventos recipit ratis, ac fugit omne

Crobiali latus et fatis tibi, Tiphy, negatum

Parthenium, ante alios Triviae qui creditur amnis

fidus et Inopi materna gratior unda.

105 mox etiam Cromnae iuga pallentemque Cytoron

teque cita penitus condunt, Erythia, carina.

iamque reducebat noctem polus: alta Carambis

raditur et magnae pelago tremit umbra Sinopes.

Assyrios complexa sinus stat opima Sinope,

110 nympha prius blandosque Iovis quae luserat ignes

caelicolis immota procis: deceptus amatae

fraude deae nec solus Halys nec solus Apollo.

Addidit hic casu comites Fortuna benigno

Autolycum Phlogiumque et Deileonta, secutos

115 Herculis arma viros; vagus hos ibi fixerat error.

ut Graiam videre manum puppemque Pelasgum,

prima ruunt celeres ad litora seque precantur

accipiant socios. nova dux accedere gaudet

nomina desertos et iam sibi currere remos.

120 transit Halys longisque fluens anfractibus Iris

saevaque Thermodon medio sale murmura volvens,

Gradivo sacer et spoliis ditissimus amnis,

donat equos, donat votas cui virgo secures,

cum redit ingenti per Caspia claustra triumpho

125 Massageten Medumque trahens. est vera propago

sanguinis, est ollis genitor deus. hinc magis alta

Haemonidae petere et monitus non temnere Phinci.

ipse autem comitum conversus ad ora novorum

'vos mihi nunc pugnas' ait 'et victricia' ductor

130 'Herculis arma mei vestrasque in litore Martis

interea memorate manus.' sic fatus et aegro

corde silens audit cursus bellique labores

virginei, exciderit frenis quae prima remissis,

semianimem patrius quam sanguine vexerit amnis

135 quae pelta latus atque umeros nudata pharetris

fugerit Herculeae mox vulnere prensa sagittae,

utque securigeras stimulaverit Ira catervas

fleturusque pater, quantus duce terror in ipsa,

qui furor, insignis quo balteus arserit auro.

140 Nocte sub extrema clausis telluris ab antris

pervigil auditur Chalybum labor: arma fatigant

ruricolae, Gradive, tui; sonat illa creatrix

prima manus belli terras crudelis in omnes.

nam prius ignoti quam dura cubilia ferri

145 eruerent ensesque darent, Odia aegra sine armis

errabant Iraeque inopes et segnis Erinys.

inde Genetaei rupem Iovis, hinc Tibarenum

dant virides post terga lacus, ubi deside mitra

feta ligat partuque virum fovet ipsa soluto.

150 vos quoque non notae mirati vela carinae

Mossynoeci, et vos stabulis Macrones ab altis

Byzeresque vagi Philyraeque a nomine dicta

litora, quae cornu pepulit Saturnus equino.

Ultimus inde sinus saevumque cubile Promethei

155 cernitur, in gelidas consurgens Caucasus arctos.

ille etiam Alciden Titania fata morantem

attulerat tum forte dies; iamque aspera nisu

undique convellens veteris cum strage pruinae

vincula prensa manu saxis abduxerat imis

160 arduus et laevo gravior pede; consonat ingens

Caucasus, et summo pariter cum monte secutae

incubuere trabes, abductaque flumina ponto.

fit fragor, aetherias ceu Iuppiter arduus arces

impulerit imas manus aut Neptunia terras.

165 horruit immensum Ponti latus, horruit omnis

Armeniae praetentus Hiber, penitusque recusso

aequore Cyaneas Minyae timuere relictas.

tum gemitu propiore chalybs densusque revulsis

rupibus audiri montis labor et grave Titan

170 vociferans, fixos scopulis dum vellitur artus.

contra autem ignari (quis enim nunc credat in illis

montibus Alciden dimissave vota retemptet?)

pergere iter socii; tantum mirantur ab alto

litora discussa sterni nive ruptaque saxa

175 et simul ingentem moribundae desuper umbram

alitis atque atris rorantes imbribus auras.

Sol propius flammabat aquas, extremaque fessis

coeperat optatos iam lux ostendere Colchos,

magnus ubi adversum spumanti Phasis in aequor

180 ore ruit. cuncti pariter loca debita noscunt

signaque commemorant emensasque ordine gentes

dantque ratem fluvio. simul aethere plena corusco

Pallas et alipedum Iuno iuga sistit equorum.

Ac dum prima gravi ductor subit ostia pulsu,

185 populeos flexus tumulumque virentia supra

flumina cognati medio videt aggere Phrixi,

quem comes infelix Pario de marmore iuxta

stat soror, hinc saevae formidine maesta novercae,

inde maris, pecudique timens imponere palmas.

190 sistere tum socios iubet atque hinc prima ligari

vincula, ceu Pagasas patriumque intraverit amnem.

ipse gravi patera sacri libamina Bacchi

rite ferens umbram vocat et sic fatur ad aras:

'per genus atque pares tecum mihi, Phrixe, labores

195 tu, precor, orsa regas meque his tuteris in oris

tot freta, tot durae properantia sidera brumae

passum. Phrixe, fave et patrias reminiscere terras.

tu quoque nunc, tumulo nequiquam condita inani,

adnue diva maris numeroque accede tuorum.

200 quando egomet rursus per te vehar? aurea quando

Seston et infaustos adgnoscent vellera fluctus

vos etiam silvae, vos Colchidos hospitis orae,

pandite, dives ubi pellis micet arbore sacra.

tunc tibi, fecundi proles Iovis, orte nivali

205 Arcados axe deae, fluvio modo, Phasi, quieto

Palladiam patiare rate, nec dona nec arae

defuerint tellure mea; reverenda fluentis

effigies te, Phasi, manet, quam magnus Enipeus

et pater aurato quantus iacet Inachus antro.'

210 dixerat, atque illi dextra sine versa magistri

protinus in proram rediit ratis omine certo

fluminis os pontumque tuens. 'promittis ut ecce

utque vocas, revehemur' ait. sic deinde precatus

arma iubet celsa socios depromere puppe.

215 dona dehinc Bacchi casusque ut firmet in omnes

rapta Ceres, viridesque premunt longo ordine ripas.

Incipe nunc cantus alios, dea, visaque vobis

Thessalici da bella ducis. non mens mihi, non haec

ora satis. ventum ad furias infandaque natae

220 foedera et horrenda trepidam sub virgine puppem:

impia monstriferis surgunt iam proelia campis.

ante dolos, ante infidi tamen exsequar astus

Soligenae falli meriti meritique relinqui,

inde canens: Scythica senior iam Solis in urbe

225 fata laborati Phrixus compleverat aevi.

illius extremo sub funere mira repente

flamma poli magnoque aries apparuit astro

aequora cuncta movens. at vellera Martis in umbra

ipse sui Phrixus monumentum insigne pericli

230 liquerat ardenti quercum complexa metallo.

quondam etiam tacitae visus per tempora noctis

effigie vasta, socerumque exterruit ingens

prodita vox: 'o qui patria tellure fugatum

quaerentemque domos his me considere passus

235 sedibus, oblata generum mox prole petisti,

tunc tibi regnorum labes luctusque supersunt,

rapta soporato fuerint cum vellera luco.

praeterea infernae quae nunc sacrata Dianae

fert castos Medea choros quemcumque procorum

240 pacta petat maneat regnis neu virgo paternis.'

dixit et admota pariter fatalia visus

tradere terga manu: tum falso fusus ab auro

currere per summi fulgor laquearia tecti.

membra toris rapit ille tremens patriumque precatur

245 numen et eoo surgentes litore currus:

'haec tibi fatorum, genitor, tutela meorum,

omnituens: tua nunc terris, tua lumina toto

sparge mari; seu nostra dolos molitur opertos

sive externa manus, primus mihi nuntius esto.

250 tu quoque, sacrata rutilant cui vellera quercu,

excubias, Gradive, tene; praesentia luco

arma tubaeque sonent, vox et tua noctibus exstet.'

vix ea, Caucaseis cum lapsus montibus anguis,

haud sine mente dei, spiris nemus omne refusis

255 implicuit Graiumque procul respexit ad orbem.

ergo omnes prohibere minas praedictaque Phrixi

invigilat, plena necdum Medea iuventa

adnuitur thalamis Albani virgo tyranni.

Interea auguriis monstrisque minacibus urbem

260 territat ante monens semper deus et data seri

signa mali; reddi iubet exitiale sacerdos

vellus et Haemoniis infaustum mittere terris.

contra Sole satus Phrixi praecepta volutans

aegro corde negat, nec vulgi cura tyranno,

265 dum sua sit modo tuta salus. tunc ordine regi

proximus et frater materno sanguine Perses

increpitare virum; sequitur duce turba reperto.

ille furens ira solio se proripit alto

praecipitatque patres ipsumque ut talibus ausis

270 spem sibi iam rerum vulgi levitate serentem

ense petit. rapit inde fugam crudelia Perses

signa gerens omnemque quatit rumoribus arcton.

iamque aderat magnis regum cum milibus urbi,

primaque in adversos frustratus proelia muros

275 constiterat. datus et sociis utrimque cremandis

ille dies alterque dies, cum Marte remisso

debitus Aeaeis dux Thessalus adpulit oris.

Nox hominum genus et duros miserata labores

rettulerat fessis optata silentia terris.

280 at Iuno et summi virgo Iovis intima secum

consilia et varias sociabant pectore curas.

virgo prior 'magna pariter quos mole petamus,

cernis' ait 'Colchos habeant quae proelia, quique

nunc status. hinc Perses, illinc non viribus aequis

285 apparat Aeetes aciem. quibus addimur armis?'

cui Iuno 'dimitte metus, ne proelia forte

hinc tibi grata negem: manet aegida sudor

et nostros iam sudor equos. stat pectore fixum

Aeetae sociare manus. scio perfida regis

290 corda quidem; nullos Minyis exsolvet honores.

verum alios tunc ipsa dolos, alia orsa movebo.'

'sint, precor, haec; tua namque mihi comitanda potestas'

Pallas ait, 'liceat Grais ut reddere terris

Aesonium caput et puppem, quam struximus ipsae,

295 iactatam tandem nostro componere caelo.'

Talia tunc hominum superi pro laude movebant.

tristior at numquam tantove paventibus ulla

nox Minyis egesta metu; nil quippe reperto

Phaside, nil domitis actum Symplegados undis,

300 cunctaque adhuc, magni veniant dum regis ad urbem,

ambigua et dubia rerum pendentia summa.

praecipue Aesoniden varios incerta per aestus

mens rapit undantem curis ac multa moventem.

qualiter ex alta cum Iuppiter arce coruscat,

305 Pliadas ille movens mixtumque sonoribus imbrem

horriferamve nivem, canis ubi tollitur omnis

campus aquis, aut sanguinei magna ostia belli

aut alios duris fatorum gentibus ortus:

sic tum diversis hinc atque hinc motibus anceps

310 pectora dux crebro gemitu quatit, optat et almum

iam iubar et certi tandem discriminis horas.

tunc defixa solo coetuque intenta silenti

versus ad ora virum 'quod primum ingentibus ausis

optavistis' ait 'veterumque quod horruit aetas,

315 adsumus en tantumque fretis enavimus orbem.

nec pelagi nos mille viae nec fama fefellit

Soligenam Aeeten media regnare sub arcto.

ergo ubi lux altum sparget mare, tecta petenda

urbis et ignoti mens experienda tyranni.

320 adnuet ipse, reor, neque inexorabile certe

quod petimus. sin vero preces et dicta superbus

respuerit, iam nunc animos firmate repulsae,

quaque via patriis referamus vellera terris,

stet potius: rebus semper pudor absit in artis.'

325 dixerat et Scythicam qui se comitentur ad urbem

sorte petit, numeroque novem ducuntur ab omni.

inde viam qua Circaei plaga proxima campi

corripiunt regemque petunt iam luce reducta.

Forte deum variis per noctem territa monstris

330 senserat ut pulsas tandem Medea tenebras,

rapta toris primi iubar ad placabile Phoebi

ibat et horrendas lustrantia flumina noctes.

namque soporatos tacitis in sedibus artus

dum premit alta quies nullaeque in virgine curae,

335 visa pavens castis Hecates excedere lucis;

dumque pii petit ora patris, stetit arduus inter

pontus, et ingenti circum stupefacta profundo,

fratre tamen conante sequi. mox stare paventes

viderat intenta pueros nece seque trementum

340 spargere caede manus et lumina rumpere fletu.

his turbata minis fluvios ripamque petebat

phasidis aequali Scythidum comitante caterva.

florea per verni qualis iuga duxit Hymetti

aut Sicula sub rupe choros hinc gressibus haerens

345 Pallados hinc carae Proserpina iuncta Dianae,

altior ac nulla comitum certante, prius quam

palluit et viso pulsus decor omnis Averno:

talis et in vittis geminae cum lumine taedae

Colchis erat nondum miseros exosa parentes.

350 ut procul extremi gelidis a fluminis undis

prima viros tacito vidit procedere passu,

substitit ac maesto nutricem adfata timore est:

'quae manus haec, certo ceu me petat agmine, mater,

advenit haud armis, haud umquam cognita cultu?

355 quaere fugam, precor, et tutos circumspice saltus.'

audit virginei custos grandaeva pudoris

Henioche, cultus primi cui creditus aevi;

tum trepidam dictis firmans hortatur alumnam:

'non tibi ab hoste minae nec vis' ait 'ulla propinquat

360 nec metus; externo iam flanimea murice cerno

tegmina, iam vittas frondemque inbellis olivae.

Graius adest, Graio sic cuncta simillima Phrixo.'

Sic ait. at Iuno, pulchrum longissima quando

robur cura ducis magnique edere labores,

365 mole nova et roseae perfudit luce iuventae.

iam Talaum iamque Ampyciden astroque comantes

Tyndaridas ipse egregio supereminet ore:

non secus autumno quam cum magis asperat ignes

Sirius et saevo cum nox accenditur auro

370 luciferas crinita faces, hebet Areas et ingens

Iuppiter; ast ilium tanto non gliscere caelo

vellet ager, vellent calidis iam fontibus amnes.

regina, attonito quamquam pavor ore silentem

exanimet, mirata tamen paulumque reductis

375 passibus in solo stupuit duce. nec minus inter

ille tot ignoti socias gregis haeret in una

defixus sentitque ducem dominamque catervae.

'si dea, si magni decus huc ades' inquit 'Olympi,

has ego credo faces, haec virginis ora Dianae,

380 teque renodatam pharetris ac pace fruentem

ad sua Caucaseae producunt flumina Nymphae.

si domus in terris atque hinc tibi gentis origo,

felix prole parens, olimque beatior ille,

qui tulerit longis et te sibi iunxerit annis.

385 sed fer opem, regina, viris. nos hospita pubes

advehimur, Graium proceres tua tecta petentes.

duc, precor, ad vestri quicumque est ora tyranni

ac tu prima doce fandi tempusque modumque;

nam mihi sollicito deus ignaroque locorum

390 te dedit; in te animos atque omnia nostra repono.'

Dixit et opperiens trepidam stetit. illa parumper

virgineo cunctata metu sic orsa vicissim:

'quem petis Aeeten, genitor meus, ipsaque iuxta

moenia, si vivos possis discernere calles:

395 hac adeo duce ferte gradus; ingentia namque

castra alios aditus atque impius obsidet hostis.'

dixerat haec patriumque viam detorquet ad amnem,

sacraque terrificae supplex movet inrita Nocti.

Ille autem inceptum famula duce protinus urget

400 aere saeptus iter, patitur nec regia cerni

Iuno virum, prior Aeetae ne nuntius adsit.

iamque inerat populo mediaeque incognitus urbi,

cum comes orsa loqui. 'Phoebi genitoris ad aras

ventum' ait. 'huc adytis iam se de more paternis

405 rex feret; hic proceres audit populosque precantes

adloquiis facilis: praesens pater admonet aequi.'

Dixerat. ast illi propere monstrata capessunt

limina. non aliter, quam si radiantis adirent

ora dei verasque aeterni luminis arces:

410 tale iubar per tecta micat. stat ferreus Atlans

Oceano, genibusque tumens infringitur unda;

at medii per terga senis rapit ipse nitentes

altus equos curvoque diem subtexit Olympo;

pone rota breviore soror densaeque sequuntur

415 Pliades et madidis rorantes crinibus ignes.

nec minus hinc varia dux laetus imagine templi

ad geminas fert ora fores cunabula gentis

Colchidos hic ortusque tuens: ut prima Sesostris

intulerit rex bella Getis, ut clade suorum

420 territus hos Thebas patriumque reducat ad amnem,

Phasidis hos imponat agris Colchosque vocari

imperet: Arsinoen illi tepidaeque requirunt

otia laeta Phari pinguemque sine imbribus annum

et iam Sarmaticis permutant carbasa bracis.

425 barbarus in patriis sectatur montibus Aean

Phasis amore furens: pavidas iacit illa pharetras

virgineo turbata metu discursibus et iam

deficit, ac volucri victam deus alligat unda.

flebant populeae iuvenem Phaethonta sorores,

430 ater et Eridani trepidum globus ibat in amnem;

at iuga vix Tethys sparsumque recolligit axem

et formidantem patrios Pyroenta dolores.

aurea quin etiam praesaga Mulciber arte

vellera venturosque olim caelarat Achivos:

435 texitur Argoa pinus Pagasaea securi,

iamque eadem remos, eadem dea flectit habenas;

ipsa subit nudaque vocat dux agmina dextra.

exoritur notus et toto ratis una profundo

cernitur; Odrysio gaudebant carmine phocae.

440 apparent trepidi per Phasidis ostia Colchi

clamantemque procul linquens regina parentem.

urbs erat hinc contra gemino circumflua ponto,

ludus ubi et cantus taedaeque in nocte iugales

regalique toro laetus gener: ille priorem

445 deserit; ultrices spectant a culmine Dirae.

deficit in thalamis turbataque paelice coniunx

pallam et gemmiferae donum exitiale coronae

apparat ante omnes secum dequesta labores.

munere quo patrias paelex ornatur ad aras

450 infelix, et iam rutilis correpta venenis

implicat igne domus. haec tum miracula Colchis

struxerat Ignipotens nondum noscentibus, ille

quis labor, aligeris aut quae secet anguibus auras

caede madens; odere tamen visusque reflectunt.

455 Quin idem Minyas operum defixerat error,

cum se Sole satus patriis penetralibus infert.

filius hunc iuxta primis Absyrtus in annis,

dignus avo quemque insontem meliora manerent.

tum gener Albanis Styrus qui advenerat oris,

460 distulerant sed bella toros; tum Phrontis et Argus

Aeolidae fraterque Melas, quos advena Phrixus

progenuit; pariterque levi Cytisorus in hasta.

post alii, quos praecipuo Titania tellus

legit honore patres, motique ad proelia reges.

465 admonet hie socios nebulamque erumpit Iason

sideris ora ferens; nova lux offusa Cytaeis.

conveniunt stipantque viros rogitantque, quid ausi,

quidve ferant. postquam primis inhiantia dictis

agmina suppressumque videt iam murmur Iason,

470 talia miranti propius tulit orsa tyranno:

'rex Hyperionide, quem per freta tanta petendum

caelicolae et prima dignum statuere carina,

siquando hic aliquam nostro satus orbe solebat

Thessaliam, siquos Phrixus memorare Pelasgos,

475 hi tibi tot casus, horrenda tot avia mensi

cernimur. ipse egomet proprio de sanguine Phrixi:

namque idem Cretheus ambobus et Aeolus auctor

cum Iove Neptunoque et cum Salmonide nympha.

me neque nune enses araeque egere paternae,

480 nec tua Thessalicis quamquam inclita nomina terris

sponte sequor. cui non iusso tot adire voluptas

monstra maris? cui Cyaneos intrare fragores?

sceptra tui toto Pelias sub lumine Phoebi

maxima sorte tenens totque ille gravantia clivos

485 oppida, tot vigili pulcherrima flumina cornu,

ille meum imperils urget caput, ille labores

dat varios, suus ut magnum rex spargit ab Argis

Alciden, Sthenelo ipse satus. tamen aspera regum

perpetimur iuga, nec melior parere recuso.

490 hic sibi me auratae pecudis quiscumque periclis

exuvias perferre iubet. tibi gratia nostri

sit, precor, haec meritique locus, quod iussa recepi

teque alium, quam quem Pelias speratque cupitque,

promisi et meliora tuae mihi foedera dextrae.

495 si petere hoc saevi statuissem sanguine belli,

Ossa dabat Pindusque rates quotque ante secuti

inde nec audacem Bacchum nec Persea reges.

sed me nuda fides sanctique potentia iusti

huc tulit ac medii sociatrix gratia Phrixi

500 iamque tibi nostra genti de stirpe nepotes.

nec tamen aut Phrygios reges aut arva furentis

Bebryciae spernendus adi: seu fraude petivit

seu quis honore meos, sua reddita dona deumque

nos genus atque ratem magnae sensere Minervae.

505 vix tandem longis quaesitam Colchida votis

contigimus, qualemque dabat te fama videmus

tu modo ne claros Minyis invideris actus.

non aliena peto terrisve indebita nostris,

siquis et in precibus vero locus, atque ea Phrixo

510 crede dari, Phrixum ad patrios ea ferre penates.

munera tu contra victum mihi vecta per aequor

accipe Taenarii chlamydem de sanguine aeni

frenaque et accinctum gemmis fulgentibus ensem:

hoc patrium decus, haec materni texta laboris,

515 his Lapithes adsuerat eques. da iungere dona,

da Scythicas sociare domos. sciat effera regis

ira mei, quem te horrifero sortitus in axe

Caucasus atque tuis quantum mitescat habenis.'

Talibus orantem vultu gravis ille minaci

520 iamdudum fremit et furiis ignescit opertis.

ceu tumet atque imo sub gurgite concipit austros

unda silens, trahit ex alto sic barbarus iras

et nunc ausa viri, nunc heu sua prodita Grais

regna fremit, quin et facili sibi mente receptum

525 iam Phrixum dolet et Scythiae periisse timores,

nunc quassat caput ac iuvenis spes ridet inanes,

quid vesanus agat, quod vellera poscat ab angue.

urit et antiquae memorem vox praescia sortis,

cur simul aut Persen illinc sibi moverit aut hinc

530 Thessalicam Fortuna ratem; num debitus ista

finis agat saevaeque petant iam vellera Parcae.

interea quoniam belli pugnaeque propinquae

cura prior, fingit placidis fera pectora dictis

reddit et haec: 'cuperem haut tali vos tempore tectis

535 advenisse meis, quo me gravis adsidet hostis.

frater enim (sceptri sic omnibus una cupido)

excidium parat et castris me ingentibus urget.

quare age cognatas primum defendite sedes,

nec decus oblati dimiseris advena belli;

540 namque virum trahit ipse chalybs. tum vellera victor,

tum meritis nee sola dabo.' contra inscius astus

'ergo nec hic nostris derat labor arduus actis'

excipit Aesonides 'et ceu nihil aequore passis

additus iste dies? veniant super haec quoque fato

545 bella meo. non hunc parva mihi caede dolorem

quasque dedit luet ille moras.' tum Castora mittit,

qui ferat Aeaei sociis responsa tyranni.

acribus ast illos curis mora saeva trahebat,

ac simul ut medio viderunt Castora campo,

550 crebrior incussit mentem pavor. 'o Iovis alma

progenies, fare, an patriam spes ulla videndi,

fare' omnes. ille in mediis sic orsus Achivis:

'nec ferus Aeetes, ut fama, nec aurea nobis

terga negat; bello interea sed pressus iniquo

555 auxilium petit; armatos dux protinus omnes

adcelerare iubet; longo nam tuta recessu

puppis et adposita fluvius defenditur urbe.'

Haud mora: prosiliunt, quos nec Riphaea iuventus,

quos nec Hiber aut tota suis Aurora pharetris

560 sustineat. stetit explicito prius agmine pubes,

expertique simul, si tela artusque sequantur.

nec quisquam freta nec patrias iam respicit urbes,

sed magis ad praesens itur decus. incita cristas

aura quatit, variis floret via discolor armis,

565 qualis ab Oceano nitidum chorus aethera vestit,

qualibus adsurgens nox aurea cingitur astris.

illos Sole satus tacita maestissimus ira

miratur temere adsumptos, nec talia mallet

robora, quam medios hostem subiisse penates.

570 interea laeto patitur convivia cultu

et iuxta Aesoniden magno cratere lacessit

nunc sibi monstrantem natos Iovis oraque iuxta

Aeacidum, nunc ingentis Calydonos alumnos;

audit et Alciden infando errore relictum

575 defletosque duces terraeque marisque labores.

ipse autem tantis concita furoribus arma

expetit Aesonides et amicos ordine reges:

'quis procul ille virum, nodis quem balteus asper

subligat et stricto stat proximus armiger arcu,

580 ceu pugnam paret et positas confundere mensas?'

contra flammigeri proles Perseia Solis

'quem rogitas, Carmeius' ait; 'mos comminus arma

semper habere viro, semper meminisse pharetrae.

quid Latagum, quid si amnigenam mirere Choaspen?

585 bellatoris equi potantem cerne cruores;

nec tamen immissis hic segnior ibit habenis.'

'illum' ait Aesonides 'pariter refer, horrida signis

cui chlamys et multa spirat coma flexilis aura.'

respicit Aeetes atque hunc quoque nomine reddit:

590 'dives Aron; croceos sic illius omnis odores

iactat eques, cunctis sic est coma culta maniplis:

sed ne sperne virum et comptis diffide capillis.

Campesus hic spoliis in tigridis. ille profundo

incumbens Odrussa mero; vide lata comantem

595 pectora et ingenti turbantem pocula barba.'

hic et Iaxarten dictis stupet hospes acerbis

immodicum linguaque gravem, cui multa minanti

non superum, non praesentis reverentia belli.

contra autem Aeetes 'non frustra magna superbo

600 dicta volant' ait, 'et vocem paria arma secuntur,

nec requies, quin Marte diem noctemque fatiget;

atque ubi Riphaea stupuerunt flumina bruma,

iam pavidi cum prole Getae, iam pervigil ilium

Medus et oppositis exspectat Hiberia claustris.

605 hos autem quae quemque manus, quae signa sequantur,

si memorem, prius umentem lux solverit umbram.

cras acies atque illa ducum eras regna videbis

dissona, saxiferae surgat quibus imber habenae,

quae iaculo gens apta levi, quae picta pharetris

610 venerit. ingentes animo iam prospice campos,

atque hanc alipedi pulsantem corpora curru

Euryalen, quibus exsultet Mavortia turmis

et quantum elata valeat peltata securi,

cara mihi et veras inter non ultima natas.'

615 fatur et occiduo libat cratera parenti.

quisque suis tum vota deis et pocula fundit,

dent aciem, dent belligeros superare labores.

Ecce autem Geticis veniens Gradivus ab antris

ingentemque trahens arctoa per aequora nubem

620 aspicit Aeaea Minyas stupefactus in urbe

ambitumque senem promissaque vellera puppi

Thessalicae. citus ad summi stellantia patris

tecta ruit questuque Iovem testatur acerbo:

'quae studiis, rex magne, quies? iam mutua divi

625 exitia in solos hominum molimur honores,

teque ea cuncta iuvant, rabidam qui Pallada caelo

non abigis neque femineis ius obicis ausis.

non queror, exstructa quod vexerit ipsa carina

vellera sacra meis sperantem avertere lucis,

630 quodque palam tutata viros: sic cetera pergat,

si valet. insidiis quid nunc fallacibus ambit,

nostra ut Phrixeo spolientur templa metallo?

non opus auxilio Colchis nec foedere vestro:

et Persen simul et Minyas deposcimus hostes.

635 quin age - quid tantae coeunt in proelia gentes?

quid tuus Aesonides? - imus nos, protinus imus

in nemus auriferum et sumptis decernimus armis?

vel tu sola polo tacitis inopina tenebris

labere: quantus ibi deus experiere nec illas

640 adstiteris impune trabes. an Martia templa

intemeranda minus, tantum mihi lucus et agger

quod rudis et sola colimur si gentibus umbra?

est amor et rerum cunctis tutela suarum,

et tibi, magne pater, terris donaria certant:

645 est honor his etiam lucis. ego cara Mycenes

culmina, virgineas praeder si Cecropis arces,

iam coniunx, iam te gemitu lacrimisque tenebit

nata querens. metuant ergo nec talia possint.'

Non tulit haec animis, quin longa silentia Pallas

650 rumperet inridens strepitumque minasque Gradivi.

'non tibi Aloidae, quibus haec fera murmura iactes,

non Lapithae, sed Pallas' ait; 'neque ego aegide digna,

nec vocer ulterius proles Iovis, excidat iste

ni tibi corde tumor: lituos miser armaque faxo

655 oderis et primis adimam tua nomina bellis.

quin simili matrem demens gravitate secutus;

digna quidem, monstrum superis quae tale crearit.

quod tamen adgressae scelus aut quo crimine sontes,

si iuvenem, qui iussa sui tam dira tyranni

660 impavidus maria et nondum qui nota subibat,

iuvimus et magnis aliquam spem movimus ausis?

an nullas praeferre preces nec foedera regis

ulla sequi, caeca sed cuncta impellere pugna

debuimus? sic Thraces agunt, sic turbidus iste,

665 siqua petit. cuperem haec etiam nunc bella remitti

nec socias armare manus. da vellera, rector,

et medio nos cerne mari. quod sin ea Mavors

abnegat et solus nostris sudoribus obstat,

ibimus indecores frustraque tot aequora vectae?

670 faxo aliqua et nequeat.' sic femina. coepelat ardens

hic iterum alternis Mavors insurgere dictis.

excipit hinc contra pater et sic voce coercet:

'quid vesane fremis? cum vos iam paenitet acti

peccatumque satis, tunc ad mea iura venitis.

675 quolibet ista modo, quacumque impellite pugna,

quae coepistis, habent quoniam sua fata furores.

te tamen hoc, coniunx, et te, mea nata, monebo:

sit Persen pepulisse satis, nec vana retentet

spes Minyas finemve velint imponere bello.

680 ilium etenim talis rerum manet, accipite, ordo:

victa retro nunc castra dabit bellumque remittet

territus adventu ducis et virtute Pelasgi:

mox ubi Thessalicis referent hos flamina terris,

tunc aderit victorque domos et sceptra tenebit,

685 done et Aeeten inopis post longa senectae

exilia heu magnis quantumlibet impia fatis

nata iuvet Graiusque nepos in regna reponat.

hic labor amborumque haec sunt discrimina fratrum.

vadite et adversis, ut quis volet, inruat armis.'

690 Dixerat. instaurat mensas pacemque reducit,

et iam sidereo noctem demittit Olympo.

tunc adsuetus adest Phlegraeas reddere pugnas

Musarum chorus et citharae pulsator Apollo,

fertque gravem Phrygius circum cratera minister.

695 surgitur in somnos seque ad sua limina flectunt.