Book 4
Intermissa, Venus, diu
Pindarum quisquis studet aemulari,
Quem tu, Melpomene, semel
Qualem ministrum fulminis alitem,
Divis orte bonis, optume Romulae
Dive, quem proles Niobea magnae
Diffugere nives, redeunt iam gramina campis
Donarem pateras grataque commodus,
Ne forte credas interitura quae
O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens,
Est mihi nonum superantis annum
Iam veris comites, quae mare temperant,
Audivere, Lyce, di mea vota, di
Quae cura patrum quaeve Quiritium
Phoebus volentem proelia me loqui
rursus bella moves? parce, precor precor.
Iulle, ceratis ope Daedalea
nascentem placido lumine videris,
cui rex deorum regnum in avis vagas
custos gentis, abes iam nimium diu;
vindicem linguae Tityosque raptor
arboribusque comae;
Censorine, meis aera sodalibus,
longe sonantem natus ad Aufidum
insperata tuae cum veniet pluma superbiae
plenus Albani cadus, est in horto,
inpellunt animae lintea Thraciae,
audivere, Lyce: fis anus et tamen
plenis honorum muneribus tuas,
victas et urbis increpuit lyra,
non sum qualis eram bonae
nititur pennis vitreo daturus
illum non labor Isthmius
permisit expertus fidelem
maturum reditum pollicitus patrum
sensit et Troiae prope victor altae
mutat terra vices et decrescentia ripas
donarem tripodas, praemia fortium
non ante volgatas per artis
et, quae nunc umeris involitant, deciderint comae,
Phylli, nectendis apium coronis;
iam nec prata rigent nec fluvii strepunt
vis formosa videri
Auguste, virtutes in aevum
ne parva Tyrrhenum per aequor
sub regno Cinarae. desine, dulcium
nomina ponto.
clarabit pugilem, non equos inpiger
Iuppiter in Ganymede flavo,
sancto concilio redi.
Pthius Achilles,
flumina praetereunt;
Graiorum, neque tu pessuma munerum
verba loquor socianda chordis:
nunc et qui color est puniceae flore prior rosae
est hederae vis
hiberna nive turgidi.
ludisque et bibis inpudens
per titulos memoresque fastos
vela darem. tua, Caesar, aetas
5
mater saeva Cupidinum,
5
monte decurrens velut amnis, imbres
5
curru ducet Achaico
5
olim iuventas et patrius vigor
5
lucem redde tuae, dux bone, patriae:
5
ceteris maior, tibi miles inpar,
5
Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet
5
ferres, divite me scilicet artium
5
non, si priores Maeonius tenet
5
mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam,
5
multa, qua crinis religata fulges,
5
nidum ponit, Ityn flebiliter gemens,
5
et cantu tremulo pota Cupidinem
5
aeternet, o, qua sol habitabilis
5
fruges et agris rettulit uberes
circa lustra decem flectere mollibus
quem super notas aluere ripas,
victorem neque res bellica Deliis
nido laborum propulit inscium,
instar veris enim voltus ubi tuus
filius quamvis Thetidis marinae
ducere nuda choros:
quas aut Parrhasius protulit aut Scopas,
sedes Homerus, Pindaricae latent
dices “heu,” quotiens te speculo videris alterum,
ridet argento domus, ara castis
infelix avis et Cecropiae domus
lentum sollicitas. ille virentis et
inlustrat oras, maxime principum,
et signa nostro restituit Iovi
iam durum imperiis: abi,
fervet inmensusque ruit profundo
ornatum foliis ducem,
vernique iam nimbis remotis
adfulsit populo, gratior it dies
Dardanas turris quateret tremenda
inmortalia ne speres, monet annus et almum
hic saxo, liquidis ille coloribus
Ceaeque et Alcaei minaces
“quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit,
vincta verbenis avet immolato
aeternum opprobrium, quod male barbaras
doctae psallere Chiae
quem legis expertes Latinae
derepta Parthorum superbis
quo blandae iuvenum te revocant preces.
Pindarus ore,
quod regum tumidas contuderit minas,
insolitos docuere nisus
et soles melius nitent.
cuspide pugnax—
quae rapit hora diem.
sollers nunc hominem ponere, nunc deum
Stesichorique graves Camenae
vel cur his animis incolumes non redeunt genae?”
spargier agno;
regum est ulta libidines.
pulcris excubat in genis.
Vindelici didicere nuper
postibus et vacuum duellis
tempestivius in domum
laurea donandus Apollinari,
ostendet Capitolio:
venti paventem, mox in ovilia
ut mater iuvenem, quem Notus invido
ille, mordaci velut icta ferro
frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas
sed non haec mihi vis, nec tibi talium
nec siquid olim lusit Anacreon
cuncta festinat manus, huc et illuc
dicunt in tenero gramine pinguium
inportunus enim transvolat aridas
quid Marte posses. milite nam tuo
Ianum Quirini clausit et ordinem
10
Pauli purpureis ales oloribus
10
seu per audacis nova dithyrambos
10
sed quae Tibur aquae fertile praefluunt
10
demisit hostem vividus impetus,
10
flatu Carpathii trans maris aequora
10
pinus aut inpulsa cupressus Euro,
10
interitura, simul
10
res est aut animus deliciarum egens.
10
delevit aetas; spirat adhuc amor
10
cursitant mixtae pueris puellae,
10
custodes ovium carmina fistula
10
quercus et refugit te quia luridi
10
Drusus Genaunos, inplacidum genus,
10
rectum evaganti frena licentiae
comissabere Maximi,
verba devolvit numerisque fertur
et spissae nemorum comae
nunc in reluctantis dracones
cunctantem spatio longius annuo
procidit late posuitque collum in
pomifer autumnus fruges effuderit, et mox
gaudes carminibus; carmina possumus
vivuntque conmissi calores
sordidum flammae trepidant rotantes
delectantque deum, cui pecus et nigri
dentes, te quia rugae
Breunosque velocis et arcis
iniecit emovitque culpas
si torrere iecur quaeris idoneum;
lege solutis,
fingent Aeolio carmine nobilem.
egit amor dapis atque pugnae;
dulci distinet a domo,
pulvere Teucro;
bruma recurrit iners.
donare et pretium dicere muneri.
Aeoliae fidibus puellae.
vertice fumum.
colles Arcadiae placent.
turpant et capitis nives.
Alpibus inpositas tremendis
et veteres revocavit artis,
namque et nobilis et decens
seu deos regesque canit, deorum
Romae principis urbium
qualemve laetis caprea pascuis
votis ominibusque et precibus vocat
ille non inclusus equo Minervae
damna tamen celeres reparant caelestia lunae:
non incisa notis marmora publicis,
non sola comptos arsit adulteri
ut tamen noris, quibus advoceris
adduxere sitim tempora, Vergili:
nec Coae referunt iam tibi purpurae
deiecit acer plus vice simplici;
per quas Latinum nomen et Italae
et pro sollicitis non tacitus reis
sanguinem, per quos cecidere iusta
dignatur suboles inter amabilis
intenta fulvae matris ab ubere
curvo nec faciem litore dimovet:
sacra mentito male feriatos
nos ubi decidimus
per quae spiritus et vita redit bonis
crinis et aurum vestibus inlitum
gaudiis: Idus tibi sunt agendae,
sed pressum Calibus ducere Liberum
nec cari lapides tempora, quae semel
maior Neronum mox grave proelium
crevere vires famaque et imperi
15
et centum puer artium
15
morte Centauri, cecidit tremendae
15
vatum ponere me choros
15
iam lacte depulsum leonem
15
sic desideriis icta fidelibus
15
Troas et laetam Priami choreis
15
quo pius Aeneas, quo dives Tullus et Ancus,
15
post mortem ducibus, non “celeres fugae
15
mirata regalisque cultus
15
qui dies mensem Veneris marinae
15
si gestis, iuvenum nobilium cliens,
15
notis condita fastis
15
conmisit immanisque Raetos
15
porrecta maiestas ad ortus
late signa feret militiae tuae
flamma Chimaerae,
et iam dente minus mordeor invido.
dente novo peritura vidit:
quaerit patria Caesarem.
falleret aulam,
pulvis et umbra sumus.
reiectaeque retrorsum Hannibalis minae”
et comites Helene Lacaena
findit Aprilem,
nardo vina merebere.
inclusit volucris dies.
auspiciis pepulit secundis,
solis ab Hesperio cubili.
et, quandoque potentior
sive quos Elea domum reducit
o testudinis aureae
videre Raetis bella sub Alpibus
tutus bos etenim rura perambulat,
sed palam captis gravis, heu nefas, heu,
quis scit an adiciant hodiernae crastina summae
non “incendia Karthaginis inpiae”,
primusve Teucer tela Cydonio
iure sollemnis mihi sanctiorque
nardi parvus onyx eliciet cadum,
quo fugit venus, heu, quove color, decens
spectandus in certamine Martio
custode rerum Caesare non furor
largi muneribus riserit aemuli,
palma caelestis pugilemve equomve
dulcem quae strepitum, Pieri, temperas,
Drusum gerentem Vindelici. quibus
nutrit rura Ceres almaque Faustitas,
nescios fari pueros Achivis
tempora di superi?
eius, “qui domita nomen ab Africa
direxit arcu; non semel Ilios
paene natali proprio, quod ex hac
qui nunc Sulpiciis adcubat horreis,
quo motus? quid habes illius, illius,
devota morti pectora liberae
civilis aut vis exiget otium,
Albanos prope te lacus
dicit et centum potiore signis
o mutis quoque piscibus
mos unde deductus per omne
pacatum volitant per mare navitae;
ureret flammis, etiam latentem
cuncta manus avidas fugient heredis amico
lucratus rediit”, clarius indicant
vexata; non pugnavit ingens
luce Maecenas meus adfluentis
spes donare novas largus amaraque
quae spirabat amores,
quantis fatigaret ruinis,
non ira, quae procudit ensis
20
ponet marmoream sub trabe citrea.
20
munere donat,
20
donatura cycni, si libeat, sonum,
20
tempus Amazonia securi
20
culpari metuit fides,
20
matris in alvo,
20
quae dederis animo.
20
laudes quam “Calabrae Pierides” neque,
20
Idomeneus Sthenelusve solus
20
ordinat annos.
20
curarum eluere efficax.
20
quae me surpuerat mihi
20
indomitas prope qualis undas
20
et miseras inimicat urbis.
illic plurima naribus
flebili sponsae iuvenemve raptum
totum muneris hoc tui est,
dextras obarmet, quaerere distuli
nullis polluitur casta domus stupris,
ni tuis victus Venerisque gratae
cum semel occideris et de te splendida Minos
si chartae sileant quod bene feceris,
dicenda Musis proelia; non ferox
Telephum, quem tu petis, occupavit
ad quae si properas gaudia, cum tua
felix post Cinaram notaque et artium
exercet Auster Pleiadum choro
non qui profundum Danuvium bibunt
duces tura lyraeque et Berecyntiae
plorat et viris animumque moresque
quod monstror digito praetereuntium
nec scire fas est omnia, sed diu
mos et lex maculosum edomuit nefas,
vocibus divum pater adnuisset
fecerit arbitria,
mercedem tuleris. quid foret Iliae
Hector vel acer Deiphobus gravis
non tuae sortis iuvenem puella
velox merce veni: non ego te meis
gratarum facies? sed Cinarae brevis
scindente nubis, inpiger hostium
edicta rumpent Iulia, non Getae,
delectabere tibiae
aureos educit in astra nigroque
Romanae fidicen lyrae:
lateque victrices catervae
laudantur simili prole puerperae,
rebus Aeneae potiore ductos
non, Torquate, genus, non te facundia, non te
Mavortisque puer, si taciturnitas
excepit ictus pro pudicis
dives et lasciva tenetque grata
inmunem meditor tinguere poculis,
annos fata dederunt,
vexare turmas et frementem
non Seres infidique Persae,
mixtis carminibus non sine fistula;
invidet Orco.
quod spiro et placeo, si placeo, tuum est.
consiliis iuvenis revictae
culpam poena premit comes.
alite muros.
restituet pietas;
obstaret meritis invida Romuli?
coniugibus puerisque primus.
compede vinctum.
plena dives ut in domo.
servatura diu parem
mittere equum medios per ignis.
non Tanain prope flumen orti.
25
illic bis pueri die
25
multa Dircaeum levat aura cycnum,
25
sensere, quid mens rite, quid indoles
25
quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen,
25
doctor argutae fidicen Thaliae
25
infernis neque enim tenebris Diana pudicum
25
ereptum Stygiis fluctibus Aeacum
25
vixere fortes ante Agamemnona
25
terret ambustus Phaethon avaras
25
verum pone moras et studium lucri
25
cornicis vetulae temporibus Lycen,
25
sic tauriformis volvitur Aufidus,
25
nosque et profestis lucibus et sacris
numen cum teneris virginibus tuum
tendit, Antoni, quotiens in altos
nutrita faustis sub penetralibus
quis Germania quos horrida parturit
Phoebe, qui Xantho lavis amne crinis,
liberat Hippolytum
virtus et favor et lingua potentium
multi; sed omnes inlacrimabiles
spes et exemplum grave praebet ales
nigrorumque memor, dum licet, ignium
possent ut iuvenes visere fervidi
qui regna Dauni praefluit Apuli,
inter iocosi munera Liberi
laudantes pede candido
nubium tractus: ego apis Matinae
posset, quid Augusti paternus
fetus incolumi Caesare? quis ferae
Dauniae defende decus Camenae,
nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro
vatum divitibus consecrat insulis.
urgentur ignotique longa
Pegasus terrenum equitem gravatus
misce stultitiam consiliis brevem:
multo non sine risu
cum saevit horrendamque cultis
cum prole matronisque nostris,
in morem Salium ter quatient humum.
more modoque
in pueros animus Nerones.
bellum curet Hiberiae?
levis Agyieu.
vincula Pirithoo.
dignum laude virum Musa vetat mori,
nocte, carent quia vate sacro.
Bellerophontem,
dulce est desipere in loco.
dilapsam in cineres facem.
diluviem meditatur agris,
rite deos prius adprecati,
me nec femina nec puer
grata carpentis thyma per laborem
fortes creantur fortibus et bonis:
condit quisque diem collibus in suis
spiritum Phoebus, mihi Phoebus artem
caelo Musa beat. sic Iovis interest
paullum sepultae distat inertiae
semper ut te digna sequare et ultra
ut barbarorum Claudius agmina
virtute functos more patrum duces
30
iam nec spes animi credula mutui
30
plurimum circa nemus uvidique
30
est in iuvencis, est in equis patrum
30
et vitem viduas ducit ad arbores;
30
carminis nomenque dedit poetae.
30
optatis epulis inpiger Hercules,
30
celata virtus. non ego te meis
30
quam licet sperare nefas putando
30
ferrata vasto diruit impetu
30
Lydis remixto carmine tibiis
nec certare iuvat mero
Tiburis ripas operosa parvos
virtus neque inbellem feroces
hinc ad vina redit laetus et alteris
virginum primae puerique claris
clarum Tyndaridae sidus ab infimis
chartis inornatum silebo,
disparem vites. age iam, meorum
primosque et extremos metendo
Troiamque et Anchisen et almae
nec vincire novis tempora floribus.
carmina fingo.
progenerant aquilae columbam.
te mensis adhibet deum;
patribus orti,
quassas eripiunt aequoribus ratis,
totve tuos patiar labores
finis amorum,
stravit humum sine clade victor,
progeniem Veneris canemus.
sed cur heu, Ligurine, cur
concines maiore poeta plectro
doctrina sed vim promovet insitam
te multa prece, te prosequitur mero
Deliae tutela deae, fugacis
ornatus viridi tempora pampino
inpune, Lolli, carpere lividas
(non enim posthac alia calebo
te copias, te consilium et tuos
manat rara meas lacrima per genas?
Caesarem, quandoque trahet ferocis
rectique cultus pectora roborant;
defuso pateris et Laribus tuum
lyncas et cervos cohibentis arcu,
Liber vota bonos ducit ad exitus.
obliviones. est animus tibi
femina) condisce modos, amanda
praebente divos. nam tibi quo die
35
cur facunda parum decoro
35
per sacrum clivum merita decorus
35
utcumque defecere mores,
35
miscet numen, uti Graecia Castoris
35
Lesbium servate pedem meique
35
rerumque prudens et secundis
35
voce quos reddas: minuentur atrae
35
portus Alexandrea supplex
inter verba cadit lingua silentio?
fronde Sygambros;
indecorant bene nata culpae.
et magni memor Herculis.
pollicis ictum
temporibus dubiisque rectus,
carmine curae.
et vacuam patefecit aulam,
nocturnis ego somniis
quo nihil maius meliusve terris
quid debeas, o Roma, Neronibus,
“longas o utinam, dux bone, ferias
rite Latonae puerum canentes,
vindex avarae fraudis et abstinens
Fortuna lustro prospera tertio
iam captum teneo, iam volucrem sequor
fata donavere bonique divi
testis Metaurum flumen et Hasdrubal
praestes Hesperiae!” dicimus integro
rite crescentem face Noctilucam,
ducentis ad se cuncta pecuniae,
belli secundos reddidit exitus
te per gramina Martii
nec dabunt, quamvis redeant in aurum
devictus et pulcher fugatis
sicci mane die, dicimus uvidi,
prosperam frugum celeremque pronos
consulque non unius anni,
laudemque et optatum peractis
40
campi, te per aquas, dure, volubilis.
40
tempora priscum.
40
ille dies Latio tenebris,
40
cum sol Oceano subest.
40
volvere mensis.
40
sed quotiens bonus atque fidus
40
imperiis decus adrogavit.
concines laetosque dies et urbis
qui primus alma risit adorea,
nupta iam dices “ego dis amicum
iudex honestum praetulit utili,
te Cantaber non ante domabilis
publicum ludum super inpetrato
dirus per urbis Afer ut Italas
saeculo festas referente luces
reiecit alto dona nocentium
Medusque et Indus, te profugus Scythes
fortis Augusti reditu forumque
ceu flamma per taedas vel Eurus
reddidi carmen docilis modorum
voltu, per obstantis catervas
miratur, o tutela praesens
litibus orbum.
per Siculas equitavit undas.
vatis Horati.”
explicuit sua victor arma.
Italiae dominaeque Romae.
45
tum meae, si quid loquar audiendum,
45
post hoc secundis usque laboribus
45
non possidentem multa vocaveris
45
te fontium qui celat origines
vocis accedet bona pars et “o sol
Romana pubes crevit et inpio
recte beatum; rectius occupat
Nilusque et Hister, te rapidus Tigris,
pulcher, o laudande!” canam recepto
vastata Poenorum tumultu
nomen beati qui deorum
te beluosus qui remotis
Caesare felix.
fana deos habuere rectos.
muneribus sapienter uti
obstrepit Oceanus Britannis,
teque, dum procedis, “Io Triumphe”
dixitque tandem perfidus Hannibal:
duramque callet pauperiem pati
te non paventis funera Galliae
50
non semel dicemus, “Io Triumphe”
50
“cervi, luporum praeda rapacium,
50
peiusque leto flagitium timet,
50
duraeque tellus audit Hiberiae,
civitas omnis dabimusque divis
sectamur ultro quos opimus
non ille pro caris amicis
te caede gaudentes Sygambri
tura benignis.
fallere et effugere est triumphus.
aut patria timidus perire.
conpositis venerantur armis.
te decem tauri totidemque vaccae,
gens, quae cremato fortis ab Ilio
me tener solvet vitulus, relicta
iactata Tuscis aequoribus sacra
55
matre qui largis iuvenescit herbis
55
natosque maturosque patres
in mea vota,
pertulit Ausonias ad urbis,
fronte curvatos imitatus ignis
duris ut ilex tonsa bipennibus
tertium lunae referentis ortum,
nigrae feraci frondis in Algido,
qua notam duxit, niveus videri,
per damna, per caedis ab ipso
60
cetera fulvos.
60
ducit opes animumque ferro.
non hydra secto corpore firmior
vinci dolentem crevit in Herculem
monstrumve submisere Colchi
maius Echioniaeve Thebae.
65
merses profundo, pulchrior evenit;
luctere, multa proruet integrum
cum laude victorem geretque
proelia coniugibus loquenda.
Carthagini iam non ego nuntios
70
mittam superbos: occidit, occidit
spes omnis et fortuna nostri
nominis Hasdrubale interempto.
nil Claudiae non perficient manus,
quas et benigno numine Iuppiter
75
defendit et curae sagaces
expediunt per acuta belli”.
—
Tap any Latin word to look it up