Iam vaga caelo sidera fulgens
Aurora fugat.
surgit Titan radiante coma
mundoque diem reddit clarum,
5
age. tot tantis onerata malis,
repete assuetos iam tibi questus
atque aequoreas vince Alcyonas,
vince et volucres Pandionias:
gravior namque his fortuna tua est.
10
semper, genetrix, deflenda mihi,
prima meorum causa malorum,
tristes questus natae exaudi,
si quis remanet sensus in umbris,
utinam ante manu grandaeva sua
15
mea rupisset stamina Clotho,
tua quam maerens vulnera vidi
oraque foedo sparsa cruore!
o lux semper funesta mihi,
tempore ab illo
20
lux es tenebris invisa magis:
tulimus saevae iussa novercae,
hostilem animum vultusque truces,
illa illa meis tristis Erinys
thalamis Stygios praetulit ignes
25
teque extinxit, miserande pater,
modo cui totus paruit orbis
ultra Oceanum terga dedere,
cuique Britanni
ducibus nostris ante ignoti
30
iurisque sui.
coniugis, heu me, pater, insidiis
oppresse iaces servatque domus
cum prole tua capta tyranno.
Fulgore primo captus et fragili bono
35
fallacis aulae quisquis attonitus stupet,
subito† latentis ecce Fortunae impetu
modo praepotentem cernat eversam domum
stirpem que Claudi, cuius imperio fuit
subiectus orbis, paruit liber diu
40
Oceanus et recepit invitus rates.
en qui Britannis primus imposuit iugum,
ignota tantis classibus texit freta
interque gentes barbaras tutus fuit
et saeva maria, coniugis scelere occidit;
45
mox illa gnati: cuius extinctus iacet
frater venenis, maeret infelix soror
eademque coniunx nec graves luctus valet
ira coacta tegere crudelis viri;
quem sancta refugit semper, atque odio pari
50
ardens maritus mutua flagrat face.
animum dolentis nostra solatur fides
pietasque frustra: vincit immitis dolor
consilia nostra nec regi mentis potest
generosus ardor, sed malis vires capit.
55
heu quam nefandum prospicit noster timor
scelus, quod utinam numen avertat deum.
O mea nullis aequanda malis
fortuna, licet
repetam luctus, Electra tuos.
60
tibi maerenti caesum licuit
flere parentem,
scelus ulcisci vindice fratre,
tua quem pietas hosti rapuit
texitque fides:
65
me crudeli sorte parentes
raptos prohibet lugere timor
fratrisque necem deflere vetat,
in quo fuerat spes una mihi
totque malorum breve solamen.
70
nunc in luctus servata meos
magni resto nominis umbra.
Vox en nostras perculit aures
tristis alumnae; cesset thalamis
inferre gradus tarda senectus?
75
Excipe nostras lacrimas, nutrix,
testis nostri fida doloris.
Quis te tantis solvet curis,
miseranda, dies?
Qui me Stygias mittet ad umbras.
80
Omina quaeso sint ista procul.
Non vota meos tua nunc casus,
sed fata regunt.
Dabit afflictae meliora deus
tempora mitis; tu modo blando
85
vince obsequio placata virum
Vincam saevos ante leones
tigresque truces,
fera quam saevi corda tyranni.
odit genitos sanguine claro,
90
spernit superos hominesque simul,
nec fortunam capit ipse suam
quam dedit illi per scelus ingens
infanda parens, licet ingratum
dirae pudeat munere matris
95
hoc imperium cepisse, licet
tantum munus morte rependat,
feret hunc titulum post fata tamen
femina longo semper in aevo.
Animi retine verba furentis,
temere emissam comprime vocem.
100
Toleranda quamvis patiar, haud umquam queant
nisi morte tristi nostra finiri mala.
genetrice caesa, per scelus rapto patre,
orbata fratre, miseriis luctu obruta,
maerore pressa, coniugi invisa ac meae
105
subiecta famulae luce non grata fruor,
trepidante semper corde non mortis metu,
sed sceleris— absit crimen a fatis meis,
mori iuvabit; poena nam gravior nece est
videre tumidos et truces miserae mihi
110
vultus tyranni iungere atque hosti oscula. no
timere nutus cuius obsequium meus
haud ferre posset fata post fratris dolor
scelere interempti, cuius imperium tenet
et sorte gaudet auctor infandae necis.
115
quam saepe tristis umbra germani meis
offertur oculis, membra cum solvit quies
et fessa fletu lumina oppressit sopor:
modo facibus atris armat infirmas manus
oculosque et ora fratris infestus petit,
120
modo trepidus idem refugit in thalamos meos
persequitur hostis atque inhaerenti mihi
violentus ensem per latus nostrum rapit.
tunc tremor et ingens excutit somnos pavor
renovatque luctus et metus miserae mihi.
125
adice his superbam paelicem, nostrae domus
spoliis nitentem”, cuius in munus suam
Stygiae parentem natus imposuit rati,
quam dira post naufragia superato mari
ferro interemit saevior pelagi fretis:
130
quae spes salutis post nefas tantum mihi?
inimica victrix imminet thalamis meis
odioque nostri flagrat et pretium stupri
iustae maritum coniugis poscit caput.
emergere umbris et fer auxilium tuae
135
natae invocanti, genitor, aut Stygios sinus
tellure rupta pande, quo praeceps ferar.
Frustra parentis invocas manes tui,
miseranda, frustra, nulla cui prolis suae
manet inter umbras cura: qui nato suo
140
praeferre potuit sanguine alieno satum
genitamque fratris coniugem pactus sibi
toris nefandis flebili iunxit face.
hinc orta series facinorum: caedes, doli,
regni cupido, sanguinis clari sitis;
145
mactata soceri concidit thalamis gener
victima, tuis ne fieret hymenaeis potens.
pro facinus ingens! feminae est munus datus
Silanus et cruore foedavit suo
patrios penates,-criminis ficti reus.
150
intravit hostis, ei mihi, captam domum,
dolis novercae principis factus gener
idemque natus, iuvenis infandi ingeni,
scelerum capacis, dira cui genetrix facem
accendit et te iunxit invitam metu.
155
tantoque victrix facta successu ferox
ausa imminere est orbis imperio sacri.
quis tot referre facinorum formas potest
et spes nefandas feminae et blandos dolos
regnum petentis per gradus scelerum omnium?
160
tunc sancta Pietas extulit trepidos gradus
vacuamque Erinys saeva funesto pede
intravit aulam, polluit Stygia face
sacros penates, iura naturae furens
fasque omne rupit: miscuit coniunx viro
165
venena saeva, cecidit atque eadem sui
mox scelere nati; tu quoque extinctus iaces,
deflende nobis semper infelix puer,
modo sidus orbis, columen augustae domus,
Britanniae, heu me, nunc levis tantum cinis
170
et tristis umbra; saeva cui lacrimas dedit
etiam noverca, cum rogis artus tuos
dedit cremandos membraque et vultus deo
similes volanti funebris flamma abstulit.
Extinguat et me, ne manu nostra cadat!
175
Natura vires non dedit tantas tibi.
Dolor ira maeror miseriae luctus dabunt.
Vince obsequendo potius immitem virum.
Vt fratrem ademptum scelere restituat mihi?
Incolumis ut sis ipsa, labentem ut domum
180
genitoris olim subole restituas tua.
Expectat aliam principis subolem domus;
me dira miseri fata germani trahunt.
Confirmet animum civium tantus favor.
Solatur iste nostra, non relevat mala.
185
Vis magna populi est.
Respiciet ipse coniugem,
Invisa cunctis nempe.
Nondum uxor est.
Iuvenilis ardor impetu primo furit,
190
languescit idem facile nec durat diu
in Venere turpi, ceu levis flammae vapor:
amor perennis coniugis castae manet.
violare prima quae toros ausa est tuos
animumque domini famula possedit diu,
195
iam metuit eadem—
Subiecta et humilis, atque monumenta extruit
quibus timorem fassa testatur suum.
et hanc levis fallaxque destituet deus
volucer Cupido: «it licet forma eminens.
200
opibus superba, gaudium capiet breve.
Passa est similes ipsa dolores
regina deum,
cum se formas vertit in omnes
dominus caeli divumque pater-
205
et modo pennas sumpsit oloris
modo Sidonii cornua tauri,
aureus idem fluxit in imbri;
fulgent caelo sidera Ledae,
patrio residet Bacchus Olympo,
210
deus Alcides possidet Heben
nec Iunonis iam timet iras,
cuius gener est qui fuit hostis,
vicit sapiens tamen obsequium
coniugis altae pressusque dolor:
215
sola Tonantem tenet aetherio'
secura toro maxima Iuno,
nec mortali captus forma
deserit altam Iuppiter aulam,
tu quoque, terris altera Iuno,
220
soror Augusti coniunxque, graves
vince dolores.
Iungentur ante saeva sideribus freta
et ignis undae, Tartaro tristi polus,
lux alma tenebris, roscidae nocti dies,
225
quam cum scelesti coniugis mente impia
mens nostra, semper fratris extincti memor.
utinam nefandi principis dirum caput
obruere flammis caelitum rector paret,
qui saepe terras fulmine infesto quatit
230
mentesque nostras ignibus terret sacris
novisque monstris; vidimus caelo iubar
ardens cometam pandere infestam facem,
qua plaustra tardus noctis aeterna vice
regit Bootes, frigore Arctoo rigens:
235
en ipse diro spiritu saevi ducis
polluitur aether, gentibus clades novas
minantur astra, quas regit dux impius.
non tam ferum Typhona neglecto Iove
irata Tellus edidit quondam parens:
240
hic gravior illo pestis, hic hostis deum
hominumque templis expulit superos suis
civesque patria, spiritum fratri abstulit,
hausit cruorem matris— et lucem videt
fruiturque vita noxiam atque animam trahit!
245
pro summe genitor, tela cur frustra iacis
invicta totiens temere regali manu?
in tam nocentem dextra cur cessat tua?
utinam suorum facinorum poenas luat
Nero insitivus, Domitio genitus patre,
250
orbis tyrannus, quem premit turpi iugo
morumque vitiis nomen Augustum inquinat!
Indignus ille, fateor, est thalamis tuis,
sed cede fatis atque fortunae tuae,
alumna, quaeso neve violentam move
255
iram mariti, forsitan vindex deus
existet aliquis, Iactus et veniet dies.
Gravi deorum nostra iam pridem domus
urgetur ira, prima quam pressit Tenus
furore miserae dura genetricis meae,
260
quae nupta demens nupsit incesta face,
oblita nostri, coniugis, legum immemor.
illi soluta crine, succincta anguibus
ultrix Erinys venit ad Stygios toros
raptasque thalamis sanguine extinxit faces:
265
incendit ira principis pectus truci
caedem in nefandam: cecidit infelix parens,
heu, nostra ferro meque perpetuo obruit
extincta luctu; coniugem traxit suum
natumque ad umbras, prodidit lapsam domum.
270
Renovare luctus parce cum fletu pios,
manes parentis neve sollicita tuae,
graves furoris quae sui poenas dedit.
Quae fama modo venit ad aures?
utinam falso credita perdat
275
frustra totiens iactata fidem,
nec nova coniunx nostri thalamos
principis intret teneatque suos
nupta penates Claudia proles;
edat partu pignora pacis
280
qua tranquillus gaudeat orbis
servetque decus Roma aeternum,
fratris thalamos sortita tenet
maxima Iuno;
soror Augusti sociata toris
285
cur a patria pellitur aula?
sancta quid illi prodest pietas
divusque pater,
quid virginitas castusque pudor?
nos quoque nostri sumus immemores
post fata ducis, cuius stirpem
290
prodimus aegro suadente metu.
vera priorum virtus quondam
Romana fuit verumque genus
Martis in illis sanguisque viris,
illi reges hac expulerunt
295
urbe superbos
ultique tuos sunt bene manes,
virgo, dextra caesa parentis
ne servitium paterere grave et
improba ferret praemia victrix
300
dira libido.
te quoque bellum triste secutum est,
mactata tua miseranda manu,
nata Lucreti,
stuprum saevi passa tyranni.
dedit infandi sceleris poenas
305
cum Tarquinio Tullia coniunx,
quae per caesi membra parentis
egit saevos impia currus
laceroque seni violenta rogos
nata negavit.
310
haec quoque nati videre nefas
saecula magnum,
cum Tyrrhenum rate ferali
princeps captam fraude parentem
misit in aequor.
properant placidos linquere portus
315
iussi nautae,
resonant remis pulsata freta:
fertur in altum provecta ratis,
quae resoluto robore labens
pressa dehiscit sorbetque mare.
320
tollitur ingens clamor ad astra
cum femineo mixtus planctu.
mors ante oculos dira vagatur;
quaerit leti sibi quisque fugam:
alii lacerae puppis tabulis
325
haerent nudi fluctusque secant,
repetunt alii litora nantes;
multos mergunt fata profundo,
scindit vestes Augusta suas
laceratque comas
330
rigat et maestis fletibus ora.
postquam spes est nulla salutis,
ardens ira, iam victa malis:
'haec' exclamat 'mihi pro tanto
munere reddis praemia, nate?
335
hac sum, fateor, digna carina,
quae te genui, quae tibi lucem
atque imperium nomenque dedi
Caesaris amens.
exere vultus Acheronte tuos
340
poenisque meis pascere, coniunx:
ego causa tuae, miserande, necis
natoque tuo funeris auctor
en, ut merui, ferar ad manes
inhumata tuos,
345
obruta saevis aequoris undis'.
feriunt fluctus ora loquentis,
ruit in pelagus
rursumque salo pressa resurgit,
pellit palmis cogente metu
350
freta, set cedit fessa labori.
mansit tacitis in pectoribus
spreta tristi iam morte fides:
multi dominae ferre auxilium
pelago fractis viribus audent,
355
bracchia quamvis lenta trahentem
voce hortantur manibusque levant.
quid tibi saevi
fugisse maris profuit undas?
ferro es nati moritura tui,
cuius facinus vix posteritas,
360
tarde semper saecula credent.
furit ereptam pelagoque dolet
vivere matrem
impius, ingens geminatque nefas:
ruit in miserae fata parentis
365
patiturque moram sceleris nullam.
missus peragit iussa satelles:
reserat dominae pectora ferro.
caedis moriens illa ministrum
rogat infelix,
370
utero dirum condat ut ensem:
'hic est, hic est fodiendus' ait
'ferro, monstrum qui tale tulit
post hanc vocem
cum supremo mixtam gemitu
375
animam tandem
per fera tristem vulnera reddit.
Quid me, potens Fortuna, fallaci mihi
blandita vultu, sorte contentum mea
alte extulisti, gravius ut ruerent edita
380
.receptus arce totque prospicerem metus?
melius latebam procul ab invidiae malis
remotus inter Corsici rupes maris,
ubi liber animus et sui iuris mihi
semper vacabat studia recolenti mea.
385
o quam iuvabat, quo nihil maius parens
Natura genuit, operis immensi artifex,
caelum intueri, solis et currus sacros
mundique motus solis alternas vices
orbemque Phoebea, astra quem cingunt vaga,
390
lateque fulgens aetheris magni decus;
qui si senescit, tantus in caecum chaos
casurus iterum: tunc adest mundo dies
supremus ille, qui premat genus impium
caeli ruina, rursus ut stirpem novam
395
generet renascens melior, ut quondam tulit
iuvenis, tenente regna Saturno poli.
tunc illa virgo, numinis magni dea,
Iustitia, caelo missa cum sancta Fide
terris regebat mitis humanum genus.
400
non bella norant, non tubae fremitus truces,
non arma gentes, cingere assuerant suas
muris nec urbes: pervium cunctis iter,
communis usus omnium rerum fuit;
et ipsa Tellus laeta fecundos sinus
405
pandebat ultro, tam piis felix parens
et tuta alumnis. alia sed suboles minus
conspecta mitis, tertium sollers genus
novas ad artes extitit, sanctum tamen;
mox inquietum, quod sequi cursu feras
410
auderet acres, fluctibus tectos gravi
extrahere pisces rete vel calamo levi
decipere volucres crate vel
tenere laqueo, premere subiectos iugo
tauros feroces, vomere immunem prius
415
sulcare terram, laesa quae fruges suas
interius alte condidit sacro sinu.
sed in parentis viscera intravit suae
deterior aetas: eruit ferrum grave
aurumque, saevas mox et armavit manus;
420
partita fines regna constituit, novas
extruxit urbes/ tecta defendit sua,
aliena telis aut petit praedae imminens.
neglecta terras fugit et mores feros
hominum et cruenta caede pollutas manus
425
Astraea virgo, siderum magnum decus.
cupido belli crevit atque auri fames
totum per orbem, maximum exortum est malum
luxuria, pestis blanda, cui vires dedit
roburque longum tempus atque error gravis.
430
collecta vitia per tot aetates diu
in nos redundant: saeculo premimur gravi,
quo scelera regnant, saevit impietas furens,
turpi libido Venere dominatur potens,
luxuria victrix orbis immensas opes
435
iam pridem avaris manibus, ut perdat, rapit.
sed ecce, gressu fertur attonito Nero
trucique vultu, quid ferat mente horreo.
Perage imperata: mitte, qui Plauti mihi
Sullaeque caesi referat abscisum caput.
Iussa haud morabor: castra confestim petam.
440
Nihil in propinquos temere constitui decet.
Iustum esse facile est cui vacat pectus metu.
Magnum timoris remedium clementia est.
Extinguere hostem maxima est virtus ducis.
Servare cives maior est patriae patri.
445
Praecipere mitem convenit pueris senem.
Regenda magis est fervida adolescentia.
Aetate in hac sat esse consilii reor.
Vt facta superi comprobent semper tua.
Stulte verebor, ipse cum faciam, deos.
450
Hoc plus verere quod licet tantum tibi.
Fortuna nostra cuncta permittit mihi.
Crede obsequenti parcius: levis est dea.
Inertis est nescire quid liceat sibi.
Id facere laus est quod decet, non quod licet.
455
Calcat iacentem vulgus.
Ferrum tuetur principem.
Decet timeri Caesarem.
Metuant necesse est—
Iussisque nostris pareant.
460
Statuam ipse.
Respectus ensis faciet.
An patiar ultra sanguinem nostrum peti,
inultus et contemptus ut subito opprimar?
exilia non fregere summotos procul
465
Plautum atque Sullam, pertinax quorum furor
armat ministros sceleris in caedem meam,
absentium cum maneat etiam ingens favor
in urbe nostra, qui fovet spes exulum.
tollantur hostes ense suspecti mihi,
470
invisa coniunx pereat et carum sibi
fratrem sequatur, quicquid excelsum est cadat.
Pulcrum eminere est inter illustres viros,
consulere patriae, parcere afflictis, fera
caede abstinere tempus atque irae dare,
475
orbi quietem, saeculo pacem suo.
haec summa virtus, petitur hac caelum via.
sic ille patriae primus Augustus parens
complexus astra est colitur et templis deus.
illum tamen Fortuna iactavit diu
480
terra marique per graves belli vices,
hostes parentis donec oppressit, sui;
tibi numen incruenta summisit suum
et dedit habenas imperi facili manu
nutuque terras maria subiecit tuo.
485
invidia tristis victa consensu pio
cessit; senatus, equitis accensus favor;
plebisque votis atque iudicio patrum
tu pacis auctor, generis humani arbiter
electus orbem iam sacra specie regis
490
patriae parens: quod nomen ut serves petit
suosque cives Roma commendat tibi.
Munus deorum est, ipsa quod servit mihi
Roma et senatus quodque ab invitis preces
humilesque voces exprimit nostri metus.
495
servare cives principi et patriae graves,
claro tumentes genere quae dementia est,
cum liceat una voce suspectos sibi
mori iubere? Brutus in caedem ducis,
a quo salutem tulerat, armavit manus:
500
invictus acie, gentium domitor, Iovi
aequatus altos ipse per honorum gradus
Caesar nefando civium scelere occidit.
quantum cruoris Roma tum vidit sui.
lacerata totiens! ille qui meruit pia
505
virtute caelum, divus Augustus, viros
quot interemit nobiles, iuvenes senes
sparsos per orbem, cum suos mortis metu
fugerent penates et trium ferrum ducum,
tabula notante deditos tristi neci!
510
exposita rostris capita caesorum patres
videre maesti, flere nec licuit suos,
non gemere dira tabe polluto foro,
stillante sanie per putres vultus gravi.
nec finis hic cruoris aut caedis stetit:
515
pavere volucres et feras saevas diu
tristes Philippi, † hausit et Siculum mare
classes virosque † saepe cedentes suos.
concussus orbis viribus magnis ducum:
superatus acie puppibus Nilum petit
520
fugae paratis, ipse periturus brevi:
hausit cruorem incesta Romani ducis
Aegyptus iterum; nunc leves umbras tegit.
illic sepultum est impie gestum diu
civile bellum, condidit tandem suos
525
iam fessus enses victor hebetatos feris
vulneribus, et continuit imperium metus.
armis fideque militis tutus fuit,
pietate nati factus eximia deus,
post fata consecratus et templis datus.
530
nos quoque manebunt astra, si saevo prior
ense occuparo quicquid infestum est mihi
dignaque nostram subole fundaro domum.
Implebit aulam stirpe caelesti tuam
generata divo Claudiae gentis decus,
535
sortita fratris more Iunonis toros.
Incesta genetrix detrahit generi fidem,
animusque numquam coniugis iunctus mihi.
Teneris in annis haud satis clara est fides,
pudore victus cum tegit flammas amor.
540
Hoc equidem et ipse credidi frustra diu,
manifesta quamvis pectore insociabili
vultuque signa properent odium mei,
tandem quod ardens statuit ulcisci dolor.
dignamque thalamis coniugem inveni meis
545
genere atque forma, victa cui cedat Venus
Iovisque coniunx et ferox armis dea.
Probitas fidesque coniugis, mores pudor
placeant marito: sola perpetuo manent
subiecta nulli mentis atque animi bona;
550
florem decoris singuli carpunt dies.
Omnes in unam contulit laudes deus
talemque nasci fata voluerunt mihi.
Recedet a te (temere ne credas) amor.
Quem summovere fulminis dominus nequit,
555
caeli tyrannum, saeva qui penetrat freta
Ditisque regna, detrahit superos polo?
Volucrem esse Amorem fingit immitem deum
mortalis error, armat et telis manus
arcuque sacras, instruit saeva face
560
genitumque credit Venere, Vulcano satum:
vis magna mentis blandus atque animi calor
Amor est; iuventa gignitur, luxu otio
nutritur inter laeta Fortunae bona.
quem si fovere atque alere desistas, cadit
565
brevique vires perdit extinctus suas.
Hanc esse vitae maximam causam reor,
per quam voluptas oritur; interitu caret,
cum procreetur semper humanum genus
Amore grato, qui truces mulcet feras.
570
hic mihi iugales praeferat taedas deus
iungatque nostris igne Poppaeam toris.
Vix sustinere possit hos thalamos dolor
videre populi, sancta nec pietas sinat.
Prohibebor unus facere quod cunctis licet?
575
Maiora populus semper a summo exigit.
Libet experiri, viribus fractus meis
an cedat animis temere conceptus favor.
Obsequere potius civibus placidus tuis.
Male imperatur, cum regit vulgus duces.
580
Nihil impetrare cum valet, iuste dolet.
Exprimere ius est, ferre quod nequeunt preces?
Negare durum est.
Remittat ipse.
Levis atque vana.
585
Excelsa metuit.
Facile opprimetur. merita te divi patris
aetasque frangat coniugis, probitas pudor.,
Desiste tandem, iam gravis nimium mihi,
instare: liceat facere quod Seneca improbat.
590
et ipse populi vota iam pridem moror,
cum portet utero pignus et partem mei.
quin destinamus proximum thalamis diem?
Tellure rupta Tartaro gressum extuli,
Stygiam cruenta praeferens dextra facem
595
thalamis scelestis: nubat his flammis meo
Poppaea nato iuncta, quas vindex manus
dolorque matris vertet ad tristes rogos.
manet inter umbras impiae caedis mihi
semper memoria, manibus nostris gravis
600
adhuc inultis: reddita est meritis meis
funesta merces puppis et pretium imperi
nox illa qua naufragia deflevi mea;
comitum necem natique crudelis nefas
deflere votum fuerat— haud tempus datum est
605
lacrimis, sed ingens scelere geminavit nefas.
perempta ferro, foeda vulneribus sacros
intra penates spiritum effudi gravem
erepta pelago, sanguine extinxi meo
nec odia nati: saevit in nomen ferus
610
matris tyrannus, obrui meritum cupit,
simulacra, titulos destruit matris metu
totum per orbem quem dedit poenam in meam
puero regendum noster infelix amor.
extinctus umbras agitat infestus meas
615
flammisque vultus noxios coniunx petit,
instat', minatur, imputat fatum mihi
tumulumque nati, poscit auctorem necis,
iam parce: dabitur, tempus haud longum peto.
ultrix Erinys impio dignum parat
620
letum tyranno, verbera et turpem fugam
poenasque quis et Tantali vincat sitim,
dirum laborem Sisyphi, Tityi alitem
Ixionisque membra rapientem rotam.
licet extruat marmoribus atque auro tegat
625
superbus aulam, limen armatae ducis
servent cohortes, mittat immensas opes
exhaustus orbis, supplices dextram petant
Parthi cruentam, regna divitias ferant:
veniet dies tempusque quo reddat sui3
630
animam nocentem sceleribus, iugulum hostibus
desertus ac destructus et cunctis egens.
heu, quo labor, quo vota ceciderant mea?
quo te furor provexit attonitum tuus
et fata, nate, cedat ut tantis malis
635
genetricis ira quae tuo scelere occidit?
utinam antequam te parvulum in lucem edidi
aluique, saevae nostra lacerassent ferae
viscera: sine ullo scelere, sine sensu innocens
meus occidisses; iunctus atque haerens mihi
640
semper quietam cerneres sedem inferum,
proavos patremque, nominis magni viros,
quos nunc pudor luctusque perpetuus manet
ex te, nefande, meque quae talem tuli.
quid tegere cesso Tartaro vultus meos,
645
noverca coniunx mater infelix meis?
Parcite lacrimis urbis festo
laetoque die, ne tantus amor
nostrique favor principis acres
suscitet iras vobisque ego sim
650
causa malorum, non hoc primum
pectora vulnus mea senserunt:
graviora tuli; dabit hic nostris
finem curis vel morte dies:
non ego saevi cernere cogar
655
coniugis ora,
non invisos intrare mihi
thalamos famulae;
soror Augusti, non uxor ero.
absint tantum tristes poenae
660
letique metus.
scelerum diri, miseranda, viri
potes hoc demens sperare memor?
hos ad thalamos servata diu
victima tandem funesta cades.
665
sed quid patrios saepe penates
respicis udis confusa genis?
propera tectis efferre gradus,
linque cruentam principis aulam.
En illuxit suspecta diu,
670
fama totiens iactata dies:
cessit thalamis Claudia diri
pulsa Neronis,
quos iam victrix Poppaea tenet,
cessat pietas dum nostra gravi
675
compressa metu segnisque dolor.
ubi Romani vis est populi,
fregit claros quae saepe duces,
dedit in victae leges patriae,
fasces dignis civibus olim,
680
iussit bellum pacemque, feras
gentes domuit,
captos reges carcere clausit?
gravis en oculis undique nostris
iam Poppaeae fulget imago,
685
iuncta Neroni!
685
affligat humo violenta manus
similes nimium vultus dominae
ipsamque toris detrahat altis
petat infestis mox et flammis
telisque feris principis aulam.
690
Quo trepida gressum coniugis thalamis tui
effers, alumna, quidve secretum petis
turbata vultu? cur genae fletu madent?
certe petitus precibus et votis dies
nostris refulsit: Caesari iuncta es tuo
695
taeda iugali, quem tuus cepit decor
et culpa †Senecae, tradidit vinctum tibi
genetrix Amoris, maximum numen, Venus.
o qualis altos quanta pressisti toros
residens in aula! vidit attonitus tuam
700
formam senatus, tura cum superis dares
sacrasque grato spargeres aras mero,
velata summum flammeo tenui caput;
et ipse lateri iunctus atque haerens tuo
sublimis inter civium laeta omina
705
incessit habitu atque ore laetitiam gerens
princeps superbo: talis emersam freto
spumante Peleus coniugem accepit Thetin,
quorum toros celebrasse caelestes ferunt,
pelagique numen omne consensu pari.
710
quae subita vultus causa mutavit tuos?
quid pallor iste, quid ferant lacrimae doce.
Confusa tristi proximae noctis metu
visuque, nutrix, mente turbata feror,
defecta sensu. laeta nam postquam dies
715
'sideribus atris cessit et nocti polus,
inter Neronis iuncta complexus mei
somno resolvor; nec diu placida frui
quiete licuit. visa nam thalamos meos
celebrare turba est maesta: resolutis comis
720
matres Latinae flebiles planctus dabant;
inter tubarum saepe terribilem sonum
sparsam cruore coniugis genetrix mei
vultu minaci saeva quatiebat facem,
quam dum sequor coacta praesenti metu,
725
diducta subito patuit ingenti mihi
tellus hiatu; lata quo praeceps toros
cerno iugales pariter et miror meos,
in quis residi fessa. venientem intuor
comitante turba coniugem quondam meum
730
natumque; properat petere complexus meos
Crispinus, intermissa, libare oscula:
irrupit intra tecta cum trepidus mea
ensemque iugulo condidit saevum Nero.
tandem quietem magnus excussit timor;
735
quatit ossa et artus horridus nostros tremor
pulsatque pectus; continet vocem timor,
quam nunc fides pietasque produxit tua.
heu quid minantur inferum manes mihi
aut quem cruorem coniugis vidi mei?
740
Quaecumque mentis agitat intentus vigor,
ea per quietem sacer et arcanus refert
veloxque sensus. coniugem thalamos toros
vidisse te miraris amplexu novi
haerens mariti? sed movent laeto die
745
pulsata palmis pectora et fusae comae?
Octaviae discidia planxerunt sacros
inter penates fratris et patrium larem.
fax illa, quam secuta es, Augustae manu
praelata clarum nomen invidia tibi
750
partum ominatur. inferum sedes toros
stabiles futuros spondet aeternae domus.
iugulo quod ensem condidit princeps tuus:
bella haud movebit, pace sed ferrum teget.
recollige animum, recipe laetitiam, precor.
755
timore pulso redde te thalamis tuis.
Delubra et aras petere constitui sacras,
caesis litare victimis numen deum,
ut expientur noctis et somni minae
terrorque in hostes redeat attonitus meos.
760
tu vota pro me suscipe et precibus piis
superos adora, maneat ut praesens status.
Si vera loquax fama Tonantis
furta et gratos narrat amores
(quem modo Ledae pressisse sinum
765
tectum plumis pennisque ferunt,
modo per fluctus raptam Europen
taurum tergo portasse trucem),
quae regit et nunc deseret astra,
petet amplexus, Poppaea, tuos,
770
quos et Ledae praeferre potest
et tibi, quondam cui miranti
fulvo, Danae, fluxit in auro.
formam Sparte iactet alumnae
licet et Phrygius praemia pastor:
775
vincet vultus haec Tyndaridos
qui moverunt horrida bella
Phrygiaeque solo regna dedere.
Sed quis gressu ruit attonito
aut quid portat pectore anhelo?
780
Quicumque tectis excubat miles ducis,
defendat aulam cui furor populi imminet,
trepidi cohortes ecce praefecti trahunt
praesidia ad urbis, victa nec cedit metu
concepta rabies temere, sed vires capit.
785
Quis iste mentes agitat attonitus furor?
Octaviae favore percussa agmina
et efferata per nefas ingens ruunt.
Quid ausa facere quove consilio doce.
Reddere penates Claudiae divi parant
790
torosque fratris, debitam partem imperi.
Quos iam tenet Poppaea concordi fide?
Hic urit animos pertinax nimium favor
et in furorem temere praecipites agit:
quaecumque claro marmore effigies stetit
795
aut aere fulgens, ora Poppaeae gerens,
afflicta vulgi manibus et saevo iacet
eversa ferro; membra per partes trahunt
deducta laqueis, obruunt turpi diu
calcata caeno, verba conveniunt feris
800
immixta factis quae timor reticet meus.
sepire flammis principis sedem parant,
populi nisi irae coniugem reddat novam,
reddat penates Claudiae victus suos.
ut noscat ipse civium motus, mea
805
voce haud morabor iussa praefecti exequi.
Quid fera frustra bella movetis?
invicta gerit tela Cupido:
flammis vestros obruet ignes
quis extinxit fulmina saepe
810
captumque Iovem caelo traxit.
laeso tristes dabitis poenas
sanguine vestro.
non est patiens fervidus irae
facilisque regi:
ille ferocem iussit Achillem
815
pulsare lyram,
fregit Danaos, fregit Atridem,
regna evertit Priami, claras
diruit urbes:
et nunc animus quid ferat horret
vis immitis violenta dei.
820
O lenta nimium militis nostri manus
et ira patiens post nefas tantum mea,
quod non cruor civilis accensas faces
extinguit in nos, caede nec populi madet
funerea Roma quae viros tales tulit.
825
admissa sed iam morte puniri parum est:
graviora meruit impium plebis scelus:
at illa. cui me civium subicit furor,
suspecta coniunx et soror semper mihi,
tandem dolori spiritum reddat meo
830
iramque nostram sanguine extinguat suo.
mox tecta flammis" concitant urbis meis,
ignes ruinae noxium populum premant
turpisque egestas, saeva cum luctu fames.
exultat ingens saeculi nostri bonis
835
corrupta turba nec capit clementiam
ingrata nostram ferre nec pacem potest,
sed inquieta rapitur hinc audacia,
hinc temeritate fertur in praeceps sua:
malis domanda est et gravi semper iugo
840
premenda, ne quid simile temptare audeat
contraque sanctos coniugis vultus meae
attollere oculos: fracta per poenas metu
parere discet principis nutu sui.
sed adesse cerno rara quem pietas virum
845
fidesque castris nota praeposuit meis.
Populi furorem caede paucorum, diu
qui restiterunt temere, compressum affero.
Et hoc sat est? sic miles audisti ducem?
compressit! haec vindicta debetur mihi?
850
Cecidere motus impio ferro duces.
Quid illa turba, petere quae flammis meos
ausa est penates, principi legem dare,
abstrahere nostris coniugem caram toris,
violare quantum licuit incesta manu
855
et voce dira? debita poena vacat?
Poenam dolor constituet in cives tuos?
Constituet, aetas nulla quam famae eximat.
Tua temperet nos ira, non noster timor.
Iram expiabit prima quae meruit meam.
860
Quam poscat ede, nostra ne parcat manus.
Caedem sororis poscit et dirum caput.
Horrore vinctum trepidus astrinxit rigor.
Parere dubitas?
Quod parcis hosti.
865
Si scelera cepit.
Populi furor.
Qui concitare potuit.
Mulier, dedit natura cui pronum malo
animum, ad nocendum pectus instruxit dolis.
870
Sed vim negavit,
esset, sed aegras frangeret vires timor
vel poena; quae iam sera damnatam premet
diu nocentem, tolle consilium ac preces
et imperata perage: devectam rate
875
procul in remotum litus interimi iube,
tandem ut residat pectoris nostri timor.
O funestus multis populi
dirusque favor,
qui cum flatu vela secundo
880
ratis implevit vexitque procul,
880
languidus idem
deserit alto saevoque mari.
flevit Gracchos miseranda parens,
perdidit ingens quos plebis amor
nimbisque favor genere illustres,
885
pietate fide lingua claros,
pectore fortes, legibus acres.
te quoque, Livi, simili leto
Fortuna dedit,
quem neque fasces texere suae
890
nec tecta domus, plura referre
prohibet praesens exempla dolor:
modo cui patriam reddere cives
aulam et fratris voluere toros,
nunc ad poenam letumque trahi
895
flentem miseram cernere possunt.
bene paupertas humili tecto
contenta latet:
quatiunt altas saepe procellae
aut evertit Fortuna domos.
Quo me trahitis quodve tyrannus
900
aut exilium regina iubet,
si mihi vitam fracta remittit
tot iam nostris et victa malis?
sin caede mea cumulare parat
luctus nostros, invidet etiam
905
cur in patria mihi saeva mori?
sed iam spes est nulla salutis:
fratris cerno miseranda ratem.
hac en cuius vecta carina
quondam genetrix, nunc et thalamis
910
expulsa soror miseranda vehar.
nullum Pietas nunc numen habet
nec sunt superi:
regnat mundo tristis Erinys.
quis mea digne deflere potest
915
mala? quae lacrimis nostris questus
reddere aedon? cuius pennas
utinam miserae mihi fata darent!
fugerent luctus ablata meos
penna volucri procul et coetus
920
hominum tristes caedemque feram.
sola in vacuo nemore et tenui
ramo pendens querulo possem
gutture maestum fundere murmur.
Regitur fatis mortale genus,
925
nec sibi quisquam spondere potest
firmum et stabile
per quam casus volvit varios
semper nobis metuenda dies;
animum firment exempla tuum,
930
iam multa domus quae vestra tulit:
quid saevior est Fortuna tibi?
tu mihi primum
tot natorum memoranda parens,
nata Agrippae, nurus Augusti,
935
Caesaris uxor, cuius nomen
clarum toto fulsit in orbe,
utero totiens enixa gravi
pignora pacis,
mox exilium verbera, saevas
940
passa catenas, funera, luctus,
tandem letum cruciata diu.
felix thalamis Livia Drusi
natisque ferum
ruit in facinus poenamque suam.
Iulia matris fata secuta est;
945
post longa tamen tempora ferro
caesa est, quamvis crimine nullo.
quid non potuit quondam genetrix
tua quae rexit principis aulam
cara marito partu que potens?
950
eadem famulo subiecta suo
cecidit diri militis ense.
quid cui licuit regnum in caelum
sperare, parens tanta Neronis?
non funesta violata manu
955
remigis ante,
mox et ferro lacerata diu
saevi iacuit victima nati?
Me quoque tristes mittit ad umbras
ferus et manes ecce tyrannus,
960
quid iam frustra miseranda moror?
rapite ad letum quis ius in nos
Fortuna dedit, testor superos—
quid agis, demens? parce precari
quis invisa es numina divum.
965
Tartara testor
Erebique deas scelerum ultrices
et te. genitor,
dignum tali morte et poena:
non invisa est mors ista mihi.
970
armate ratem, date vela fretis
ventisque petat puppis rector
Pandatariae litora terrae.
Leues aurae zephyrique leves,
tectam quondam nube aetheria
975
qui vexistis raptam saevae
virginis aris Iphigeniam,
hanc quoque tristi procul a poena
portate, precor, templa ad Triviae.
urbe est nostra mitior Aulis
980
et Taurorum barbara tellus:
hospitis illic caede Utatur
numen superum,
civis gaudet Roma cruore.
—
Tap any Latin word to look it up