Liber primus
Book 1
Qui modo Nasonis fueramus quinque libelli,
Arma gravi numero violentaque bella parabam
Esse quid hoc dicam, quod tam mihi dura videntur
Iusta precor: quae me nuper praedata puella est,
Vir tuus est epulas nobis aditurus easdem —
Aestus erat, mediamque dies exegerat horam;
Ianitor — indignum! — dura religate catena,
Adde manus in vincla meas — meruere catenas —
Est quaedam — quicumque volet cognoscere lenam,
Militat omnis amans, et habet sua castra Cupido;
Qualis ab Eurota Phrygiis avecta carinis
Colligere incertos et in ordine ponere crines
Flete meos casus — tristes rediere tabellae
Iam super oceanum venit a seniore marito
Dicebam 'medicare tuos desiste capillos!'
Quid mihi Livor edax, ignavos obicis annos,
Tres sumus; hoc illi praetulit auctor opus.
Edere, materia conveniente modis.
Strata, neque in lecto pallia nostra sedent,
Aut amet aut faciat, cur ego semper amem!
Ultima coena tuo sit, precor, illa viro!
Adposui medio membra levanda toro.
Difficilem moto cardine pande forem!
Dum furor omnis abit, siquis amicus ades!
Audiat! — est quaedam nomine Dipsas anus.
Attice, crede mihi, militat omnis amans.
Coniugibus belli causa duobus erat,
Docta neque ancillas inter habenda Nape,
Infelix hodie littera posse negat.
Flava pruinoso quae vehit axe diem.
Tingere quam possis, iam tibi nulla coma est.
Ingeniique vocas carmen inertis opus;
Ut iam nulla tibi nos sit legisse voluptas,
Par erat inferior versus: risisse Cupido
Et vacuus somno noctem, quam longa, peregi,
A, nimium volui — tantum patiatur amari;
Ergo ego dilectam tantum conviva puellam
Pars adaperta fuit, pars altera clausa fenestrae;
Quod precor, exiguum est — aditu fac ianua parvo
Nam furor in dominam temeraria bracchia movit;
Ex re nomen habet — nigri non illa parentem
Quae bello est habilis, Veneri quoque convenit aetas.
Qualis erat Lede, quam plumis abditus albis
Inque ministeriis furtivae cognita noctis
Omina sunt aliquid; modo cum discedere vellet,
'Quo properas, Aurora? mane! — sic Memnonis umbris
At si passa fores, quid erat spatiosius illis?
Non me more patrum, dum strenua sustinet aetas,
At levior demptis poena duobus erit.
Dicitur atque unum surripuisse pedem.
Lassaque versati corporis ossa dolent?
Audierit nostras tot Cytherea preces!
Adspiciam? tangi quem iuvet, alter erit,
Quale fere silvae lumen habere solent,
Obliquum capiat semiadaperta latus.
Flet mea vaesana laesa puella manu.
Memnonis in roseis sobria vidit equis.
Turpe senex miles, turpe senilis amor.
Callidus in falsa lusit adulter ave,
Utilis et dandis ingeniosa notis
Ad limen digitos restitit icta Nape.
Annua sollemni caede parentet avis!
Contigerant imum, qua patet usque, latus.
Praemia militiae pulverulenta sequi,
5
'Quis tibi, saeve puer, dedit hoc in carmina iuris?
5
Nam, puto, sentirem, siquo temptarer amore.
5
Accipe, per longos tibi qui deserviat annos;
5
Alteriusque sinus apte subiecta fovebis?
5
Qualia sublucent fugiente crepuscula Phoebo,
5
Longus amor tales corpus tenuavit in usus
5
Tunc ego vel caros potui violare parentes
5
Illa magas artes Aeaeaque carmina novit
5
Quos petiere duces animos in milite forti,
5
Qualis Amymone siccis erravit in agris,
5
Saepe venire ad me dubitantem hortata Corinnam,
5
Missa foras iterum limen transire memento
5
Nunc iuvat in teneris dominae iacuisse lacertis;
5
Quid, quod erant tenues, et quos ornare timeres?
5
Nec me verbosas leges ediscere nec me
Pieridum vates, non tua turba sumus.
An subit et tecta callidus arte nocet?
Accipe, qui pura norit amare fide!
Iniciet collo, cum volet, ille manum?
Aut ubi nox abiit, nec tamen orta dies.
Aptaque subducto pondere membra dedit.
Saeva vel in sanctos verbera ferre deos!
Inque caput liquidas arte recurvat aquas;
Hos petit in socio bella puella viro.
Cum premeret summi verticis urna comas —
Saepe laboranti fida reperta mihi —
Cautius atque alte sobria ferre pedem!
Si quando, lateri nunc bene iuncta meo est.
Vela colorati qualia Seres habent,
Ingrato vocem prostituisse foro?
Quid, si praeripiat flavae Venus arma Minervae,
Sic erit; haeserunt tenues in corde sagittae,
Si me non veterum commendant magna parentum
Desino mirari, posito quod candida vino
Illa verecundis lux est praebenda puellis,
Ille per excubias custodum leniter ire
Quid? non et clipei dominus septemplicis Aiax
Scit bene, quid gramen, quid torto concita rhombo
Pervigilant ambo; terra requiescit uterque —
Talis eras; aquilamque in te taurumque timebam,
Accipe et ad dominam peraratas mane tabellas
Ite hinc, difficiles, funebria ligna, tabellae,
Nunc etiam somni pingues et frigidus aer,
Vel pede quod gracili deducit aranea filum,
Mortale est, quod quaeris, opus. mihi fama perennis
Ventilet accensas flava Minerva faces?
Et possessa ferus pectora versat Amor.
Nomina, si nostri sanguinis auctor eques,
Atracis ambiguos traxit in arma viros.
Qua timidus latebras speret habere pudor.
Monstrat: inoffensos derigit ille pedes.
Stravit deprensos lata per arva greges,
Licia, quid valeat virus amantis equae.
Ille fores dominae servat, at ille ducis.
Et quidquid magno de Iove fecit amor.
Perfer et obstantes sedula pelle moras!
Tuque, negaturis cera referta notis! —
Et liquidum tenui gutture cantat avis.
Cum leve deserta sub trabe nectit opus.
Quaeritur, in toto semper ut orbe canar.
Quis probet in silvis Cererem regnare iugosis,
Cedimus, an subitum luctando accendimus ignem?
Nec meus innumeris renovatur campus aratris,
Nec mihi silva domus, nec equo mea membra cohaerent —
Ecce, Corinna venit, tunica velata recincta,
At quondam noctem simulacraque vana timebam;
Et, vindex in matre patris, malus ultor, Orestes
Cum voluit, toto glomerantur nubila caelo;
Militis officium longa est via; mitte puellam,
Nunc timor omnis abest, animique resanuit error,
Nec silicum venae nec durum in pectore ferrum,
Quam, puto, de longae collectam flore cicutae
Quo properas, ingrata viris, ingrata puellis?
Nec tamen ater erat nec erat tamen aureus ille,
Vivet Maeonides, Tenedos dum stabit et Ide,
10
Lege pharetratae virginis arva coli?
10
Cedamus! leve fit, quod bene fertur, onus.
10
Temperat et sumptus parcus uterque parens —
10
Vix a te videor posse tenere manus!
10
Candida dividua colla tegente coma —
10
Mirabar, tenebris quisquis iturus erat.
10
Ausus in arcanas poscere tela deas?
10
Cum voluit, puro fulget in orbe dies.
10
Strenuus exempto fine sequetur amans.
10
Nec facies oculos iam capit ista meos.
10
Nec tibi simplicitas ordine maior adest.
10
Melle sub infami Corsica misit apis.
10
Roscida purpurea supprime lora manu!
10
Sed, quamvis neuter, mixtus uterque color —
10
Dum rapidas Simois in mare volvet aquas;
Crinibus insignem quis acuta cuspide Phoebum
Vidi ego iactatas mota face crescere flammas
At Phoebus comitesque novem vitisque repertor
Quae tibi sint facienda tamen cognosce, nec Euris
Qualiter in thalamos famosa Semiramis isse
Risit, ut audirem, tenera cum matre Cupido
Ergo ego digestos potui laniare capillos?
Sanguine, siqua fides, stillantia sidera vidi;
Ibit in adversos montes duplicataque nimbo
Cur sim mutatus, quaeris? quia munera poscis.
Credibile est et te sensisse Cupidinis arcus —
At tamquam minio penitus medicata rubebas —
Ante tuos ortus melius sua sidera servat
Qualem clivosae madidis in vallibus Idae
Vivet et Ascraeus, dum mustis uva tumebit,
Instruat, Aoniam Marte movente lyram?
Et rursus nullo concutiente mori.
Hac faciunt, et me qui tibi donat, Amor,
Da mea nec tepidis verba ferenda Notis!
Dicitur, et multis Lais amata viris.
Et leviter 'fies tu quoque fortis' ait.
Nec dominam motae dedecuere comae.
Purpureus Lunae sanguine vultus erat.
Flumina, congestas exteret ille nives,
Haec te non patitur causa placere mihi.
In me militiae signa tuere tuae!
Ille color vere sanguinolentus erat.
Navita nec media nescius errat aqua;
Ardua derepto cortice cedrus habet.
Dum cadet incurva falce resecta Ceres.
Sunt tibi magna, puer, nimiumque potentia regna;
Verbera plura ferunt, quam quos iuvat usus aratri,
Et nulli cessura fides, sine crimine mores
Ante veni, quam vir — nec quid, si veneris ante,
Deripui tunicam — nec multum rara nocebat;
Nec mora, venit amor — non umbras nocte volantis,
Sic formosa fuit. talem Schoeneida dicam
Hanc ego nocturnas versam volitare per umbras
Nec freta pressurus tumidos causabitur Euros
Donec eras simplex, animum cum corpore amavi;
Si quaeret quid agam, spe noctis vivere dices;
Proiectae triviis iaceatis, inutile lignum,
Te surgit quamvis lassus veniente viator,
Adde, quod et dociles et centum flexibus apti
Battiades semper toto cantabitur orbe;
Cur opus adfectas, ambitiose, novum?
Detractant prensi dum iuga prima boves.
Nudaque simplicitas purpureusque pudor.
Possit agi video; sed tamen ante veni.
Pugnabat tunica sed tamen illa tegi.
Non timeo strictas in mea fata manus.
Maenalias arcu sollicitasse feras;
Suspicor et pluma corpus anile tegi.
Aptaque verrendis sidera quaeret aquis.
Nunc mentis vitio laesa figura tua est.
Cetera fert blanda cera notata manu.
Vosque rotae frangat praetereuntis onus!
Et miles saevas aptat ad arma manus.
Et tibi nullius causa doloris erant.
Quamvis ingenio non valet, arte valet.
15
An, quod ubique, tuum est? tua sunt Heliconia tempe?
15
Asper equus duris contunditur ora lupatis,
15
Non mihi mille placent, non sum desultor amoris:
15
Cum premet ille torum, vultu comes ipsa modesto
15
Quae cum ita pugnaret, tamquam quae vincere nollet,
15
Te nimium lentum timeo, tibi blandior uni;
15
Talis periuri promissaque velaque Thesei
15
Suspicor, et fama est. oculis quoque pupula duplex
15
Quis nisi vel miles vel amans et frigora noctis
15
Et puer est et nudus Amor; sine sordibus annos
15
Dum loquor, hora fugit. vacuae bene redde tabellas,
15
Illum etiam, qui vos ex arbore vertit in usum,
15
Prima bidente vides oneratos arva colentes;
15
Non acus abrupit, non vallum pectinis illos.
15
Nulla Sophocleo veniet iactura cothurno;
Vix etiam Phoebo iam lyra tuta sua est?
Frena minus sentit, quisquis ad arma facit.
Tu mihi, siqua fides, cura perennis eris.
Ibis, ut accumbas — clam mihi tange pedem!
Victa est non aegre proditione sua.
Tu, me quo possis perdere, fulmen habes.
Flevit praecipites Cressa tulisse Notos;
Fulminat, et gemino lumen ab orbe venit.
Et denso mixtas perferet imbre nives?
Et nullas vestes, ut sit apertus, habet.
Verum continuo fac tamen illa legat.
Convincam puras non habuisse manus.
Prima vocas tardos sub iuga panda boves.
Ornatrix tuto corpore semper erat;
Cum sole et luna semper Aratus erit;
Cum bene surrexit versu nova pagina primo,
Acrius invitos multoque ferocius urget
Tecum, quos dederint annos mihi fila sororum,
Me specta nutusque meos vultumque loquacem;
Ut stetit ante oculos posito velamine nostros,
Adspice — uti videas, inmitia claustra relaxa —
Sic, nisi vittatis quod erat Cassandra capillis,
Evocat antiquis proavos atavosque sepulcris
Mittitur infestos alter speculator in hostes;
Quid puerum Veneris pretio prostare iubetis?
Adspicias oculos mando frontemque legentis;
Praebuit illa arbor misero suspendia collo,
Tu pueros somno fraudas tradisque magistris,
Ante meos saepe est oculos ornata nec umquam
Dum fallax servus, durus pater, inproba lena
Attenuat nervos proximus ille meos;
Quam qui servitium ferre fatentur Amor.
Vivere contingat teque dolente mori!
Excipe furtivas et refer ipsa notas.
In toto nusquam corpore menda fuit.
Uda sit ut lacrimis ianua facta meis!
Procubuit templo, casta Minerva, tuo.
Et solidam longo carmine findit humum.
In rivale oculos alter, ut hoste, tenet.
Quo pretium condat, non habet ille sinum!
Et tacito vultu scire futura licet.
Carnifici diras praebuit illa cruces;
Ut subeant tenerae verbera saeva manus;
Bracchia derepta saucia fecit acu.
Vivent et meretrix blanda, Menandros erit;
Nec mihi materia est numeris levioribus apta,
En ego confiteor! tua sum nova praeda, Cupido;
Te mihi materiem felicem in carmina praebe —
Verba superciliis sine voce loquentia dicam;
Quos umeros, quales vidi tetigique lacertos!
Certe ego, cum posita stares ad verbera veste,
Quis mihi non 'demens!' quis non mihi 'barbare!' dixit?
Haec sibi proposuit thalamos temerare pudicos;
Ille graves urbes, hic durae limen amicae
Nec Venus apta feris Veneris nec filius armis —
Nec mora, perlectis rescribat multa, iubeto;
Illa dedit turpes raucis bubonibus umbras,
Atque vades sponsum stultos ante Atria mittis,
Saepe etiam nondum digestis mane capillis
Ennius arte carens animosique Accius oris
20
Aut puer aut longas compta puella comas.'
20
Porrigimus victas ad tua iura manus.
20
Provenient causa carmina digna sua.
20
Verba leges digitis, verba notata mero.
20
Forma papillarum quam fuit apta premi!
20
Ad dominam pro te verba tremente tuli.
20
Ipsa nihil; pavido est lingua retenta metu.
20
Nec tamen eloquio lingua nocente caret.
20
Obsidet; hic portas frangit, at ille fores.
20
Non decet inbelles aera merere deos.
20
Odi, cum late splendida cera vacat.
20
Vulturis in ramis et strigis ova tulit.
20
Unius ut verbi grandia damna ferant.
20
Purpureo iacuit semisupina toro.
20
Casurum nullo tempore nomen habent.
Questus eram, pharetra cum protinus ille soluta
Nil opus est bello — veniam pacemque rogamus;
Carmine nomen habent exterrita cornibus Io
Cum tibi succurret Veneris lascivia nostrae,
Quam castigato planus sub pectore venter!
Ergo quae valuit pro te quoque gratia quondam —
Sed taciti fecere tamen convicia vultus;
Fors me sermoni testem dedit; illa monebat
Saepe soporatos invadere profuit hostes
Stat meretrix certo cuivis mercabilis aere,
Conprimat ordinibus versus, oculosque moretur
His ego commisi nostros insanus amores
Nec tu consulto, nec tu iucunda diserto;
Tum quoque erat neclecta decens, ut Threcia Bacche,
Varronem primamque ratem quae nesciet aetas,
Legit in exitium spicula facta meum,
Nec tibi laus armis victus inermis ero.
Et quam fluminea lusit adulter ave,
Purpureas tenero pollice tange genas.
Quantum et quale latus! quam iuvenale femur!
Heu facinus! — pro me nunc valet illa parum?
Egit me lacrimis ore silente reum.
Talia — me duplices occuluere fores:
Caedere et armata vulgus inerme manu.
Et miseras iusso corpore quaerit opes;
Margine in extremo littera rasa meos.
Molliaque ad dominam verba ferenda dedi?
Cogitur ad lites surgere uterque novas.
Cum temere in viridi gramine lassa iacet.
Aureaque Aesonio terga petita duci?
Lunavitque genu sinuosum fortiter arcum,
Necte comam myrto, maternas iunge columbas;
Quaeque super pontum simulato vecta iuvenco
Siquid erit, de me tacita quod mente queraris,
Singula quid referam? nil non laudabile vidi
Redde vicem meritis! grato licet esse quod optas.
Ante meos umeris vellem cecidisse lacertos;
'Scis here te, mea lux, iuveni placuisse beato?
Sic fera Threicii ceciderunt agmina Rhesi,
Devovet imperium tamen haec lenonis avari
Quid digitos opus est graphio lassare tenendo?
Aptius hae capiant vadimonia garrula cerae,
Tu, cum feminei possint cessare labores,
Cum graciles essent tamen et lanuginis instar,
Carmina sublimis tunc sunt peritura Lucreti,
'Quod' que 'canas, vates, accipe' dixit 'opus!'
Qui deceat, currum vitricus ipse dabit,
Virginea tenuit cornua vara manu.
Pendeat extrema mollis ab aure manus.
Et nudam pressi corpus ad usque meum.
Tempora noctis eunt; excute poste seram!
Utiliter potui parte carere mei.
Haesit et in vultu constitit usque tuo.
Et dominum capti deseruistis equi.
Et, quod vos facitis sponte, coacta facit.
Hoc habeat scriptum tota tabella 'veni!'
Quas aliquis duro cognitor ore legat;
Lanificam revocas ad sua pensa manum.
Heu, male vexatae quanta tulere comae!
Exitio terras cum dabit una dies;
25
Me miserum! certas habuit puer ille sagittas.
25
Inque dato curru, populo clamante triumphum,
25
Nos quoque per totum pariter cantabimur orbem,
25
Cum tibi, quae faciam, mea lux, dicamve, placebunt,
25
Cetera quis nescit? lassi requievimus ambo.
25
Excute! sic, inquam, longa relevere catena,
25
In mea vaesanas habui dispendia vires
25
Et cur non placeas? nulli tua forma secunda est;
25
Nempe maritorum somnis utuntur amantes,
25
Sumite in exemplum pecudes ratione carentes;
25
Non ego victrices lauro redimire tabellas
25
Inter ephemeridas melius tabulasque iacerent,
25
Omnia perpeterer — sed surgere mane puellas,
25
Quam se praebuerunt ferro patienter et igni,
25
Tityrus et segetes Aeneiaque arma legentur,
Uror, et in vacuo pectore regnat Amor.
Stabis et adiunctas arte movebis aves.
Iunctaque semper erunt nomina nostra tuis.
Versetur digitis anulus usque tuis.
Proveniant medii sic mihi saepe dies!
Nec tibi perpetuo serva bibatur aqua!
Et valui poenam fortis in ipse meam.
Me miseram, dignus corpore cultus abest!
Et sua sopitis hostibus arma movent.
Turpe erit, ingenium mitius esse feris.
Nec Veneris media ponere in aede morer.
In quibus absumptas fleret avarus opes.
Quis nisi cui non est ulla puella ferat?
Ut fieret torto nexilis orbe sinus!
Roma triumphati dum caput orbis erit;
Sex mihi surgat opus numeris, in quinque residat:
Ducentur capti iuvenes captaeque puellae;
Tange manu mensam, tangunt quo more precantes,
Ferreus orantem nequiquam, ianitor, audis,
Quid mihi vobiscum, caedis scelerumque ministrae?
Tam felix esses quam formosissima, vellem —
Custodum transire manus vigilumque catervas
Non equa munus equum, non taurum vacca poposcit;
Subscribam: 'Veneri fidas sibi Naso ministras
Ergo ego vos rebus duplices pro nomine sensi.
Optavi quotiens, ne nox tibi cedere vellet,
Clamabam: 'scelus est istos, scelus urere crines!
Donec erunt ignes arcusque Cupidinis arma,
Ferrea cum vestris bella valete modis!
Haec tibi magnificus pompa triumphus erit.
Optabis merito cum mala multa viro.
Roboribus duris ianua fulta riget.
Debita sacrilegae vincla subite manus!
Non ego, te facta divite, pauper ero.
Militis et miseri semper amantis opus.
Non aries placitam munere captat ovem.
Dedicat, at nuper vile fuistis acer.'
Auspicii numerus non erat ipse boni.
Ne fugerent vultus sidera mota tuos!
Sponte decent; capiti, ferrea, parce tuo!
Discentur numeri, culte Tibulle, tui;
Cingere litorea flaventia tempora myrto,
Ipse ego, praeda recens, factum modo vulnus habebo
Quod tibi miscuerit, sapias, bibat ipse, iubeto;
Urbibus obsessis clausae munimina portae
An, si pulsassem minimum de plebe Quiritem,
Stella tibi oppositi nocuit contraria Martis.
Mars dubius nec certa Venus; victique resurgunt,
Sola viro mulier spoliis exultat ademptis,
Quid precer iratus, nisi vos cariosa senectus
Optavi quotiens, aut ventus frangeret axem,
Vim procul hinc remove! non est, qui debeat uri;
Gallus et Hesperiis et Gallus notus Eois,
30
Musa, per undenos emodulanda pedes!
30
Et nova captiva vincula mente feram.
30
Tu puerum leviter posce, quod ipsa voles.
30
Prosunt; in media pace quid arma times?
30
Plecterer — in dominam ius mihi maius erit?
30
Mars abiit; signo nunc Venus apta suo.
30
Quosque neges umquam posse iacere, cadunt.
30
Sola locat noctes, sola licenda venit,
30
Rodat, et inmundo cera sit alba situ?
30
Aut caderet spissa nube retentus equus!
30
Erudit admotas ipse capillus acus.'
30
Et sua cum Gallo nota Lycoris erit.
Mens Bona ducetur manibus post terga retortis,
Quae tu reddideris ego primus pocula sumam,
Quid facies hosti, qui sic excludis amantem?
Pessima Tydides scelerum monimenta reliquit.
Prosit ut adveniens, en adspice! dives amator
Ergo desidiam quicumque vocabat amorem,
Et vendit quod utrumque iuvat quod uterque petebat,
Invida, quo properas? quod erat tibi filius ater,
Formosae periere comae — quas vellet Apollo,
Ergo, cum silices, cum dens patientis aratri
Et Pudor, et castris quidquid Amoris obest.
Et, qua tu biberis, hac ego parte bibam.
Tempora noctis eunt; excute poste seram!
Ille deam primus perculit — alter ego!
Te cupiit; curae, quid tibi desit, habet.
Desinat. ingenii est experientis amor.
Et pretium, quanti gaudeat ipsa, facit.
Materni fuerat pectoris ille color.
Quas vellet capiti Bacchus inesse suo!
Depereant aevo, carmina morte carent.
Omnia te metuent; ad te sua bracchia tendens
Si tibi forte dabit, quod praegustaverit ipse,
Non ego militibus venio comitatus et armis;
Et minus ille nocens. mihi, quam profitebar amare
Est etiam facies, qua se tibi conparet, illi;
Ardet in abducta Briseide magnus Achilles —
Quae Venus ex aequo ventura est grata duobus,
Illis contulerim, quas quondam nuda Dione
Cedant carminibus reges regumque triumphi,
Vulgus 'io' magna voce 'triumphe!' canet.
Reice libatos illius ore cibos.
Solus eram, si non saevus adesset Amor.
Laesa est; Tydides saevus in hoste fuit.
Si te non emptam vellet, emendus erat.'
Dum licet, Argeas frangite, Troes, opes!
Altera cur illam vendit et alter emit?
Pingitur umenti sustinuisse manu.
Cedat et auriferi ripa benigna Tagi!
35
Blanditiae comites tibi erunt Errorque Furorque,
35
Nec premat inpositis sinito tua colla lacertis,
35
Hunc ego, si cupiam, nusquam dimittere possum;
35
I nunc, magnificos victor molire triumphos,
35
Erubuit. 'decet alba quidem pudor ora, sed iste,
35
Hector ab Andromaches conplexibus ibat ad arma,
35
Cur mihi sit damno, tibi sit lucrosa voluptas,
35
Tithono vellem de te narrare liceret;
35
Quid male dispositos quereris periisse capillos?
35
Vilia miretur vulgus; mihi flavus Apollo
Adsidue partes turba secuta tuas.
Mite nec in rigido pectore pone caput;
Ante vel a membris dividar ipse meis.
Cinge comam lauro votaque redde Iovi,
Si simules, prodest; verus obesse solet.
Et, galeam capiti quae daret, uxor erat.
Quam socio motu femina virque ferunt?
Fabula non caelo turpior ulla foret.
Quid speculum maesta ponis, inepta, manu?
Pocula Castalia plena ministret aqua,
His tu militibus superas hominesque deosque;
Nec sinus admittat digitos habilesve papillae;
Ergo Amor et modicum circa mea tempora vinum
Quaeque tuos currus comitantum turba sequetur,
Cum bene deiectis gremium spectabis ocellis,
Summa ducum, Atrides, visa Priameide fertur
Non bene conducti vendunt periuria testes,
Illum dum refugis, longo quia grandior aevo,
Non bene consuetis a te spectaris ocellis;
Sustineamque coma metuentem frigora myrtum,
Haec tibi si demas commoda, nudus eris.
Oscula praecipue nulla dedisse velis!
Mecum est et madidis lapsa corona comis.
Clamet 'io! forti victa puella viro est!'
Quantum quisque ferat, respiciendus erit.
Maenadis effusis obstipuisse comis.
Non bene selecti iudicis arca patet.
Surgis ad invisas a sene mane rotas.
Ut placeas, debes inmemor esse tui.
Atque a sollicito multus amante legar!
Laeta triumphanti de summo mater Olympo
Oscula si dederis, fiam manifestus amator
Arma quis haec timeat? quis non eat obvius illis?
Ante eat effuso tristis captiva capillo,
Forsitan inmundae Tatio regnante Sabinae
Mars quoque deprensus fabrilia vincula sensit;
Turpe reos empta miseros defendere lingua;
At si, quem mavis, Cephalum conplexa teneres,
Non te cantatae laeserunt paelicis herbae,
Pascitur in vivis Livor; post fata quiescit,
40
Plaudet et adpositas sparget in ora rosas.
40
Et dicam 'mea sunt!' iniciamque manum.
40
Tempora noctis eunt; excute poste seram!
40
Si sinerent laesae, candida tota, genae.
40
Noluerint habiles pluribus esse viris;
40
Notior in caelo fabula nulla fuit.
40
Quod faciat magni, turpe tribunal, opes;
40
Clamares: "lente currite, noctis equi!"
40
Non anus Haemonia perfida lavit aqua;
40
Cum suus ex merito quemque tuetur honos.
Tu pinnas gemma, gemma variante capillos
Haec tamen adspiciam, sed quae bene pallia celant,
Lentus es: an somnus, qui te male perdat, amantis
Aptius impressis fuerat livere labellis
Nunc Mars externis animos exercet in armis,
Ipse ego segnis eram discinctaque in otia natus;
Turpe tori reditu census augere paternos,
Cur ego plectar amans, si vir tibi marcet ab annis?
Nec tibi vis morbi nocuit — procul omen abesto! —
Ergo etiam cum me supremus adederit ignis,
Ibis in auratis aureus ipse rotis.
Illa mihi caeci causa timoris erunt.
Verba dat in ventos aure repulsa tua?
Et collum blandi dentis habere notam.
At Venus Aeneae regnat in urbe sui.
Mollierant animos lectus et umbra meos.
Et faciem lucro prostituisse suam.
Num me nupsisti conciliante seni?
Nec minuit densas invida lingua comas.
Vivam, parsque mei multa superstes erit.
Tunc quoque non paucos, si te bene novimus, ures;
Nec femori committe femur nec crure cohaere
At, memini, primo, cum te celare volebam,
Denique, si tumidi ritu torrentis agebar,
Ludunt formosae; casta est, quam nemo rogavit —
Inpulit ignavum formosae cura puellae
Gratia pro rebus merito debetur inemptis;
Adspice, quot somnos iuveni donarit amato
Facta manu culpaque tua dispendia sentis;
Tunc quoque praeteriens vulnera multa dabis.
Nec tenerum duro cum pede iunge pedem.
Pervigil in mediae sidera noctis eras.
Caecaque me praedam fecerat ira suam,
Aut, si rusticitas non vetat, ipsa rogat.
Iussit et in castris aera merere suis.
Pro male conducto gratia nulla toro.
Luna! — neque illius forma secunda tuae.
Ipsa dabas capiti mixta venena tuo.
45
Non possunt, licet ipse velis, cessare sagittae;
45
Multa miser timeo, quia feci multa proterve,
45
Forsitan et tecum tua nunc requiescit amica —
45
Nonne satis fuerat timidae inclamasse puellae,
45
Has quoque, quae frontis rugas in vertice portant,
45
Inde vides agilem nocturnaque bella gerentem.
45
Omnia conductor solvit; mercede soluta
45
Ipse deum genitor, ne te tam saepe videret,
45
Nunc tibi captivos mittet Germania crines;
Fervida vicino flamma vapore nocet.
Exemplique metu torqueor, ecce, mei.
Heu, melior quanto sors tua sorte mea!
Nec nimium rigidas intonuisse minas,
Excute; de rugis crimina multa cadent.
Qui nolet fieri desidiosus, amet!
Non manet officio debitor ille tuo.
Commisit noctes in sua vota duas.'
Tuta triumphatae munere gentis eris.
Talis erat domita Bacchus Gangetide terra;
Saepe mihi dominaeque meae properata voluptas
Dummodo sic, in me durae transite catenae!
Aut tunicam summa deducere turpiter ora
Penelope iuvenum vires temptabat in arcu;
Parcite, formosae, pretium pro nocte pacisci;
Iurgia finieram. scires audisse: rubebat —
O quam saepe comas aliquo mirante rubebis,
Tu gravis alitibus, tigribus ille fuit.
Veste sub iniecta dulce peregit opus.
Tempora noctis eunt; excute poste seram!
Ad mediam? — mediae zona tulisset opem.
Qui latus argueret, corneus arcus erat.
Non habet eventus sordida praeda bonos.
Nec tamen adsueto tardius orta dies!
Et dices: 'empta nunc ego merce probor,
Ergo cum possim sacri pars esse triumphi,
Hoc tu non facies; sed, ne fecisse puteris,
Fallimur, an verso sonuerunt cardine postes,
At nunc sustinui raptis a fronte capillis
Labitur occulte fallitque volubilis aetas,
Non fuit armillas tanti pepigisse Sabinas,
Nescio quam pro me laudat nunc iste Sygambram.
50
Parce tuas in me perdere, victor, opes!
50
Conscia de tergo pallia deme tuo.
50
Raucaque concussae signa dedere fores?
50
Ferreus ingenuas ungue notare genas.
50
Ut celer admissis labitur amnis aquis.
50
Ut premerent sacrae virginis arma caput;
50
Fama tamen memini cum fuit ista mea.'
Adspice cognati felicia Caesaris arma —
Vir bibat usque roga — precibus tamen oscula desint! —
Fallimur — inpulsa est animoso ianua vento.
Adstitit illa amens albo et sine sanguine vultu,
Aera nitent usu, vestis bona quaerit haberi,
E quibus exierat, traiecit viscera ferro
Me miserum! lacrimas male continet oraque dextra
Qua vicit, victos protegit ille manu.
Dumque bibit, furtim si potes, adde merum.
Ei mihi, quam longe spem tulit aura meam!
Caeduntur Pariis qualia saxa iugis.
Canescunt turpi tecta relicta situ —
Filius, et poenae causa monile fuit.
Protegit ingenuas picta rubore genas.
Si bene conpositus somno vinoque iacebit,
Si satis es raptae, Borea, memor Orithyiae,
Exanimis artus et membra trementia vidi —
Forma, nisi admittas, nullo exercente senescit.
Nec tamen indignum est a divite praemia posci;
Sustinet antiquos gremio spectatque capillos,
Consilium nobis resque locusque dabunt.
Huc ades et surdas flamine tunde foris!
Ut cum populeas ventilat aura comas,
Nec satis effectus unus et alter habent;
Munera poscenti quod dare possit, habet.
Ei mihi, non illo munera digna loco!
55
Cum surges abitura domum, surgemus et omnes,
55
Urbe silent tota, vitreoque madentia rore
55
Ut leni Zephyro gracilis vibratur harundo,
55
Certior e multis nec tam invidiosa rapina est.
55
Carpite de plenis pendentes vitibus uvas;
55
Collige cum vultu mentem! reparabile damnum est.
In medium turbae fac memor agmen eas.
Tempora noctis eunt; excute poste seram!
Summave cum tepido stringitur unda Noto;
Plena venit canis de grege praeda lupis.
Praebeat Alcinoi poma benignus ager!
Postmodo nativa conspiciere coma.
Agmine me invenies aut invenieris in illo:
Aut ego iam ferroque ignique paratior ipse,
Suspensaeque diu lacrimae fluxere per ora,
Ecce, quid iste tuus praeter nova carmina vates
Officium pauper numeret studiumque fidemque;
Quidquid ibi poteris tangere, tange, mei.
Quem face sustineo, tecta superba petam.
Qualiter abiecta de nive manat aqua.
Donat? amatoris milia multa leges.
Quod quis habet, dominae conferat omne suae.
Me miserum! monui, paucas quod prosit in horas;
Nox et Amor vinumque nihil moderabile suadent;
Tunc ego me primum coepi sentire nocentem —
Ipse deus vatum palla spectabilis aurea
Est quoque carminibus meritas celebrare puellas
60
Separor a domina nocte iubente mea.
60
Illa pudore vacat, Liber Amorque metu.
60
Sanguis erant lacrimae, quas dabat illa, meus.
60
Tractat inauratae consona fila lyrae.
60
Dos mea; quam volui, nota fit arte mea.
Nocte vir includet, lacrimis ego maestus obortis,
Omnia consumpsi, nec te precibusque minisque
Ter tamen ante pedes volui procumbere supplex;
Qui dabit, ille tibi magno sit maior Homero;
Scindentur vestes, gemmae frangentur et aurum;
Qua licet, ad saevas prosequar usque fores.
Movimus, o foribus durior ipse tuis.
Ter formidatas reppulit illa manus.
Crede mihi, res est ingeniosa dare.
Carmina quam tribuent, fama perennis erit.
Oscula iam sumet, iam non tantum oscula sumet:
Non te formosae decuit servare puellae
At tu ne dubita — minuet vindicta dolorem —
Nec tu, siquis erit capitis mercede redemptus,
Nec dare, sed pretium posci dedignor et odi;
Quod mihi das furtim, iure coacta dabis.
Limina, sollicito carcere dignus eras.
Protinus in vultus unguibus ire meos.
Despice; gypsati crimen inane pedis.
Quod nego poscenti, desine velle, dabo!
65
Verum invita dato — potes hoc — similisque coactae;
65
Iamque pruinosus molitur Lucifer axes,
65
Nec nostris oculis nec nostris parce capillis:
65
Nec te decipiant veteres circum atria cerae.
Blanditiae taceant, sitque maligna Venus.
Inque suum miseros excitat ales opus.
Quamlibet infirmas adiuvat ira manus;
Tolle tuos tecum, pauper amator, avos!
Si mea vota valent, illum quoque ne iuvet, opto;
At tu, non laetis detracta corona capillis,
Neve mei sceleris tam tristia signa supersint,
Qui, quia pulcher erit, poscet sine munere noctem,
Si minus, at certe te iuvet inde nihil.
Dura super tota limina nocte iace!
Pone recompositas in statione comas!
Quod det, amatorem flagitet ante suum!
Sed quaecumque tamen noctem fortuna sequetur,
Tu dominae, cum te proiectam mane videbit,
Parcius exigito pretium, dum retia tendis,
70
Cras mihi constanti voce dedisse nega!
70
Temporis absumpti tam male testis eris.
70
Ne fugiant; captos legibus ure tuis!
Qualiscumque vale sentique abeuntis honorem;
Nec nocuit simulatus amor; sine, credat amari,
Lente nec admisso turpis amante, vale!
Et cave ne gratis hic tibi constet amor!
Vos quoque, crudeles rigido cum limine postes
Saepe nega noctes. capitis modo finge dolorem,
Duraque conservae ligna, valete, fores!
Et modo, quae causas praebeat, Isis erit.
75
Mox recipe, ut nullum patiendi colligat usum,
Neve relentescat saepe repulsus amor.
Surda sit oranti tua ianua, laxa ferenti;
Audiat exclusi verba receptus amans;
Et, quasi laesa prior, nonnumquam irascere laeso —
80
Vanescit culpa culpa repensa tua.
Sed numquam dederis spatiosum tempus in iram:
Saepe simultates ira morata facit.
Quin etiam discant oculi lacrimare coacti,
Et faciant udas illa vel ille genas;
85
Nec, siquem falles, tu periurare timeto —
Commodat in lusus numina surda Venus.
Servus et ad partes sollers ancilla parentur,
Qui doceant, apte quid tibi possit emi;
Et sibi pauca rogent — multos si pauca rogabunt,
90
Postmodo de stipula grandis acervus erit.
Et soror et mater, nutrix quoque carpat amantem;
Fit cito per multas praeda petita manus.
Cum te deficient poscendi munera causae,
Natalem libo testificare tuum!
95
Ne securus amet nullo rivale, caveto;
Non bene, si tollas proelia, durat amor.
Ille viri videat toto vestigia lecto
Factaque lascivis livida colla notis.
Munera praecipue videat, quae miserit alter.
100
Si dederit nemo, Sacra roganda Via est.
Cum multa abstuleris, ut non tamen omnia donet,
Quod numquam reddas, commodet, ipsa roga!
Lingua iuvet mentemque tegat — blandire noceque;
Inpia sub dulci melle venena latent.
105
Haec si praestiteris usu mihi cognita longo,
Nec tulerint voces ventus et aura meas,
Saepe mihi dices vivae bene, saepe rogabis,
Ut mea defunctae molliter ossa cubent.'
Vox erat in cursu, cum me mea prodidit umbra,
110
At nostrae vix se continuere manus,
Quin albam raramque comam lacrimosaque vino
Lumina rugosas distraherentque genas.
Di tibi dent nullosque Lares inopemque senectam,
Et longas hiemes perpetuamque sitim!
—
Tap any Latin word to look it up