Elegiae — Book 3 — Gadsden Classics

Martis Romani festae uenere kalendae

Qui primus caram iuueni carumque puellae

Quid prodest caelum uotis implesse, Neaera,

Di meliora ferant, nec sint mihi somnia uera,

Vos tenet, Etruscis manat quae fontibus unda,

Candide Liber, ades — sic sit tibi mystica uitis

Te, Messalla, canam, quamquam me cognita uirtus

Sulpicia est tibi culta tuis, Mars magne, kalendis;

Parce meo iuueni, seu quis bona pascua campi

Huc ades et tenerae morbos expelle puellae,

Qui mihi te, Cerinthe, dies dedit, hic mihi sanctus

Natalis Iuno, sanctos cape turis aceruos,

Tandem uenit amor, qualem texisse pudori

Inuisus natalis adest, qui rure molesto

Scis iter ex animo sublatum triste puellae?

Gratum est, securus multum quod iam tibi de me

Estne tibi, Cerinthe, tuae pia cura puellae,

Ne tibi sim, mea lux, aeque iam feruida cura

Nulla tuum nobis subducet femina lectum:

Rumor ait crebro nostram peccare puellam

Te quoque Vergilio comitem non aequa, Tibulle,

— exoriens nostris hic fuit annus auis —

eripuit iuuenem, ferreus ille fuit;

blandaque cum multa tura dedisse prece,

quae tulit hesterna pessima nocte quies.

unda sub aestiuum non adeunda Canem,

semper, sic hedera tempora uincta feras —

terret; ut infirmae nequeant subsistere uires,

spectatum e caelo, si sapis, ipse ueni;

seu colis umbrosi deuia montis aper,

huc ades, intonsa Phoebe superbe coma;

atque inter festos semper habendus erit:

quos tibi dat tenera docta puella manu;

quam nudasse alicui sit mihi fama magis.

et sine Cerintho tristis agendus erit.

Natali Romae iam licet esse tuo.

permittis, subito ne male inepta cadam.

quod mea nunc uexat corpora fessa calor?

ac uideor paucos ante fuisse dies,

hoc primum iuncta est foedere nostra uenus.

nunc ego me surdis auribus esse uelim.

Mors iuvenem campos misit ad Elysios

et uaga nunc certa discurrunt undique pompa

durus et ille fuit, qui tantum ferre dolorem,

non ut marmorei prodirem e limine tecti,

Ite procul uani falsique auertite uisus,

nunc autem sacris Baiarum proxima lymphis,

aufer et, ipse, meum, pariter medicande, dolorem:

incipiam tamen, ac meritas si carmina laudes

hoc Venus ignoscet; at tu, uiolente, caueto

neu tibi sit duros acuisse in proelia dentes;

crede mihi, propera, nec te iam, Phoebe, pigebit

te nascente nouum Parcae cecinere puellis

tota tibi est hodie, tibi se laetissima compsit,

Exorata meis illum Cytherea Camenis

Dulcius urbe quid est? An uilla sit apta puellae

Omnibus ille dies nobis natalis agatur,

Sit tibi cura togae potior pressumque quasillo

A ego non aliter tristes euincere morbos

si quicquam tota commisi stulta iuuenta

Tu mihi sola places, nec iam te praeter in urbe

Crimina non haec sunt nostro sine facta dolore:

ne foret aut elegis molles qui fleret amores

perque uias urbis munera perque domos.

uiuere et erepta coniuge qui potuit.

insignis clara conspicuusque domo,

desinite in nobis quaerere uelle fidem.

cum se purpureo uere remittit humus.

saepe tuo cecidit munere uictus amor.

deficiant, — humilis tantis sim conditor actis

ne tibi miranti turpiter arma cadant:

incolumem custos hunc mihi seruet Amor.

formosae medicas applicuisse manus.

seruitium et dederunt regna superba tibi.

staret ut ante tuos conspicienda focos.

attulit in nostrum deposuitque sinum.

atque Arretino frigidus amnis agro?

qui nec opinanti nunc tibi forte uenit.

scortum quam Serui filia Sulpicia:

optarim, quam te si quoque uelle putem.

cuius me fatear paenituisse magis,

formosa est oculis ulla puella meis.

quid miserum torques, rumor acerbe? Tace.

aut caneret forti regia bella pede.

5 Dicite, Pierides, quonam donetur honore

5 Non ego firmus in hoc, non haec patientia nostro

5 aut ut multa mei renouarent iugera tauri

5 Diui uera monent, uenturae nuntia sortis

5 At mihi Persephone nigram denuntiat horam:

5 Care puer, madeant generoso pocula baccho,

5 nec tua praeter te chartis intexere quisquam

5 illius ex oculis, cum uult exurere diuos,

5 Sed procul abducit uenandi Delia cura:

5 Effice ne macies pallentes occupet artus,

5 Vror ego ante alias: iuuat hoc, Cerinthe, quod uror,

5 Illa quidem ornandi causas tibi, diua, relegat;

5 Exsoluit promissa Venus: mea gaudia narret,

5 Iam, nimium Messalla mei studiose, quiescas;

5 solliciti sunt pro nobis, quibus illa dolori est

5 At mihi quid prosit morbos euincere, si tu

5 hesterna quam te solum quod nocte reliqui,

5 Atque utinam posses uni mihi bella uideri!

seu mea, seu fallor, cara Neaera tamen.

ingenio: frangit fortia corda dolor;

et magnas messes terra benigna daret,

uera monent Tuscis exta probata uiris;

immerito iuueni parce nocere, dea.

et nobis prona funde Falerna manu.

facta queat, dictis ut non maiora supersint, —

accendit geminas lampadas acer Amor.

o pereant siluae deficiantque canes!

neu notet informis candida membra color,

si tibi de nobis mutuus ignis adest;

est tamen, occulte cui placuisse uelit.

dicetur si quis non habuisse sua.

non tempestiuae saepe, propinque, uiae.

ne cedam ignoto maxima causa toro.

nostra potes lento pectore ferre mala?

ardorem cupiens dissimulare meum.

Displiceas aliis: sic ego tutus ero.

Carmine formosae, pretio capiuntur auare:

nec mihi uera loqui pudor est uitaeque fateri,

sed tecum ut longae sociarem gaudia uitae

somnia fallaci ludunt temeraria nocte

Non ego temptauit nulli temeranda uirorum

Ite procul durum curae genus, ite labores;

est nobis uoluisse satis; nec munera parua

Illam, quidquid agit, quoquo uestigia mouit,

Quis furor est, quae mens, densos indagine colles

et quodcumque mali est et quidquid triste timemus,

mutuus adsit amor, per te dulcissima furta

At tu, sancta, faue, neu quis diuellat amantes,

Non ego signatis quicquam mandare tabellis,

Hic animum sensusque meos abducta relinquo

Nil opus inuidia est, procul absit gloria uulgi:

gaudeat, ut digna est, uersibus illa meis.

tot mala perpessae, taedia nata meae.

inque tuo caderet nostra senecta sinu,

et pauidas mentes falsa timere iubent;

audax laudandae sacra docere deae,

fulserit hic niueis Delius alitibus.

respueris: etiam Phoebo gratissima dona

componit furtim subsequiturque Decor;

claudentem teneras laedere uelle manus?

in pelagus rapidis euehat amnis aquis.

perque tuos oculos per Geniumque rogo.

sed iuueni, quaeso, mutua uincla para.

ne legat id nemo quam meus ante, uelim,

arbitrio, quamuis non sinis esse, meo.

qui sapit, in tacito gaudeat ille sinu.

Lutea sed niueum inuoluat membrana libellum,

Ergo cum tenuem fuero mutatus in umbram

tum cum permenso defunctus tempore lucis

et natum in curas hominum genus omina noctis

nec mea mortiferis infecit pocula sucis

Vos modo proposito dulces faueatis amici,

Cres tulit, et cunctis Baccho iucundior hospes

seu soluit crines, fusis decet esse capillis:

Quidue iuuat furtim latebras intrare ferarum

Sancte, ueni, tecumque feras, quicumque sapores,

Mane Geni, cape tura libens uotisque faueto,

Sic bene compones: ullae non ille puellae

sed peccasse iuuat, uultus componere famae

Sic ego secretis possum bene uiuere siluis,

10 pumex et canas tondeat ante comas,

10 candidaque ossa supra nigra fauilla teget,

10 nudus Lethaea cogerer ire rate?

10 farre pio placant et saliente sale!

10 dextera nec cuiquam trita uenena dedit,

10 neue neget quisquam me duce se comitem,

10 Icarus, ut puro testantur sidera caelo

10 seu composit, comptis est ueneranda comis.

10 candidaque hamatis crura notare rubis?

10 quicumque et cantus corpora fessa leuant;

10 si modo, cum de me cogitat, ille calet.

10 seruire aut cuiquam dignior illa uiro.

10 taedet: cum digno digna fuisse ferar.

10 qua nulla humano sit uia trita pede.

summaque praetexat tenuis fastigia chartae

ante meum ueniat longos incompta capillos

Nam graue quid prodest pondus mihi diuitis auri,

Et tamen, utcumque est, siue illi uera moneri,

nec nos sacrilegos templis admouimus ignes,

aut si quis uini certamen mite recusat,

Erigoneque Canisque, neget ne longior aetas;

Vrit, seu Tyria uoluit procedere palla:

Sed tamen, ut tecum liceat, Cerinthe, uagari,

neu iuuenem torque, metuit qui fata puellae

Quod si forte alios iam nunc suspiret amores,

Nec possit cupidos uigilans deprendere custos

Tu mihi curarum requies, tu nocte uel atra

indicet ut nomen littera facta tuum,

et fleat ante meum maesta Neaera rogum;

aruaque si findant pinguia mille boues?

mendaci somno credere siue uolent,

nec cor sollicitant facta nefanda meum,

fallat eum tecto cara puella dolo.

quin etiam Alcides, deus ascensurus Olympum,

urit, seu niuea candida ueste uenit.

ipsa ego per montes retia torta feram,

uotaque pro domina uix numeranda facit;

tunc precor infidos, sancte, relinque focos.

fallendique uias mille ministret Amor.

lumen, et in solis tu mihi turba locis.

atque inter geminas pingantur cornua frontes:

sed ueniat carae matris comitata dolore:

Quidue domus prodest Phrygiis innixa columnis,

efficiat uanos noctis Lucina timores

nec nos insanae meditantes iurgia mentis

Ille facit dites animos deus, ille ferocem

laeta Molorcheis posuit uestigia tectis,

Talis in aeterno felix Vertumnus Olympo

ipsa ego uelocis quaeram uestigia cerui

interdum uouet, interdum, quod langueat illa,

Nec tu sis iniusta, Venus: uel seruiat aeque

Adnue purpureaque ueni perlucida palla:

Nunc licet e caelo mittatur amica Tibullo,

sic etenim comptum mittere oportet opus.

maereat haec genero, maereat illa uiro.

Taenare siue tuis, siue Caryste tuis,

et frustra inmeritum pertimuisse uelit,

impia in aduersos soluimus ora deos.

contundit et dominae misit in arbitrium,

paruaque caelestis placauit mica, nec illis

mille habet ornatus, mille decenter habet.

et demam celeri ferrea uincla cani.

dicit in aeternos aspera uerba deos.

uinctus uterque tibi uel mea uincla leua;

ter tibi fit libo, ter, dea casta, mero;

mittetur frustra deficietque Venus;

15 Per uos, auctores huius mihi carminis, oro

15 Praefatae ante meos manes animamque precatae

15 et nemora in domibus sacros imitantia lucos

15 si mea nec turpi mens est obnoxia facto

15 Et nondum cani nigros laesere capillos,

15 Armenias tigres et fuluas ille leaenas

15 semper inaurato taurus cadit hostia cornu.

15 Sola puellarum digna est cui mollia caris

15 Tunc mihi, tunc placeant siluae, si, lux mea, tecum

15 Pone metum, Cerinthe: deus non laedit amantes;

15 sed potius ualida teneamur uterque catena,

15 praecipit et natae mater studiosa, quod optat:

15 hoc tibi sancta tuae Iunonis numina iuro,

Castaliamque umbram Pieriosque lacus,

perfusaeque pias ante liquore manus,

aurataeque trabes marmoreumque solum?

nec laesit magnos impia lingua deos.

nec uenit tardo curua senecta pede:

uicit et indomitis mollia corda dedit.

Hic quoque sit gratus paruus labor, ut tibi possim

uellera det sucis bis madefacta Tyros,

arguar ante ipsas concubuisse plagas:

tu modo semper ama: salua puella tibi est;

nulla queat posthac quam soluisse dies.

illa aliud tacita iam sua mente rogat;

quae sola ante alios est mihi magna deos.

ite domum cultumque illi donate libellum,

pars quae sola mei superabit corporis, ossa

Quidue in Erythraeo legitur quae litore concha

Iam Nox aetherium nigris emensa quadrigis

natalem primo nostrum uidere parentes,

Haec Amor et maiora ualet; sed poscite Bacchi

inde alios alioque memor componere uersus.

possideatque, metit quidquid bene olentibus aruis

tunc ueniat licet ad casses, inlaesus abibit,

At nunc tota tua est, te solum candida secum

Optat idem iuuenis quod nos, sed tectius optat:

uritur, ut celeres urunt altaria flammae,

Quid facio demens? Heu! heu! mea pignora cedo;

sicut erit: nullus defluat inde color.

incinctae nigra candida ueste legent

tinctaque Sidonio murice lana iuuat,

mundum cacruleo lauerat amne rotas,

cum cecidit fato consul uterque pari.

munera: quem uestrum pocula sicca iuuant?

Alter dicat opus magni mirabile mundi,

cultor odoratae diues Arabs segetis,

ne ueneris cupidae gaudia turbet, aper.

cogitat, et frustra credula turba sedet.

nam pudet haec illum dicere uerba palam.

nec, liceat quamuis, sana fuisse uelit.

iuraui stulte: proderat iste timor.

Illa mihi referet, si nostri mutua cura est,

et primum annoso spargent collecta lyaeo,

et quae praeterea populus miratur? In illis

nec me sopierat menti deus utilis aegrae:

Quid fraudare iuuat uitem crescentibus uuis

Conuenit ex aequo nec toruus Liber in illis

qualis in immenso desederit aere tellus,

et quascumque niger rubro de litore gemmas

Nunc sine me sit nulla Venus, sed lege Dianae,

Phoebe, faue: laus magna tibi tribuetur in uno

At tu, Natalis, quoniam deus omnia sentis,

Sis iuueni grata ac, ueniet cum proximus annus,

Nunc tu fortis eris, nunc tu me audacius ures:

20 an minor, an toto pectore deciderim.

20 mox etiam niueo lacte parent,

20 inuidia est: falso plurima uulgus amat.

20 Somnus sollicitas deficit ante domos.

20 et modo nata mala uellere poma manu?

20 qui se quique una uina iocosa colunt,

20 qualis et in curuum pontus confluxerit orbem,

20 proximus Eois colligit Indus aquis.

20 caste puer, casta retia tange manu:

20 corpore seruato restituisse duos.

20 adnue: quid refert, clamne palamne roget?

20 hic idem uotis iam uetus exstet amor.

20 hoc peperit misero garrula lingua malum.

Sed primum meritam larga donate salute

post haec carbaseis umorem tollere uelis

Non opibus mentes hominum curaeque leuantur

Tandem, cum summo Phoebus prospexit ab ortu,

Parcite, pallentes undas quicumque tenetis

nunc uenit iratus nimium nimiumque seueris:

et uagus, e terris qua surgere nititur, aer,

Hanc uos, Pierides, festis cantate kalendis,

et, quaecumque meo furtim subrepit amori,

nil opus est fletu: lacrimis erit aptius uti,

Iam faciam quodcumque uoles, tuus usque manebo,

atque haec submisso dicite uerba sono:

atque in marmorea ponere sicca domo.

nec Fortuna sua tempora lege regit.

pressit languentis lumina sera quies.

duraque sortiti tertia regna dei.

qui timet irati numina magna, bibat.

huic et contextus passim fluat igneus aether,

et testudinea Phoebe superbe lyra.

incidat in saeuas diripienda feras.

si quando fuerit tristior illa tibi.

nec fugiam notae seruitium dominae,

‘Haec tibi uir quondam, nunc frater, casta Neaera,

Illic quas mittit diues Panchaia merces

Sit mihi paupertas tecum iucunda, Neaera:

Hic iuuenis casta redimitus tempora lauro

Elysios olim liceat cognoscere campos

Quales his poenas qualis quantusque minetur,

pendentique super claudantur ut omnia caelo;

Hoc sollemne sacrum multos haec sumet in annos:

At tu uenandi studium concede parenti,

Iam celeber, iam laetus eris, cum debita reddet

sed Veneris sanctae considam uinctus ad aras:

mittit et accipias munera parua rogat,

Eoique Arabes, diues et Assyria,

at sine te regum munera nulla uolo.

est uisus nostra ponere sede pedem.

Lethaeamque ratem Cimmeriosque lacus,

Cadmeae matris praeda cruenta docet.

at quodcumque meae poterunt audere camenae,

dignior est uestro nulla puella choro.

et celer in nostros ipse recurre sinus.

certatim sanctis laetus uterque focis;

haec notat iniustos supplicibusque fauet.

25 teque suis iurat caram magis esse medullis,

25 et nostri memores lacrimae fundantur eodem:

25 O niueam quae te poterit mihi reddere lucem!

25 Non illo quicquam formosius ulla priorum

25 cum mea rugosa pallebunt ora senecta

25 Sed procul a nobis hic sit timor, illaque, si qua est,

25 seu tibi par poterunt seu, quod spes abnuit, ultra

25 tunc te felicem dicet pia turba deorum,

siue sibi coniunx siue futura soror;

sic ego componi uersus in ossa uelim.

O mihi felicem terque quaterque diem!

aetas, heroum nec tulit ulla domus.

et referam pueris tempora prisca senex.

quid ualeat laesi sentiat ira dei.

siue minus ( certeque canent minus), omne uouemus

optabunt artes et sibi quisque tuas.

sed potius coniunx: huius spem nominis illi

Sed tristem mortis demonstret littera causam

At si, pro dulci reditu quaecumque uouentur,

Intonsi crines longa ceruice fluebant,

Atque utinam uano nequiquam terrear aestu!

Quid precor a demens? Venti temeraria uota,

hoc tibi, nec tanto careat mihi carmine charta.

auferet extincto pallida Ditis aqua.’

atque haec in celebri carmina fronte notet:

audiat auersa non meus aure deus,

stillabat Syrio myrtea rore coma.

Languent ter quinos sed mea membra dies.

aeriae et nubes diripienda ferant.

Nam quamquam antiquae gentis superant tibi laudes,

Lygdamus hic situs est: dolor huic et cura Neaerae,

nec me regna iuuant nec Lydius aurifer amnis

Candor erat qualem praefert Latonia Luna,

At uobis Tuscae celebrantur numina lymphae

Quamuis nulla mei superest tibi cura, Neaera,

non tua maiorum contenta est gloria fama

30 coniugis ereptae, causa perire fuit.

30 nec quas terrarum sustinet orbis opes.

30 et color in niueo corpore purpureus,

30 et facilis lenta pellitur unda manu.

30 sis felix et sint candida fata tua.

30 nec quaeris quid quaque index sub imagine dicat,

Haec alii cupiant; liceat mihi paupere cultu

ut iuueni primum uirgo deducta marito

Viuite felices, memores et uiuite nostri,

At nos securae reddamus tempora mensae:

sed generis priscos contendis uincere honores,

securo cara coniuge posse frui.

inficitur teneras ore rubente genas,

siue erimus seu nos fata fuisse uelint.

uenit post multos una serena dies.

quam tibi maiores maius decus ipse futuris:

Adsis et timidis faueas, Saturnia, uotis,

et cum contexunt amarantis alba puellae

Interea nigras pecudes promittite Diti

Ei mihi, difficile est imitari gaudia falsa,

at tua non titulus capiet sub nomine facta,

et faueas concha, Cypria, uecta tua.

lilia et autumno candida mala rubent.

et niuei lactis pocula mixta mero.

difficile est tristi fingere mente iocum,

aeterno sed erunt tibi magna uolumina uersu,

35 Aut si fata negant reditum tristesque sorores,

35 Ima uidebatur talis inludere palla:

35 nec bene mendaci risus componitur ore,

35 conuenientque tuas cupidi componere laudes

stamina quae ducunt quaeque futura neunt,

namque haec in nitido corpore uestis erat.

nec bene sollicitis ebria uerba sonant.

undique quique canent uincto pede quique soluto;

me uocet in uastos amnes nigramque paludem

Artis opus rarae, fulgens testudine et auro

Quid queror infelix? Turpes discedite curae:

quis potius, certamen erit: sim uictor in illis,

diues in ignaua luridus Orcus aqua.

pendebat laeua garrula parte lyra.

odit Lanaeus tristia uerba pater.

ut nostrum tantis inscribam nomen in actis.

Hanc primum ueniens plectro modulatus eburno

Gnosia, Theseae quondam periuria linguae

Nam quis te maiora gerit castrisue foroue?

40 felices cantus ore sonante dedit;

40 fleuisti ignoto sola relicta mari:

40 Nec tamen hic aut hic tibi laus maiorue minorue,

sed postquam fuerant digiti cum uoce locuti,

sic cecinit pro te doctus, Minoi, Catullus

iusta pari premitur ueluti cum pondere libra,

edidit haec dulci tristia uerba modo:

ingrati referens impia facta uiri.

prona nec hac plus parte sedet nec surgit ab illa,

‘Salue, cura deum: casto nam rite poetae

Vos ego nunc moneo: felix, quicumque dolore

qualis, inaequatum si quando onus urget utrimque,

Phoebusque et Bacchus Pieridesque fauent;

alterius disces posse cauere tuos.

instabilis natat alterno depressior orbe.

45 sed proles Semelae Bacchus doctaeque sorores

45 Nec uos aut capiant pendentia bracchia collo

45 Nam seu diuersi fremat inconstantia uulgi,

dicere non norunt quid ferat hora sequens;

aut fallat blanda sordida lingua fide;

non alius sedare queat; seu iudicis ira

at mihi fatorum leges aeuisque futuri

etsi perque suos fallax iurauit ocellos

sit placanda, tuis poterit mitescere uerbis.

euentura pater posse uidere dedit;

Iononemque suam perque suam Venerem,

Non Pylos aut Ithace tantos genuisse feruntur

quare ego quae dico non fallax accipe uates

nulla fides inerit: periuria ridet amantum

Nestora uel paruae magnum decus urbis Vlixem,

50 quodque deus uero Cynthius ore feram.

50 Iuppiter et uentos inrita ferre iubet.

50 uixerit ille senex quamuis, dum terna per orbem

Tantum cara tibi quantum nec filia matri,

Ergo quid totiens fallacis uerba puellae

saecula fertilibus Titan decurreret horis,

quantum nec cupido bella puella uiro,

conqueror? Ite a me, seria uerba, precor.

ille per ignotas audax errauerit urbes,

pro qua sollicitas caelestia numina uotis,

Quam uellem tecum longas requiescere noctes

qua maris extremis tellus includitur undis:

quae tibi securos non sinit ire dies

et tecum longos peruigilare dies,

nam Ciconumque manus aduersis reppulit armis,

55 et, cum te fusco Somnus uelauit amictu,

55 perfida nec merito nobis inimica merenti,

55 nec ualuit lotos coeptos auertere cursus,

uanum nocturnis fallit imaginibus,

perfida, sed, quamuis perfida, cara tamen!

cessit et Aetnaeae Neptunius incola rupis

carminibus celebrata tuis formosa Neaera

Naida Bacchus amat: cessas, o lente minister?

uicta Maroneo foedatus lumina baccho;

alterius mauultl esse puella uiri,

Temperet annosum Marcia lympha merum.

uexit et Aeolios placidum per Nerea uentos,

diuersasque suas agitat mens impia curas,

Non ego, si fugit nostrae conuiuia mensae

incultos adiit Laestrygonas Antiphatenque,

60 nec gaudet casta nupta Neaera domo.

60 ignotum cupiens uana puella torum,

60 nobilis Artacie gelida quos inrigat unda;

A crudele genus nec fidum femina nomen!

sollicitus repetam tota suspiria nocte.

solum nec doctae uerterunt pocula Circes,

A pereat, didicit fallere si qua uirum!

Tu, puer, i, liquidum fortius adde merum.

quamuis illa foret Solis genus, apta uel herbis

Sed flecti poterit: mens est mutabilis illis;

Iam dudum Syrio madefactus tempora nardo

aptaque uel cantu ueteres mutare figuras;

tu modo cum multa bracchia tende fide.

debueram sertis implicuisse comas.

Cimmerion etiam obscuras accessit ad arces,

65 Saeuus Amor docuit ualidos temptare labores,

65 quis numquam candente dies apparuit ortu,

saeuus Amor docuit uerbera posse pati.

seu supra terras Phoebus seu curreret infra;

Me quondam Admeti niueas pauisse iuuencas

uidit ut inferno Plutonis subdita regno

non est in uanum fabula ficta iocum;

magna deum proles leuibus discurreret umbris,

tunc ego nec cithara poteram gaudere sonora

praeteriitque cita Sirenum litora puppi;

70 nec similes chordis reddere uoce sonos,

70 illum inter geminae nantem confinia mortis

sed perlucenti cantum meditabar auena

nec Scyllae saeuo conterruit impetus ore,

ille ego Latonae filius atque Iouis.

cum canibus rabidas inter fera serperet undas,

Nescis quid sit amor, iuuenis, si ferre recusas

nec uiolenta suo consumpsit more Charybdis,

immitem dominam coniugiumque ferum.

uel si sublimis fluctu consurgeret imo,

75 Ergo ne dubita blandas adhibere querellas:

75 uel si interrupto nudaret gurgite pontum.

uincuntur molli pectora dura prece.

Non uiolata uagi sileantur pascua Solis,

Quod si uera canunt sacris oracula templis,

non amor et fecunda Atlantidos arua Calypsus,

haec illi nostro nomine dicta refer:

finis et erroris miseri Phaeacia tellus.

hoc tibi conigium promittit Delius ipse;

Atque haec seu nostras inter sunt cognita terras,

80 felix hoc, alium desine uelle uirum.’

80 fabula siue nouum dedit his erroribus orbem,

Dixit, et ignauus defluxit corpore somnus.

sit labor illius, tua dum facundia maior.

A ego ne possim tanta uidere mala!

Iam te non alius belli tenet aptius artes,

Nec tibi crediderim uotis contraria uota

qua deceat tutam castris praeducere fossam,

nec tantum crimen pectore inesse tuo:

qualiter aduersos hosti defigere ceruos,

85 nam te nec uasti genuerunt aequora ponti

85 quemue locum ducto melius sit claudere uallo,

nec flammam uoluens ore Chimaera fero

fontis ubi dulces erumpat terra liquores,

nec canis anguinea redimitus terga caterua,

ut facilisque tuis aditus sit et arduus hosti,

cui tres sunt linguae tergeminumque caput,

laudis ut adsiduo uigeat certamine miles,

Scyllaque uirgineam canibus succincta figuram,

quis tardamue sudem melius celeremue sagittam

90 nec te conceptam saeua leaena tulit,

90 iecerit aut lento perfregerit obuia pilo,

barbara nec Scythiae tellus horrendaue Syrtis,

aut quis equum celeremue arto compescere freno

sed culta et duris non habitanda domus

possit et effusas tardo permittere habenas

et longe ante alias omnes mitissima mater

inque uicem modo directo contendere passu,

isque pater quo non alter amabilior.

seu libeat, curuo breuius conuertere gyro,

95 Haec deus in melius crudelia somnia uertat

95 quis parma, seu dextra uelit seu laeua, tueri,

et iubeat tepidos inrita ferre Notos.

siue hac siue illac ueniat grauis impetus hastae

amplior aut signata cita loca tangere funda.

Iam simul audacis uenient certamina Martis

aduersisque parent acies concurrere signis,

100 tum tibi non desit faciem componere pugnae,

seu sit opus quadratum acies consistat in agmen,

rectus ut aequatis decurrat frontibus ordo,

seu libeat duplicem seiunctim cernere martem,

dexter uti laeuum teneat dextrumque sinister

105 miles sitque duplex gemini uictoria casus.

At non per dubias errant mea carmina laudes:

nam bellis experta cano. Testis mihi uictae

fortis Iapydiae miles, testis quoque fallax

Pannonius, gelidas passim disiectus in Alpes,

110 testis Arupinis et pauper natus in aruis,

quem si quis uideat uetus ut non fregerit aetas,

terna minus Pyliae miretur saecula famae:

namque senex longae peragit dum tempora uitae,

centum fecundos Titan renouauerit annos,

ipse tamen uelox celerem super edere corpus

115 audet equum ualidisque sedet moderator habenis.

Te duce non alias conuersus terga Domator

libera Romanae subiecit colla catenae.

Nec tamen his contentus eris: maiora peractis

instant, compertum est ueracibus ut mihi signis,

120 quis Amythaonius nequeat certare Melampus.

Nam modo fulgentem Tyrio subtegmine uestem

indueras oriente die duce fertilis anni,

splendidior liquidis cum Sol caput extulit undis

et fera discordes tenuerunt flamina uenti,

125 curua nec adsuetos egerunt flumina cursus,

quin rapidum placidis etiam mare constitit undis,

ulla nec aerias uolucris perlabitur auras

nec quadrupes densas depascitur aspera siluas,

quin largita tuis sunt muta silentia uotis.

130 Iuppiter ipse leui uectus per inania curru

adfuit et caelo uicinum liquit Olympum

intentaque tuis precibus se praebuit aure

cunctaque ueraci capite adnuit: additus aris

laetior eluxit structos super ignis aceruos.

135 Quin hortante deo magnis insistere rebus

incipe; non idem tibi sint aliisque triumphi:

non te uicino remorabitur obuia marte

Gallia nec latis audax Hispania terris

nec fera Theraeo tellus obsessa colono,

140 nec qua uel Nilus uel regia lympha Choaspes

profluit aut rapidus, Cyri dementia, Gyndes,

aret Araccaeis aut unda Oroatia campis,

nec qua regna uago Tomyris finiuit Araxe,

impia nec saeuis celebrans conuiuia mensis

145 ultima uicinus Phoebo tenet arua Padaeus,

quaque Hebrus Tanaisque Getas rigat atque Magynos.

Quid moror? Oceanus ponto qua continet orbem,

nulla tibi aduersis regio sese offeret armis.

Te manet inuictus Romano marte Britannus

150 teque interiecto mundi pars altera sole.

Nam circumfuso consistit in aere tellus

et quinque in partes toto disponitur orbe.

Atque duae gelido uastantur frigore semper:

illic et densa tellus absconditur umbra,

155 et nulla incepto perlabitur unda liquore,

sed durata riget densam in glaciemque niuemque,

quippe ubi non umquam Titan super egerit ortus.

At media est Phoebi semper subiecta calori,

seu propior terris aestiuum fertur in orbem

160 seu celer hibernas properat decurrere luces;

non igitur presso tellus exsurgit aratro,

nec frugem segetes praebent neque pabula terrae;

non illic colit arua deus, Bacchusue Ceresue,

nulla nec exustas habitant animalia partes.

165 Fertilis hanc inter posita est interque rigentes

nostraque et huic aduersa solo pars altera nostro,

quas similis utrimque tenens uicinia caeli

temperat, alter et alterius uires necat aer;

hinc placidus nobis per tempora uertitur annus,

170 hinc et colla iugo didicit submittere taurus

et lenta excelsos uitis conscendere ramos,

tondeturque seges maturos annua partus,

et ferro tellus, pontus confinditur aere,

quin etiam structis exsurgunt oppida muris.

175 Ergo ubi per claros ierint tua facta triumphos,

solus utroque idem diceris magnus in orbe.

Non ego sum satis ad tantae praeconia laudis,

ipse mihi non si praescribat carmina Phoebus.

Est tibi, qui possit magnis se accingere rebus,

180 Valgius: aeterno propior non alter Homero.

Languida non noster peragit labor otia, quamuis

Fortuna, ut mos est illi, me aduersa fatiget.

Nam mihi, cum magnis opibus domus alta niteret,

cui fuerant flaui ditantes ordine sulci

185 horrea fecundas ad deficientia messis,

cuique pecus denso pascebant agmine colles,

et domino satis et nimium furique lupoque,

nunc desiderium superest: nam cura nouatur,

cum memor ante actos semper dolor admonet annos.

190 Sed licet asperiora cadant spolierque relictis,

non te deficient nostrae memorare camenae.

Nec solum tibi Pierii tribuentur honores:

pro te uel rapidas ausim maris ire per undas,

aduersis hiberna licet tumeant freta uentis,

195 pro te uel densis solus subsistere turmis

uel paruum Aetnaeae corpus committere flammae.

Sum quodcumque, tuum est. Nostri si paruula cura

sit tibi, quanta libet, si sit modo, non mihi regna

Lydia, non magni potior sit fama Gylippi,

200 posse Meleteas nec mallem uincere chartas.

Quod tibi si uersus noster, totusue minusue,

uel bene sit notus, summo uel inerret in ore,

nulla mihi statuunt finem te fata canendi.

Quin etiam mea tunc tumulus cum texerit ossa,

205 seu matura dies celerem properat mihi mortem,

longa manet seu uita, tamen, mutata figura

seu me finget equum rigidos percurrere campos

doctum seu tardi pecoris sim gloria taurus

siue ego per liquidum uolucris uehar aera pennis,

210 quandocumque hominem me longa receperit aetas,

inceptis de te subtexam carmina chartis.