§1.1
lusimus, Octaui, gracili modulante Thalia atque ut araneoli tenuem formauimus orsum. lusimus: haec propter Culicis sint carmina dicta, omnis ut historiae per ludum consonet ordo notitiae, doctumque uoces, licet inuidus adsit. quisquis erit culpare iocos Musamque paratus, pondere uel culicis leuior famaque feretur. posterius grauiore sono tibi Musa loquetur nostra, dabunt cum securos mihi tempora fructus, ut tibi digna tuo poliantur carmina sensu. Latonae magnique Iouis decus, aurea proles, Phoebus erit nostri princeps et carminis auctor et recanente lyra fautor, siue educat illum Arna Chimaereo Xanthi perfusa liquore, seu decus Asteriae, seu qua Parnasia rupes hinc atque hinc patula praepandit cornua fronte, Castaliaeque sonans liquido pede labitur unda. quare Pierii laticis decus, ite, sorores Naides, et celebrate deum plaudente chorea. et tu sancta Pales, ad quam uentura recurrit agrestum bona secura sit cura tenentis aerios nemorum cultus siluasque uirentis: te cultrice uagus saltus feror inter et antra. Et tu cui meritis oritur fiducia chartis, Octaui uenerande, meis adlabere coeptis, sancte puer, tibi namque canit non pagina bellum triste Iouis ponitque Phlegra, Giganteo sparsa est quae sanguine tellus, nec Centaureos Lapithas compellit in ensis, urit Erichthonias Oriens non ignibus arces, non perfossus Athos nec magno uincula ponto iacta meo quaerent iam sera uolumine famam, non Hellespontus pedibus pulsatus equorum, Graecia cum timuit uenientis undique Persas, mollia sed tenui decurrere carmina uersu uiribus acta suis Phoebo duce ludere gaudent. haec tibi, sancte puer, memorabimus, haec tibi restet gloria perpetuum lucens mansura per aeuum. et tibi sede pia maneat locus, et tibi sospes debita felicis memoretur uita per annos, grata, bonis lucens. sed nos ad coepta feramur. Igneus aetherias iam Sol penetrarat in arces candidaque aurato quatiebat lumina curru, crinibus et roseis tenebras Aurora fugarat: propulit e stabulis ad pabula laeta capellas pastor, et excelsi montis iuga summa petiuit, florida qua patulos uelabant gramina collis. iam siluis dumisque uagae, iam uallibus abdunt corpora, iamque omni celeres e parte uagantes tondebant tenero uiridantia gramina morsu. scrupea desertis haerebant ad caua ripis, pendula proiectis carpuntur et arbuta ramis, densaque uirgultis auide labrusca petuntur. haec suspensa rapit carpente cacumina morsu, uel salicis lentae uel quae noua nascitur alnus; haec teneras fruticum sentis rimatur, at illa imminet in riui prostantis imaginis umbram. O bona pastoris, si quis non pauperis usum mente prius docta fastidiat et probet illi somnia luxuriae spretis incognita curis quae lacerant auidas inimico pectore mentes. si non Assyrio feruent bis lauta colore Attalicis opibus data uellera, si nitor auri sub laqueare domus animum non angit auarum, picturaeque decus, lapidum nec fulgor in ulla cognitus utilitate manet, nec pocula Gra(??)um Alconis referunt Boethique toreuma, nec Indi conchea baca maris pretio est; at pectore puro saepe super tenero prosternit gramine corpus, florida cum tellus gemmantis picta per herbas uere notat dubiis distincta coloribus arua. atque illum, calamo laetum recanente palustri, otiaque inuidiae degentem fraude remota, pollentemque sibi, uiridi cum palmite lucens Tmolia pampineo subter coma uelat amictu. illi sunt gratae rorantes lacte capellae, et nemus et fecunda Pales et uallibus intus semper opaca nouis manantia fontibus antra. Quis magis optato queat esse beatior aeuo, quam qui mente procul pura sensuque probando non auidas agnouit opes nec tristia bella, nec funesta timet ualidae certamina classis, non, spoliis dum sancta deum fulgentibus ornet templa, nec euectus finem transcendat habendi, aduersum saeuis ultro caput hostibus offert? illi falce deus colitur non arte politus, ille colit lucos, illi Panchaia tura floribus agrestes herbae uariantibus addunt, illi dulcis adest requies et pura uoluptas libera, simplicibus curis huc imminet, omnis derigit huc sensus, haec cura est subdita cordi, quolibet in requiem uictu ut contentus abundet, iucundoque liget languentia corpora somno. o pecudes, o Panes, et o gratissima tempe fontis Hamadryadum, quarum non diuite cultu aemulus Ascraeo pastori quisque poeta securam placido traducit pectore uitam. Talibus in studiis baculo dum nixus apricas pastor agit curas et dum non arte canora compacta solidum modulatur harundine carmen, tendit ineuectus radios Hyperionis ardor, lucidaque aetherio ponit discrimina mundo, qua iacit Oceanum flammas in utrumque rapacis. et iam compellente uagae pastore capellae ima susurrantis repetebant ad uada lymphae, quae subter uiridem residebant caerula muscum. iam medias operum partis euectus erat sol, cum densas pastor pecudes cogebat in umbras. ut procul aspexit luco residere uirenti Delia diua, tuo, quo quondam uicta furore uenit Nyctelium fugiens Cadmeis Agaue, infandas scelerata manus et caede cruenta quae gelidis bacchata iugis requieuit in antro posterius poenam nati de morte futuram. hic etiam uiridi ludentes Panes in herba et Satyri Dryadesque chorus egere puellae Naiadum in coetu. non tantum Oeagrius Hebrum restantem tenuit ripis siluasque canendo, quantum te pernice morantur, diua, chorea multa tuo laetae fundentes gaudia uultu. ipsa loci natura domum resonante susurro quis dabat et dulci fessas refouebat in umbra. nam primum prona surgebant ualle patentes aeriae platanus, inter quas impia lotos, impia, quae socios Ithaci maerentis abegit, hospita dum nimia tenuit dulcedine captos. at quibus insigni curru proiectus equorum ambustus Phaethon luctu mutauerat artus Heliades, teneris implexae bracchia truncis, candida fundebant tentis uelamina ramis. posterius, cui Demophoon aeterna reliquit perfidiam lamentanti mala: perfide multis, perfide Demophoon, et nunc deflende puellis! quam comitabantur fatalia carmina quercus, quercus ante datae Cereris quam semina uitae: illas Triptolemi mutauit sulcus aristis. hic magnum Argoae naui decus edita pinus proceros decorat siluas hirsuta per artus, ac petit aeriis contingere montibus astra. ilicis et nigrae species et fleta cupressus umbrosaeque monent fagus hederaeque ligantes bracchia, fraternos plangat ne populus ictus, ipsaeque escendunt ad summa cacumina lentae pinguntque aureolos uiridi pallore corymbos. quis aderat ueteris myrtus non nescia fati. at uolucres patulis residentes dulcia ramis carmina per uarios edunt resonantia cantus. his suberat gelidis manans e fontibus unda quae leuibus placidum riuis sonat acta liquorem. et quaqua geminas auium uox obstrepit auris; hac querulae referunt uoces quis nantia limo corpora lympha fouet; sonitus alit aeris echo, argutis et cuncta fremunt ardore cicadis. at circa passim fessae cubuere capellae excelsisque super dumis, quos leniter adflans aura susurrantis poscit confundere uenti. Pastor, ut ad fontem densa requieuit in umbra, mitem concepit proiectus membra soporem, anxius insidiis nullis, sed lentus in herbis securo pressos somno mandauerat artus. stratus humi dulcem capiebat corde quietem, ni fors incertos iussisset ducere casus. nam solitum uoluens ad tempus tractibus isdem immanis uario maculatus corpore serpens mersus ut in limo magno sub sideris aestu obuia uibranti carpens grauis aere linguae squamosos late torquebat motibus orbis. tollebant aurae uenientis ad omnia uisus. iam magis atque magis corpus reuolubile uoluens attollit nitidis pectus fulgoribus, effert sublimi ceruice caput, cui crista superne edita purpureo lucens maculatur amictu, aspectuque micant flammarum lumina toruo. metabat sese circum loca, cum uidet ingens aduersum recubare ducem gregis. acrior instat lumina diffundens intendere et obuia toruos saepius arripiens infringere, quod sua quisquam ad uada uenisset. naturae computat arma, ardet mente, furit stridoribus, intonat ore, flexibus euersis torquetur corporis orbis manant sanguineae per tractus undique guttae, spiritibus rumpit fauces. cui cuncta paranti paruulus hunc prior umoris conterret alumnus, et mortem uitare monet per acumina. namque qua diducta genas pandebant lumina, gemmans hac senioris erat mature pupula telo icta leui, cum prosiluit furibundus et illum obtritum morti misit; cui dissitus omnis spiritus excessit sensus. tum torua tenentem lumina respexit serpentem comminus, inde impiger, exanimus, uix compos mente refugit, et ualidum dextra detraxit ab arbore truncum. qui casus sociarit opem numenne deorum prodere sit dubium, ualuit sed uincere tali horrida squamosi uoluentia terga draconis, atque reluctantis crebris foedeque petentis ictibus ossa ferit, cingunt qua tempora cristae. et quod erat tardus somni languore remoto nescius aspiciens timor obcaecauerat artus hoc minus impleuit dira formidine mentem. quem postquam uidit caesum languescere, sedit. Iam quatit et biiugis oriens Erebois equos nox, et piger aurata procedit Vesper ab Oeta, cum grege compulso pastor duplicantibus umbris uadit et in fessos requiem dare comparat artus. cuius ut intrauit leuior per corpora somnus languidaque effuso requierunt membra sopore, effigies ad eum culicis deuenit et illi tristis ab euentu cecinit conuicia mortis. 'quis, inquit, meritis ad quae delatus acerbas cogor adire uices? tua dum mi carior ipsa uita fuit uita, rapior per inania uentis. tu lentus refoues iucunda membra quiete, ereptus taetris ex cladibus: at mea manes uiscera Lethaeas cogunt tranare per undas. praeda Charonis agor. uidi ut flagrantia taedis limina conlucent infernis omnia templis. obuia Tisiphone, serpentibus undique compta, et flammas et saeua quatit mihi uerbera. pone Cerberus et diris latrantia rictibus ora, anguibus hinc atque hinc lurent cui colla reflexis, sanguineique micant ardorem luminis orbes. heu quid ab officio digressa est gratia, cum te restitui superis leti iam limine ab ipso? praemia sunt pietatis ubi, pietatis honores? in uanas abiere uices, ex rure recessit iustitiae prior illa fides. instantia uidi alterius, sine respectu mea fata relinquens. ad parilis agor euentus. fit poena merenti. poena sit exitium; modo sit dum grata uoluntas, exsistat par officium. feror auia carpens auia Cimmerios inter distantia lucos; quem circa tristes densentur in ostia Poenae nam uinctus sedet immanis serpentibus Otos, deuinctum maestus procul aspiciens Ephialten, conati quondam cum sint rescindere mundum. et Tityos, Latona, tuae memor anxius irae (implacabilis ira nimis) iacet alitis esca. terreor a tantis insistere, terreor, umbris, ad Stygias reuocatus aquas. uix ultimus amni exstat nectareas diuum qui prodidit escas, gutturis arenti reuolutus in omnia sensu. quid saxum procul aduerso qui monte reuoluit, contempsisse dolor quem numina uincit acerbans otia quaerentem frustratibus? ite, puellae, ite, quibus taedas accendi tristis Erinys, sicut Hymen, praefata, dedit conubia mortis. atque alias alio densant super agmine turmas, impietate fera uecordem Colchida matrem, anxia sollicitis meditantem uulnera natis: iam Pandionias miseranda prole puellas, quarum uox Ityn edit Ityn, quo Bistonius rex orbus epops maeret uolucris euectus in auras. at discordantes Cadmeo semine fratres iam truculenta ferunt infestaque lumina corpus alter in alterius, iamque auersatur uterque, impia germani manat quod sanguine dextra. eheu mutandus numquam labor! auferor ultra in diuersa magis, distantia nomina cerno. Elysium tranamus, agor delatus ad undam. obuia Persephone comites heroidas urget aduersas praeferre faces. Alcestis ab omni inuiolata manet cura, quod saeua mariti in Chalcodoniis Admeti cura morata est. ecce Ithaci coniunx semper decus, Icariotis, femineum concepta decus manet, et procul illa turba ferox iuuenum telis confixa procorum. quid misera Eurydice tantum maerore recesti? poenane respectus et nunc manet Orpheos in te? audax ille quidem, qui mitem Cerberon umquam credidit aut ulli Ditis placabile numen, nec timuit Phlegethonta furentem ardentibus undis, nec maesta obtenta Ditis ferrugine regna, ecfossasque domos ac Tartara nocte cruenta obsita, nec facilis Ditis, sine iudice, sedes, iudice, qui uitae post mortem uindicat acta. sed fortuna ualens audacem fecerat ante. iam rapidi steterant amnes et turba ferarum blanda uoce sequax regionem insiderat Orphei; iamque imam uiridi radicem mouerat alte quercus humo, steterant amnest, siluaeque sonorae sponte sua cantus rapiebant cortice auara. labentis biiugis etiam per sidera Luna pressit equos: et tu currentis, menstrua uirgo, auditura lyram tenuisti nocte relicta. haec eadem potuit Ditis te uincere coniunx, Eurydicenque ultro ducendam reddere: non fas, non erat in uitam diuae exorabile mortis. illa quidem nimium manis experta seueros praeceptum signabat iter, nec rettulit intus lumina nec diuae corrupit munera lingua. sed tu crudelis, crudelis tu magis, Orpheu. oscula cara petens rupisti iussa deorum. dignus amor uenia, gratum, si Tartara nossent, peccatum; meminisse grauest. uos saecla piorum, uos manet heroum contra manus. hic et uterque Aeacides: Peleus namque et Telamonia uirtus per secura patris laetantur numina, quorum conubiis Venus et Virtus iniunxit honorem. hunc rapit Hesiona, ast illum Nereis amauit. assidet huic iuuenis, sociatae gloria sortis, acer inexcessum, referens a nauibus ignis Argolicis Phrygios turba trepidante repulsos. o quis non referat talis diuortia belli, quae Troiae uidere uiri uidereque Grai, Teucria cum magno manaret sanguine tellus, et Simois Xanthique liquor, Sigeaque propter litora, cum Troas saeui ducis Hectoris ira truderet in classis inimica mente Pelasgas, uulnera tela neces ignis inferre paratos? ipsa sudis namque Ida parens feritatis et ipsa Ida faces altrix cupidis praebebat alumnis, omnis ut in cineres Rhoetei litoris ora classibus ambustis flamma lacrimante daretur. hinc erat oppositus contra Telamonius heros, obiectoque dabat clipeo certamina, et illinc Hector erat, Troiae summum decus, acer uterque (fulminibus ueluti fragor est e turbine nisis), hic manibus telisque super eriperet reditus, alter Vulcania ferro uulnera protectus depellere nauibus instat. hoc erat Aeacides uultu laetatus honore, Dardaniaeque alter fuso quod sanguine campis Hectoreo uictor lustrauit corpore Troiam. rursus acerba fremunt, Paris hunc quod letat, et huius arma dolis Ithaci uirtus quod concidit icta. huic gerit auersos proles Laertia uultus, et iam Strymonii Rhesi uictorque Dolonis Palladio laetatur ouans, rursusque tremescit iam Ciconas iamque horret atrox Laestrygone limen. illum Scylla rapax canibus succincta Molossis Aetnaeusque Cyclops, illum Zanclaea Carybdis pallentesque lacus et squalida Tartara terrent. hic et Tantaleae generamen prolis Atrides assidet, Argiuum lumen, quo flamma regente Doris Erichthonias prostrauit funditus arces. reddidit heu Graius poenas tibi, Troia, ruenti, Hellespontiacis obiturus reddidit undis. illa uices hominum testata est copia quondam, ne quisquam propriae fortunae munere diues iret ineuectus caelum super. omne propinquo frangitur inuidiae telo decus. ibat in altum uis Argea petens patriam ditataque praeda arcis Erichthoniae. comes huic erat aura secunda per placidum cursu pelagus. Nereis ad undas signa dabat, sparsim flexis super icta carinis: cum seu caelesti fato seu sideris ortu undique mutatur caeli nitor, omnia uentis, omnia turbinibus sunt anxia. iam maris unda sideribus certat consurgere, iamque superne corripere et solis et sidera cuncta minatur ac ruere in terras caeli fragor. hic modo laetans copia nunc miseris circumdatur anxia fatis, immoriturque super fluctus et saxa Capherei Euboicas aut per cautes Aegaeaque late litora, cum Phrygiae passim uaga praeda perempta omnis in aequoreo fluitat iam naufraga fluctu. hic alii resident pariles uirtutis honore heroes mediisque siti sunt sedibus omnes, omnes Roma decus magni quos suspicit orbis. hic Fabii Deciique; hic est et Horatia uirtus, hic et fama uetus numquam moritura Camilli. Curtius et mediis quem quondam sedibus urbis deuotum bellis consumpsit gurges in unda. Mucius et prudens ardorem corpore passus, cui cessit Lydi timefacta potentia regis. hic Curius clarae socius uirtutis et ille flamminius deuota dedit qui corpora flammae. iure igitur talis, sedes pietatis, honores, Scipiadasque duces, quorum deuota triumphis moenia sub lappis Libycae Carthaginis horrent. illi laude sua uigeant, ego Ditis opacos cogor adire lacus, uiduos a lumine Phoebi, et uastum Phlegethonta pati, quo, maxime Minos, conscelerata pia discernis uincula sede. ergo quom causam mortis, tum dicere uitae, uerberibus saeuae cogunt sub iudice Poenae, cum mihi tu sis causa mali, nec conscius adsis, sed tolerabilius cures. haec immemor audis? ut tamen audieris, dimittes omnia uentis, et mea diffusas rapientur dicta per auras. digredior numquam rediturus. tu cole fontem et uiridis nemorum siluas et pascua laetus.' dixit et extrema tristis cum uoce recessit. Hunc ubi sollicitum dimisit inertia uitae interius grauiter regementem, nec tulit ultra sensibus infusum culicis de morte dolorem, quantumcumque sibi uires tribuere seniles, quis tamen infestum pugnans deuicerat hostem, riuum propter aquae, uiridi sub fronde latentem conformare locum capit impiger. hunc et in orbem destinat ac ferri capulum repetiuit in usum, gramineam uiridi ut foderet de caespite terram. iam memor inceptum peragens sibi cura laborem congestum cumulauit opus, atque aggere multo telluris tumulus formatum creuit in orbem, quem circum lapidem leui de marmore formans conserit assiduae curae memor. hic et acanthos et rosa purpureum crescens pudibunda per orbem et uiolae omne genus. hic est et Spartica myrtus atque hyacinthos et hic Cilici crocus editus aruo, laurus item Phoebi surgens decus. hic rhododaphne liliaque et roris non auia cura marini, herbaque turis opes priscis imitata Sabina, chrysanthusque hederaeque nitor pallente corymbo, et bocchus Libyae regis memor. hic amarantus, bumastusque uirens et semper florida tinus. non illinc narcissus abest, cui gloria formae igne cupidineo proprios exarsit in artus, et quoscumque nouant uernantia tempora flores. his tumulus super inseritur. tum fronte locatur elogium tacita format quod littera uoce. PARVE CVLEX PECVDVM CVSTOS TIBI TALE MERENTI FVNERIS OFFICIVM VITAE PRO MVNERE REDDIT.
Tap any Latin word to look it up