Argonautica — C. Valeri Flacci Argonauticon Liber Primus.

Prima deum magnis canimus freta pervia natis

fatidicamque ratem, Scythici quae Phasidis oras

ausa sequi mediosque inter iuga concita cursus

rumpere flammifero tandem consedit Olympo.

5 Phoebe, mone, si Cymaeae mihi conscia vatis

stat casta cortina domo, si laurea digna

fronte viret; tuque o, pelagi cui maior aperti

fama, Caledonius postquam tua carbasa vexit

Oceanus Phrygios prius indignatus Iulos,

10 eripe me populis et habenti nubila terrae,

sancte pater, veterumque fave veneranda canenti

facta virum. versam proles tua pandet Idumen

(namque potest): Solymo nigrantem pulvere fratrem

spargentemque faces et in omni turre furentem.

15 ille tibi cultusque deum delubraque gentis

instituet, cum tu, genitor, lucebis ab omni

parte poli, neque iam Tyriis Cynosura carinis

certior aut Grais Helice servanda magistris,

sed tu signa dabis, sed te duce Graecia mittet

20 et Sidon Nilusque rates. nunc nostra serenus

orsa iuves, haec ut Latias vox impleat urbes.

Haemoniam primis Pelias frenabat ab annis,

iam gravis et longus populis metus: illius amnes

Ionium quicumque petunt, ille Othryn et Haemum

25 atque imum felix versabat vomere Olympum.

sed non ulla quies animo fratrisque paventi

progeniem divumque minas; hunc nam fore regi

exitio vatesque canunt pecudumque per aras

terrifici monitus iterant: super ipsius ingens

30 instat fama viri virtusque haut laeta tyranno.

ergo anteire metus iuvenemque exstinguere pergit

Aesonium letique vias ac tempora versat.

sed neque bella videt Graias neque monstra per urbes

ulla: Cleonaeo iam tempora clusus hiatu

35 Alcides; olim Lernae defensus ab angue

Areas, et ambobus iam cornua fracta iuvencis.

ira maris vastique placent discrimina ponti.

tum iuvenem tranquilla tuens nec fronte timendus

occupat et fictis dat vultum et pondera dictis.

40 'hanc mihi militiam, veterum quae pulchrior actis,

adnue daque animum. nostri de sanguine Phrixus

Cretheos ut patrias audis effugerit aras.

hunc ferus Aeetes, Scythiam Phasimque rigentem

qui colit (heu magni Solis pudor), hospita vina

nil nostri divumque memor. non nuntia tantum

fama refert: ipsum iuvenem tam saeva gementem,

ipsum ego, cum serus fessos sopor alligat artus,

aspicio; lacera adsiduis namque illius umbra

50 questibus et magni numen maris excitat Helle.

si mihi quae quondam vires, vel pendere poenas

Colchida iam et regis caput hic atque arma videres.

olim annis ille ardor hebet, necdum mea proles

imperio et belli rebus matura marique.

55 tu, cui iam curaeque vigent animique viriles,

i, decus, et pecoris Nephelaei vellera Graio

redde tholo ac tantis temet dignare periclis.'

talibus hortatur iuvenem, propiorque iubenti

conticuit, certus Scythico concurrere ponto

60 Cyaneas, tantoque silet possessa dracone

vellera, multifidas regis quem filia linguas

vibrantem ex adytis cantu dapibusque vocabat

et dabat ex terno liventia mella veneno.

Mox taciti patuere doli nec vellera curae

65 esse viro, sed sese odiis immania cogi

in freta. qua iussos sed tandem quaerere Colchos

arte queat? nunc aerii plantaria vellet

Perseos aut curru saevos frenasse dracones

ardet, ut ignaras Cereris qui vomere terras

70 imbuit et flava quercum damnavit arista.

heu quid agat? populumne levem veterique tyranno

infensum atque olim miserantes Aesona patres

advocet? an socia Iunone et Pallade fretus

armisona superet magis et freta iussa capessat,

75 siqua operis tanti domito consurgere ponto

fama queat? tu sola animos mentesque peruris,

Gloria; te viridem videt immunemque senectae

Phasidis in ripa stantem iuvenesque vocantem.

tandem animi incertum confusaque pectora firmat

80 relligio, tendensque pias ad sidera palmas

'omnipotens regina', inquit 'quam, turbidus atro

aethere caeruleum quateret cum Iuppiter imbrem,

ipse ego praecipiti tumidum per Enipea nimbo

in campos et tuta tuli nec credere quivi

85 ante deam, quam te tonitru nutuque reposci

coniugis et subita raptam formidine vidi,

da Scythiam Phasimque mihi; tuque, innuba Pallas,

eripe me. vestris egomet tune vellera templis

illa dabo, dabit auratis et cornibus igni

90 colla pater, niveique greges altaria cingent.'

Accepere deae celerique per aethera lapsu

diversas petiere vias. in moenia pernix

Thespia et ad carum Tritonia devolat Argum.

moliri hunc puppem iubet et demittere ferro

95 robora, Peliacas et iam comes exit in umbras.

at Iuno Argolicas pariter Macetumque per urbes

spargit inexpertos temptare parentibus austros

Aesoniden; iam stare ratem remisque superbam

poscere quos revehat rebusque in saecula tollat.

100 Omnis avet quae iam bellis spectataque fama

turba ducum, primae seu quos in flore iuventae

temptamenta tenent necdum data copia rerum:

at quibus arvorum studiumque insontis aratri,

hos stimulant magnaque ratem per lustra viasque

105 visi laude canunt manifesto in lumine Fauni

silvarumque deae atque elatis cornibus Amnes.

Protinus Inachiis ultro Tirynthius Argis

advolat, Arcadio cuius flammata veneno

tela puer facilesque umeris gaudentibus arcus

110 gestat Hylas: velit ille quidem, sed dextera nondum

par oneri clavaeque capax. quos talibus amens

insequitur solitosque novat Saturnia questus:

'o utinam Graiae rueret non omne iuventae

in nova fata decus, nostrique Eurystheos haec nunc

115 iussa forent. imbrem et tenebras saevumque tridentem

iam iam ego et inviti torsissem coniugis ignem.

nune quoque nec socium nostrae columenve carinae

esse velim, Herculeis nec me umquam fidere fas sit

auxiliis comiti et tantum debere superbo.'

120 Dixit et Haemonias oculos detorquet ad undas.

fervere cuncta virum coetu, simul undique cernit

delatum nemus et docta resonare bipenni

litora; iam pinus gracili dissolvere lamna

Thespiaden iungique latus lentoque sequaces

125 molliri videt igne trabes, remisque paratis

Pallada velifero quaerentem bracchia malo.

constitit ut longo moles non pervia ponto

puppis, et ut tenues subiere latentia cerae

lumina, picturae varios superaddit honores.

130 hic sperata ... Tyrrheni tergore piscis

Peleos in thalamos vehitur Thetis; aequora delphin

corripit, illa sedet deiecta in lumina palla

nec love maiorem nasci suspirat Achillen.

hanc Panope Dotoque soror laetataque fluctu

135 prosequitur nitidis pariter Galatea lacertis

alta petens: Siculo revocat de litore Cyclops.

contra ignis viridique torus de fronde dapesque

vinaque et aequoreos inter cum coniuge divos

Aeacides, pulsatque chelyn post pocula Chiron.

140 parte alia Pholoe multoque insanus Iaccho

Rhoetus et Atracia subitae de virgine pugnae.

crateres mensaeque volant araeque deorum

poculaque, insignis veterum labor. optimus hasta

hic Peleus, hic ense furens agnoscitur Aeson;

145 fert gravis invito victorem Nestora tergo

Monychus, ardenti peragit Clanis Actora quercu;

nigro Nessus equo fugit, adclinisque tapetis

in mediis vacuo condit caput Hippasus auro.

Haec quamquam miranda viris stupet Aesone natus

150 et secum: 'heu miseros nostrum natosque patresque.

haccine nos animae faciles rate nubila contra

mittimur? in solum nunc saeviet Aesona pontus?

non iuvenem in casus eademnque pericula Acastum

abripiam? invisae Pelias freta tuta carinae

155 optet et exoret nostris cum matribus undas.'

Talia cunctanti laevum Iovis armiger aethra

advenit et validis fixam erigit unguibus agnam.

at procul e stabulis trepidi clamore sequuntur

pastores fremitusque canum; citus occupat auras

160 raptor et Aegaei super effugit alta profundi.

accipit augurium Aesonides laetusque superbi

tecta petit Peliae. Drior huic tum regia proles

advolat amplexus fraternaque pectora iungens.

ductor ait: 'non degeneres, ut reris, Acaste,

165 venimus ad questus: socium te iungere coeptis

est animus; neque enim Telamon aut Canthus et Idas

Tyndareusque puer mihi vellere dignior Helles.

o quantum terrae, quantum cognoscere caeli

permissum est, pelagus quantos aperimus in usus.

170 nunc forsan grave reris opus; sed laeta recurret

cum ratis et caram cum iam mihi reddet Iolcon,

quis pudor heu nostros tibi tune audire labores,

quam referam visas tua per suspiria gentes.'

Nec passus rex plura virum: 'sat multa parato

175 in quaecumque vocas; nec nos' ait 'optume, segnes

credideris patriisve magis confidere regnis

quam tibi, si primos duce te virtutis honoris

carpere fraternae sedeatque adcrescere famae.

quin ego, nequa metu nimio me cura parentis

180 impediat, fallam ignarum subitusque paratis

tunc adero, primas linquet cum puppis harenas.'

dixerat. ille animos promissaque talia laetus

accipit et gressus avidos ad litora vertit.

At ducis imperiis Minyae monituque frequentes

185 puppem umeris subeunt et tento poplite proni

decurrunt intrantque fretum. non clamor anhelis

nauticus aut blandus testudine defuit Orpheus.

tum laeti statuunt aras. tibi, rector aquarum,

summus honor, tibi caeruleis in litore vittis

190 et Zephyris Glaucoque bovem Thetidique iuvencam

deicit Ancaeus. non illo certior alter

pinguia letifera perfringere colla bipenni.

ipse ter aequoreo libans carchesia patri

sic ait Aesonides: 'o qui spumantia nutu

195 regna quatis terrasque salo complecteris omnes,

da veniam. scio me cunctis e gentibus unum

inlicitas temptare vias hiememque mereri:

sed non sponte feror, nec nunc mihi iungere montes

mens tamen aut summo deposcere fulmen Olympo.

200 ne Peliae te vota trahant: ille aspera iussa

repperit et Colchos in me luctumque meorum:

†illumetu tantum ... non indignantibus undis

hoc caput accipias et pressam regibus alnum.'

sic fatus pingui cumulat libamine flammam.

205 Protulit ut crinem densis luctatus in extis

ignis et escendit salientia viscera tauri,

ecce sacer totusque dei per litora Mopsus

immanis visu vittamque comamque per auras

surgentem laurusque rotat. vox reddita tandem,

210 vox horrenda viris; tum facta silentia vati:

'heu quaenam aspicio. nostris modo concitus ausis

aequoreos vocat ecce deos Neptunus et ingens

concilium. fremere et legem defendere cuncti

hortantur. sic amplexu, sic pectora fratris,

215 Iuno, tene; tuque o puppem ne desere, Pallas:

nunc patrui nunc flecte minas. cessere ratemque

accepere mari. per quot discrimina rerum

expedior. subita cur pulcher harundine crines

velat Hylas? unde urna umeris niveosque per artus

220 caeruleae vestes? unde haec tibi vulnera, Pollux?

quantus 10 tumidis taurorum e naribus ignis?

tollunt se galeae sulcisque ex omnibus hastae

et iam iamque umeri. quem circum vellera Martem

aspicio? quaenam aligeris secat anguibus auras

225 caede madens? quos ense ferit? miser eripe parvos,

Aesonide. cerno et thalamos ardere iugales.'

Iamdudum... Minyas ambage ducemque

terrificat; sed enim contra Phoebeius Idmon,

non pallore viris, non ullo horrore comarum

230 terribilis, plenus fatis Phoeboque quieto,

cui genitor tribuit monitu praenoscere divum

omina, seu flammas seu lubrica comminus exta

seu plenum certis interroget aera pennis,

sic sociis Mopsoque canit: 'quantum augur Apollo

235 flammaque prima docet, praeduri plena laboris

cerno equidem, patiens sed quae ratis omnia vincet.

ingentes durate animae dulcesque parentum

tendite ad amplexus.' lacrimae cecidere canenti,

quod sibi iam clusos invenit in ignibus Argos.

240 Vix ea fatus erat, iungit cum talia ductor

Aesonius: 'superum quando consulta videtis,

o socii (quantisque datur spes maxima coeptis!)

vos quoque nunc vires animosque adferte paternos.

non mihi Thessalici pietas culpanda tyranni

245 suspective doli: deus haec, deus omine dextro

imperat; ipse suo voluit commercia mundo

Iuppiter et tantos hominum miscere labores.

ite, viri, mecum dubiisque evincite rebus,

quae meminisse iuvet nostrisque nepotibus instent.

250 hanc vero, socii, venientem litore laeti

dulcibus adloquiis ludoque educite noctem.'

paretur. molli iuvenes funduntur in alga,

conspicuusque toris Tirynthius. exta ministri

rapta simul veribus Cereremque dedere canistris.

255 Iamque aderat summo decurrens vertice Chiron

clamantemque patri procul ostendebat Achillen.

ut puer ad notas erectum Pelea voces

vidit et ingenti tendentem bracchia passu,

adsiluit caraque diu cervice pependit.

260 ilium nec valido spumantia pocula Baccho

sollicitant veteri nec conspicienda metallo

signa tenent; stupet in ducibus magnumque sonantes

haurit et Herculeo fert comminus ora leoni.

laetus at impliciti Peleus rapit oscula nati

265 suspiciensque polum 'placido si currere fluctu

Pelea vultis' ait 'ventosque optare ferentes,

hoc, superi, servate caput. tu cetera, Chiron,

da mihi. te parvus lituos et bella loquentem

miretur; sub te puerilia tela magistro

270 senator ferat et nostram festinet ad hastam.'

omnibus inde mero calor additus: ire per altum

magna mente volunt. Phrixi promittitur absens

yellus et auratis Argo reditura corymbis.

Sol ruit et totum Minyis laetantibus undae

275 deduxere diem. sparguntur litore curvo

lumina nondum ullis terras monstrantia nautis.

Thracius hie noctem dulci testudine vates

extrahit, ut steterit redimitus tempora vittis

Phrixus et iniustas contectus nubibus aras

280 fugerit Inoo linquens Athamanta Learcho;

aureus ut iuvenem miserantibus intulit undis

vector et adstrictis ut sedit cornibus Helle.

septem Aurora vias totidemque peregerat umbras

Luna polo, dirimique procul non aequore visa

285 coeperat a gemina discedere Sestos Abydo.

hic soror Aeoliden aevum mansura per omne

deserit, heu saevae nequiquam erepta novercae.

illa quidem fessis longe petit umida palmis

vellera, sed bibulas urgenti pondere vestes

290 unda trahit levique manus labuntur ab auro.

quis tibi, Phrixe, dolor, rapido cum concitus aestu

respiceres miserae clamantia virginis ora

extremasque manus sparsosque per aequora crines.

Iamque mero ludoque modus, positique quietis

295 conticuere toris; solus quibus ordine fusis

impatiens somni ductor manet. hunc gravis Aeson

et pariter vigil Alcimede spectantque tenentque

pleni oculos. illis placidi sermonis Iason

suggerit adfatus turbataque pectora mulcet.

300 mox, ubi victa gravi ceciderunt lumina somno,

visa coronatae fulgens tutela carinae

vocibus his instare duci: 'Dodonida quercum

Chaoniique vides famulam Iovis. aequora tecum

ingredior, nec fatidicis avellere silvis

305 me nisi promisso potuit Saturnia caelo.

tempus adest; age rumpe moras; dumque aequore toto

currimus, incertus si nubila duxerit aether,

iam nunc mitte metus fidens superisque mihique.'

dixerat. ille pavens, laeto quamquam omine divum,

310 prosiluit stratis. Minyas simul optulit omnis

alma novo crispans pelagus Tithonia Phoebo.

discurrunt transtris: hi celso cornua malo

expediunt, alii tonsas in marmore summo

praetemptant, prora funem legit Argus ab alta.

315 Increscunt matrum gemitus et fortia languent

corda patrum; longis flentes amplexibus haerent.

vox tamen Alcimedes planctus super eminet omnis.

femineis tantum illa furens ululatibus opstat,

obruat Idaeam quantum tuba Martia buxum,

320 fatur et haec: 'nate indignos aditure labores,

dividimur; nec ad hos animum componere casus

ante datum, sed bella tibi terrasque timebam.

vota aliis facienda deis. si fata reducunt

te mihi, si trepidis placabile matribus aequor,

325 possum equidem lucemque pati longumque timorem.

sin aliud Fortuna parat, miserere parentum,

Mors bona, dum metus est nec adhuc dolor. ei mihi, Colchos

unde ego et avecti timuissem vellera Phrixi?

quos iam mente dies, quam saeva insomnia curis

330 prospicio. quotiens raucos ad litoris ictus

deficiam Scythicum metuens pontumque polumque

nec de te credam nostris ingrata serenis.

da, precor, amplexus haesuraque verba relinque

auribus et dulci iam nunc preme lumina dextra.'

335 talibus Alcimede maeret; sed fortior Aeson

attollens dictis animos: 'o si mihi sanguis,

quantus erat, cum signiferum cratera minantem

non leviore Pholum manus haec compescuit auro,

primus in aeratis posuissem puppibus arma

340 concussoque ratem gauderem tollere remo.

sed patriae valuere preces auditaque magnis

vota deis: video nostro tot in aequore reges

teque ducem. tales, tales ego ducere suetus

atque sequi. nunc ille dies (det Iuppiter oro),

345 ille super, quo te Scythici regisque marisque

victorem atque umeros ardentem vellere rapto

accipiam cedamque tuae mea facta iuventae.'

sic ait. ille suo conlapsam pectore matrem

sustinuit magnaque senem cervice recepit.

350 Et iam finis erat. Zephyrumque ratemque morantis

solverat amplexus tristi tuba tertia signo.

dant remo sua quisque viri, dant nomina transtris.

hinc laevom Telamon pelagus tenet, altior inde

occupat Alcides aliud mare, cetera pubes

355 dividitur: celer Asterion, quem matre cadentem

Piresius gemino fovit pater amne Cometes,

segnior Apidani vires ubi sentit Enipeus.

nititur hinc Talaus fratrisque Leodocus urget

remo terga sui, quos nobile contulit Argos.

360 hinc quoque missus adest quamvis arcentibus Idmon

alitibus; sed turpe viro timuisse futura.

hic et Naubolides tortas consurgit in undas

Iphitus, hic patrium frangit Neptunius aequor

qui tenet undisonam Psamathen semperque patentem

365 Taenaron Euphemus, mollique a litore Pellae

Deucalion certus iaculis et comminus ense

nobilis Amphion, pariter quos edidit Hypso

nec potuit similes voluitve ediscere vultus.

tum valida Clymenus percusso pectore tonsa

370 frater et Iphiclus puppem trahit, et face saeva

in tua mox Danaos acturus saxa, Caphereu,

Nauplius, et tortum non a love fulmen Oileus

qui gemet, Euboicas nato stridente per undas,

quique Erymanthei sudantem pondere monstri

375 Amphitryoniaden Tegeaeo limine Cepheus

iuvit, et Amphidamas (at frater plenior actis

maluit Ancaeo vellus contingere Phrixi)

tectus et Eurytion servato colla capillo,

quem pater Aonias reducem tondebit ad aras.

380 te quoque Thessalicae, Nestor, rapit in freta puppis

fama, Mycenaeis olim qui candida velis

aequora et instantes mirabere mille magistros.

hic vates Phoebique fides non vana parentis

Mopsus, puniceo cui circumfusa cothurno

385 palla imos ferit alba pedes vittataque fronte

cassis et in summo laurus Peneia cono.

quin etiam Herculeo consurgit ab ordine Tydeus

Nelidesque Periclymenus, quem parva Methone

†felevis Elis equis et fluctibus obvius Aulon

390 caestibus adversos viderunt frangere vultus. —

Tu quoque Phrixeos remo, Poeantie, Colchos

bis Lemnon visure petis, nunc cuspide patris

inclitus, Herculeas olim moture sagittas.

proximus hinc Butes Actaeis dives ab oris;

395 innumeras nam claudit apes longaque superbus

fuscat nube diem, dum plenas nectare cellas

pandit et in dulcem reges dimittit Hymetton.

insequeris casusque tuos expressa, Phalere,

arma geris; patula nam lapsus ab arbore parvum

400 te quater ardenti tergo circumvenit anguis:

stat procul intendens dubium pater anxius arcum.

tune caelata metus alios gerit arma Eribotes

nec Peleus fretus soceris et coniuge diva

defuit, ac prora splendet tua cuspis ab alta,

405 Aeacide: tantum haec aliis excelsior hastis,

quantum Peliacas in vertice vicerat ornos.

linquit et Actorides natum Chironis in antro,

ut socius caro pariter meditetur Achilli

fila lyrae pariterque leves puer incitet hastas, ...

410 discat eques placidi conscendere terga magistri ...

et quem fama genus non est decepta Lyaei

Phlias immissus patrios de vertice crines.

nec timet Ancaeum genetrix committere ponto,

plena tulit quem rege maris. securus in aequor

415 haut minus Erginus, proles Neptunia, fertur,

qui maris insidias, clarae qui sidera noctis

norit et e clausis quem destinet Aeolus antris,

non metuat cui regna ratis, cui tradere caelum

adsidua Tiphys vultum lassatus ab Arcto.

420 taurea vulnifico portat celer aspera plumbo

terga Lacon, saltem in vacuos ut bracchia ventos

spargat et Oebalium Pagaseia puppis alumnum

spectet securo celebrantem litora ludo.

oraque Thessalico melior contundere freno

425 vectorem pavidae Castor dum quaereret Helles,

passus Amyclaea pinguescere Cyllaron herba.

illis Taenario pariter tremit ignea fuco

purpura, quod gemina mater spectabile tela

duxit opus; bis Taygeton silvasque comantes

430 struxerat, Eurotan molli bis fuderat auro;

quemque suus sonipes niveo de stamine portat

et volat amborum patrius de pectore cycnus.

at tibi collectas solvit iam fibula vestes

ostenditque umeros fortes spatiumque superbi

435 pectoris Herculeis aequum, Meleagre, lacertis.

hinc numerosa phalanx, proles Cyllenia: certus

Aethalides subitas nervo redeunte sagittas

cogere; tu medios gladio bonus ire per hostes,

Euryte; nec patrio Minyis ignobilis usu,

440 nuntia verba ducis populis qui reddit, Echion.

sed non, Iphi, tuis Argo reditura lacertis

heu celerem Scythica te maesta relinquet harena

cessantemque tuo lugebit in ordine remum.

te quoque dant campi tanto pastore Pheraei

445 felices, Admete; tuis nam pendit in arvis

Delius, ingrato Steropen quod fuderat arcu.

a quotiens famulo notis soror obvia silvis

flevit, ubi Ossaeae captaret frigora quercus

perderet et pingui miseros Boebeide crines.

450 insurgit transtris et remo Nerea versat

Canthus, in Aeaeo volvet quem barbara cuspis

pulvere; at interea clari decus adiacet orbis,

quem genitor gestabat Abas: secat aurea fluctu

tegmina Chalcidicas fugiens Euripus harenas,

455 celsaque semiferum contorquens frena luporum

surgis ab ostrifero medius, Neptune, Geraesto.

at tibi Palladia pinu, Polypheme, revecto

ante urbem ardentis restat deprendere patris

reliquias, multum famulis pia iusta moratis,

460 si venias. breviore petit iam caerula remo

occupat et longe sua transtra novissimus Idas.

at frater magnos Lynceus servatur in usus,

quem tulit Arene, possit qui rumpere terras

et Styga transmisso tacitam deprendere visu.

465 fluctibus e mediis terras dabit ille magistro

et dabit astra rati, cumque aethera Iuppiter umbra

perdiderit, solus transibit nubila Lynceus.

quin et Cecropiae proles vacat Orithyiae,

temperet ut tremulos Zetes fraterque ceruchos.

470 nec vero Odrysius transtris impenditur Orpheus

aut pontum remo subigit, sed carmine tonsas

ire docet, summo passim ne gurgite pugnent.

donat et Iphiclo pelagus iuvenumque labores

Aesonides, fessum Phylace quem miserat aevo

475 non iam operum in partem, monitus sed tradat ut acres

magnorumque viros qui laudibus urat avorum.

Arge, tuae tibi cura ratis, te moenia doctum

Thespia Palladio dant munere; sors tibi, nequa

parte trahat tacitum puppis mare fissaque fluctu

480 vel pice vel molli conducere vulnera cera.

pervigil Arcadio Tiphys pendebat ab astro

Hagniades, felix stellis qui segnibus usum

et dedit aequoreos caelo duce tendere cursus.

Ecce per obliqui rapidum compendia montis

485 ductor avens laetusque dolis agnoscit Acastum

horrentem iaculis et parmae luce coruscum.

ille ubi se mediae per scuta virosque carinae

intulit, ardenti Aesonides retinacula ferro

abscidit; haut aliter saltus vastataque pernix

490 venator cum lustra fugit dominoque timentem

urget equum, teneras compressans pectore tigres,

quas astu rapuit pavido, dum saeva relictis

mater in adverso catulis venatur Amano.

it pariter propulsa ratis; stant litore matres

495 claraque vela oculis percussaque sole secuntur

scuta virum, donec iam celsior arbore pontus

immensusque ratem spectantibus abstulit aer.

Siderea tune arce pater pulcherrima Graium

coepta tuens tantamque operis consurgere molem

500 laetatur; patrii neque enim probat otia regni.

una omnes gaudent superi, venturaque mundo

tempora aquaeque vias cernunt sibi crescere Parcae.

sed non et Scythici genitor discrimine nati

intrepidus tales fundit Sol pectore voces:

505 'summie sator, cui nostra dies volventibus annis

tot peragit reficitque vices, tuane ista voluntas?

Graiaque nunc undis duce te nutuque secundo

it ratis? an meritos fas est mihi rumpere questus?

hoc metuens et nequa foret manus invida nato,

510 non mediae telluris opes, non improba legi

divitis arva plagae (teneant uberrima Teucer

et Libys et vestri Pelopis domus): horrida saevo

quae premis arva gelu strictosque insedimus amnes.

cederet his etiam et sese sine honore referret

515 ulterius, sed nube rigens ac nescia rerum

stat super et nostros iam zona reverberat ignes.

quid regio immanis, quid barbarus amnibus ullis

Phasis et aversis proles mea gentibus obstat?

quid Minyae meruere queri? num vellere Graio

520 vi potitur? profugo quin agmina iungere Phrixo

abnuit Inoas ultro nec venit ad aras,

imperii sed parte virum nataeque moratus

coningio videt e Graia nunc stirpe nepotes

et generos vocat et iunctas sibi sanguine terras.

525 flecte ratem motusque, pater, nec vulnere nostro

aequora pande viris: veteris sat conscia luctus

silva Padi et viso flentes genitore sorores.'

adfremit his quassatque caput qui vellera dono

Bellipotens sibi fixa videt, temptataque contra

530 Pallas et amborum gemuit Saturnia questus.

Tum genitor 'vetera haec nobis et condita pergunt

ordine cuncta suo rerumque a principe cursu

fixa manent; neque enim terris tum sanguis in ullis

noster erat, cum fata darem, iustique facultas

535 hinc mihi, cum varios struerem per saecula reges.

atque ego curarum repetam decreta mearum:

iam pridem regio, quae virginis aequor ad Helles

et Tanain tenus immenso descendit ab Euro,

undat equis floretque viris, nec tollere contra

540 ulla pares animos nomenque capessere bellis

ausa manus; sic fata, locos sic ipse fovebam.

adcelerat sed summa dies Asiamque labantem

linquimus et poscunt iam me sua tempora Grai.

inde meae quercus tripodesque animaeque parentum

545 hanc pelago misere manum. via facta per undas

perque hiemes, Bellona, tibi. nee vellera tantum

indignanda manent propiorque ex virgine rapta

ille dolor, sed nulla magis sententia menti

fixa meae: veniet Phrygia nam pastor ab Ida,

550 qui gemitus irasque pares et mutua Grais

dona ferat. quae classe dehinc effusa procorum

bella, quot ad Troiam flentes hiberna Mycenas,

quot proceres natosque deum, quae robora cernes

oppetere et magnis Asiam concedere fatis.

555 hinc Danaum de fine sedet gentesque fovebo

mox alias. pateant montes silvaeque lacusque

cunctaque claustra maris; spes et metus omnibus esto.

arbiter ipse locos terrenaque summa movendo

experiar, quaenam populis longissima cunctis

560 regna velim linquamque datas ubi certus habenas.'

tune oculos Aegaea refert ad caerula robur

Herculeum Ledaeque tuens genus atque ita fatur:

'tendite in astra, viri: mea primum regia mundo

Iapeti post bella trucis Phlegramque labores

565 imposuit: durum vobis iter et grave caeli

institui. sic ecce meus, sic orbe peracto

Liber et expertus terras remeavit Apollo.'

dixit et ingenti flammantem nubila sulco

direxit per inane facem, quae puppe propinqua

570 in bifidum discessit iter fratresque petivit

Tyndareos, placida et mediis in frontibus haesit

protinus amborum lumenque innoxia fundit

purpureum, miseris olim implorabile nautis.

Interea medio saevus permissa profundo

575 carbasa Pangaea Boreas speculatus ab arce

continuo Aeoliam Tyrrhenaque tendit ad antra

concitus. omne dei rapidis nemus ingemit alis,

strata Ceres, motusque niger sub praepete pontus.

aequore Trinacrio refugique a parte Pelori

580 stat rupes horrenda fretis: quot in aethera surgit

molibus, infernas totidem demissa sub undas.

nec scopulos aut antra minor iuxta altera tellus

cernitur. illam Acamans habitat nudusque Pyragmon,

has nimbi ventique domos et naufraga servat

585 tempestas. hinc in terras latumque profundum

est iter, hinc olim soliti miscere polumque

infelixque fretum (neque enim tune Aeolus illis

rector erat, Libya cum rumperet advena Calpen

Oceanus, cum flens Siculos Oenotria fines

590 perderet et mediis intrarent montibus undae),

intonuit donec pavidis ex aethere ventis

omnipotens regemque dedit, quem iussa vereri

saeva cohors: vix monte chalybs iterataque muris

saxa domant Euros. cum iam prohibere frementum

595 ora nequit, rex tune aditus et claustra refringit

ipse volens placatque data fera murmura porta.

nuntius hunc solio Boreas proturbat ab alto:

'Pangaea quod ab arce nefas' ait, 'Aeole, vidi.

Graia novam ferro molem commenta iuventus

600 pergit et ingenti gaudens domat aequora velo,

nec mihi libertas imis freta tollere harenis,

qualis eram nondum vinclis et carcere clausus.

hinc animi structaeque viris fiducia puppis,

quod Borean sub rege vident. da mergere Graios

605 insanamque ratem: nil me mea pignora tangunt,

tantum hominum compesce minas, dum litora iuxta

Thessala necdum aliae viderunt carbasa terrae.'

Dixerat. at cuncti fremere intus et aequora venti

poscere. tum validam contorto turbine portam

610 impulit Hippotades. fundunt se carcere laeti

Thraces equi Zephyrusque et nocti concolor alas

nimborum cum prole Notus crinemque procellis

hispidus et multa flavus caput Eurus harena;

induxere hiemem raucoque ad litora tractu

615 unanimi freta curva ferunt nec sola tridentis

regna movent: vasto pariter ruit igneus aether

cum tonitru piceoque premit nox omnia caelo.

excussi manibus remi, conversaque frontem

puppis in oblicum resonos latus accipit ictus,

620 vela super tremulum subitus volitantia malum

turbo rapit. qui tum Minyis trepidantibus horror,

cum picei fulsere poli pavidamque coruscae

ante ratem cecidere faces, antemnaque laevo

prona dehiscentem cornu cum sustulit undam.

625 non hiemem missosque putant consurgere ventos

ignari, sed tale fretum. tum murmure maesto:

'hoc erat inlicitas temerare rudentibus undas

quod nostri timuere patres. vix litore puppem

solvimus, et quanto fremitu se sustulit Aegon.

630 hoccine Cyaneae concurrunt aequore cautes?

tristius an miseris superest mare? linquite, terrae,

spem pelagi sacrosque iterum seponite fluctus.'

haec iterant segni flentes occumbere leto.

magnanimus spectat pharetras et inutile robur

635 Amphitryoniades; miscent suprema paventes

verba alii iunguntque manus atque ora fatigant

aspectu in misero toti, cum protinus alnus

solvitur et vasto puppis mare sorbet hiatu.

illam huc atque illuc nunc torquens verberat Eurus,

640 nunc stridens Zephyris aufert Notus; undique fervent

aequora, cum subitus trifida Neptunus in hasta

caeruleum fundo caput extulit. 'hanc mihi Pallas

et soror hanc' inquit 'mulcens mea pectora fletu

abstulerint; veniant Phariae Tyriaeque carinae

645 permissumque putent. quotiens mox rapta videbo

vela Notis plenasque malis clamoribus undas.

non meus Orion aut saevus Pliade Taurus

mortis causa novae. miseris tu gentibus, Argo,

fata paras, nec iam merito tibi, Tiphy, quietum

650 ulla parens volet Elysium manesque piorum.'

haec ait et pontum pater ac turbata reponit

litora depellitque Notos, quos caerulus horror

et madido gravis unda sinu longeque secutus

imber ad Aeoliam tendunt simul aequore portam.

655 emicuit reserata dies caelumque resolvit

arcus et in summos redierunt nubila montes.

iam placidis ratis exstat aquis, quam gurgite ab imo

et Thetis et magnis Nereus socer erigit ulnis.

ergo umeros ductor sacro velatur amictu

660 Aesoniamque capit pateram, quam munere gaudens

liquerat hospitio pharetrasque rependerat auro

Salmoneus, nondum ille furens, qui fingeret alti

quadrifida trabe tela Iovis contraque ruenti

aut Athon aut Rhodopen maestae nemora ardua Pisae

665 aemulus et miseros ipse ureret Elidis agros.

hac pelago libat latices et talibus infit:

'di, quibus undarum tempestatisque sonorae

imperium et magno penitus par regia caelo,

tuque fretum divosque pater sortite biformes,

670 seu casus nox ista fuit seu volvitur axis,

ut superum sic claret opus, tollique vicissim

pontus habet, seu te subitae nova puppis imago

armorumque hominumque truces consurgere in iras

impulit, haec luerim satis et tua numina, rector,

675 iam fuerint meliora mihi. da reddere terris

has animas patriaeque amplecti limina portae.

tum quocumque loco meritas tibi plurimus aras

pascit honos, ubicumque rotis horrendus equisque

stas, pater, atque ingens utrimque fluentia Triton

680 frena tenet, tantus nostras condere per urbes.'

dixerat haec. oritur clamor dextraeque sequuntur

verba ducis. sic cum stabulis et messibus ingens

ira deum et Calabri populator Sirius arvi

incubuit, coit agrestum manus anxia priscum

685 in nemus, et miseris dictat pia vota sacerdos.

ecce autem molli Zephyros descendere lapsu

aspiciunt; volat immissis cava pinus habenis

infinditque salum et spumas vomit aere tridenti:

Tiphys agit tacitique sedent ad iussa ministri;

690 qualiter ad summi solium Iovis omnia circum

prona parata deo, ventique imbresque nivesque

fulguraque et tonitrus et adhuc in fontibus amnes.

At subitus curaque ducem metus acrior omni

mensque mali praesaga quatit, quod regis adortus

695 progeniem raptoque dolis crudelis Acasto

cetera nuda neci medioque in crimine patrem

liquerit ac nullis inopem vallaverit armis,

ipse procul nunc tuta tenens; ruat omnis in illum

quippe furor. nec vana pavet trepidatque futuris.

700 Saevit atrox Pelias inimicaque vertice ab alto

vela videt nee qua se ardens effundere possit.

nil animi, nil regna iuvant; fremit obice ponti

clausa cohors telisque salum facibusque coruscat.

haut secus, aerisona volucer cum Daedalus ora

705 prosiluit iuxtaque comes brevioribus alis,

nube nova linquente domos, Minoia frustra

infremuit manus et visu lassatur inani

omnis eques plenisque redit Gortyna pharetris.

quin etiam in thalamis primoque in limine Acasti

710 fusus humo iuvenis gressus et inania signa

ore premit sparsisque legens vestigia canis

'te quoque iam maesti forsan genitoris imago,

nate', ait 'et luctus subeunt suspiria nostri,

iamque dolos circumque trucis discrimina leti

715 mille vides. qua te, infelix, quibus insequar oris?

non Scythicas ferus ille domos nec ad ostia Ponti

tendit iter, falsae sed captum laudis amore

te, puer, in nostrae durus tormenta senectae

nune lacerat. celsis an si freta puppibus essent

720 pervia, non ultro iuvenes classemque decissem?

o domus, o freti nequiquam prole penates.'

dixit et extemplo furiis iraque minaci

terribilis: 'sunt hic etiam tua vulnera, praedo,

sunt lacrimae carusque parens.' simul aedibus altis

725 itque reditque fremens rerumque asperrima versat:

Bistonas ad meritos cum cornua saeva Thyoneus

torsit et infelix iam mille furoribus Haemus,

iam Rhodopes nemora alta gemunt, talem incita longis

porticibus coniunxque fugit natique Lycurgum.

730 Tartareo tum sacra Iovi Stygiisque ferebat

manibus Alcimede tanto super auxia nato,

siquid ab excitis melius praenosceret umbris.

ipsum etiam curisque parem talesque prementem

corde metus ducit, facilem tamen, Aesona coniunx.

735 in scrobibus cruor et largus Phlegethontis aperti

stagnat honos, saevoque vocat grandaeva tumultu

Thessalis exanimes atavos magnaeque nepotem

Pleiones. et iam tenues ad carmina vultus

extulerat maestosque tuens natumque nurumque

740 talia libato pandebat sanguine Cretheus:

'mitte metus, volat ille mari quantumque propinquat,

iam magis atque magis variis stupet Aea deorum

prodigiis quatiuntque truces oracula Colchos.

heu quibus ingreditur fatis, qui gentibus horror

745 pergit. mox Scythiae spoliis nuribusque superbus

adveniet; cuperem ipse graves tum rumpere terras.

sed tibi triste nefas fraternaque turbidus arma

rex parat et saevos irarum concipit ignes.

quin rapis hine animam et famulos citus effugis artus?

750 i, meus es, iam te in lucos pia turba silentum

secretisque ciet volitans pater Aeolus arvis.'

Horruits interea famulum clamore supremo

maesta domus, regemque fragor per moenia differt

mille ciere manus et iam dare iussa vocatis.

755 flagrantes aras vestemque nemusque sacerdos

praecipitat, subitisque pavens circumspicit Aeson,

quid moveat. quam multa leo cunctatus in arta

mole virum rictuque genas et lumina pressit,

sic curae subiere ducem, ferrumne capessat

760 imbelle atque aevi senior gestamina primi

an patres regnique acuat mutabile vulgus.

contra effusa manus haerensque in pectore coniunx

'me quoque' ait 'casus comitem quicumque propinquat

accipies, nec fata traham natumque videbo

765 te sine, sat caeli patiens, cum prima per altum

vela dedit, potui quae tantum ferre dolorem.'

talia per lacrimas. et iam circumspicit Aeson,

praeveniat quo fine minas, quae fata capessat

digna satis: magnos obitus natumque domumque

770 et genus Aeolium pugnataque poscere bella.

est etiam ante oculos aevi rudis altera proles,

ingentes animos et fortia discere facta

quem velit atque olim leti meminisse paterni.

ergo sacra novat. veteris sub nocte cupressi

775 sordidus et multa pallens ferrugine taurus

stabat adhuc, cui caeruleae per cornua vittae

et taxi frons hirta comis; ipse aeger anhelans

impatiensque loci visaque exterritus umbra.

hunc sibi praecipuum gentis de more nefandae

780 Thessalis in seros Ditis servaverat usus:

tergeminam cum placat eram Stygiasque supremo

obsecrat igne domos, iam iam exorabile retro

carmen agens; neque enim ante leves niger avehit umbras

portitor, et vinctae primis stant faucibus Orci.

785 illum ubi terrificis superesse in tempore sacris

conspexit, statuit leto supremaque fatur

ipse manu tangens damnati cornua tauri:

'vos, quibus imperium Iovis et non segne peractum

lucis iter, mihi conciliis, mihi cognita bellis

790 nomina magnorum fama sacrata nepotum;

tuque, excite parens umbris, ut nostra videres

funera et oblitos superum paterere dolores,

da placidae mihi sedis iter meque hostia vestris

conciliet praemissa locis. tu, nuntia sontum

795 virgo Iovi, terras oculis quae prospicis aequis,

ultricesque deae Fasque et grandaeva Furorum

poena parens, meritis regis succedite tectis

et saevas inferte faces. sacer effera raptet

corda pavor; nee sola mei gravia adfore nati

800 arma ratemque putet: classes et Pontica signa

atque indignatos temerato litore reges

mente agitet semperque metu decurrat ad undas

arena ciens; mors sera viam temptataque claudat

effugia et nostras nequeat praecurrere diras,

805 sed reduces iam iamque viros auroque coruscum

cernat iter. stabo insultans et ovantia contra

ora manusque feram. tum, vobis siquod inausum

arcanumque nefas et adhuc incondita leti

sors superest, date fallaci pudibunda senectae

810 exitia indecoresque obitus. non Marte nec armis

aut nati, precor, ille mei dignatus ut umquam

ense cadat; quae fida manus, quae cara suorum

diripiat laceretque senem nec membra sepulchro

contegat. haec noster de rege piacula sanguis

815 sumat et heu cunctae quas misit in aequora gentes.'—

adstitit et nigro fumantia pocula tabo

contigit ipsa gravi Furiarum maxima dextra;

illi avide exceptum pateris hausere cruorem.

Fit fragor; inrumpunt foribus qui saeva ferebant

820 imperia et strictos iussis regalibus enses.

in media iam morte senes suffectaque leto

lumina et undanti revomentes veste cruorem

conspiciunt; primoque rudem sub limine rerum

te, puer, et visa pallentem morte parentum

825 diripiunt adduntque tuis. procul horruit Aeson

excedens memoremque tulit sub nubibus umbram.

Cardine sub nostro rebusque abscissa supernis

Tartarei sedet aula patris, non illa ruenti

accessura polo, victam si volvere molem

830 ingenti †iacet ore Chaos, quod pondere fessam

materiem lapsumque queat consumere mundum.

hic geminae aeternum portae, quarum altera dura

semper lege patens populos regesque receptat;

ast aliam temptare nefas et tendere contra:

835 rara et sponte patet, siquando pectore ductor

vulnera nota gerens, galeis praefixa rotisque

cui domus aut studium mortales pellere curas,

culta fides, longe metus atque ignota cupido,

seu venit in vittis castaque in veste sacerdos.

840 quos omnes lenis plantis et lampada quassans

progenies Atlantis agit. lucet via late

igne dei, donee silvas et amoena piorum

deveniant camposque, ubi sol totumque per annum

durat aprica dies thiasique chorique virorum

845 carminaque et quorum populis iam nulla cupido.

has pater in sedes aeternaque moenia natum

inducitque nurum. tum porta quanta sinistra

poena docet maneat Pelian, quo limine monstrat.

mirantur tantos strepitus turbamque ruentem

850 et loca et infernos almae virtutis honores.