Carmina — Polymetrics (1-60)

Collis o Heliconii

Vesper adest: iuvenes, consurgite: vesper Olympo

Super alta vectus Attis celeri rate maria

Peliaco quondam prognatae vertice pinus

cultor, Uraniae genus,

exspectata diu vix tandem lumina tollit.

Phrygium ut nemus citato cupide pede tetigit

dicuntur liquidas Neptuni nasse per undas

qui rapis teneram ad virum

surgere iam tempus, iam pinguis linquere mensas;

adiitque opaca silvis redimita loca deae,

Phasidos ad fluctus et fines Aeeteos,

virginem, o Hymenaee Hymen,

iam veniet virgo, iam dicetur hymenaeus.

stimulatus ibi furenti rabie, vagus animis

cum lecti iuvenes, Argivae robora pubis,

5 o Hymen Hymenaee,

5 Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee.

5 devolvit ili acuto sibi pondera silice.

5 auratam optantes Colchis avertere pellem

cinge tempora floribus

cernitis, innuptae, iuvenes? consurgite contra:

itaque ut relicta sensit sibi membra sine viro,

ausi sunt vada salsa cita decurrere puppi,

suave olentis amaraci,

nimirum Oetaeos ostendit Noctifer ignes.

etiam recente terrae sola sanguine maculans

caerula verrentes abiegnis aequora palmis.

flammeum cape, laetus huc,

sic certe est: viden ut perniciter exsiluere?

niveis citata cepit manibus leve typanum,

diva quibus retinens in summis urbibus arces

huc veni niveo gerens

non temere exsiluere; canent quod vincere par est.

typanum, tubam Cybelles, tua, mater, initia,

ipsa levi fecit volitantem flamine currum,

10 luteum pede soccum,

10 Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee.

10 quatiensque terga tauri teneris cava digitis

10 pinea coniungens inflexae texta carinae.

excitusque hilari die

non facilis nobis, aequales, palma parata est:

canere haec suis adorta est tremebunda comitibus

illa rudem cursu prima imbuit Amphitriten.

nuptialia concinens

adspicite, innuptae secum ut meditata requirunt.

“agite ite ad alta, Gallae, Cybeles nemora simul,

quae simul ac rostro ventosum proscidit aequor

voce carmina tinnula

non frustra meditantur; habent memorabile quod sit.

simul ite, Dindymenae dominae vaga pecora,

tortaque remigio spumis incanduit unda,

pelle humum pedibus, manu

nec mirum, penitus quae tota mente laborant.

aliena quae petentes velut exsules loca

emersere freti candenti e gurgite vultus

15 pineam quate taedam.

15 nos alio mentes, alio divisimus aures:

15 sectam meam exsecutae duce me mihi comites

15 aequoreae monstrum Nereides admirantes.

namque Vinia Manilo,

iure igitur vincemur; amat victoria curam.

rapidum salum tulistis truculentaque pelagi

illa, siqua alia, viderunt luce marinas

qualis Idalium colens

quare nunc animos saltem convertite vestros:

et corpus evirastis Veneris nimio odio,

mortales oculis nudato corpore nymphas

venit ad Phrygium Venus

dicere iam incipient, iam respondere decebit.

hilarate erae citatis erroribus animum.

nutricum tenus exstantes e gurgite cano.

iudicem, bona cum bona

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee.

mora tarda mente cedat; simul ite, sequimini

tum Thetidis Peleus incensus fertur amore,

20 nubet alite virgo,

20 Hespere, qui caelo fertur crudelior ignis?

20 Phrygiam ad domum Cybelles, Phrygia ad nemora deae,

20 tum Thetis humanos non despexit hymenaeos,

floridis velut enitens

qui natam possis complexu avellere matris,

ubi cymbalum sonat vox, ubi tympana reboant,

tum Thetidi pater ipse iugandum Pelea sensit.

myrtus Asia ramulis,

complexu matris retinentem avellere natam

tibicen ubi canit Phryx curvo grave calamo,

o nimis optato saeclorum tempore nati

quos hamadryades deae

et iuveni ardenti castam donare puellam.

ubi capita maenades vi iaciunt hederigerae,

heroes, salvete, deum genus, o bona matrum

ludicrum sibi rosido

quid faciunt hostes capta crudelius urbe?

ubi sacra sancta acutis ululatibus agitant,

progenies, salvete iterum

25 nutriunt umore.

25 Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee.

25 ubi suevit illa divae volitare vaga cohors,

25 vos ego saepe meo, vos carmine compellabo,

quare age huc aditum ferens

Hespere, qui caelo lucet iucundior ignis?

quo nos decet citatis celerare tripudiis.”

teque adeo eximie taedis felicibus aucte

perge linquere Thespiae

qui desponsa tua firmes conubia flammma,

simul haec comitibus Attis cecinit notha mulier,

Thessaliae columen Peleu, cui Iuppiter ipse,

rupis Aonios specus,

quae pepigere viri, pepigerunt ante parentes,

thiasus repente linguis trepidantibus ululat,

ipse suos divum genitor concessit amores.

nympha quos super irrigat

nec iunxere prius quam se tuus extulit ardor.

leve tympanum remugit, cava cymbala recrepant,

tene Thetis tenuit pulcherrirma Nereine?

30 frigerans Aganippe,

30 quid datur a divis felici optatius hora?

30 viridem citus adit Idam properante pede chorus.

30 tene suam Tethys concessit ducere neptem

ac domum dominam voca

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee.

furibunda simul anhelans vaga vadit animam agens

Oceanusque, mari totum qui amplectitur orbem?

coniugis cupidam novi,

Hesperus e nobis, aequales, abstulit unam

comitata tympano Attis per opaca nemora dux,

quae simul optatae finito tempore luces

mentem amore revinciens

namque tuo adventu vigilat custodia semper.

veluti iuvenca vitans onus indomita iugi:

advenere, domum conventu tota frequentat

ut tenax hedera huc et huc

nocte latent fures, quos idem saepe revertens,

rapidae ducem secuntur Gallae properipedem.

Thessalia, oppletur laetanti regia coetu:

35 arborem implicat errans.

35 Hespere, mutato comprendis nomine eosdem.

35 itaque, ut domum Cybelles tetigere lassulae,

35 dona ferunt prae se, declarant gaudia vultu.

vosque item simul, integrae

at libet innuptis ficto te carpere questu.

nimio e labore somnum capiunt sine Cerere.

deseritur Cieros, linquunt Phthiotica Tempe

virgines, quibus advenit

quid tum, si carpunt tacita quem mente requirunt?

piger his labante langore oculos sopor operit:

Crannonisque domos ac moenia Larisaea,

par dies, agite in modum

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee.

abit in quiete molli rabidus furor animi.

Pharsalum coeunt, Pharsalia tecta frequentant.

dicite, “o Hymenaee Hymen,

ut flos in saeptis secretus nascitur hortis,

sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis

rura colit nemo, mollescunt colla iuvencis,

40 o Hymen Hymenaee.”

40 ignotus pecori, nullo convulsus aratro,

40 lustravit aethera album, sola dura, mare ferum,

40 non humilis curvis purgatur vinea rastris,

ut libentius, audiens

quem mulcent aurae, firmat sol, educat imber,

pepulitque noctis umbras vegetis sonipedibus,

non glaebam prono convellit vomere taurus,

se citarier ad suum

multi illum pueri, multae optavere puellae;

ibi Somnus excitam Attin fugiens citus abiit:

non falx attenuat frondatorum arboris umbram,

munus, huc aditum ferat

idem cum tenui carptus defloruit ungui,

trepidante eum recepit dea Pasithea sinu.

squalida desertis robigo infertur aratris.

dux bonae Veneris, boni

nulli illum pueri, nullae optavere puellae:

ita de quiete molli rapida sine rabie

ipsius at sedes, quacumque opulenta recessit

45 coniugator amoris.

45 sic virgo, dum intacta manet, dum cara suis est;

45 simul ipsa pectore Attis sua facta recoluit,

45 regia, fulgenti splendent auro atque argento.

quis deus magis anxiis

cum castum amisit polluto corpore florem,

liquidaque mente vidit sine quis ubique foret,

candet ebur soliis, conlucent pocula mensae,

est petendus amantibus?

nec pueris iucunda manet nec cara puellis.

animo aestuante rusum reditum ad vada tetulit.

tota domus gaudet regali splendida gaza.

quem colent homines magis

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee.

ibi maria vasta visens lacrimantibus oculis

pulvinar vero divae geniale locatur

caelitum? o Hymenaee Hymen,

ut vidua in nudo vitis quae nascitur arvo

patriam adlocuta maesta est ita voce miseriter:

sedibus in mediis, Indo quod dente politum

50 o Hymen Hymenaee.

50 nunquam se extollit, nunquam mitem educat uvam,

50 “patria o mei creatrix, patria o mea genetrix,

50 tincta tegit roseo conchyli purpura fuco.

te suis tremulus parens

sed tenerum prono deflectens pondere corpus

ego quam miser relinquens, dominos ut erifugae

haec vestis priscis hominum variata figuris

invocat, tibi virgines

iam iam contingit summum radice flagellum,

famuli solent, ad Idae tetuli nemora pedem,

heroum mira virtutes indicat arte.

zonula solvunt sinus,

hanc nulli agricolae, nulli accoluere iuvenci;

ut apud nivem et ferarum gelida stabula forem

namque fluentisono prospectans litore Diae

te timens cupida novus

at si forte eadem est ulmo coniuncta marito,

et earum omnia adirem furibunda latibula,

Thesea cedentem celeri cum classe tuetur

55 captat aure maritus.

55 multi illam agricolae, multi accoluere iuvenci:

55 ubinam aut quibus locis te positam, patria, reor?

55 indomitos in corde gerens Ariadna furores,

tu fero iuveni in manus

sic virgo, dum intacta manet, dum inculta senescit;

cupit ipsa pupula ad te sibi derigere aciem,

necdum etiam sese quae visit visere credit,

floridam ipse puellulam

cum par conubium maturo tempore adepta est,

rabie fera carens dum breve tempus animus est.

ut pote fallaci quae tunc primum excita somno

dedis a gremio suae

cara viro magis et minus est invisa parenti.

egone a mea remota haec ferar in nemora domo?

desertam in sola miseram se cernat harena.

matris, o Hymenaee Hymen,

et tu ne pugna cum tali coniuge, virgo.

patria, bonis, amicis, genitoribus abero?

immemor at iuvenis fugiens pellit vada remis,

60 o Hymen Hymenaee.

60 non aequum est pugnare, pater cui tradidit ipse,

60 abero foro, palaestra, stadio, et gymnasiis?

60 irrita ventosae linquens promissa procellae.

nil potest sine te Venus

ipse pater cum matre, quibus parere necesse est.

miser ah miser, querendum est etiam atque etiam, anime.

quem procul ex alga maestis Minois ocellis

fama quod bona comprobet

virginitas non tota tua est, ex parte parentum est:

quod enim genus figurae est ego non quod obierim?

saxea ut effigies bacchantis prospicit, eheu,

commodi capere: at potest

tertia pars patri, pars est data tertia matri,

ego mulier, ego adulescens, ego ephebus, ego puer,

prospicit et magnis curarum fluctuat undis,

te volente. quis huic deo

tertia sola tua est. noli pugnare duobus,

ego gymnasi fui flos, ego eram decus olei:

non flavo retinens subtilem vertice mitram,

65 compararier ausit?

65 qui genero sua iura simul cum dote dederunt.

65 mihi ianuae frequentes, mihi limina tepida,

65 non contecta levi velatum pectus amictu,

nulla quit sine te domus

Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee.

mihi floridis corollis redimita domus erat,

non tereti strophio lactentis vincta papillas,

liberos dare, nec parens

linquendum ubi esset orto mihi sole cubiculum.

omnia quae toto delapsa e corpore passim

stirpe nitier: at potest

ego nunc deum ministra et Cybeles famula ferar?

ipsius ante pedes fluctus salis adludebant.

te volente. quis huic deo

ego maenas, ego mei pars, ego vir sterilis ero?

sic neque tum mitrae neque tum fluitantis amictus

70 compararier ausit?

70 ego viridis algida Idae nive amicta loca colam?

70 illa vicem curans toto ex te pectore, Theseu,

quae tuis careat sacris

ego vitam agam sub altis Phrygiae columinibus,

toto animo, tota pendebat perdita mente.

non queat dare praesides

ubi cerva silvicultrix, ubi aper nemorivagus?

ah misera, adsiduis quam luctibus exsternavit

terra finibus: at queat

iam iam dolet quod egi, iam iamque paenitet.”

spinosas Erycina serens in pectore curas

te volente. quis huic deo

roseis ut huic labellis sonitus citus abiit

illa tempestate, ferox quo ex tempore Theseus

75 compararier ausit?

75 geminas deorum ad aures nova nuntia referens,

75 egressus curvis e litoribus Piraei

claustra pandite ianuae,

ibi iuncta iuga resoluens Cybele leonibus

attigit iniusti regis Gortynia tecta.

virgo adest. viden ut faces

laevumque pecoris hostem stimulans ita loquitur.

nam perhibent olim crudeli peste coactam

splendidas quatiunt comas?

“Agedum,” inquit, “age ferox i, fac ut hunc furor agitet,

Androgeoneae poenas exsolvere caedis

tardet ingenuus pudor:

fac uti furoris ictu reditum in nemora ferat,

electos iuvenes simul et decus innuptarum

80 quem tamen magis audiens

80 mea libere nimis qui fugere imperia cupit.

80 Cecropiam solitam esse dapem dare Minotauro.

flet quod ire necesse est.

age caede terga cauda, tua verbera patere,

quis angusta malis cum moenia vexarentur,

flere desine. Non tibi, Au-

fac cuncta mugienti fremitu loca retonent,

ipse suum Theseus pro caris corpus Athenis

runculeia, periculum est

rutilam ferox torosa cervice quate iubam.”

proicere optavit potius quam talia Cretam

ne qua femina pulchrior

ait haec minax Cybelle religatque iuga manu.

funera Cecropiae nec funera portarentur.

85 clarum ab Oceano diem

85 ferus ipse sese adhortans rabidum incitat animo,

85 atque ita nave levi nitens ac lenibus auris

viderit venientem.

vadit, fremit, refringit virgulta pede vago.

magnanimum ad Minoa venit sedesque superbas.

talis in vario solet

at ubi umida albicantis loca litoris adiit

hunc simul ac cupido conspexit lumine virgo

divitis domini hortulo

tenerumque vidit Attin prope marmora pelagi,

regia, quam suavis exspirans castus odores

stare flos hyacinthinus.

facit impetum: ille demens fugit in nemora fera:

lectulus in molli complexu matris alebat,

90 sed moraris, abit dies:

90 ibi semper omne vitae spatium famula fuit.

90 quales Eurotae progignunt flumina myrtos

prodeas, nova nupta.

dea magna, dea Cybelle, dea domina Dindymi,

aurave distinctos educit verna colores,

prodeas, nova nupta, si

procul a mea tuus sit furor omnis, era, domo:

non prius ex illo flagrantia declinavit

iam videtur, et audias

alios age incitatos, alios age rabidos.

lumina quam cuncto concepit corpore flammam

nostra verba. vide ut faces

funditus atque imis exarsit tota medullis.

95 aureas quatiunt comas:

95 heu misere exagitans immiti corde furores,

prodeas, nova nupta.

sancte puer, curis hominum qui gaudia misces,

non tuus levis in mala

quaeque regis Golgos quaeque Idalium frondosum,

deditus vir adultera

qualibus incensam iactastis mente puellam

probra turpia persequens

fluctibus in flavo saepe hospite suspirantem!

100 a tuis teneris volet

100 quantos illa tulit languenti corde timores,

secubare papillis,

quanto saepe magis fulgore expalluit auri,

lenta quin velut adsitas

cum saevum cupiens contra contendere monstrum

vitis implicat arbores,

aut mortem appeteret Theseus aut praemia laudis.

implicabitur in tuum

non ingrata tamen frustra munuscula divis

105 complexum. Sed abit dies:

105 promittens tacito succendit vota labello.

prodeas, nova nupta.

nam velut in summo quatientem bracchia Tauro

o cubile quod omnibus

quercum aut conigeram sudanti cortice pinum

candido pede lecti,

indomitus turbo contorquens flamine robur

quae tuo veniunt ero,

eruit (illa procul radicitus exturbata

110 quanta gaudia, quac vaga

110 prona cadit, † lateque cum eius obvia frangens),

nocte, quae medio die

sic domito saevum prostravit corpore Theseus

gaudeat! sed abit dies:

nequiquam vanis iactantem cornua ventis.

Prodeas, nova nupta.

inde pedem sospes multa cum laude reflexit

tollite, o pueri, faces:

errabunda regens tenui vestigia filo,

115 flammeum video venire.

115 ne labyrintheis e flexibus egredientem

ite, concinite in modum

tecti frustraretur inobservabilis error.

“o Hymen Hymenaee io,

sed quid ego a primo digressus carmine plura

o Hymen Hymenaee.”

commemorem, ut linquens genitoris filia vultum,

ne diu taceat procax

ut consanguineae complexum, ut denique matris,

120 fescennina iocatio,

120 quae misera in gnata deperdita laetabatur,

nec nuces pueris neget

omnibus his Thesei dulcem praeoptarit amorem,

desertum domini audiens

aut ut vecta rati spumosa ad litora Diae

concubinus amorem.

venerit, aut ut eam devinctam lumina somno

da nuces pueris, iners

liquerit immemori discedens pectore coniunx?

125 concubine: satis diu

125 saepe illam perhibent ardenti corde furentem

lusisti nucibus: libet

clarisonas imo fudisse ex pectore voces,

iam servire Talasio.

ac tum praeruptos tristem conscendere montes

concubine, nuces da.

unde aciem in pelagi vastos protenderet aestus,

sordebant tibi vilicae,

tum tremuli salis adversas procurrere in undas

130 concubine, hodie atque heri:

130 mollia nudatae tollentem tegmina surae,

nunc tuum cinerarius

atque haec extremis maestam dixisse querelis,

tondet os. miser ah miser

frigidulos udo singultus ore cientem:

concubine, nuces da.

“sicine me patriis avectam, perfide, ab aris,

diceris male te a tuis

perfide, deserto liquisti in litore, Theseu?

135 unguentate glabris marite

135 sicine discedens neglecto numine divum

abstinere: sed abstine.

immernor ah devota domum periuria portas?

o Hymen Hymenaee io,

nullane res potuit crudelis flectere mentis

o Hymen Hymenaee.

consilium? tibi nulla fuit clementia praesto

scimus haec tibi quae licent

immite ut nostri vellet miserescere pectus?

140 sola cognita: sed marito

140 at non haec quondam blanda promissa dedisti

ista non eadem licent.

voce mihi, non haec miserae sperare iubebas,

o Hymen Hymenaee io,

sed conubia laeta, sed optatos hymenaeos:

o Hymen Hymenaee.

quae cuncta aerii discerpunt irrita venti.

nupta, tu quoque quae tuus

nunc iam nulla viro iuranti femina credat,

145 vir petet cave ne neges,

145 nulla viri speret sermones esse fideles:

ne petitum aliunde eat.

quis dum aliquid cupiens animus praegestit apisci,

o Hymen Hymenaee io,

nil metuunt iurare, nihil promittere parcunt:

o Hymen Hymenaee.

sed simul ac cupidae mentis satiata libido est,

en tibi domus ut potens

dicta nihil meminere, nihil periuria curant.

150 et beata viri tui:

150 certe ego te in medio versantem turbine leti

quae tibi sine serviat

eripui et potius germanum amittere crevi

(o Hymen Hymenaee io,

quam tibi fallaci supremo in tempore deessem:

o Hymen Hymenaee).

pro quo dilaceranda feris dabor alitibusque

usque dum tremulum movens

praeda neque iniecta tumulabor mortua terra.

155 cana tempus anilitas

155 quaenam te genuit sola sub rupe leaena,

omnia omnibus adnuit.

quod mare conceptum spumantibus exspuit undis.

o Hymen Hymenaee io,

quae Syrtis, quae Scylla rapax, quae vasta Charybdis,

o Hymen Hymenaee.

talia qui reddis pro dulci praemia vita?

transfer omine cum bono

si tibi non cordi fuerant conubia nostra,

160 limen aureolos pedes,

160 saeva quod horrebas prisci praecepta parentis,

rasilemque subi forem.

at tamen in vestras potuisti ducere sedes

o Hymen Hymenaee io,

quae tibi iucundo famularer serva labore

o Hymen Hymenaee.

candida permulcens liquidis vestigia lymphis

adspice unus ut accubans

purpureave tuum constemens veste cubile.

165 vir tuus Tyrio in toro

165 sed quid ego ignaris nequiquam conqueror auris

totus immineat tibi.

exsternata malo, quae nullis sensibus auctae

o Hymen Hymenaee io,

nec missas audire queunt nec reddere voces?

o Hymen Hymenaee.

ille autem prope iam mediis versatur in undis,

illi non minus ac tibi

nec quisquam adparet vacua mortalis in alga.

170 pectore uritur intimo

170 sic nimis insultans extremo tempore saeva

flamma, sed penite magis

fors etiam nostris invidit questibus auris.

o Hymen Hymenaee io,

Iuppiter omnipotens, utinam ne tempore primo

o Hymen Hymenaee.

Gnosia Cecropiae tetigissent litora puppes,

mitte bracchiolum teres,

indomito nec dira ferens stipendia tauro

175 praetextate, puellulae:

175 perfidus in Creta religasset navita funem,

iam cubile adeat viri.

nec malus hic celans dulci crudelia forma

o Hymen Hymenaee io,

consilia in nostris requiesset sedibus hospes!

o Hymen Hymenaee.

nam quo me referam? quali spe perdita nitor?

o bonae senibus viris

Idaeosne petam montes? ah, gurgite lato

180 cognitae bene feminae,

180 discernens ponti truculentum ubi dividit aequor?

conlocate puellulam.

an patris auxilium sperem, quemne ipsa reliqui

o Hymen Hymenaee io,

respersum iuvenem fraterna caede secuta?

o Hymen Hymenaee.

coniugis an fido consoler memet amore,

iam licet venias, marite:

quine fugit lentos incurvans gurgite remos?

185 uxor in thalamo tibi est

185 praeterea nullo litus, sola insula, tecto,

ore floridulo nitens

nec patet egressus pelagi cingentibus undis:

alba parthenice velut

nulla fugae ratio, nulla spes: omnia muta,

luteumve papaver.

omnia sunt deserta, ostentant omnia letum.

at, marite, (ita me iuvent

non tamen ante mihi languescent lumina morte,

190 caelites) nihilo minus

190 nec prius a fesso secedent corpore sensus

pulcher es, neque te Venus

quam iustam a divis exposcam prodita multam

neglegit. sed abit dies:

caelestumque fidem postrema comprecer hora.

perge, ne remorare.

quare, facta virum multantes vindice poena

non diu remoratus es,

Eumenides, quibus anguino redimita capillo

195 iam venis. bona te Venus

195 frons exspirantis praeportat pectoris iras,

iuverit, quoniam palam

huc huc adventate, meas audite querelas,

quod cupis cupis et bonum

quas ego, vae miserae, extremis proferre medullis

non abscondis amorem.

cogor inops, ardens, amenti caeca furore.

ille pulveris Africi

quae quoniam verae nascuntur pectore ab imo,

200 siderumque micantium

200 vos nolite pati nostrum vanescere luctum,

subducat numerum prius,

sed quali solam Theseus me mente reliquit,

qui vestri numerare vult

tali mente, deae, funestet seque suosque.”

multa milia ludi.

has postquam maesto profudit pectore voces

ludite ut libet, et brevi

supplicium saevis exposcens anxia factis,

205 liberos date. non decet

205 adnuit invicto caelestum numine rector,

tam vetus sine liberis

quo nutu tellus atque horrida contremuerunt

nomen esse, sed indidem

aequora concussitque micantia sidera mundus.

semper ingenerari.

ipse autem caeca mentem caligine Theseus

Torquatus volo parvulus

consitus oblito dimisit pectore cuncta

210 matris e gremio suae

210 quae mandata prius constanti mente tenebat,

porrigens teneras manus

dulcia nec maesto sustollens signa parenti

dulce rideat ad patrem

sospitem Erechtheum se ostendit visere portum

semihiante labello.

namque ferunt olim, classi cum moenia divae

sit suo similis patri

linquentem gnatum ventis concrederet Aegeus,

215 Manlio et facile insciis

215 talia complexum iuveni mandata dedisse:

noscitetur ab omnibus

“gnate mihi longe iucundior unice vita,

et pudicitiam suae

gnate, ego quem in dubios cogor dimittere casus

matris indicet ore.

reddite in extrema nuper mihi fine senectae,

talis illius a bona

quandoquidem fortuna mea ac tua fervida virtus

220 matre laus genus adprobet

220 eripit invito mihi te, cui languida nondum

qualis unica ab optima

lumina sunt gnati cara saturata figura,

matre Telemacho manet

non ego te gaudens laetanti pectore mittam,

fama Penelopeo.

nec te ferre sinam fortunae signa secundae,

claudite ostia, virgines:

sed primum multas expromam mente querelas

225 lusimus satis. at, boni

225 canitiem terra atque infuso pulvere foedans,

coniuges, bene vivite et

inde infecta vago suspendam lintea malo,

munere adsiduo valentem

nostros ut luctus nostraeque incendia mentis

exercete iuventam.

carbasus obscurata decet ferrugine Hibera.

quod tibi si sancti concesserit incola Itoni,

230 quae nostrum genus ac sedes defendere Erechthei

adnuit, ut tauri respergas sanguine dextram,

tum vero facito ut memori tibi condita corde

haec vigeant mandata, nec ulla oblitteret aetas,

ut simul ac nostros invisent lumina collis,

235 funestam antennae deponant undique vestem

candidaque intorti sustollant vela rudentes,

quam primum cernens ut laeta gaudia mente

agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.”

haec mandata prius constanti mente tenentem

240 Thesea ceu pulsae ventorum flamine nubes

aerium nivei montis liquere cacumen.

at pater, ut summa prospectum ex arce petebat

anxia in adsiduos absumens lumina fletus,

cum primum inflati conspexit lintea veli,

245 praecipitem sese scopulorum e vertice iecit

amissum credens immiti Thesea fato.

sic funesta domus ingressus tecta paterna

morte ferox Theseus, qualem Minoidi luctu

obtulerat mente immemori, talem ipse recepit.

250 quae tum prospectans cedentem maesta carinam

multiplices animo volvebat saucia curas.

at parte ex alia florens volitabat Iacchus

cum thiaso satyrorum et Nysigenis silenis

te quaerens, Ariadna, tuoque incensus arnore.

255 quae tum alacres passim lymphata mente furebant

euhoe bacchantes, euhoe capita inflectentes.

harum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos,

pars e divulso iactabant membra iuvenco,

pars sese tortis serpentibus incingebant,

260 pars obscura cavis celebrabant orgia cistis,

orgia quae frustra cupiunt audire profani,

plangebant aliae proceris tympana palmis

aut tereti tenuis tinnitus aere ciebant,

multis raucisonos efflabant cornua bombos

265 barbaraque horribili stridebat tibia cantu.

talibus amplifice vestis decorata figuris

pulvinar complexa suo velabat amictu.

quae postquam cupide spectando Thessala pubes

expleta est, sanctis coepit decedere divis.

270 hic, qualis flatu placidum mare matutino

horrificans Zephyrus proclivas incitat undas

aurora exoriente vagi sub limina solis,

quae tarde primum clementi flamine pulsae

procedunt, leviterque sonant plangore cachinni,

275 post vento crescente magis magis increbescunt

purpureaque procul nantes ab luce refulgent,

sic tum vestibuli linquentes regia tecta

ad se quisque vago passim pede discedebant.

quorum post abitum princeps e vertice Peli

280 advenit Chiron portans silvestria dona:

nam quoscumque ferunt campi, quos Thessala magnis

montibus ora creat, quos propter fluminis undas

aura parit flores tepidi fecunda Favoni,

hos indistinctis plexos tulit ipse corollis,

285 quo permulsa domus iucundo risit odore.

confestim Penios adest, viridantia Tempe,

Tempe quae silvae cingunt super impendentes,

naiasin linquens Doris celebranda choreis,

non vacuus: namque ille tulit radicitus altas

290 fagos ac recto proceras stipite laurus,

non sine nutanti platano lentaque sorore

flammati Phaethontis et aeria cupressu.

haec circum sedes late contexta locavit,

vestibulum ut molli velatum fronde vireret.

295 post hunc consequitur sollerti corde Prometheus

extenuata gerens veteris vestigia poenae

quam quondam silici restrictus membra catena

persolvit pendens e verticibus praeruptis.

inde pater divum sancta cum coniuge natisque

300 advenit, caelo te solum, Phoebe, relinquens

unigenamque simul cultricem montibus Idri:

Pelea nam tecum pariter soror adspernata est

nec Thetidis taedas voluit celebrare iugalis.

qui postquam niveis flexerunt sedibus artus,

305 large multiplici constructae sunt dape mensae,

cum interea infirmo quatientes corpora motu

veridicos Parcae coeperunt edere cantus.

his corpus tremulum complectens undique vestis

candida purpurea talos incinxerat ora,

310 at roseae niveo residebant vertice vittae,

aeternumque manus carpebant rite laborem.

laeva colum molli lana retinebat amictum,

dextera tum leviter deducens fila supinis

formabat digitis, tum prono in pollice torquens

315 libratum tereti versabat turbine fusum,

atque ita decerpens aequabat semper opus dens,

laneaque aridulis haerebant morsa labellis

quae prius in levi fuerant exstantia filo.

ante pedes autem candentis mollia lanae

320 vellera virgati custodibant calathisci.

haec tum clarisona vellentes vellera voce

talia divino fuderunt carmine fata,

carmine perfidiae quod post nulla arguet aetas:

“o decus eximium magnis virtutibus augens,

325 Emathiae tutamen opis, clarissime nato,

accipe quod laeta tibi pandunt luce sorores,

veridicum oraclum. sed vos, quae fata secuntur,

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

adveniet tibi iam portans optata maritis

330 Hesperus, adveniet fausto cum sidere coniunx,

quae tibi flexanimo mentem perfundat amore

languidulosque paret tecum coniungere somnos

levia substernens robusto bracchia collo.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

335 nulla domus tales unquam contexit amores,

nullus amor tali coniunxit foedere amantes

qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

nascetur vobis expers terroris Achilles,

340 hostibus haud tergo, sed forti pectore notus,

qui persaepe vago victor certamine cursus

flammea praevertet celeris vestigia cervae.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

non illi quisquam bello se conferet heros,

345 cum Phrygii Teucro manabunt sanguine campi

Troicaque obsidens longinquo moenia bello

periuri Pelopis vastabit tertius heres.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

illius egregias virtutes claraque facta

350 saepe fatebuntur gnatorum in funere matres,

cum incultum cano solvent a vertice crinem

putridaque infirmis variabunt pectora palmis.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

namque velut densas praecerpens messor aristas

355 sole sub ardenti flaventia demetit arva,

Troiugenum infesto prosternet corpora ferro.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

testis erit magnis virtutibus unda Scamandri,

quae passim rapido diffunditur Hellesponto,

360 cuius iter caesis angustans corporum acervis

alta tepefaciet permixta flumina caede.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

denique testis erit morti quoque reddita praeda

cum teres excelso coacervatum aggere bustum

365 excipiet niveos percussae virginis artus.

Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

nam simul ac fessis dederit fors copiam Achivis

urbis Dardaniae Neptunia solvere vincla,

alta Polyxenia madefient caede sepulcra,

370 quae, velut ancipiti succumbens victima ferro,

proiciet truncum submisso poplite corpus.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

quare agite optatos animi coniungite amores.

accipiat coniunx felici foedere divam,

375 dedatur cupido iam dudum nupta marito.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

non illam nutrix orienti luce revisens

hesterno collum poterit circumdare filo

(currite ducentes subtegmina, currite, fusi),

380 anxia nec mater discordis maesta puellae

secubitu caros mittet sperare nepotes.

currite ducentes subtegmina, currite, fusi.”

talia praefantes quondam felicia Pelei

carmina divino cecinerunt pectore Parcae.

385 praesentes namque ante domos invisere castas

heroum et sese mortali ostendere coetu

caelicolae nondum spreta pietate solebant.

saepe pater divum templo in fulgente, revisens

annua cum festis venissent sacra diebus,

390 conspexit terra centum procumbere tauros.

saepe vagus Liber Parnasi vertice summo

Thyiadas effusis euantis crinibus egit,

cum Delphi tota certatim ex urbe ruentes

acciperent laeti divum fumantibus aris.

395 saepe in letifero belli certamine Mavors

aut rapidi Tritonis era aut Rhamnusia virgo

armatas hominum est praesens hortata catervas.

sed postquam tellus scelere est imbuta nefando,

iustitiamque omnes cupida de mente fugarunt,

400 perfudere manus fraterno sanguine fratres,

destitit exstinctos natus lugere parentes,

optavit genitor primaevi funera nati

Liber ut innuptae poteretur flore novercae,

ignaro mater substernens se impia nato

405 impia non verita est divos scelerare parentes,

omnia fanda nefanda malo permixta furore

iustificam nobis mentem avertere deorum.

quare nec talis dignantur visere coetus

nec se contingi patiuntur lumine claro.