Quisquis adest, faueat: fruges lustramus et agros,
Dicamus bona uerba: uenit Natalis ad aras:
Rura meam, Cornute, tenent uillaeque puellam:
Hic mihi seruitium uideo dominamque paratam:
Phoebe, faue: nouus ingreditur tua templa sacerdos:
Castra Macer sequitur: tenero quid fiet Amori?
ritus ut a prisco traditus extat auo.
quisquis ades, lingua, uir mulierque, faue.
ferreus est, heu heu, quisquis in urbe manet.
iam mihi, libertas illa paterna, uale.
huc age cum cithara carminibusque ueni.
sit comes et collo fortiter arma gerat?
Bacche, ueni, dulcisque tuis e cornibus uua
urantur pia tura focis, urantur odores
ipsa Venus latos iam nunc migrauit in agros,
seruitium sed triste datur, teneorque catenis,
nunc te uocales impellere pollice chordas,
et seu longa uirum terrae uia seu uaga ducent
pendeat, et spicis tempora cinge, Ceres.
quos tener e terra diuite mittit Arabs.
uerbaque aratoris rustica discit Amor.
et numquam misero uincla remittit Amor,
nunc precor ad laudes flectere uerba meas.
aequora, cum telis ad latus ire uolet?
5
luce sacra requiescat humus, requiescat arator,
5
ipse suos Genius adsit uisurus honores,
5
o ego, cum aspicerem dominam, quam fortiter illic
5
et seu quid merui seu nil peccauimus, urit.
5
ipse triumphali deuinctus tempora lauro,
5
ure, puer, quaeso, tua qui ferus otia liquit,
et graue suspenso uomere cesset opus.
cui decorent sanctas mollia serta comas.
uersarem ualido pingue bidente solum
uror, io, remoue, saeua puella, faces.
dum cumulant aras, ad tua sacra ueni.
atque iterum erronem sub tua signa uoca.
soluite uincla iugis: nunc ad praesepia debent
illius puro destillent tempora nardo,
agricolaeque modo curuum sectarer aratrum,
o ego ne possim tales sentire dolores,
sed nitidus pulcherque ueni: nunc indue uestem
quod si militibus parces, erit hic quoque miles,
plena coronato stare boues capite.
atque satur libo sit madeatque mero,
dum subigunt steriles arua serenda boues!
quam mallem in gelidis montibus esse lapis,
sepositam, longas nunc bene pecte comas,
ipse leuem galea qui sibi portet aquam.
omnia sint operata deo: non audeat ulla
adnuat et, Cornute, tibi, quodcumque rogabis.
nec quererer quod sol graciles exureret artus,
stare uel insanis cautes obnoxia uentis,
qualem te memorant Saturno rege fugato
castra peto, ualeatque Venus ualeantque puellae:
10
lanificam pensis imposuisse manum.
10
en age (quid cessas? adnuit ille) roga.
10
laederet et teneras pussula rupta manus.
10
naufraga quam uasti tunderet unda maris!
10
uictori laudes concinuisse Ioui.
10
et mihi sunt uires et mihi laeta tuba est.
uos quoque abesse procul iubeo, discedat ab aris,
auguror, uxoris fidos optabis amores:
pauit et Admeti tauros formosus Apollo,
nunc et amara dies et noctis amarior umbra est:
tu procul euentura uides, tibi deditus augur
magna loquor, sed magnifice mihi magna locuto
cui tulit hesterna gaudia nocte Venus.
iam reor hoc ipsos edidicisse deos.
nec cithara intonsae profueruntue comae,
omnia nam tristi tempora felle madent.
scit bene quid fati prouida cantet auis;
excutiunt clausae fortia uerba fores.
casta placent superis: pura cum ueste uenite
nec tibi malueris, totum quaecumque per orbem
nec potuit curas sanare salubribus herbis:
nec prosunt elegi nec carminis auctor Apollo:
tuque regis sortes, per te praesentit haruspex,
iuraui quotiens rediturum ad limina numquam!
et manibus puris sumite fontis aquam.
fortis arat ualido rusticus arua boue,
quidquid erat medicae uicerat artis amor.
ipse deus solitus stabulis expellere uaccas
et miscere nouo docuisse coagula lacte,
lacteus et mixtis obriguisse liquor.
illa caua pretium flagitat usque manu.
lubrica signauit cum deus exta notis;
cum bene iuraui, pes tamen ipse redit.
15
cernite, fulgentes ut eat sacer agnus ad aras
15
nec tibi, gemmarum quidquid felicibus Indis
15
tunc fiscella leui detexta est uimine iunci,
15
ite procul, Musae, si non prodestis amanti:
15
te duce Romanos numquam frustrata Sibylla,
15
acer Amor, fractas utinam tua tela sagittas,
uinctaque post olea candida turba comas.
nascitur, Eoi qua maris unda rubet.
raraque per nexus est uia facta sero.
non ego uos, ut sint bella canenda, colo,
abdita quae senis fata canit pedibus.
si licet, extinctas aspiciamque faces!
di patrii, purgamus agros, purgamus agrestes:
uota cadunt: utinam strepitantibus aduolet alis
o quotiens illo uitulum gestante per agros
nec refero Solisque uias et qualis, ubi orbem
Phoebe, sacras Messalinum sine tangere chartas
tu miserum torques, tu me mihi dira precari
uos mala de nostris pellite limitibus,
flauaque coniugio uincula portet Amor,
dicitur occurrens erubuisse soror!
compleuit, uersis Luna recurrit equis.
uatis, et ipse precor quid canat illa doce.
cogis et insana mente nefanda loqui.
neu seges eludat messem fallacibus herbis,
uincula quae maneant semper dum tarda senectus
o quotiens ausae, caneret dum ualle sub alta,
ad dominam faciles aditus per carmina quaero:
haec dedit Aeneae sortes, postquam ille parentem
iam mala finissem leto, sed credula uitam
20
neu timeat celeres tardior agna lupos.
20
inducat rugas inficiatque comas.
20
rumpere mugitu carmina docta boues!
20
ite procul, Musae, si nihil ista ualent.
20
dicitur et raptos sustinuisse Lares
20
spes fouet et fore cras semper ait melius.
tunc nitidus plenis confisus rusticus agris
haec ueniat, Natalis, auis prolemque ministret,
saepe duces trepidis petiere oracula rebus,
at mihi per caedem et facinus sunt dona paranda,
nec fore credebat Romam, cum maestus ab alto
spes alit agricolas, spes sulcis credit aratis
ingeret ardenti grandia ligna foco,
ludat et ante tuos turba nouella pedes.
uenit et a templis inrita turba domum:
ne iaceam clausam flebilis ante domum:
Ilion ardentes respiceretque deos.
semina quae magno faenore reddat ager:
turbaque uernarum, saturi bona signa coloni,
saepe horrere sacros doluit Latona capillos,
aut rapiam suspensa sacris insignia fanis:
(Romulus aeternae nondum formauerat urbis
haec laqueo uolucres, haec captat harundine pisces,
ludet et ex uirgis extruet ante casas.
quos admirata est ipsa nouerca prius.
sed Venus ante alios est uiolanda mihi.
moenia, consorti non habitanda Remo;
cum tenues hamos abdidit ante cibus:
25
euentura precor: uiden ut felicibus extis
25
quisquis inornatumque caput crinesque solutos
25
illa malum facinus suadet dominamque rapacem
25
sed tunc pascebant herbosa Palatia uaccae
25
spes etiam ualida solatur compede uinctum:
significet placidos nuntia fibra deos?
aspiceret, Phoebi quaereret ille comam.
dat mihi: sacrilegas sentiat illa manus.
et stabant humiles in Iouis arce casae.
crura sonant ferro, sed canit inter opus:
nunc mihi fumosos ueteris proferte Falernos
Delos ubi nunc, Phoebe, tua est, ubi Delphica Pytho?
o pereat quicumque legit uiridesque smaragdos
lacte madens illic suberat Pan ilicis umbrae
spes facilem Nemesim spondet mihi, sed negat illa.
consulis et Chio soluite uincla cado.
nempe Amor in parua te iubet esse casa.
et niueam Tyrio murice tingit ouem.
et facta agresti lignea falce Pales,
ei mihi, ne uincas, dura puella, deam.
uina diem celebrent: non festa luce madere
felices olim, Veneri cum fertur aperte
addit auaritiae causas et Coa puellis
pendebatque uagi pastoris in arbore uotum,
parce, per immatura tuae precor ossa sororis:
30
est rubor, errantes et male ferre pedes.
30
seruire aeternos non puduisse deos.
30
uestis et e Rubro lucida concha mari.
30
garrula siluestri fistula sacra deo,
30
sic bene sub tenera parua quiescat humo.
sed bene Messallam sua quisque ad pocula dicat,
fabula nunc ille est: sed cui sua cura puella est,
haec fecere malas: hinc clauim ianua sensit
fistula cui semper decrescit harundinis ordo:
illa mihi sancta est, illius dona sepulcro
nomen et absentis singula uerba sonent.
fabula sit mauult quam sine amore deus.
et coepit custos liminis esse canis.
nam calamus cera iungitur usque minor.
et madefacta meis serta feram lacrimis,
gentis Aquitanae celeber Messalla triumphis
at tu, quisquis is es, cui tristi fronte Cupido
sed pretium si grande feras, custodia uicta est
at qua Velabri regio patet, ire solebat
illius ad tumulum fugiam supplexque sedebo
et magna intonsis gloria uictor auis,
imperat ut nostra sint tua castra domo
nec prohibent claues et canis ipse tacet.
exiguus pulsa per uada linter aqua.
et mea cum muto fata querar cinere.
35
huc ades aspiraque mihi, dum carmine nostro
35
ferrea non uenerem sed praedam saecula laudant:
35
heu quicumque dedit fomlam caelestis auarae,
35
illa saepe gregis diti placitura magistro
35
non feret usque suum te propter flere clientem:
redditur agricolis gratia caelitibus.
praeda tamen multis est operata malis.
quale bonum multis attulit ille malis!
ad iuuenem festa est uecta puella die,
illius ut uerbis, sis mihi lenta ueto,
rura cano rurisque deos. his uita magistris
praeda feras acies cinxit discordibus armis:
hinc fletus rixaeque sonant, haec denique causa
cum qua fecundi redierunt munera ruris,
ne tibi neglecti mittant mala somnia manes,
desueuit querna pellere glande famem:
hinc cruor, hinc caedes mors propiorque uenit.
fecit ut infamis nunc deus erret Amor.
caseus et niueae candidus agnus ouis.)
maestaque sopitae stet soror ante torum,
illi compositis primum docuere tigillis
praeda uago iussit geminare pericula ponto,
at tibi, quae pretio uictos excludis amantes,
‘Impiger Aenea, uolitantis frater Amoris,
qualis ab excelsa praeceps delapsa fenestra
40
exiguam uiridi fronde operire domum:
40
bellica cum dubiis rostra dedit ratibus.
40
eripiant partas uentus et ignis opes:
40
Troica qui profugis sacra uehis ratibus,
40
uenit ad infernos sanguinolenta lacus.
illi etiam tauros primi docuisse feruntur
praedator cupit immensos obsidere campos,
quin tua tunc iuuenes spectent incendia laeti,
iam tibi Laurentes adsignat Iuppiter agros,
desino, ne dominae luctus renouentur acerbi:
seruitium et plaustro supposuisse rotam.
ut multa innumera iugera pascat oue:
nec quisquam flammae sedulus addat aquam.
iam uocat errantes hospita terra Lares.
non ego sum tanti, ploret ut illa semel.
tum uictus abiere feri, tum consita pomus,
cui lapis externus curae est, urbisque tumultu
seu ueniet tibi mors, nec erit qui lugeat ullus
illic sanctus eris cum te ueneranda Numici
nec lacrimis oculos digna est foedare loquaces:
tum bibit inriguas fertilis hortus aquas,
portatur ualidis mille columna iugis,
nec qui det maestas munus in exsequias.
unda deum caelo miserit indigetem.
lena nocet nobis, ipsa puella bona est.
45
aurea tum pressos pedibus dedit uua liquores
45
claudit et indomitum moles mare, lentus ut intra
45
at bona quae nec auara fuit, centum licet annos
45
ecce super fessas uolitat Victoria puppes;
45
lena necat miserum Phryne furtimque tabellas
mixtaque securo est sobria lympha mero.
neglegat hibernas piscis adesse minas.
uixerit, ardentem flebitur ante rogum:
tandem ad Troianos diua superba uenit.
occulto portans itque reditque sinu:
rura ferunt messes, calidi cum sideris aestu
at mihi laeta trahant Samiae conuiuia testae
atque aliquis senior ueteres ueneratus amores
ecce mihi lucent Rutulis incendia castris:
saepe, ego cum dominae dulces a limine duro
deponit flauas annua terra comas.
fictaque Cumana lubrica terra rota.
annua constructo serta dabit tumulo
iam tibi praedico, barbare Turne, necem.
agnosco uoces, haec negat esse domi:
rure leuis uerno flores apis ingerit alueo,
heu heu diuitibus uideo gaudere puellas:
et bene discedens dicet ‘placideque quiescas,
ante oculos Laurens castrum murusque Lauini est
saepe, ubi nox mihi promissa est, languere puellam
50
compleat ut dulci sedula melle fauos.
50
iam ueniant praedae, si Venus optat opes:
50
terraque securae sit super ossa leuis.’
50
Albaque ab Ascanio condita Longa duce.
50
nuntiat aut aliquas extimuisse minas.
agricola adsiduo primum satiatus aratro
ut mea luxuria Nemesis fluat utque per urbem
uera quidem moneo, sed prosunt quid mihi uera?
te quoque iam uideo, Marti placitura sacerdos
tunc morior curis, tunc mens mihi perdita fingit,
cantauit certo rustica uerba pede
incedat donis conspicienda meis.
illius est nobis lege colendus amor.
Ilia, Vestales deseruisse focos,
quisue meam teneat, quot teneatue modis:
et satur arenti primum est modulatus auena
illa gerat uestes tenues, quas femina Coa
quin etiam sedes iubeat si uendere auitas,
concubitusque tuos furtim uittasque iacentes
tunc tibi, lena, precor diras: satis anxia uiuas,
carmen, ut ornatos diceret ante deos,
texuit, auratas disposuitque uias:
ite sub imperium sub titulumque, Lares.
et cupidi ad ripas arma relicta dei.
mouerit e uotis pars quotacumque deos.
55
agricola et minio suffusus, Bacche, rubenti
55
illi sint comites fusci, quos India torret
55
quidquid habet Circe, quidquid Medea ueneni,
55
carpite nunc, tauri, de septem montibus herbas
primus inexperta duxit ab arte choros.
Solis et admotis inficit ignis equis:
quidquid et herbarum Thessala terra gerit,
dum licet: hic magnae iam locus urbis erit.
huic datus a pleno memorabile munus ouili
illi selectos certent praebere colores
et quod, ubi indomitis gregibus Venus adflat amores,
Roma, tuum nomen terris fatale regendis,
dux pecoris curtas auxerat hircus opes.
Africa puniceum purpureumque Tyros.
hippomanes cupidae stillat ab inguine equae,
qua sua de caelo prospicit arua Ceres,
rure puer uerno primum de flore coronam
nota loquor: regnum ipse tenet, quem saepe coegit
si modo me placido uideat Nemesis mea uultu,
quaque patent ortus et qua fluitantibus undis
60
fecit et antiquis imposuit Laribus.
60
barbara gypsatos ferre catasta pedes.
60
mille alias herbas misceat illa, bibam.
60
Solis anhelantes abluit amnis equos.
rure etiam teneris curam exhibitura puellis
at tibi, dura seges, Nemesim quae abducis ab urbe,
Troia quidem tunc se mirabitur et sibi dicet
molle gerit tergo lucida uellus ouis.
persoluat nulla semina Terra fide.
uos bene tam longa consuluisse uia.
hinc et femineus labor est, hinc pensa colusque,
et tu, Bacche tener, iucundae consitor uuae,
uera cano: sic usque sacras innoxia laurus
fusus et adposito pollice uersat opus:
tu quoque deuotos, Bacche, relinque lacus.
uescar, et aeternum sit mihi uirginitas.’
65
atque aliqua adsiduae textrix operata mineruae
65
haud impune licet formosas tristibus agris
65
haec cecinit uates et te sibi, Phoebe, uocauit,
cantat, et a pulso tela sonat latere.
abdere: non tanti sunt tua musta, pater.
iactauit fusas et caput ante comas.—
ipse quoque inter agros interque armenta Cupido
o ualeant fruges, ne sint modo rure puellae:
quidquid Amalthea, quidquid Marpesia dixit
natus et indomitas dicitur inter equas.
glans alat et prisco more bibantur aquae.
Herophile, Phyto Graia quod admonuit,
illic indocto primum se exercuit arcu:
glans aluit ueteres, et passim semper amarunt:
quaeque Aniena sacras Tiburs per flumina sortes
70
ei mihi, quam doctas nunc habet ille manus!
70
quid nocuit sulcos non habuisse satos?
70
portarat sicco pertuleratque sinu—
nec pecudes, uelut ante, petit: fixisse puellas
tunc, quibus aspirabat Amor, praebebat aperte
haec fore dixerunt belli mala signa cometen,
gestit et audaces perdomuisse uiros.
mitis in umbrosa gaudia ualle Venus.
multus ut in terras deplueretque lapis.
hic iuueni detraxit opes, hic dicere iussit
nullus erat custos, nulla exclusura dolentes
atque tubas atque arma ferunt strepitantia caelo
limen ad iratae uerba pudenda senem:
ianua: si fas est, mos precor ille redi.
audita et lucos praecinuisse fugam:
75
hoc duce custodes furtim transgressa iacentes
75
ipsum etiam Solem defectum lumine uidit
ad iuuenem tenebris sola puella uenit
horrida uillosa corpora ueste tegant.
iungere pallentes nubilus annus equos:
et pedibus praetemptat iter suspensa timore,
nunc si clausa mea est, si copia rara uidendi,
et simulacra deum lacrimas fudisse tepentes
explorat caecas cui manus ante uias.
heu miserum, laxam quid iuuat esse togam?
fataque uocales praemonuisse boues.
a miseri, quos hic grauiter deus urget! at ille
ducite: ad imperium dominae sulcabimus agros:
haec fuerant olim: sed tu iam mitis, Apollo,
80
felix, cui placidus leniter adflat Amor.
80
non ego me uinclis uerberibusque nego.
80
prodigia indomitis merge sub aequoribus,
sancte, ueni dapibus festis, sed pone sagittas
et succensa sacris crepitet bene laurea flammis,
et procul ardentes hinc precor abde faces.
omine quo felix et sacer annus erit.
uos celebrem cantate deum pecorique uocate
laurus ubi bona signa dedit, gaudete coloni;
uoce: palam pecori, clam sibi quisque uocet.
distendet spicis horrea plena Ceres,
85
aut etiam sibi quisque palam: nam rurba iocosa
85
oblitus et musto feriet pede rusticus uuas,
obstrepit et Phrygio tibia curua sono.
dolia dum magni deficiantque lacus:
ludite: iam Nox iungit equos, currumque sequuntur
ac madidus baccho sua festa Palilia pastor
matris lasciuo sidera fulua choro,
concinet: a stabulis tunc procul este lupi.
postque uenit tacitus furuis circumdatus alis
ille leuis stipulae sollemnis potus aceruos
90
Somnus et incerto Somnia nigra pede.
90
accendet, flammas transilietque sacras.
et fetus matrona dabit, natusque parenti
oscula comprensis auribus eripiet,
nec taedebit auum paruo aduigilare nepoti
balbaque cum puero dicere uerba senem.
95
tunc operata deo pubes discumbet in herba,
arboris antiquae qua leuis umbra cadit,
aut e ueste sua tendent umbracula sertis
uincta, coronatus stabit et ipse calix.
at sibi quisque dapes et festas extruet alte
100
caespitibus mensas caespitibusque torum.
ingeret hic potus iuuenis maledicta puellae,
postmodo quae uotis inrita facta uelit:
nam ferus ille suae plorabit sobrius idem
et se iurabit mente fuisse mala.
105
pace tua pereant arcus pereantque sagittae,
Phoebe, modo in terris erret inermis Amor.
ars bona: sed postquam sumpsit sibi tela Cupido,
heu heu quam multis ars dedit ista malum!
et mihi praecipue, iaceo cum saucius annum
110
et (faueo morbo cum iuuat ipse dolor)
usque cano Nemesim, sine qua uersus mihi nullus
uerba potest iustos aut reperire pedes.
at tu, nam diuum seruat tutela poetas,
praemoneo, uati parce, puella, sacro,
115
ut Messalinum celebrem, cum praemia belli
ante suos currus oppida uicta feret,
ipse gerens laurus: lauro deuinctus agresti
miles io magna uoce triumphe canet.
tunc Messalla meus pia det spectacula turbae
120
et plaudat curru praetereunte pater.
adnue: sic tibi sint intonsi, Phoebe, capilli,
sic tua perpetuo sit tibi casta soror.
Tap any Latin word to look it up