In Eutropium — Book 2 — Gadsden Classics

Qui modo sublimes rerum flectebat habenas

patricius, rursum verbera nota timet

et solitos tardae passurus compedis orbes

in dominos vanas luget abisse minas.

5 culmine deiectum vitae Fortuna priori

reddidit, insano iam satiata ioco.

scindere nunc alia meditatur ligna securi

fascibus et tandem vapulat ipse suis,

ille citas consul poenas se consule solvit:

10 annus qui trabeas hic dedit exilium.

infaustum populis in se quoque vertitur omen;

saevit in auctorem prodigiosus honos.

abluto penitus respirant nomine fasti

maturamque luem sanior aula vomit,

15 dissimulant socii coniuratique recedunt,

procumbit pariter cum duce tota cohors;

non acie victi, non seditione coacti;

nec pereunt ritu quo periere viri.

concidit exiguae dementia vulnere chartae;

20 confecit saevum littera Martis opus.

Mollis feminea detruditur arce tyrannus

et thalamo pulsus perdidit imperium:

sic iuvenis nutante fide veterique reducta

paelice defletam linquit amica domum.

25 canitiem raram largo iam pulvere turpat

et lacrimis rugas implet anile gemens

suppliciterque pias humilis prostratus ad aras

mitigat iratas voce tremente nurus.

innumeri glomerantur eri sibi quisque petentes

30 mancipium solis utile suppliciis.

quamvis foedus enim mentemque obscaenior ore,

ira dabit pretium; poena meretur emi.

Quas, spado, nunc terras aut quem transibis in axem?

cingeris hinc odiis, inde recessit amor,

35 utraque te gemino sub sidere regia damnat:

Hesperius numquam, iam nec Eous eris.

miror cur, aliis qui pandere fata solebas,

ad propriam cladem caeca Sibylla taces.

iam tibi nulla videt fallax insomnia Nilus;

40 pervigilant vates iam, miserande, tui.

quid soror? audebit tecum conscendere puppim

et veniet longum per mare fida comes?

an fortasse toros eunuchi pauperis odit

et te nunc inopem dives amare negat?

45 eunuchi iugulum primus secuisse fateris;

sed tamen exemplo non feriere tuo.

vive pudor fatis. en quem tremuere tot urbes,

en cuius populi sustinuere iugum!

direptas quid plangis opes, quas natus habebit?

50 non aliter poteras principis esse pater.

improbe, quid pulsas muliebribus astra querellis,

quod tibi sub Cypri litore parta quies?

omnia barbarico per te concussa tumultu.

crede mihi, terra tutius aequor erit.

55 Iam non Armenios iaculis terrebis et arcu,

per campos volucrem non agitabis equum;

dilecto caruit Byzantius ore senatus;

curia consiliis aestuat orba tuis:

emeritam suspende togam, suspende pharetram;

60 ad Veneris partes ingeniumque redi.

non bene Gradivo lenonia dextera servit.

suscipiet famulum te Cytherea libens.

insula laeta choris, blandorum mater Amorum:

nulla pudicitiae cura placere potest,

65 prospectant Paphiae celsa de rupe puellae

sollicitae, salvam dum ferat unda ratem.

sed vereor, teneant ne te Tritones in alto

lascivas doctum fallere Nereidas,

aut idem cupiant pelago te mergere venti,

70 Gildonis nuper qui tenuere fugam.

inclita captivo memoratur Tabraca Mauro,

naufragio Cyprus sit memoranda tuo.

vecturum moriens frustra delphina vocabis;

ad terram solos devehit ille viros.

75 quisquis adhuc similes eunuchus tendit in actus,

respiciens Cyprum desinat esse ferox.

Mygdonii cineres et si quid restat Eoi,

quod pereat, regni: certe non augure falso

prodigii patuere minae, frustraque peracto

80 vulnere monstriferi praesagia discitis anni.

cautior ante tamen violentum navita Caurum

prospicit et tumidae subducit vela procellae.

quid iuvat errorem mersa iam puppe fateri?

quid lacrimae delicta levant? stant omina vestri

85 consulis: inmotis haesere piacula fatis.

tunc decuit sentire nefas, tunc ire recentes

detersum maculas. veteri post obruta morbo

corpora Paeonias nequiquam admoveris herbas.

ulcera possessis alte suffusa medullis

90 non leviore manu, ferro sanantur et igni,

ne noceat frustra mox eruptura cicatrix.

ad vivum penetrant flammae, quo funditus umor

defluat et vacuis corrupto sanguine venis

arescat fons ipse mali; truncatur et artus,

95 ut liceat reliquis securum degere membris.

at vos egregie purgatam creditis aulam,

Eutropium si Cyprus habet? vindictaque mundi

semivir exul erit? qui vos lustrare valebit

oceanus? tantum facinus quae diluet aetas?

100 Induerat necdum trabeas: mugitus ab axe

redditus inferno, rabies arcana cavernas

vibrat et alterno confligunt culmina lapsu.

bacchatus per operta tremor Calchedona movit

pronus et in geminas nutavit Bosphorus urbes.

105 concurrere freti fauces, radice revulsa

vitant instabilem rursum Symplegada nautae.

scilicet haec Stygiae praemittunt signa sorores

et sibi iam tradi populos hoc consule gaudent.

mox oritur diversa lues: hinc Mulciber ignes

110 sparserat, hinc victa proruperat obice Nereus;

haec flagrant, haec tecta natant. quam, numina, poenam

servatis sceleri, cuius tot cladibus omen

constitit? incumbas utinam, Neptune, tridenti

pollutumque solum toto cum crimine mergas.

115 unam pro mundo Furiis concedimus urbem.

Utque semel patuit monstris iter, omnia tempus

nacta suum properant: nasci tum decolor imber

infantumque novi vultus et dissona partu

semina, tum lapidum fletus armentaque vulgo

120 ausa loqui mediisque ferae se credere muris;

tum vates sine more rapi lymphataque passim

pectora terrifici stimulis ignescere Phoebi.

fac nullos cecinisse deos: adeone retusi

quisquam cordis erit, dubitet qui partibus illis

125 adfore fatalem castrati consulis annum?

sed quam caecus inest vitiis amor! omne futurum

despicitur suadentque brevem praesentia fructum

et ruit in vetitum damni secura libido,

dum mora supplicii lucro serumque quod instat

130 creditur. haud equidem contra tot signa Camillo

detulerim fasces, nedum (pro sexus!) inerti

mancipio, cui, cuncta licet responsa iuberent

hortantesque licet sponderent prospera divi,

turpe fuit cessisse viros. Exquirite retro

135 crimina continui lectis annalibus aevi,

prisca recensitis evolvite saecula fastis:

quid senis infandi Capreae, quid scaena Neronis

tale ferunt? spado Romuleo succinctus amictu

sedit in Augustis laribus. vulgata patebat

140 aula salutantum studiis; huc plebe senatus

permixta trepidique duces omnisque potestas

confluit. advolvi genibus, contingere dextram

ambitus et votum deformibus oscula rugis

figere. praesidium legum genitorque vocatur

145 principis et famulum dignatur regia patrem.

posteritas, admitte fidem: monumenta petuntur

dedecoris multisque gemunt incudibus aera

formatura nefas. haec iudicis, ilia togati,

haec nitet armati species; numerosus ubique

150 fulget eques: praefert eunuchi curia vultus.

ac veluti caveant ne quo consistere virtus

possit pura loco, cunctas hoc ore laborant

incestare vias. maneant inmota precamur

certaque perpetui sint argumenta pudoris.

155 subter adulantes tituli nimiaeque leguntur

vel maribus laudes: claro quod nobilis ortu

(cum vivant domini!), quod maxima proelia solus

impleat (et patitur miles!), quod tertius urbis

conditor (hoc Byzas Constantinusque videbant!).

160 inter quae tumidus leno producere cenas

in lucem, foetere mero, dispergere plausum

empturas in vulgus opes, totosque theatris

indulgere dies, alieni prodigus auri.

at soror et, si quid portentis creditur, uxor

165 mulcebat matres epulis et more pudicae

coniugis eunuchi celebrabat vota mariti.

hanc amat, hanc summa de re vel pace vel armis

consulit, huic curas et clausa palatia mandat

ceu stabulum vacuamque domum. sic magna tueri

170 regna nihil, patiensque iugi deluditur orbis?

Mitior alternum Zephyri iam bruma teporem

senserat et primi laxabant germina flores,

iamque iter in gremio pacis sollemne parabant

ad muros, Ancyra, tuos, auctore repertum

175 Eutropio, pelagi ne taedia longa subirent,

sed vaga lascivis flueret discursibus aestas:

unde tamen tanta sublimes mole redibant,

ceu vinctos traherent Medos Indumque bibissent.

ecce autem flavis Gradivus ab usque Gelonis

180 arva cruentato repetebat Thracia curru:

subsidunt Pangaea rotis altaeque sonoro

stridunt axe nives. ut vertice constitit Haemi

femineasque togas pressis conspexit habenis,

subrisit crudele pater cristisque micantem

185 quassavit galeam; tunc implacabile numen

Bellonam adloquitur, quae sanguine sordida vestem

Illyricis pingues pectebat stragibus hydros:

“Necdum mollitiae, necdum, germana, mederi

possumus Eoae? numquam corrupta rigescent

190 saecula? Cappadocum tepidis Argaeus acervis

aestuat; infelix etiamnum pallet Orontes.

dum pereunt, meminere mali; si corda parumper

respirare sinas, nullo tot funera sensu

praetereunt: antiqua levis iactura cruoris!

195 Adspicis obscaenum facinus? quid crinibus ora

protegis? en quales sese diffudit in actus

parva quies, quantum nocuerunt otia ferri!

qui caruit bellis, eunucho traditur annus,

actum de trabeis esset, si partibus una

200 mens foret Hesperiis; rueret derisa vetustas

nullaque calcati starent vestigia iuris,

ni memor imperii Stilicho morumque priorum

turpe relegasset defenso Thybride nomen

intactamque novo servasset crimine Romam.

205 ille dedit portum, quo se pulsata referret

maiestas Latii deformataeque secures;

ille dedit fastos, ad quos Oriente relicto

confugeret sparsura maculis servilibus aevum.

Quam similes haec aula viros! ad moenia visus

210 dirige: num saltem tacita formidine mussant?

num damnant animo? plaudentem cerne senatum

et Byzantinos proceres Graiosque Quirites.

o patribus plebes, o digni consule patres!

quid? quod et armati cessant et nulla virilis

215 inter tot gladios sexum reminiscitur ira?

hucine nostrorum cinctus abiere nepotum?

sic Bruti despectus honos? Ignosce parenti,

Romule, quod serus temeratis fascibus ultor

advenio: iamiam largis haec gaudia faxo

220 compensent lacrimis. quid dudum inflare moraris

Tartarean!, Bellona, tubam, quid stringere falcem,

qua populos a stirpe metis? molire tumultus,

excute delicias. Thracum Macetumque ruinae

taedet et in gentes iterum saevire sepultas.

225 damna minus consueta move; trans aequora saevas

verte faces; aliis exordia sume rapinis.

non tibi Riphaeis hostis quaerendus ab oris,

non per Caucasias accito turbine valles

est opus. Ostrogothis colitur mixtisque Gruthungis

230 Phryx ager; hos parvae poterunt impellere causae

in scelus; ad mores facilis natura reverti.

sic eat: in nostro quando iam milite robur

torpuit et molli didicit parere magistro,

vindicet Arctous violatas advena leges;

235 barbara Romano succurrant arma pudori.”

Sic fatus clipeo, quantum vix ipse deorum

arbiter infesto cum percutit aegida nimbo;

intonuit. responsat Athos Haemusque remugit;

ingeminat raucum Rhodope concussa fragorem.

240 cornua cana gelu mirantibus extulit undis

Hebrus et exanguem glacie timor adligat Histrum.

tunc, adamante gravem nodisque rigentibus hastam,

telum ingens nullique deo iaculabile, torsit.

fit late ruptis via nubibus; ilia per auras

245 tot freta, tot montes uno contenta volatu

transilit et Phrygiae mediis adfigitur arvis.

sensit humus; gemuit Nysaeo palmite felix

Hermus et aurata Pactolus inhorruit urna

totaque summissis fleverunt Dindyma silvis.

250 Nec dea praemissae stridorem segnius hastae

consequitur, centumque vias meditata nocendi

tandem Tarbigilum (Geticae dux improbus alae 1

hic erat) adgreditur. viso tum forte redibat

Eutropio vacuus donis, feritasque dolore

255 creverat et, teneris etiam quae crimina suadet

ingeniis, Scythicum pectus flammabat egestas.

huic sese vultu simulatae coniugis offert

mentitoque ferox incedit barbara gressu,

carbaseos induta sinus: post terga reductas

260 uberibus propior mordebat fibula vestes,

inque orbem tereti mitra retinente capillum

strinxerat et virides flavescere iusserat angues.

advolat ac niveis reducem complectitur ulnis

infunditque animo furiale per oscula virus,

265 principe quam largo veniat, quas inde reportet

divitias, astu rabiem motura requirit.

ille iter ingratum, vanos deflere labores,

quos super eunuchi fastus, quae probra tulisset.

continue secat ungue genas et tempore pandit

270 adrepto gemitus: “I nunc, devotus aratris

scinde solum positoque tuos mucrone sodales

ad rastros sudare doce. bene rura Gruthungus

excolet et certo disponet sidere vites.

felices aliae, quas debellata maritis

275 oppida, quas magnis quaesitae viribus ornant

exuviae, quibus Argivae pulchraeque ministrant

Thessalides, famulas et quae meruere Lacaenas.

me nimium timido, nimium iunxere remisso

fata viro, totum qui degener exuit Histrum,

280 qui refugit patriae ritus, quem detinet aequi

gloria concessoque cupit vixisse colonus

quam dominus rapto. quid pulchra vocabula pigris

praetentas vitiis? probitatis inertia nomen,

iustitiae formido subit. tolerabis iniquam

285 pauperiem, cum tela geras? et flebis inultus,

cum pateant tantae nullis custodibus urbes?

Quippe metus poenae. pridem mos ille vigebat,

ut meritos colerent impacatisque rebelles

urgerent odiis; at nunc, qui foedera rumpit,

290 ditatur; qui servat, eget. vastator Achivae

gentis et Epirum nuper populatus inultam

praesidet Illyrico; iam, quos obsedit, amicos

ingreditur muros illis responsa daturus,

quorum coniugibus potitur natosque peremit.

295 sic hostes punire solent, haec praemia solvunt

excidiis. cunctaris adhuc numerumque tuorum

respicis exiguamque manum? tu rumpe quietem;

bella dabunt socios. nec te tam prona monerem,

si contra paterere viros: nunc alter in armis

300 sexus et eunuchis se defensoribus orbis

credidit; hos aquilae Romanaque signa sequuntur.

incipe barbaricae tandem te reddere vitae,

te quoque iam timeant admirenturque nocentem,

quem sprevere pium. spoliis praedaque repletus

305 cum libeat Romanus eris.”Sic fata repente

in diram se vertit avem rostroque recurvo

turpis et infernis tenebris obscurior alas

auspicium veteri sedit ferale sepulcro.

Ille, pavor postquam resoluto corde quievit

310 et rigidae sedere comae, non distulit atrox

iussa deae; sociis, quae viderat, ordine pandit

inritatque sequi. Coniurat barbara pubes

nacta ducem Latiisque palam descivit ab armis.

Pars Phrygiae, Scythicis quaecumque Trionibus alget

315 proxima, Bithynos, solem quae condit, Ionas,

quae levat, attingit Galatas. utrimque propinqui

finibus obliquis Lydi Pisidaeque feroces

continuant australe latus. gens una fuere

tot quondam populi, priscum cognomen et unum

320 appellata Phryges; sed (quid non longa valebit

permutare dies?) dicti post Maeona regem

Maeones. Aegaeos insedit Graecia portus;

Thyni Thraces arant quae nunc Bithynia fertur;

nuper ab Oceano Gallorum exercitus ingens

325 illis ante vagus tandem regionibus haesit

gaesaque deposuit, Graio iam mitis amictu,

pro Rheno poturus Halyn. dat cuncta vetustas

principium Phrygibus; nec rex Aegyptius ultra

restitit, humani postquam puer uberis expers

330 in Phrygiam primum laxavit murmura vocem.

Hic cecidit Libycis iactata paludibus olim

tibia, foedatam cum reddidit umbra Minervam,

hic et Apollinea victus testudine pastor

suspensa memores inlustrat pelle Celaenas.

335 quattuor hinc magnis procedunt fontibus amnes

auriferi; nec miror aquas radiare metallo,

quae totiens lavere Midan. diversus ad Austrum

cursus et Arctoum fluviis mare. Dindyma fundunt

Sangarium, vitrei puro qui gurgite Galli

340 auctus Amazonii defertur ad ostia Ponti.

Icarium pelagus Mycalaeaque litora iuncti

Marsya Maeanderque petunt; sed Marsya velox,

dum suus est, flexuque carens iam flumine mixtus

mollitur, Maeandre, tuo; contraria passus,

345 quam Rhodano stimulatus Arar: quos inter aprica

planities Cererique favet densisque ligatur

vitibus et glaucae fructus attollit olivae,

dives equis, felix pecori pretiosaque picto

marmore purpureis, caedit quod Synnada, venis.

350 Talem tum Phrygiam Geticis populatibus uri

permisere dei. securas barbarus urbes

inrupit facilesque capi. spes nulla salutis,

nulla fugae: putribus iam propugnacula saxis

longo corruerant aevo pacisque senecta.

355 Interea gelidae secretis rupibus Idae

dum sedet et thiasos spectat de more Cybebe

Curetumque alacres ad tympana suscitat enses,

aurea sanctarum decus inmortale comarum

defluxit capiti turris summoque volutus

360 vertice crinalis violatur pulvere murus.

obstipuere truces omen Corybantes et uno

fixa metu tacitas presserunt orgia buxos.

indoluit genetrix, tum sic commota profatur:

“Hoc mihi iam pridem Lachesis grandaeva canebat

365 augurium: Phrygiae casus venisse supremos

delapsus testatur apex, heu sanguine qualis

ibit Sangarius quantasque cadavera lenti

Maeandri passura moras! inmobilis haeret

terminus, haec dudum nato placuere Tonanti.

370 par et finitimis luctus, frustraque Lyaei

non defensuros implorat Lydia thyrsos.

iamque vale Phrygiae tellus perituraque flammis

moenia, conspicuas quae nunc attollitis arces,

mox campi nudumque solum! dilecta valete

375 flumina! non vestris ultra bacchabor in antris

nec iuga sulcabit noster Berecynthia currus.”

dixit et ad tristes convertit tympana planctus.

labentem patriam sacris ululatibus Attis

personat et torvi lacrimis maduere leones.

380 Eutropius, nequeat quamvis metuenda taceri

clades et trepidus vulgaverit omnia rumor,

ignorare tamen fingit regnique ruinas

dissimulat: parvam latronum errare catervam,

ad sontes tormenta magis quam tela parari

385 nec duce frangendas iactat, sed iudice vires:

vasta velut Libyae venantum vocibus ales

cum premitur calidas cursu transmittit harenas

inque modum veli sinuatis flamine pennis

pulverulenta volat; si iam vestigia retro

390 clara sonent, oblita fugae stat lumine clauso

(ridendum!) revoluta caput creditque latere,

quem non ipsa videt. furtim tamen ardua mittit

cum donis promissa no vis, si forte rogatus

desinat. ille semel nota dulcedine praedae

395 se famulo servire negat, nec grata timentum

munera; militiam nullam nec prima superbus

cingula dignari; nam quis non consule tali

vilis honos? Postquam precibus mitescere nullis,

non auro cessisse videt creberque recurrit

400 nuntius incassum nec spes iam foederis extat:

tandem consilium belli confessus agendi

ad sua tecta vocat. iuvenes venere protervi

lascivique senes, quibus est insignis edendi

gloria corruptasque dapes variasse decorum,

405 qui ventrem invitant pretio traduntque palato

sidereas Iunonis aves et si qua loquendi

gnara coloratis viridis defertur ab Indis,

quaesitos trans regna cibos, quorumque profundam

ingluviem non Aegaeus, non alta Propontis,

410 non freta longinquis Maeotia piscibus explent.

vestis odoratae studium; laus maxima risum

per vanos movisse sales minimeque viriles

munditiae; compti vultus; onerique vel ipsa

serica. si Chunus feriat, si Sarmata portas,

415 solliciti scaenae; Romam contemnere sueti

mirarique suas, quas Bosphorus obruat! aedes;

saltandi dociles aurigarumque periti.

Pars humili de plebe duces; pars compede suras

cruraque signati nigro liventia ferro

420 iura regunt, facies quamvis inscripta repugnet

seque suo prodat titulo. sed prima potestas

Eutropium praefert Hosio subnixa secundo.

dulcior hic sane cunctis prudensque movendi

iuris et admoto qui temperet omnia fumo,

425 fervidus, accensam sed qui bene decoquat iram.

considunt apices gemini dicionis Eoae,

hic cocus, hic leno, defossi verbere terga,

servitio, non arte pares, hic saepius emptus,

alter ad Hispanos nutritus verna penates.

430 Ergo ubi collecti proceres, qui rebus in artis

consulerent tantisque darent solacia morbis,

obliti subito Phrygiae bellisque relictis

ad solitos coepere iocos et iurgia circi

tendere. nequiquam magna confligitur ira,

435 quis melius vibrata puer vertigine molli

membra rotet, verrat quis marmora crine supino?

quis magis enodes laterum detorqueat arcus,1

quis voci digitos, oculos quis moribus aptet?

hi tragicos meminere modos; his fabula Tereus,

440 his necdum commissa choro cantatur Agave.

Increpat Eutropius: non haec spectacula tempus

poscere; nunc alias armorum incumbere curas;

se satis Armenio fessum pro limite cingi

nec tantis unum subsistere posse periclis;

445 ignoscant senio, iuvenes ad proelia mittant; —

qualis pauperibus nutrix invisa puellis

adsidet et tela communem quaerere victum

rauca monet; festis illae lusisse diebus

orant et positis aequaevas visere pensis,

450 irataeque operi iam lasso pollice fila

turbant et teneros detergent stamine fletus.

Emicat extemplo cunctis trepidantibus audax

crassa mole Leo, quem vix Cyclopia solum

aequatura fames, quem non ieiuna Celaeno

455 vinceret; hinc nomen fertur meruisse Leonis.

acer in absentes linguae iactator, abundans

corporis exiguusque animi, doctissimus artis

quondam lanificae, moderator pectinis unci,

non alius lanam purgatis sordibus aeque

460 praebuerit calathis, similis nec pinguia quisquam

vellera per tenues ferri producere rimas.

tunc Aiax erat Eutropii lateque fremebat,

non septem vasto quatiens umbone iuvencos,

sed, quam perpetuis dapibus pigroque sedili

465 inter anus interque colos oneraverat, alvum.

adsurgit tandem vocemque expromit anhelam:

“Quis novus hic torpor, socii? quonam usque sedemus

femineis clausi thalamis patimurque periclum

gliscere desidia? graviorum turba malorum

470 texitur, ignavis trahimus dum tempora votis.

me petit hie sudor, numquam mea dextera segnis

ad ferrum. faveat tantum Tritonia coeptis,

inceptum peragetur opus, iam cuncta furorem

qui gravat, efficiam leviorem pondere lanae

475 Tarbigilum tumidum, desertoresque Gruthungos

ut miseras populabor oves et pace relata

pristina restituam Phrygias ad stamina matres.”

His dictis iterum sedit; fit plausus et ingens

concilii clamor, qualis resonantibus olim

480 exoritur caveis, quotiens crinitus ephebus

aut rigidam Nioben aut flentem Troada fingit.

protinus excitis iter inremeabile signis

adripit infaustoque iubet bubone moveri

agmina Mygdonias mox impletura volucres.

485 Pulcher et urbanae cupiens exercitus umbrae,

adsiduus ludis, avidus splendere lavacris

nec soles imbresve pati, multumque priori

dispar, sub clipeo Thracum qui ferre pruinas,

dum Stilicho regeret, nudoque hiemare sub axe

490 sueverat et duris haurire bipennibus Hebrum.

cum duce mutatae vires. Byzantia robur

fregit luxuries Ancyranique triumphi.

non peditem praecedit eques; non commoda castris

eligitur regio; vicibus custodia nullis

495 advigilat vallo; non explorantur eundae

vitandaeque viae; nullo se cornua flectunt

ordine: confusi passim per opaca vagantur

lustra, per ignotas angusto tramite valles.

sic vacui rectoris equi, sic orba magistro

500 fertur in abruptum casu, non sidere, puppis;

sic ruit in rupes amisso pisce sodali

belua, sulcandas qui praevius edocet undas

inmensumque pecus parvae moderamine caudae

temperat et tanto coniungit foedera monstro;

505 ilia natat rationis inops et caeca profundi;

iam brevibus deprensa vadis ignara reverti

palpitat et vanos scopulis inlidit hiatus.

Tarbigilus simulare fugam flatusque Leonis

spe nutrire leves improvisusque repente,

510 dum gravibus marcent epulis hostique catenas

inter vina crepant, largo sopita Lyaeo

castra subit. pereunt alii, dum membra cubili

tarda levant; alii leto iunxere soporem;

ast alios vicina palus sine more ruentes

515 excipit et cumulis inmanibus aggerat undas.

ipse Leo damma cervoque fugacior ibat

sudanti tremebundus equo: qui pondere postquam

decidit, implicitus limo cunctantia pronus

per vada reptabat. caeno subnixa tenaci

520 mergitur et pingui suspirat corpore moles

more suis, dapibus quae iam devota futuris

turpe gemit, quotiens Hosius mucrone corusco

armatur cingitque sinus secumque volutat,

quas figat verubus partes, quae frusta calenti

525 mandet aquae quantoque cutem distendat echino.

flagrat opus; crebro pulsatus perstrepit ictu; 1

contexit varius penetrans Calchedona nidor.

Ecce levis frondes a tergo concutit aura:

credit tela Leo; valuit pro vulnere terror

530 implevitque vicem iaculi, vitamque nocentem

integer et sola formidine saucius efflat.

quis tibi tractandos pro pectine, degener, enses,

quis solio campum praeponere suasit avito?

quam bene texentum laudabas carmina tutus

535 et matutinis pellebas frigora mensis!

hic miserande iaces; hic, dum tua vellera vitas,

tandem fila tibi neverunt ultima Parcae.

Iam vaga pallentem densis terroribus aulam

fama quatit; stratas acies, deleta canebat

540 agmina, Maeonios foedari caedibus agros,

Pamphylos Pisidasque rapi. metuendus ab omni

Tarbigilus regione tonat; modo tendere cursum

in Galatas, modo Bithynis incumbere fertur.

sunt qui per Cilicas rupto descendere Tauro,

545 sunt qui correptis ratibus terraque marique

adventare ferant; geminantur vera pavoris

ingenio: longe spectari puppibus urbes

accensas, lucere fretum ventoque citatas

omnibus in pelago velis haerere favillas.

550 Hos inter strepitus funestior advolat alter

nuntius: armatam rursus Babylona minari

rege novo; resides Parthos ignava perosos

otia Romanae finem iam quaerere paci.

rarus apud Medos regum cruor; unaque cuncto

555 poena manet generi: quamvis crudelibus aeque

paretur dominis. sed quid non audeat annus

Eutropii? socium nobis fidumque Saporem

perculit et Persas in regia vulnera movit

rupturasque fidem, leto pars ne qua vacaret,

560 Eumenidum taedas trans flumina Tigridis egit.

Tum vero cecidere animi tantisque procellis

deficiunt. saepti latrantibus undique bellis

infensos tandem superos et consulis omen

agnovere sui, nec iam revocabile damnum

565 eventu stolido serum didicere magistro.

namque ferunt geminos uno de semine fratres

Iapetionidas generis primordia nostri

dissimili finxisse manu: quoscumque Prometheus

excoluit multumque innexuit aethera limo,

570 hi longe ventura notant dubiisque parati

casibus occurrunt fabro meliore politi.

deteriore luto pravus quos edidit auctor,

quem merito Grai perhibent Epimethea vates,

et nihil aetherii sparsit per membra vigoris,

575 hi pecudum ritu non impendentia vitant

nec res ante vident; accepta clade queruntur

et seri transacta gemunt. Iam sola renidet

in Stilichone salus, et cuius semper acerbum

ingratumque sibi factorum conscius horror

580 credidit adventum, quem si procedere tantum

Alpibus audissent, mortem poenasque tremebant,

iam cuncti venisse volunt, scelerumque priorum

paenitet; hoc tantis bellorum sidus in undis

sperant, hoc pariter iusti sontesque precantur:

585 ceu pueri, quibus alta pater trans aequora merces

devehit, intenti ludo studiisque soluti

latius amoto passim custode vagantur;

si gravis auxilio vacuas invaserit aedes

vicinus laribusque suis proturbet inultos,

590 tum demum patrem implorant et nomen inani

voce cient frustraque oculos ad litora tendunt.

Omnes supplicio dignos letoque fatentur,

qui se tradiderint famulis Stilichone relicto.

mutati stupuere diu sensuque reducto

595 paulatim proprii mirantur monstra furoris

avertuntque oculos: proiectis fascibus horret

lictor et infames labuntur sponte secures:

quales Aonio Thebas de monte reversae

Maenades infectis Pentheo sanguine thyrsis,

600 cum patuit venatus atrox matrique rotatum

conspexere caput, gressus caligine figunt

et rabiem desisse dolent. quin protinus ipsa

tendit ad Italiam supplex Aurora potentem

non radiis redimita comam, non flammea vultu

605 nec croceum vestita diem; stat livida luctu,

qualis erat Phrygio tegeret cum Memnona busto.

quam simul agnovit Stilicho nec causa latebat,

restitit; ilia manum victricem amplexa moratur

altaque vix lacrimans inter suspiria fatur:

610 “Tantane te nostri ceperunt taedia mundi?

sic me ludibrium famulis risumque relinquis

dux quondam rectorque meus? solamque tueris

Hesperiam? domiti nec te post bella tyranni

cernere iam licuit? sic te victoria nobis

615 eripuit Gallisque dedit? Rufinus origo

prima mali: geminas inter discordia partes

hoc auctore fuit. sed iam maiora moventi

occurrit iusta rediens exercitus ira,

fortis adhuc ferrique memor. brevis inde reluxit

620 falsaque libertas; rursum Stilichonis habenis

sperabam me posse regi. pro caeca futuri

gaudia! fraterno coniungi coeperat orbis

imperio (quis enim tanto terrore recentis

exempli paribus sese committeret ausis?),

625 cum subito (monstrosa mihi turpisque relatu

fabula) Rufini castratus prosilit heres,

et similes iterum luctus Fortuna reduxit,

ut solum domini sexum mutasse viderer.

Hic primum thalami claustris delicta tegebat

630 clam timideque iubens; erat invidiosa potestas,

sed tamen eunuchi, necdum sibi publica iura

sumere nec totas audebat vertere leges.

at postquam pulsisque bonis et faece retenta

peiores legit socios dignusque satelles

635 hinc Hosius stetit, inde Leo, fiducia crevit

regnandique palam flagravit aperta libido.

patricius, consul maculat quos vendit honores,

plus maculat quos ipse gerit. iam signa tubaeque

mollescunt, ipsos ignavia fluxit in enses.

640 exultant merito gentes facilisque volenti

praeda sumus. iam Bistoniis Haemoque nivali

vastior expulsis Oriens squalescit aratris.

ei mihi, quas urbes et quanto tempore Martis

ignaras uno rapuerunt proelia cursu!

645 nuper ab extremo veniens equitatus Araxe

terruit Antiochi muros, ipsumque decorae

paene caput Syriae flammis hostilibus arsit.

utque gravis spoliis nulloque obstante profunda

laetus caede redit, sequitur mucrone secundo

650 continuum vulnus; nec iam mihi Caucasus hostes

nec mittit gelidus Phasis; nascuntur in ipso

bella sinu. legio pridem Romana Gruthungi,

iura quibus victis dedimus, quibus arva domusque

praebuimus, Lydos Asiaeque uberrima vastant

655 ignibus et si quid tempestas prima reliquit.

nec vi nec numero freti; sed inertia nutrit

proditioque ducum, quorum per crimina miles

captivis dat terga suis, quos teste subegit

Danuvio partemque timet qui reppulit omnes.

660 Aula choris epulisque vacat nec perdita curat,

dum superest aliquid. ne quid tamen orbe reciso

venditor amittat, provincia quaeque superstes

dividitur geminumque duplex passura tribunal

cogitur alterius pretium sarcire peremptae.

665 sic mihi restituunt populos; hac arte reperta

rectorum numerum terris pereuntibus augent.

In te iam spes una mihi. pro fronde Minervae

has tibi protendo lacrimas: succurre ruenti,

eripe me tandem, servilibus eripe regnis.

670 neve adeo cunctos paucorum crimine damnes

nec nova tot meritis offensa prioribus obstet.

iamiam flecte animum. suprema pericula semper

dant veniam culpae. quamvis iratus et exul

pro patriae flammis non distulit arma Camillus.

675 nec te subtrahimus Latio; defensor utrique

sufficis. armorum liceat splendore tuorum

in commune frui; clipeus nos protegat idem

unaque pro gemino desudet cardine virtus.”