Amores

1 2 3

Liber tertius

Book 3

Stat vetus et multos incaedua silva per annos;

'Non ego nobilium sedeo studiosus equorum;

Esse deos, i, crede — fidem iurata fefellit,

Dure vir, inposito tenerae custode puellae

'Nox erat, et somnus lassos submisit ocellos;

Amnis harundinibus limosas obsite ripas,

At non formosa est, at non bene culta puella,

Et quisquam ingenuas etiamnunc suspicit artes,

Memnona si mater, mater ploravit Achillem,

Annua venerunt Cerealis tempora sacri;

Multa diuque tuli; vitiis patientia victa est;

Luctantur pectusque leve in contraria tendunt

Quis fuit ille dies, quo tristia semper amanti

Cum mihi pomiferis coniunx foret orta Faliscis,

Non ego, ne pecces, cum sis formosa, recuso,

Quaere novum vatem, tenerorum mater Amorum!

Credibile est illi numen inesse loco.

Cui tamen ipsa faves, vincat ut ille, precor.

Et facies illi, quae fuit ante, manet!

Nil agis; ingenio est quaeque tuenda suo.

Terruerunt animum talia visa meum:

Ad dominam propero — siste parumper aquas!

At, puto, non votis saepe petita meis!

Aut tenerum dotes carmen habere putat?

Et tangunt magnas tristia fata deas,

Secubat in vacuo sola puella toro.

Cede fatigato pectore, turpis amor!

Hac amor hac odium, sed, puto, vincit amor.

Omina non albae concinuistis aves?

Moenia contigimus victa, Camille, tibi.

Sed ne sit misero scire necesse mihi;

Raditur hic elegis ultima meta meis;

Fons sacer in medio speluncaque pumice pendens,

Ut loquerer tecum veni, tecumque sederem,

Quam longos habuit nondum periura capillos,

Siqua metu dempto casta est, ea denique casta est;

Colle sub aprico creberrimus ilice lucus

Nec tibi sunt pontes nec quae sine remigis ictu

Hanc tamen in nullos tenui male languidus usus,

Ingenium quondam fuerat pretiosius auro;

Flebilis indignos, Elegia, solve capillos!

Flava Ceres, tenues spicis redimita capillos,

Scilicet adserui iam me fugique catenas,

Quodve putem sidus nostris occurrere fatis,

Casta sacerdotes Iunoni festa parabant

Nec te nostra iubet fieri censura pudicam,

Quos ego conposui, Paeligni ruris alumnus —

Et latere ex omni dulce queruntur aves.

Ne tibi non notus, quem facis, esset amor.

Tam longos, postquam numina laesit, habet.

Quae, quia non liceat, non facit, illa facit!

Stabat, et in ramis multa latebat avis.

Concava traiecto cumba rudente vehat.

Sed iacui pigro crimen onusque toro;

At nunc barbaria est grandis, habere nihil.

A, nimis ex vero nunc tibi nomen erit! —

Cur inhibes sacris commoda nostra tuis?

Et quae non puduit ferre, tulisse pudet.

Quosve deos in me bella movere querar?

Et celebres ludos indigenamque bovem;

Sed tamen, ut temptes dissimulare, rogat.

Nec me deliciae dedecuere meae —

5 Hic ego dum spatior tectus nemoralibus umbris —

5 Tu cursus spectas, ego te; spectemus uterque

5 Candida candorem roseo suffusa rubore

5 Ut iam servaris bene corpus, adultera mens est;

5 Area gramineo suberat viridissima prato,

5 Parvus eras, memini, nec te transire refugi,

5 Nec potui cupiens, pariter cupiente puella,

5 Cum pulchrae dominae nostri placuere libelli,

5 Ille tui vates operis, tua fama, Tibullus

5 Te, dea, munificam gentes, ubi quaeque, loquuntur,

5 Vicimus et domitum pedibus calcamus amorem;

5 Quae modo dicta mea est, quam coepi solus amare,

5 Grande morae pretium ritus cognoscere, quamvis

5 Non peccat, quaecumque potest peccasse negare,

5 Siquid id est, usque a proavis vetus ordinis heres,

Quod mea, quaerebam, Musa moveret opus —

Quod iuvat, atque oculos pascat uterque suos.

Ante fuit — niveo lucet in ore rubor.

Nec custodiri, ne velit, ulla potest.

Umida de guttis lene sonantis aquae.

Summaque vix talos contigit unda meos.

Inguinis effeti parte iuvante frui.

Quo licuit libris, non licet ire mihi;

Ardet in extructo, corpus inane, rogo.

Nec minus humanis invidet ulla bonis.

Venerunt capiti cornua sera meo.

Cum multis vereor ne sit habenda mihi.

Difficilis clivis huc via praebet iter.

Solaque famosam culpa professa facit.

Non modo militiae turbine factus eques.

Venit odoratos Elegia nexa capillos,

O, cuicumque faves, felix agitator equorum!

Pes erat exiguus — pedis est artissima forma.

Nec corpus servare potes, licet omnia claudas;

Ipse sub arboreis vitabam frondibus aestum —

Nunc ruis adposito nivibus de monte solutis

Illa quidem nostro subiecit eburnea collo

Cum bene laudavit, laudato ianua clausa est.

Ecce, puer Veneris fert eversamque pharetram

Ante nec hirsuti torrebant farra coloni,

Perfer et obdura! dolor hic tibi proderit olim;

Fallimur, an nostris innotuit illa libellis?

Stat vetus et densa praenubilus arbore lucus;

Quis furor est, quae nocte latent, in luce fateri,

Mantua Vergilio, gaudet Verona Catullo;

Et, puto, pes illi longior alter erat.

Ergo illi curae contigit esse tuae?

Longa decensque fuit — longa decensque manet.

Omnibus exclusis intus adulter erit.

Fronde sub arborea sed tamen aestus erat —

Et turpi crassas gurgite volvis aquas.

Bracchia Sithonia candidiora nive,

Turpiter huc illuc ingeniosus eo.

Et fractos arcus et sine luce facem;

Nec notum terris area nomen erat,

Saepe tulit lassis sucus amarus opem.

Sic erit — ingenio prostitit illa meo.

Adspice — concedas numen inesse loco.

Et quae clam facias facta referre palam?

Paelignae dicar gloria gentis ego,

Forma decens, vestis tenuissima, vultus amantis,

Hoc mihi contingat, sacro de carcere missis

Argutos habuit — radiant ut sidus ocelli,

Cui peccare licet, peccat minus; ipsa potestas

Ecce! petens variis inmixtas floribus herbas

Quid properasse iuvat, quid parca dedisse quieti

Osculaque inseruit cupida luctantia lingua

Ecce, recens dives parto per vulnera censu

Adspice, demissis ut eat miserabilis alis

Sed glandem quercus, oracula prima, ferebant;

Ergo ego sustinui, foribus tam saepe repulsus,

Et merito! quid enim formae praeconia feci?

Accipit ara preces votivaque tura piorum —

Ignoto meretrix corpus iunctura Quiriti

Quam sua libertas ad honesta coegerat arma,

10 Et pedibus vitium causa decoris erat.

10 Insistam forti mente vehendus equis,

10 Per quos mentita est perfida saepe mihi.

10 Semina nequitiae languidiora facit.

10 Constitit ante oculos candida vacca meos,

10 Tempora, quid nocti conseruisse diem,

10 Lascivum femori supposuitque femur,

10 Praefertur nobis sanguine pastus eques!

10 Pectoraque infesta tundat aperta manu!

10 Haec erat et teneri caespitis herba cibus.

10 Ingenuum dura ponere corpus humo?

10 Vendibilis culpa facta puella mea est.

10 Ara per antiquas facta sine arte manus.

10 Opposita populum summovet ante sera;

10 Cum timuit socias anxia Roma manus.

Venit et ingenti violenta Tragoedia passu:

Et modo lora dabo, modo verbere terga notabo,

Scilicet aeterni falsum iurare puellis

Desine, crede mihi, vitia inritare vetando;

Candidior nivibus, tunc cum cecidere recentes,

Si tamen hic standum est, si non datur artibus ullis

Et mihi blanditias dixit dominumque vocavit,

Hunc potes amplecti formosis, vita, lacertis?

Excipiunt lacrimas sparsi per colla capilli,

Prima Ceres docuit turgescere semen in agris

Ergo ego nescio cui, quem tu conplexa tenebas,

Me lenone placet, duce me perductus amator,

Hinc, ubi praesonuit sollemni tibia cantu,

Tu tua prostitues famae peccata sinistrae

Atque aliquis spectans hospes Sulmonis aquosi

Fronte comae torva, palla iacebat humi;

Nunc stringam metas interiore rota.

Di quoque concedunt, formaque numen habet.

Obsequio vinces aptius illa tuo.

In liquidas nondum quas mora vertit aquas;

Ulterior nostro ripa premenda pedi?

Et quae praeterea publica verba iuvant.

Huius in amplexu, vita, iacere potes?

Oraque singultu concutiente sonant.

Falce coloratas subsecuitque comas;

Excubui clausam servus ut ante domum?

Ianua per nostras est adaperta manus.

It per velatas annua pompa vias;

Commissi perages indiciumque tui?

Moenia, quae campi iugera pauca tenent,

Laeva manus sceptrum late regale movebat,

Si mihi currenti fueris conspecta, morabor,

Perque suos illam nuper iurasse recordor

Vidi ego nuper equum contra sua vincla tenacem

Candidior, quod adhuc spumis stridentibus albet

Nunc ego, quas habuit pinnas Danaeius heros,

Tacta tamen veluti gelida mea membra cicuta

Si nescis, caput hoc galeam portare solebat;

Fratris in Aeneae sic illum funere dicunt

Prima iugis tauros supponere colla coegit,

Vidi, cum foribus lassus prodiret amator,

An prosint, dubium, nocuerunt carmina semper;

Ducuntur niveae populo plaudente iuvencae,

Sit tibi mens melior, saltemve imitare pudicas,

'Quae tantum' dicat 'potuistis ferre poetam,

Lydius alta pedum vincla cothurnus erat.

Deque meis manibus lora remissa fluent.

Perque meos oculos: en doluere mei!

Ore reluctanti fulminis ire modo;

Et modo siccatam, lacte, reliquit ovem.

Terribili densum cum tulit angue caput,

Segnia propositum destituere meum;

Ense latus cinctum, quod tibi servit, erat;

Egressum tectis, pulcher Iule, tuis;

Et veterem curvo dente revellit humum.

Invalidum referens emeritumque latus;

Invidiae nostris illa fuere bonis.

Quas aluit campis herba Falisca suis,

Teque probam, quamvis non eris, esse putem.

Quantulacumque estis, vos ego magna voco.'

15 Et prior 'ecquis erit,' dixit, 'tibi finis amandi,

15 At quam paene Pelops Pisaea concidit hasta,

15 Dicite, di, si vos inpune fefellerat illa,

15 Constitit ut primum concessas sensit habenas

15 Taurus erat comes huic, feliciter ille maritus,

15 Nunc opto currum, de quo Cerealia primum

15 Truncus iners iacui, species et inutile pondus,

15 Laeva manus, cui nunc serum male convenit aurum,

15 Nec minus est confusa Venus moriente Tibullo,

15 Hanc quisquam lacrimis laetari credit amantum

15 Hoc tamen est levius, quam quod sum visus ab illo —

15 Cum Thebae, cum Troia foret, cum Caesaris acta,

15 Et vituli nondum metuenda fronte minaces,

15 Quae facis, haec facito; tantum fecisse negato,

15 Culte puer puerique parens Amathusia culti.

O argumenti lente poeta tui?

Dum spectat vultus, Hippodamia, tuos!

Alterius meriti cur ego damna tuli?

Frenaque in effusa laxa iacere iuba!

Cumque sua teneram coniuge pressit humum.

Semina venerunt in rude missa solum.

Et non exactum, corpus an umbra forem.

Scuta tulit; dextram tange — cruenta fuit!

Quam iuveni rupit cum ferus inguen aper.

Et bene tormentis secubituque coli?

Eveniat nostris hostibus ille pudor!

Ingenium movit sola Corinna meum.

Et minor ex humili victima porcus hara,

Nec pudeat coram verba modesta loqui!

Aurea de campo vellite signa meo!

Nequitiam vinosa tuam convivia narrant,

Nempe favore suae vicit tamen ille puellae.

An non invidiae vobis Cepheia virgo est,

Nitimur in vetitum semper cupimusque negata;

Dum iacet et lente revocatas ruminat herbas

Prodigiosa loquor veterum mendacia vatum;

Quae mihi ventura est, siquidem ventura, senectus,

Qua periit aliquis, potes hanc contingere dextram?

At sacri vates et divum cura vocamur;

Nec tamen est, quamvis agros amet illa feraces,

Quando ego non fixus lateri patienter adhaesi,

Aversis utinam tetigissem carmina Musis,

Duxque gregis cornu per tempora dura recurvo.

Est qui nequitiam locus exigat; omnibus illum

Corniger increpuit thyrso graviore Lyaeus:

Narrant in multas conpita secta vias.

Vincamus dominae quisque favore suae!

Pro male formosa iussa parente mori?

Sic interdictis imminet aeger aquis.

Atque iterum pasto pascitur ante cibo,

Nec tulit haec umquam nec feret ulla dies.

Cum desit numeris ipsa iuventa suis?

Heu, ubi mollities pectoris illa tui?

Sunt etiam qui nos numen habere putent.

Rustica nec viduum pectus amoris habet.

Ipse tuus custos, ipse vir, ipse comes?

Phoebus et inceptum destituisset opus!

Invisa est dominae sola capella deae;

Deliciis inple, stet procul inde pudor!

Pulsanda est magnis area maior equis.

Saepe aliquis digito vatem designat euntem,

Quid frustra refugis? cogit nos linea iungi.

Non satis est, quod vos habui sine pondere testis,

Centum fronte oculos, centum cervice gerebat

Visus erat, somno vires adimente ferendi,

Tu potius, ripis effuse capacibus amnis —

A, pudet annorum: quo me iuvenemque virumque?

Cerne cicatrices, veteris vestigia pugnae —

Scilicet omne sacrum mors inportuna profanat,

Cretes erunt testes — nec fingunt omnia Cretes.

Scilicet et populo per me comitata placebas;

Nec tamen ut testes mos est audire poetas;

Illius indicio silvis inventa sub altis

Hinc simul exieris, lascivia protinus omnis

Inbelles elegi, genialis Musa, valete,

20 Atque ait "hic, hic est, quem ferus urit Amor!"

20 Haec in lege loci commoda circus habet —

20 Et mecum lusos ridet inulta deos?

20 Argus — et hos unus saepe fefellit Amor;

20 Cornigerum terra deposuisse caput.

20 Sic aeternus eas — labere fine tuo!

20 Nec iuvenem nec me sensit amica virum!

20 Quaesitum est illi corpore, quidquid habet.

20 Omnibus obscuras inicit illa manus!

20 Crete nutrito terra superba Iove.

20 Causa fuit multis noster amoris amor.

20 Malueram verbis pondus abesse meis.

20 Dicitur inceptam destituisse fugam.

20 Absit, et in lecto crimina pone tuo.

20 Post mea mansurum fata superstes opus!

Fabula, nec sentis, tota iactaris in urbe,

Tu tamen a dextra, quicumque es, parce puellae;

Ut sua per nostram redimat periuria poenam,

In thalamum Danae ferro saxoque perennem

Huc levibus cornix pinnis delapsa per auras

Non eris invidiae, torrens, mihi crede, ferendae,

Sic flammas aditura pias aeterna sacerdos

Forsitan et, quotiens hominem iugulaverit, ille

Quid pater Ismario, quid mater profuit Orpheo?

Illic, sideream mundi qui temperat arcem,

Turpia quid referam vanae mendacia linguae

Per nos Scylla patri caros furata capillos

Nunc quoque per pueros iaculis incessitur index

Illic nec tunicam tibi sit posuisse pudori

Dum tua praeterito facta pudore refers.

Contactu lateris laeditur ista tui.

Victima deceptus decipientis ero?

Quae fuerat virgo tradita, mater erat;

Venit et in viridi garrula sedit humo,

Si dicar per te forte retentus amans.

Surgit et a caro fratre verenda soror.

Indicet! hoc fassas tangis, avara, manus?

Carmine quid victas obstipuisse feras?

Exiguus tenero lac bibit ore puer.

Et periuratos in mea damna deos?

Pube premit rabidos inguinibusque canes;

Et pretium auctori vulneris ipsa datur.

Nec femori inpositum sustinuisse femur;

Tempus erat, thyrso pulsum graviore moveri;

Tu quoque, qui spectas post nos, tua contrahe crura,

Aut sine re nomen deus est frustraque timetur

Penelope mansit, quamvis custode carebat,

Terque bovis niveae petulanti pectora rostro

Flumina deberent iuvenes in amore iuvare;

At nuper bis flava Chlide, ter candida Pitho,

Ille ego Musarum purus Phoebique sacerdos

Et Linon in silvis idem pater 'aelinon!' altis

Magna fides testi: testis laudatur alumno.

Quid iuvenum tacitos inter convivia nutus

Nos pedibus pinnas dedimus, nos crinibus angues;

Qua ventura dea est, iuvenes timidaeque puellae

Illic purpureis condatur lingua labellis,

Cessatum satis est — incipe maius opus!

Si pudor est, rigido nec preme terga genu!

Et stulta populos credulitate movet;

Inter tot iuvenes intemerata procos.

Fodit et albentis abstulit ore iubas.

Flumina senserunt ipsa, quid esset amor.

Ter Libas officio continuata meo est;

Ad rigidas canto carmen inane fores?

Dicitur invita concinuisse lyra.

Fassuram Cererem crimina nostra puto.

Verbaque conpositis dissimulata notis?

Victor Abantiades alite fertur equo.

Praeverrunt latas veste iacente vias.

Inque modos Venerem mille figuret amor;

25 Materia premis ingenium. cane facta virorum.

25 Sed nimium demissa iacent tibi pallia terra.

25 Aut, siquis deus est, teneras amat ille puellas

25 Quidquid servatur cupimus magis, ipsaque furem

25 Illa locum taurumque diu cunctata relinquit —

25 Inachus in Melie Bithynide pallidus isse

25 Exigere a nobis angusta nocte Corinnam

25 Discite, qui sapitis, non quae nos scimus inertes,

25 Adice Maeoniden, a quo ceu fonte perenni

25 Viderat Iasium Cretaea diva sub Ida

25 Dicta erat aegra mihi — praeceps amensque cucurri;

25 Idem per spatium Tityon porreximus ingens,

25 Virginei crines auro gemmaque premuntur,

25 Illic nec voces nec verba iuvantia cessent,

"haec animo," dices, "area facta meo est!"

Collige — vel digitis en ego tollo meis!

Et nimium solas omnia posse iubet.

Cura vocat; pauci, quod sinit alter, amant.

Sed niger in vaccae pectore livor erat;

Dicitur et gelidis incaluisse vadis.

Me memini numeros sustinuisse novem.

Sed trepidas acies et fera castra sequi

Vatum Pieriis ora rigantur aquis —

Figentem certa terga ferina manu.

Veni, et rivali non erat aegra meo!

Et tria vipereo fecimus ora cani;

Et tegit auratos palla superba pedes;

Spondaque lasciva mobilitate tremat!

Quod tenerae cantent, lusit tua Musa, puellae,

Invida vestis eras, quae tam bona crura tegebas;

Nobis fatifero Mavors accingitur ense;

Nec facie placet illa sua, sed amore mariti;

Utque procul vidit carpentes pabula tauros —

Nondum Troia fuit lustris obsessa duobus,

Num mea Thessalico languent devota veneno

Proque bono versu primum deducite pilum!

Hunc quoque summa dies nigro submersit Averno.

Vidit, et ut tenerae flammam rapuere medullae,

His et quae taceo duravi saepe ferendis;

Fecimus Enceladon iaculantem mille lacertis,

More patrum Graio velatae vestibus albis

Indue cum tunicis metuentem crimina vultum,

Primaque per numeros acta iuventa suos.

Quoque magis spectes — invida vestis eras!

Nos petit invicta Palladis hasta manu.

Nescio quid, quod te ceperit, esse putant.

Carpebant tauri pabula laeta procul —

Cum rapuit vultus, Xanthe, Neaera tuos.

Corpora? num misero carmen et herba nocent,

Nox tibi, si belles, possit, Homere, dari.

Defugiunt avidos carmina sola rogos;

Hinc pudor, ex illa parte trahebat amor.

Quaere alium pro me, qui queat ista pati.

Ambiguae captos virginis ore viros.

Tradita supposito vertice sacra ferunt.

Et pudor obscenum diffiteatur opus;

Nunc habeam per te Romana Tragoedia nomen!

Talia Milanion Atalantes crura fugacis

Nobis flexibiles curvantur Apollinis arcus;

Non proba fit, quam vir servat, sed adultera cara;

Illuc se rapuit gregibusque inmiscuit illis

Quid? non Alpheon diversis currere terris

Sagave poenicea defixit nomina cera

Iuppiter, admonitus nihil esse potentius auro,

Durant, vatis opus, Troiani fama laboris

Victus amore pudor; sulcos arere videres

Iam mea votiva puppis redimita corona

Aeolios Ithacis inclusimus utribus Euros;

Ora favent populi tum cum venit aurea pompa,

Da populo, da verba mihi; sine nescius errem,

30 Inplebit leges spiritus iste meas.'

30 Optavit manibus sustinuisse suis.

30 In nos alta Iovis dextera fulmen habet.

30 Ipse timor pretium corpore maius habet.

30 Et petiit herbae fertilioris humum.

30 Virginis Arcadiae certus adegit amor?

30 Et medium tenuis in iecur egit acus?

30 Corruptae pretium virginis ipse fuit.

30 Tardaque nocturno tela retexta dolo.

30 Et sata cum minima parte redire sui.

30 Lenta tumescentes aequoris audit aquas.

30 Proditor in medio Tantalus amne sitit.

30 Ipsa sacerdotes subsequiturque suas.

30 Et liceat stulta credulitate frui!

Hactenus, et movit pictis innixa cothurnis

Talia pinguntur succinctae crura Dianae

Formosas superi metuunt offendere laesi

Indignere licet, iuvat inconcessa voluptas;

Dic age, nocturnae, quicumque es, imaginis augur,

Te quoque promissam Xutho, Penee, Creusam

Carmine laesa Ceres sterilem vanescit in herbam,

Dum merces aberat, durus pater, ipsa severa,

Sic Nemesis longum, sic Delia nomen habebunt,

Cum bene iactati pulsarant arva ligones,

Desine blanditias et verba, potentia quondam,

De Niobe silicem, de virgine fecimus ursam.

Argiva est pompae facies; Agamemnone caeso

Cur totiens video mitti recipique tabellas?

Densum caesarie terque quaterque caput.

Cum sequitur fortes, fortior ipsa, feras.

Atque ultro, quae se non timuere, timent.

Sola placet, 'timeo!' dicere siqua potest.

Siquid habent veri, visa quid ista ferant.'

Pthiotum terris occuluisse ferunt.

Deficiunt laesi carmine fontis aquae,

Aerati postes, ferrea turris erat;

Altera cura recens, altera primus amor.

Ruperat et duram vomer aduncus humum,

Perdere — non ego nunc stultus, ut ante fui!

Concinit Odrysium Cecropis ales Ityn;

Et scelus et patrias fugit Halaesus opes

Cur pressus prior est interiorque torus?

Altera, si memini, limis subrisit ocellis —

His ego non visis arsi; quid fiet ab ipsis?

Et quisquam pia tura focis inponere curat?

Nec tamen ingenuam ius est servare puellam —

Sic ego; nocturnae sic dixit imaginis augur,

Quid referam Asopon, quem cepit Martia Thebe,

Ilicibus glandes cantataque vitibus uva

Sed postquam sapiens in munere venit adulter,

Quid vos sacra iuvant? quid nunc Aegyptia prosunt

Seminaque in latos ierant aequaliter agros,

Iuppiter aut in aves aut se transformat in aurum

Iamque pererratis profugus terraque fretoque

Cur plus quam somno turbatos esse capillos

Fallor, an in dextra myrtea virga fuit?

In flammam flammas, in mare fundis aquas.

Certe plus animi debet inesse viris!

Hic metus externae corpora gentis agat!

Expendens animo singula dicta suo:

Natarum Thebe quinque futura parens?

Decidit, et nullo poma movente fluunt.

Praebuit ipsa sinus et dare iussa dedit.

Sistra? quid in vacuo secubuisse toro?

Inrita decepti vota colentis erant.

Aut secat inposita virgine taurus aquas.

Moenia felici condidit alta manu.

Collaque conspicio dentis habere notam?

35 'Quid gravibus verbis, animosa Tragoedia,' dixit,

35 Suspicor ex istis et cetera posse placere,

35 Iuppiter igne suo lucos iaculatur et arces

35 Scilicet ut possit custos 'ego' dicere 'feci,'

35 'Quem tu mobilibus foliis vitare volebas,

35 Cornua si tua nunc ubi sint, Acheloe, requiram,

35 Quid vetat et nervos magicas torpere per artes?

35 At cum regna senex caeli Saturnus haberet,

35 Cum rapiunt mala fata bonos — ignoscite fasso! —

35 Diva potens frugum silvis cessabat in altis;

35 Odero, si potero; si non, invitus amabo.

35 Protea quid referam Thebanaque semina, dentes;

35 Ille suos docuit Iunonia sacra Faliscos.

35 Tantum non oculos crimen deducis ad ipsos;

'Me premis? an numquam non gravis esse potes?

Quae bene sub tenui condita veste latent.

Missaque periuras tela ferire vetat.

In laudem servi casta sit illa tui?

Sed male vitabas, aestus amoris erat.

Herculis irata fracta querere manu;

Forsitan inpatiens fit latus inde meum.

Omne lucrum tenebris alta premebat humus.

Sollicitor nullos esse putare deos.

Deciderant longae spicea serta comae.

Nec iuga taurus amat; quae tamen odit, habet.

Qui vomerent flammas ore, fuisse boves;

Sint mihi, sint populo semper amica suo!

Si dubitas famae parcere, parce mihi!

Inparibus tamen es numeris dignata moveri;

Vis tamen interea faciles arcessere ventos?

Tot meruere peti — Semele miserabilis arsit!

Rusticus est nimium, quem laedit adultera coniunx,

Vacca puella tua est — aptus color ille puellae;

Nec tanti Calydon nec tota Aetolia tanti,

Huc pudor accessit: facti pudor ipse nocebat;

Aeraque et argentum cumque auro pondera ferri

Vive pius — moriere; pius cole sacra — colentem

Sola fuit Crete fecundo fertilis anno;

Nequitiam fugio — fugientem forma reducit;

Flere genis electra tuas, Auriga, sorores;

Mens abit et morior quotiens peccasse fateris,

In me pugnasti versibus usa meis.

Quos faciet nostra mota tabella manu.

Officio est illi poena reperta suo;

Et notos mores non satis urbis habet

Tu vir et in vacca conpare taurus eras.

Una tamen tanti Deianira fuit.

Ille fuit vitii causa secunda mei.

Manibus admorat, nullaque massa fuit.

Mors gravis a templis in cava busta trahet;

Omnia, qua tulerat se dea, messis erat;

Aversor morum crimina — corpus amo.

Quaeque rates fuerint, nunc maris esse deas;

Perque meos artus frigida gutta fluit.

Non ego contulerim sublimia carmina nostris;

An magis hic meus est animi, non aeris aestus,

At si venturo se subduxisset amanti,

In qua Martigenae non sunt sine crimine nati

Pectora quod rostro cornix fodiebat acuto,

Ille fluens dives septena per ostia Nilus,

At qualem vidi tantum tetigique puellam!

At meliora dabat — curvo sine vomere fruges

Carminibus confide bonis — iacet, ecce, Tibullus:

Ipsa, locus nemorum, canebat frugibus Ide,

Sic ego nec sine te nec tecum vivere possum,

Aversumque diem mensis furialibus Atrei,

Tunc amo, tunc odi frustra quod amare necesse est;

40 Obruit exiguas regia vestra fores.

40 Captaque femineus pectora torret amor?

40 Non pater in Baccho matris haberet opus.

40 Romulus Iliades Iliadesque Remus.

40 Ingenium dominae lena movebat anus.

40 Qui patriam tantae tam bene celat aquae,

40 Sic etiam tunica tangitur illa sua.

40 Pomaque et in quercu mella reperta cava.

40 Vix manet e toto, parva quod urna capit!

40 Et ferus in silva farra metebat aper.

40 Et videor voti nescius esse mei.

40 Duraque percussam saxa secuta lyram?

40 Tunc ego, sed tecum, mortuus esse velim!

Sum levis, et mecum levis est, mea cura, Cupido;

Dum loquor, alba levi sparsa est tibi pulvere vestis.

Quid queror et toto facio convicia caelo?

Quo tibi formosam, si non nisi casta placebat?

Quod cunctata diu taurum sua vacca reliquit,

Fertur in Euanthe collectam Asopide flammam

Illius ad tactum Pylius iuvenescere possit

Nec valido quisquam terram scindebat aratro,

Tene, sacer vates, flammae rapuere rogales

Optavit Minos similes sibi legifer annos;

Aut formosa fores minus, aut minus inproba, vellem;

Exit in inmensum fecunda licentia vatum,

Nil equidem inquiram, nec quae celare parabis

Non sum materia fortior ipsa mea.

Sordide de niveo corpore pulvis abi!

Di quoque habent oculos, di quoque pectus habent!

Non possunt ullis ista coire modis.

Frigidus in viduo destituere toro.

Vincere gurgitibus non potuisse suis.

Tithonosque annis fortior esse suis.

Signabat nullo limite mensor humum,

Pectoribus pasci nec timuere tuis?

Optasset, Cereris longus ut esset amor.

Non facit ad mores tam bona forma malos.

Obligat historica nec sua verba fide.

Insequar, et falli muneris instar erit.

Rustica sit sine me lascivi mater Amoris;

Sed iam pompa venit — linguis animisque favete!

Si deus ipse forem, numen sine fraude liceret

Si sapis, indulge dominae vultusque severos

Livor et adverso maculae sub pectore nigrae

Siccus ut amplecti Salmonida posset Enipeus,

Haec mihi contigerat; sed vir non contigit illi.

Non freta demisso verrebant eruta remo;

Aurea sanctorum potuissent templa deorum

Quod tibi secubitus tristes, dea flava, fuissent,

Facta merent odium, facies exorat amorem —

Et mea debuerat falso laudata videri

Si tamen in media deprensa tenebere culpa,

Huic ego proveni lena comesque deae.

Tempus adest plausus — aurea pompa venit.

Femina mendaci falleret ore meum;

Exue, nec rigidi iura tuere viri,

Pectus adulterii labe carere negant.'

Cedere iussit aquam; iussa recessit aqua.

Quas nunc concipiam per nova vota preces?

Ultima mortali tum via litus erat.

Urere, quae tantum sustinuere nefas!

Hoc cogor sacris nunc ego ferre tuis?

Me miserum, vitiis plus valet illa suis!

Femina; credulitas nunc mihi vestra nocet.

Et fuerint oculis probra videnda meis,

45 Quam tu non poteris duro reserare cothurno,

45 Prima loco fertur passis Victoria pinnis —

45 Ipse ego iurarem verum iurare puellas

45 Et cole quos dederit — multos dabit — uxor amicos.

45 Dixerat interpres. gelido mihi sanguis ab ore

45 Nec te praetereo, qui per cava saxa volutans

45 Credo etiam magnos, quo sum tam turpiter usus,

45 Contra te sollers, hominum natura, fuisti

45 Avertit vultus, Erycis quae possidet arces;

45 Cur ego sim tristis, cum sit tibi nata reperta

45 Parce, per o lecti socialia iura, per omnis

45 Quae bene visa mihi fuerint, bene visa negato —

Haec est blanditiis ianua laxa meis;

Huc ades et meus hic fac, dea, vincat amor!

Et non de tetricis dicerer esse deus.

Gratia sic minimo magna labore venit;

Fugit, et ante oculos nox stetit alta meos.

Tiburis Argei pomifera arva rigas,

Muneris oblati paenituisse deos.

Et nimium damnis ingeniosa tuis.

Sunt quoque, qui lacrimas continuisse negant.

Regnaque quam Iuno sorte minore regat?

Qui dant fallendos se tibi saepe deos,

Concedent verbis lumina nostra tuis.

Et tamen emerui plus quam tu posse, ferendo

Plaudite Neptuno, nimium qui creditis undis!

Tu tamen illorum moderatius utere dono —

Sic poteris iuvenum convivia semper inire

Ilia cui placuit, quamvis erat horrida cultu,

Optabam certe recipi — sum nempe receptus;

Quo tibi, turritis incingere moenibus urbes?

Sed tamen hoc melius, quam si Phaeacia tellus

Festa dies Veneremque vocat cantusque merumque;

Perque tuam faciem, magni mihi numinis instar,

Prona tibi vinci cupientem vincere palma est,

Multa supercilio non patienda tuo.

Nil mihi cum pelago; me mea terra capit.

Aut oculis certe parce, puella, meis!

Et, quae non dederis, multa videre domi.

Ungue notata comas, ungue notata genas.

Oscula ferre — tuli; proximus esse — fui.

Quo tibi, discordes addere in arma manus?

Ignotum vili supposuisset humo.

Haec decet ad dominos munera ferre deos.

Perque tuos oculos, qui rapuere meos!

Sit modo 'non feci!' dicere lingua memor.

Per me decepto didicit custode Corinna

Plaude tuo Marti, miles! nos odimus arma;

Illa gemens patruique nefas delictaque Martis

Quo mihi fortunae tantum? quo regna sine usu?

Quid tibi cum pelago — terra contenta fuisses!

Hinc certe madidos fugientis pressit ocellos

Quidquid eris, mea semper eris; tu selige tantum,

Cum tibi contingat verbis superare duobus,

50 Liminis adstricti sollicitare fidem,

50 Pax iuvat et media pace repertus amor.

50 Errabat nudo per loca sola pede.

50 Quid, nisi possedi dives avarus opes?

50 Cur non et caelum, tertia regna, petis?

50 Mater et in cineres ultima dona tulit;

50 Me quoque velle velis, anne coactus amem!

50 Etsi non causa, iudice vince tuo!

Delabique toro tunica velata soluta

Auguribus Phoebus, Phoebe venantibus adsit!

Hanc Anien rapidis animosus vidit ab undis

Sic aret mediis taciti vulgator in undis

Qua licet, adfectas caelum quoque — templa Quirinus,

Hinc soror in partem misera cum matre doloris

Lintea dem potius ventisque ferentibus utar,

Atque inpercussos nocte movere pedes.

Artifices in te verte, Minerva, manus!

Raucaque de mediis sustulit ora vadis

Pomaque, quae nullo tempore tangat, habet.

Liber et Alcides et modo Caesar habent.

Venit inornatas dilaniata comas,

Ut, quam, si nolim, cogar amare, velim.

A quotiens foribus duris infixa pependi,

Ruricolae, Cereri teneroque adsurgite Baccho!

Atque ita 'quid nostras' dixit 'teris anxia ripas,

A tenera quisquam sic surgit mane puella,

Eruimus terra solidum pro frugibus aurum.

Cumque tuis sua iunxerunt Nemesisque priorque

Non verita a populo praetereunte legi!

Pollucem pugiles, Castora placet eques!

Ilia, ab Idaeo Laumedonte genus?

Protinus ut sanctos possit adire deos?

Possidet inventas sanguine miles opes.

Oscula nec solos destituere rogos.

55 Quin ego me memini, dum custos saevus abiret,

55 Nos tibi, blanda Venus, puerisque potentibus arcu

55 Quo cultus abiere tui? quid sola vagaris,

55 Sed, puto, non blande, non optima perdidit in me

55 Curia pauperibus clausa est — dat census honores;

55 Delia discedens 'felicius' inquit 'amata

Ancillae miseram delituisse sinu.

Plaudimus; inceptis adnue, diva, meis

Vitta nec evinctas inpedit alba comas?

Oscula; non omni sollicitavit ope!

Inde gravis iudex, inde severus eques!

Sum tibi; vixisti, dum tuus ignis eram.'

Quid, cum me munus natali mittis, at illa

Daque novae mentem dominae! patiatur amari!

Quid fles et madidos lacrimis corrumpis ocellos

Illa graves potuit quercus adamantaque durum

Omnia possideant; illis Campusque forumque

Cui Nemesis 'quid' ait 'tibi sunt mea damna dolori?

Rumpit et adposita barbara mersat aqua?

Adnuit et motu signa secunda dedit.

Pectoraque insana plangis aperta manu?

Surdaque blanditiis saxa movere suis.

Serviat, hi pacem crudaque bella gerant —

Me tenuit moriens deficiente manu.'

Prima tuae movi felicia semina mentis;

Quod dea promisit, promittas ipsa, rogamus;

Ille habet et silices et vivum in pectore ferrum,

Digna movere fuit certe vivosque virosque;

Tantum ne nostros avidi liceantur amores,

Si tamen e nobis aliquid nisi nomen et umbra

60 Munus habes, quod te iam petit ista, meum.'

60 Pace loquar Veneris, tu dea maior eris.

60 Qui tenero lacrimas lentus in ore videt.

60 Sed neque tum vixi nec vir, ut ante, fui.

60 Et — satis est — aliquid pauperis esse sinant!

60 Restat, in Elysia valle Tibullus erit.

Desierat. coepi: 'per vos utramque rogamus,

Per tibi tot iuro testes pompamque deorum,

Ilia, pone metus! tibi regia nostra patebit,

Quid iuvet, ad surdas si cantet Phemius aures?

At nunc, exaequet tetricas licet illa Sabinas,

Obvius huic venias hedera iuvenalia cinctus

In vacuas aures verba timentis eant.

Te dominam nobis tempus in omne peti!

Teque colent amnes. Ilia, pone metus!

Quid miserum Thamyran picta tabella iuvat?

Imperat ut captae qui dare multa potest;

Tempora cum Calvo, docte Catulle, tuo;

Altera me sceptro decoras altoque cothurno;

Sed pendent tibi crura. potes, si forte iuvabit,

Tu centum aut plures inter dominabere nymphas;

At quae non tacita formavi gaudia mente!

Me prohibet custos, in me timet illa maritum.

Tu quoque, si falsum est temerati crimen amici,

Iam nunc contacto magnus in ore sonus.

Cancellis primos inseruisse pedes.

Nam centum aut plures flumina nostra tenent.

Quos ego non finxi disposuique modos!

Si dederim, tota cedet uterque domo!

Sanguinis atque animae prodige Galle tuae.

65 Altera das nostro victurum nomen amori —

65 Maxima iam vacuo praetor spectacula circo

65 Ne me sperne, precor, tantum, Troiana propago;

65 Nostra tamen iacuere velut praemortua membra

65 O si neclecti quisquam deus ultor amantis

65 His comes umbra tua est; siqua est modo corporis umbra,

Ergo ades et longis versibus adde brevis!

Quadriiugos aequo carcere misit equos.

Munera promissis uberiora feres.'

Turpiter hesterna languidiora rosa —

Tam male quaesitas pulvere mutet opes!

Auxisti numeros, culte Tibulle, pios.

Exiguum vati concede, Tragoedia, tempus!

Cui studeas, video. vincet, cuicumque favebis.

Dixerat. illa oculos in humum deiecta modestos

Quae nunc, ecce, vigent intempestiva valentque,

Ossa quieta, precor, tuta requiescite in urna,

Tu labor aeternus; quod petit illa, breve est.'

Quid cupias, ipsi scire videntur equi.

Spargebat teneros flebilis imbre sinus.

Nunc opus exposcunt militiamque suam.

Et sit humus cineri non onerosa tuo!

Mota dedit veniam — teneri properentur Amores,

Me miserum, metam spatioso circuit orbe!

Ter molita fugam ter ad altas restitit undas,

Quin istic pudibunda iaces, pars pessima nostri?

70 Dum vacat; a tergo grandius urguet opus!

70 Quid facis? admoto proxumus axe subit.

70 Currendi vires eripiente metu.

70 Sic sum pollicitis captus et ante tuis.

Quid facis, infelix? perdis bona vota puellae.

Sera tamen scindens inimico pollice crinem

Tu dominum fallis; per te deprensus inermis

Tende, precor, valida lora sinistra manu!

Edidit indignos ore tremente sonos:

Tristia cum magno damna pudore tuli.

Favimus ignavo — sed enim revocate, Quirites,

'O utinam mea lecta forent patrioque sepulcro

Hanc etiam non est mea dedignata puella

Et date iactatis undique signa togis!

Condita, cum poterant virginis ossa legi!

Molliter admota sollicitare manu;

75 En, revocant! — ac ne turbet toga mota capillos,

75 Cur, modo Vestalis, taedas invitor ad ullas

75 Sed postquam nullas consurgere posse per artes

In nostros abdas te licet usque sinus.

Turpis et Iliacis infitianda focis?

Inmemoremque sui procubuisse videt,

Iamque patent iterum reserato carcere postes;

Quid moror et digitis designor adultera vulgi?

'Quid me ludis?' ait, 'quis te, male sane, iubebat

Evolat admissis discolor agmen equis.

Desint famosus quae notet ora pudor!'

Invitum nostro ponere membra toro?

Nunc saltem supera spatioque insurge patenti!

Hactenus, et vestem tumidis praetendit ocellis

Aut te traiectis Aeaea venefica lanis

80 Sint mea, sint dominae fac rata vota meae!

80 Atque ita se in rapidas perdita misit aquas.

80 Devovet, aut alio lassus amore venis.'

Sunt dominae rata vota meae, mea vota supersunt.

Supposuisse manus ad pectora lubricus amnis

Nec mora, desiluit tunica velata soluta —

Ille tenet palmam; palma petenda mea est.'

Dicitur et socii iura dedisse tori.

Et decuit nudos proripuisse pedes! —

Risit, et argutis quiddam promisit ocellis.

Te quoque credibile est aliqua caluisse puella;

Neve suae possent intactam scire ministrae,

'Hoc satis est, alio cetera redde loco!'

Sed nemora et silvae crimina vestra tegunt.

Dedecus hoc sumpta dissimulavit aqua.

85 Dum loquor, increvit latis spatiosior undis,

Nec capit admissas alveus altus aquas.

Quid mecum, furiose, tibi? quid mutua differs

Gaudia? quid coeptum, rustice, rumpis iter?

Quid? si legitimum flueres, si nobile flumen,

90 Si tibi per terras maxima fama foret —

Nomen habes nullum, rivis collecte caducis,

Nec tibi sunt fontes nec tibi certa domus!

Fontis habes instar pluviamque nivesque solutas,

Quas tibi divitias pigra ministrat hiemps;

95 Aut lutulentus agis brumali tempore cursus,

Aut premis arentem pulverulentus humum.

Quis te tum potuit sitiens haurire viator?

Quis dixit grata voce 'perennis eas'?

Damnosus pecori curris, damnosior agris.

100 Forsitan haec alios; me mea damna movent.

Huic ego, vae! demens narrabam fluminum amores!

Iactasse indigne nomina tanta pudet.

Nescio quem hunc spectans Acheloon et Inachon amnem

Et potui nomen, Nile, referre tuum!

105 At tibi pro meritis, opto, non candide torrens,

Sint rapidi soles siccaque semper hiemps!

Book 2 Contents